▶ 00:00 Inleiding: Wraak en Vergelding in de Actualiteit ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen vrienden. Het is goed om hier weer eens te mogen zijn. Na een aantal maanden elkaar niet gezien te hebben, is het fijn om elkaar weer te ontmoeten, zoals Peter zojuist al opmerkte. Ik zal u meteen verklappen dat het onderwerp dat ik vanmorgen voor het voetlicht wil brengen, enigszins is ingegeven door de actualiteit van de laatste anderhalve week. Daarbij doel ik uiteraard op de aanslagen van vorige week in Parijs. In de opiniërende artikelen en commentaren die ik daarna heb gelezen, speelden de begrippen wraak en vergelding voortdurend een grote rol.

Het krijgt een soort domino-effect; het hangt er maar net van af waar je de lijn terugtrekt. Laten we beginnen bij het begin van dit millennium, met 9/11. Die aanslagen werden gevolgd door wat feitelijk een wraak- en vergeldingsactie was: de aanval op en de inval in Irak. Het gevolg daarvan was weer dat Irak als land en als natie uiteenviel, wat er vervolgens toe leidde dat een zelfbenoemd kalifaat als IS kon ontstaan. Dat leidde weer tot terreuraanslagen in West-Europa, wat onder de titel van wraak en vergelding weer resulteerde in de bombardementen van afgelopen week op de islamitische hoofdstad Raqqa. De Fransen konden zich uiteraard ook niet onbetuigd laten als reactie op wat er in Parijs gebeurde. Kortom, het gaat maar door en die begrippen wraak en vergelding spelen een enorme rol in politiek opzicht.

Vergis u echter niet: dit wordt vooral ook religieus gevoed. Ik heb daar tussen haakjes ook bij gezet — en dat zal u niet verbazen — de islam; daar speelt de gedachte van wraak en vergelding een essentiële rol. Wat ik vanmorgen wil doen, is u meenemen naar Romeinen 12. Er zijn elf hoofdstukken aan voorafgegaan waarin Paulus een hele fundamentele uiteenzetting heeft gegeven over wat God te melden heeft: het Evangelie van God, het goede bericht van God. Hij beschrijft wat Hij gedaan heeft in Zijn Zoon, Christus Jezus, en alle consequenties en effecten daarvan, zowel nu feitelijk als wat dat uiteindelijk allemaal uitwerkt.

Paulus heeft dat uiteengezet in een schitterend betoog. Men noemt het wel een kathedraal van geloof en vertrouwen, waarbij de apostel van de natiën uiteenzet wat er al geschreven staat in de profeten en in de tenag, ons Oude Testament, en wat de gevolgen daarvan zijn. In elf hoofdstukken heeft Paulus dat gedaan en vanaf het twaalfde hoofdstuk laat hij zien wat de resultaten en effecten daarvan zijn in het leven van degenen die dit alles kennen. We zullen vanzelf aankomen bij het laatste gedeelte van Romeinen 12, waar Paulus inderdaad spreekt over wraak en vergelding en de houding van de gelovige daarin. Waarom dat zo is? Laten we eens beginnen bij het begin.

▶ 04:35 Een Logische Eredienst: Uit, Door en tot Hem Is Alles ↑ hoofdstukken

Eerst wil ik even aanhaken bij Romeinen 12, en dan specifiek het eerste vers, want daar gaat Paulus de toon zetten. Ik lees het meteen even voor vanuit de meest letterlijke weergaven. Daaronder ziet u, zoals u van mij gewend bent, een interlinear. Voor degenen die het niet kennen: let vooral op die tweede regel, want dat is de meest letterlijke weergave. Daaronder, in het grijs, ziet u de wijze waarop de NBG het heeft weergegeven. De eerste regel zijn de woorden zoals de apostel Paulus ze ooit zelf optekende, tweeduizend jaar geleden.

Hij zegt dan: "Ik roep jullie op, broeders." Dit doet hij na alles wat hij tot dusver uiteengezet heeft. U weet nog waar het direct voorafgaande mee afsloot: Romeinen 11 vers 36. Dat was de grote conclusie van Paulus, niet alleen van een paar hoofdstukken, maar feitelijk van zijn hele betoog vanaf hoofdstuk 1 vers 1. Romeinen 11 vers 36 is de conclusie: "Want uit Hem, door Hem, tot Hem zijn alle dingen. Hem zij de heerlijkheid tot in de aionen." Al die wereldtijdperken die nog gaan komen. Hem zij de heerlijkheid tot in de aionen. Amen.

Dat wil zeggen: God is de bron, Hij is het kanaal en Hij is ook de bestemming van alles. Uit Hem, door Hem, tot Hem is het al. En 'het al' sluit niets buiten; het sluit alles en iedereen in. Dat is het geweldige. Dat is de God waarmee wij te doen hebben in de Schriften: de Schepper van hemel en aarde.

En dan zegt Paulus: "Ik roep jullie op, broeders, door de barmhartigheden van God." Want die had hij juist zo geweldig uiteengezet: hoe God meelijdt, maar ook Zijn ontferming betoont aan een wereld van stervelingen. Een verloren wereld, maar ook hoe God in die duistere wereld Zijn licht laat schijnen. "Ik roep jullie op, broeders, door de barmhartigheden Gods, dat jullie je lichamen stellen tot een levend, heilig, Gode welgevallig offer."

Wat hij zegt is: jullie lichamen stellen of presenteren. Wat is nu de logische consequentie? Ik loop een beetje vooruit op de volgende zinsnede, maar wat is de logische consequentie als je dit alles kent, het Evangelie kent en God hebt mogen leren kennen? Nou, dat je weet: alles is van Hem, dus ik ook. Alles: mijn tijd, mijn lichaam, mijn denken. Noem maar één aspect op dat niet uit Hem, door Hem en tot Hem is. Dus wat is de consequentie daarvan? "Alsjeblieft Heer, hier ben ik." Ja, dat is logisch.

Dat is precies wat Paulus dan ook zegt: "Dat is jullie redelijke eredienst." Of zoals u hier ziet, in het Grieks staat daar eigenlijk gewoon 'logische'. Ons woord logisch komt rechtstreeks uit het Grieks. Dat is inderdaad redelijk, dat begrijp ik, maar het betekent vooral dat het vanzelfsprekend voortvloeit uit de feiten. Het behoeft geen nader betoog: het is logisch. Als je verstand hebt, begrijp je dat.

Als alles uit Hem, door Hem en tot Hem is, en God Zich zo betoond heeft — als dat de waarheid is — dan is de logische eredienst: "Alstublieft Heer, ik ben van U." Zodat Hij dan ons lichaam en ons leven maakt tot een levend, heilig en Hem welgevallig offer. Dat is een redelijke eredienst en dat vloeit voort uit die boodschap, dat goede bericht zoals Paulus dat heeft uiteengezet. En dan zegt hij er nog iets bij.

▶ 08:51 Een Metamorfose van Je Denken: Niet Gelijkvormig aan Deze Boze Aion ↑ hoofdstukken

Meteen in het volgende vers staat: "En wordt niet gelijkvormig aan deze wereld." Eigenlijk staat er: aan deze aeon, aan dit wereldtijdperk. Wanneer Paulus spreekt over deze aeon, dan heeft hij het over een boze aeon. In Galaten 1 vers 4 gebruikt hij die uitdrukking ook: "over de tegenwoordige boze aeon". Dit wereldtijdperk is boos. Ik zou zeggen: dat hoef je nauwelijks uit te leggen. Kijk om je heen, lees de krant en je ziet het. Het is ook boos, vooral omdat de god van deze boze aeon, de diabolos, de leugen regeert. En dat maakt deze aeon boos.

De logische consequentie is dat, als je dat weet, je je niet aanpast aan deze aeon en aan het hele denken van deze aeon. Deze aeon wordt geregeerd door de leugen. Welnu, als je de waarheid kent, wat doe je dan? Dan ga je je in elk geval niet conformeren, want dat is eigenlijk wat het is: in het schema lopen. Er wordt hier feitelijk het woord 'schema' gebruikt. In het schema lopen, in het patroon van deze wereld. Want dat is namelijk boos en het deugt niet.

Om het eens te zeggen in de termen die wij vandaag altijd gebruiken: de normen en de waarden. Wat is je houvast? Wat zijn je denkkaders? Waar ga je van uit? Wat zijn je uitgangspunten en perspectieven? Waaraan spiegel je je? In ieder geval niet aan deze aeon, want die is boos. Waaraan dan wel? Aan de God die we mogen kennen. "Word niet gelijkvormig aan deze aeon, maar wordt hervormd." Eigenlijk staat hier het woord 'metamorphose'. Dat wil zeggen: dat is een complete gedaanteverwisseling. Je wordt hervormd; dat is iets wat je ondergaat. En hoe onderga je zo'n metamorphose? Hoe zorg je dat je niet in het schema van deze aeon loopt? Dat heeft niets te maken met de buitenkant. Dat heeft in de eerste plaats te maken met de binnenkant. Dat blijkt ook wel, want er staat dat je wordt hervormd. Oftewel: je neemt niet de vorm aan van deze aeon. Hoe dan wel? Doordat je denken vernieuwd wordt. Het denken verandert.

Waarom? Wel, wij kennen God. Dat wil zeggen: dé God uit wie, door wie en tot wie alle dingen zijn. En dat maakt alles totaal anders. Je uitgangspunten, je perspectieven, kortom: gewoon alles. Alles is anders. Wij kijken anders naar deze wereld. Sowieso is deze wereld voor ons een schepping; niet het resultaat van een explosie of een oerknal van zo lang geleden. Nee, het is een concept, het is bedacht. Nou, dat sowieso al. Daardoor kijken wij gewoon anders naar de wereld. Het is een creatie en die creatie is gemaakt met een doel. We hebben immers een God uit wie alles is, die alles plaatst, maar die daar bovendien een bestemming mee voorheeft. Namelijk: het is tot Hem. En daarbij gaat nooit iets mis, want Hij is God. Er is maar één God. Als alles uit Hem is, dan kan er per definitie nooit iets misgaan. Kijk, dat is God kennen. En als je je dat gaat realiseren en je neemt dat woord tot je, dan word je vernieuwd in je denken. Compleet vernieuwd.

Dat betekent ook dat je steeds meer uit de pas gaat lopen met deze wereld. Dat is zo wezensvreemd. Het zijn twee totaal tegenovergestelde concepten en begrippen, en daardoor ook totaal andere levens. De hele perceptie, zoals we dat noemen, is anders. Je wordt hervormd door de vernieuwing van je denken, opdat we zo ook mogen erkennen, beseffen en toetsen — en erachter mogen komen — wat de wil van God is. Dat is bovendien welgevallig, aangenaam en, sterker nog, het is volmaakt.

Daarmee wordt de toon gezet voor de rest van deze brief. Het eerste deel is echt leerstellig, dat wil zeggen dat het het onderwijs uiteenzet. Vanaf hoofdstuk 12 tot aan het einde wordt getoond wat dat in de praktijk betekent. In die eerste verzen zegt Paulus dus wat dat inhoudt, en dan gaat hij heel belangrijke dingen zeggen. Maar die slaan wij nu even over, want ik wil natuurlijk uitkomen bij dat onderwerp dat ik op de titelpagina aanduidde: wraak en vergelding. Maar goed, laten we dan eens beginnen te lezen, of onze lezing voortzetten in vers 9. Daar zegt hij dit... Blijf wel staan, André, de...

▶ 14:28 Ongeveinsde Liefde: Gods Onvoorwaardelijke Agape ↑ hoofdstukken

De liefde zij ongeveinsd. Liefde, dat is Agapé. Dat wil zeggen: echte liefde. Er zijn namelijk varianten. Je hebt Eros in het Grieks, dat kent u allemaal; dat is meer de lichamelijke uiting, ons woord erotiek komt daar natuurlijk ook vandaan. Je hebt ook genegenheid. Daar is allemaal niks mis mee, maar deze liefde is van een ander soort, omdat het niets met gevoel te maken heeft. Bovendien is het liefde die je niet kunt verdienen, maar je kunt het ook niet kwijtraken. Het is een gegeven.

God heeft lief. Waarom? Daar begin je weer bij Romeinen 11 vers 36: "Uit Hem, door Hem en tot Hem zijn alle dingen." Het is het werk van Zijn handen en dat laat Hij niet varen. De Bijbel vergelijkt het met de liefde die een ouder heeft voor zijn kind. Dat is ook Agapé, als het tenminste gezond is. Je houdt van je kind, waarom? Omdat het jouw kind is. Daarom. Die liefde kun je niet verdienen en die kun je ook niet kwijtraken. Want zelfs als je kind een verkeerde weg gaat en een moord begaat, blijft het je kind. Misschien moet je harde maatregelen nemen, maar het blijft je kind. Kijk, dat is Agapé.

God heeft de wereld lief. Agapé. Onvoorwaardelijk. Je kunt het niet verdienen en je kunt het niet kwijtraken. Dat is met recht een rotsgrond waarop we staan. Hij houdt van Zijn schepping, want wij zijn Zijn schepping. Daarom heeft Hij elk mensenkind en elke creatie — het werk van Zijn handen — lief. Hij heeft er een plan mee en Hij heeft daarmee dus ook een eindbestemming voor ogen die bepaald wordt door Zijn liefde. Dat vormt trouwens geen conflict met het feit dat God soms oordeelt en richt. Nee, want ook dat is Zijn liefde. Altijd met het oog op herstel, zoals een ouder ook een kind kan straffen, maar altijd uit liefde om het kind weer terecht te brengen. Dat is liefde. Dat is Agapé.

Daar wordt veel over gepraat, ook in de christelijke wereld, maar dat kan soms zo hypocriet zijn. Dat is precies waar Paulus het hier over heeft: "De liefde zij ongeveinsd." In het Grieks staat daar eigenlijk: "onhypocriet". Ons woordje 'hypocriet' komt ook weer uit het Grieks en betekent schijnheilig; je veinst het. Vandaar ook: de liefde zij ongeveinsd. Wat in de christelijke wereld vaak voor liefde versleten wordt — en ik zeg het misschien scherp in de oren van sommige mensen — is vaak geen liefde, maar betaalde liefde. Je moet er iets voor doen, je moet er iets voor betalen en je kunt het bovendien ook kwijtraken. Men zegt dan: "God houdt van je", en men gebruikt het woord Agapé of men zegt onvoorwaardelijk, maar dan volgt er een "maar...". Nou, dat is dus hypocriet. Want als het liefde is, dan kun je die ook niet kwijtraken. Ongeveinsd.

Zo mogen we naar elkaar kijken als broeders en zusters die deel uitmaken van het lichaam dat God Zich vandaag uitroept, omdat je dat Evangelie van Hem mag kennen. Maar we mogen ook naar de schepping kijken als geliefd. Paulus zegt: "Dat zij ongeveinsd." Niet alsof, nee, echt. We kijken door de bril van God. Je houdt van de ander, niet omdat die ander nou zo aardig is. Dat kan natuurlijk ook; de liefde die je hebt voor je vrouw is weer anders dan de genegenheid die je hebt voor collega's of mensen van de voetbalclub. Dat is sympathie, dat is allemaal gebaseerd op hoe de ander eruitziet of dat diegene dezelfde interesses heeft. Maar liefde, Agapé, kijkt naar die ander als een creatie van Hem en is dus geliefd.

Paulus zegt: "Weest afkerig van het kwade, gehecht wordende aan het goede." En dat goede, wat is goed? Nou, gewoon wat logischerwijs moreel goed is. Dat behoeft ook geen betoog. Als je deze dingen kent, dan weet je wat goed is en wat niet goed is. Dat weten mensen trouwens ook perfect altijd aan te wijzen bij een ander. Het mooiste criterium vind je trouwens in Romeinen 13. Dat begrijpt iedereen, daar hoef je helemaal niet eens gelovig voor te zijn: "Wat jij niet wilt dat jou geschiedt, doe dat ook een ander niet." Kijk, als je dat wel doet, dan is het gewoon niet goed. Punt. Je kunt het ook positief zeggen, dat doet de Bijbel ook: "Wat jij wilt dat jou geschiedt, doe dat ook een ander." Dat is moreel goed en logisch. Wees daaraan gehecht.

"Weest in broederliefde, broederlijke genegenheid, elkaar genegen." Dat is nog weer van een andere orde, de 'inner circle' van mensen die je goed kent en die je na staan omdat je dezelfde roeping deelt en dezelfde kennis mag hebben. In een boze aion leven we in een gezelschap van mensen die Hem ook kennen. Paulus zegt: "In de broederlijke genegenheid tot elkaar, wees genegen."

"In eerbetoon elkaar ten voorbeeld." Eigenlijk staat hier een woord voor "voorgaand". Dat kun je op twee manieren opvatten: de ander laten voorgaan in de zin van de ander hoger achten, of elkaar voorgaan in respect en eerbetoon. Beide betekenissen bijten elkaar niet, ze vullen elkaar eigenlijk alleen maar aan. Misschien is het wel dubbelzinnig door Paulus bedoeld. De ander voorgaand, dat wil zeggen elkaar voorgaand in respect en in eer betonen. De eer, dat is trouwens Romeinen 13, de ere die ere toekomt.

"In ijver onverdroten." Dat is een woord dat we niet zo heel vaak meer gebruiken, niet echt modern Nederlands, maar het betekent: niet dralend, niet lui, niet traag. Vandaar dus ijver. Paulus geeft van die instructies die zo logischerwijs iedere keer voortvloeien uit de wetenschap en uit het besef: we zijn van Hem. Wat betekent dat? Deze dingen houdt hij de gelovigen te Rome voor. Het zijn geweldige aanwijzingen, maar ze zijn ook inderdaad stuk voor stuk logisch. Ik wil een aantal dingen die hij hier naar voren brengt nog wat meer speciaal voor het voetlicht brengen.

▶ 22:34 Vurig van Geest: Enthousiast (in God) de Heer Dienen ↑ hoofdstukken

Hij zegt: in ijver dus niet dralend, maar ook vurig van geest. Je kunt trouwens ook vurig van vlees zijn, maar hij heeft het hier over vurig van geest. Eigenlijk staat hier, zoals u ziet in de interlineair: kokend heet zijnde. Wij kennen daar ook een woord voor, en dat is ook weer Grieks: enthousiast. Ik weet niet of u er ooit wel eens aan gedacht hebt, maar enthousiast heeft te maken met en-theos. Dat wil zeggen: 'in God'. Dat tweede deel van dat woord enthousiast betekent dus gewoon God; het verwijst naar Hem. Ik weet niet of u daar ooit bij bepaald bent, maar het is geweldig. Als je God kent, dan maakt dat enthousiast. Als je God werkelijk kent, dan word je vurig.

We zongen het zojuist ook – ik weet even niet meer welk lied het was – maar in elk geval dat Hij ons inderdaad verwarmt, maar ook vurig maakt door Zijn woord. Dat woord wakkert aan, dat maakt ons blij, dat maakt ons enthousiast. En hij zegt: wees kokend heet. In de wereld is er vaak zoveel lauwheid. Logischerwijs ook, want de wereld is ijskoud. Het is donker, maar daarmee ook koud. Die twee gaan vaak hand in hand, dat weten we. De hele wereldse filosofie is koud. Dan bedoel ik niet alleen die religieuze wereld waar ik het zojuist over had daar in het Midden-Oosten – dat is ook koud, donker en duister – maar ook de hele wereldse, seculiere filosofie die God niet erkent en dus ook geen Schepper kent. Alles moet dan toevallig zijn, en dat is ook zo koud.

Ik hoorde Midas Dekkers nog zeggen voor de televisie – u weet wel, die bioloog die helemaal uitgaat van puur toeval – en het ging er even over waarom hij altijd zo droevig gestemd was en waarom hij altijd zo sikkeneurig keek. Toen zei hij: "Ik heb ook een hele chagrijnige filosofie, want het dient allemaal nergens toe. Het hele leven is zinloos; het heeft geen enkele zin. Er staat niet aan het begin Iemand die er een idee bij heeft, die daar een bestemming voor heeft. Het is allemaal volstrekt zinloos." Nou, daar word je niet blij van. Maar als je God kent... ja, als je dat gaat beseffen, dan maakt dat vurig, kokend heet.

Dient de Heer. Eigenlijk staat daar een woord, zoals u hier ziet, dat te maken heeft met een slaaf. Dat wil zeggen: we dienen Hem als slaaf, als lijfeigene. We zijn van Hem. Het betekent ook: we zijn voor rekening van Hem. Hij betaalt de kosten, Hij zorgt voor je. Dat is wat een heer doet. Een slaaf hoeft zich nooit zorgen te maken over zijn levensonderhoud. Waarom niet? Hij heeft een heer en die zorgt voor hem. Nou, dat is de Heer die wij kennen en die wij dienen. We zijn van Hem en Hij zorgt voor ons. Dat is een hele zorg minder. Dus als Paulus zegt: "Wees in geen ding bezorgd", dan legt hij niet iets op, maar dan haalt hij een zorg van ons af. Namelijk: er wordt voor je gezorgd.

Wees blij in de hoop. Het motief van onze vreugde ligt in de toekomst. Dat is niet omdat we om ons heen kijken; daar word je niet zo blij van. Nee, wij verblijden ons in de toekomst en dat is, zoals ik zelf graag altijd zeg: het beste komt nog! En dat is zo overtreffend. Als we maar een promille zouden verstaan van de heerlijkheid die God heeft weggelegd voor ons en voor deze schepping, dan zouden we geen moment meer chagrijnig door het leven stappen. Als je dat beseft, sta daarmee op! Ja, dat is ook dubbelzinnig: sta daarmee op, elke dag, in dat besef. Loop niet in het schema van deze wereld, die wereld die inderdaad zo koud en zonder God leeft en Hem niet kent. Maar sta op in dat besef en wees blij in dat wat wacht. Met een opgeheven hoofd; dat is wat een mens is: iemand die omhoog kijkt.

En dan verduur je ook de verdrukking. Dat is wat er eigenlijk staat: geduldig, maar verduur dat. Als je druk ondergaat – want ja, je loopt niet in de pas met deze wereld, dus sommigen kijken je met de nek aan of je bent in ieder geval een aparteling – dan kan dat druk geven en kun je onder pressie komen. Maar verduur dat, volhardend in het gebed, daarin volhoudende. Paulus zegt in Kolossenzen 4 vers 2 iets soortgelijks: "Volhard in het gebed, daarin wakende in dankzegging." Voortdurend online zijn – ik bedoel dat nu even zo: online zijn met Hem. We kennen Hem, we kunnen voortdurend met Hem spreken. Wij wisselen voortdurend van gedachten. Hij maakt Zijn woord aan mij bekend en ik kan alles in dankzegging aan Hem kwijt. Volhard daarin, houd dat vol.

Daar moet je ook toe opgeroepen worden, want de wereld en je zintuigen geven je dat niet in. Het woord houdt je bij de les. Daarom komen we ook bij elkaar, daarom ontmoeten we elkaar ook. Niet om elkaar een last op te leggen; we ontmoeten elkaar en we zeggen: er moet niks. Nee, maar er mag zoveel en Hij geeft zoveel. Wijs elkaar op die genade, daarom kom je bij elkaar: om elkaar aan te vuren.

Bijdragend, zegt Paulus, in de noden van de heiligen. Hij zegt in Galaten 6: "Doet goed aan allen", in het bijzonder aan degenen die ik zojuist noemde, die inner circle, de binnenste cirkel waar we het meest bij betrokken zijn. Legt u zich toe op de gastvrijheid. Dat is een mooi woord, ook in de actualiteit bezien. Want weet u, daar staat philoxenos. Dat xenos betekent een vreemdeling of een gast. Eigenlijk betekent philoxenos genegenheid voor vreemdelingen of gasten. Begrijp me goed, dit is geen politiek statement. Ik bedoel dit naar aanleiding van de hele discussie over wat wij moeten doen met de migratiestromen over Europa momenteel; al die mensen die uit het Midden-Oosten hiernaartoe komen. Wat moeten wij daar als land, als Nederland of Europa, mee aan? Nou, daar zijn allerlei ideeën over. Sommigen wijzen juist op deze gastvrijheid, anderen wijzen juist op de gevaren die dat weer met zich meebrengt.

Maar Paulus maakt hier geen politiek statement. Hij zegt dit niet tegen een land, hij zegt het tegen broeders en zusters, gewoon individueel. En zo kijken wij naar vreemdelingen: ook weer met de bril van God. Ze zijn geliefd. Wat voor kleurtje ze ook hebben, wat voor achtergrond of godsdienstige achtergrond ze ook hebben, maakt dat enig verschil? Maakt dat hen minder geliefd? Als het de liefde Gods is, agapē, dan zijn ze geliefd door God, toch? Dat is om niet. Laat het dan ongeveinsd zijn. Zo kijken wij, en wat de politiek daarmee doet, zal mij werkelijk een zorg zijn in die zin. Dat is mijn verantwoordelijkheid niet; dat is de verantwoordelijkheid van de overheid. Ik kom er straks nog even op terug, maar legt u zich daarop toe: genegenheid voor vreemdelingen en gasten. Zo mogen we daarnaar kijken.

▶ 31:38 Zegen Wie U Vervolgen: Gods Perspectief op Medemensen ↑ hoofdstukken

Zegent wie u vervolgen. Dit staat zo haaks op het denken van de wereld in het algemeen. Ook als je puur afgaat op jezelf, doe je dat niet; dat is geen natuurlijke reactie. Als iemand jou kwaad doet of jou vervolgt, dan is het niet de meest vanzelfsprekende reactie om die ander te gaan zegenen. Nee, maar als je denken hervormd is, als het getransformeerd wordt, dan is het wel logisch.

Zegenen betekent trouwens – ook weer dat Griekse woord eulogia – eigenlijk 'wel-spreken', goed spreken van de ander. Ook dat is dus weer logisch, want God heeft een vijandige wereld lief. Die wereld nagelde Zijn Zoon aan het kruis. Dat was overigens ook een godsdienstige wereld, de crème de la crème, de Joodse godsdienst die dat deed, samen met de Romeinse wereld; de hele wereld van die dagen was daarin begrepen. De wereld heeft daarin meegewerkt en heeft Zijn Zoon aan het kruis genageld. Komt dat in mindering van Zijn liefde? Nee, het is juist het ultieme bewijs van Zijn liefde. God liet Zijn Zoon aan het hout nagelen en God zegt: "Zoveel houd Ik van deze wereld." Want al doen ze dat, Ik ga diezelfde wereld het leven geven.

Drie dagen nadat de wereld Zijn Zoon aan het kruis nagelde, wekte God Zijn Zoon op. Dat wil zeggen: Hij gaf Hem leven. Waarom? Om aan die vijandige wereld het leven te gaan geven. Gods liefde krijg je nooit kapot. Zelfs als je het dierbaarste wat Hij geeft aan het kruis nagelt, dan zegt God: "Zoveel houd Ik van deze wereld en die wereld ga Ik het leven geven." Kijk, dat is zoals God opereert, zoals God handelt en zoals God denkt.

Dan zie je trouwens ook hoe God juist duisternis gebruikt, sterker nog: nodig heeft om Zijn licht te tonen. Zonder die vijandschap hadden we nooit geweten van Zijn liefde. Hoeveel houdt God van deze wereld? Daar heb je juist die donkere achtergrond voor nodig om dat te weten. Dat vind ik prachtig, want en passant, zo in het voorbijgaan, heb je daarmee gigantische theologische en filosofische vraagstukken beantwoord. Waar komt het kwaad vandaan? Wel, wij hebben een God die dingen plaatste en die ook de duisternis schept. Waarom? Om Zijn licht te laten schijnen. Daarom gaat er nooit iets mis bij God.

Zegent wie u vervolgen. Dat wil zeggen: spreek wel van hen. Zegent en vervloekt niet. Vervloeken is precies het tegenovergestelde. Als je dat woord in het Grieks leest, betekent het eigenlijk iemand 'neerwaarts verwensen'. Wij verwensen iemand niet neerwaarts; nee, wij denken opwaarts, ook over die ander.

Wees blij met de blijden. Het zijn van die prachtige aansporingen of van die hele korte woorden die Paulus hiervoor had, maar overweeg ze eens. Wees blij met degenen die blij zijn. Dat heeft te maken met inleven. Sommige mensen bevinden zich in een situatie waarbij ze blij zijn, om wat voor reden dan ook. Er zijn zoveel redenen die een mens blij kunnen maken; ik bedoel gewoon ook in de tijdelijke zin van het woord. Als je een goed bericht hebt gehoord, je bent blij omdat je een examen gehaald hebt, of je bent blij omdat je kind gezond ter wereld is gekomen, of je bent blij dat je een goede boodschap vanuit het ziekenhuis hebt gehoord: wees blij met de blijden. Maar ook weent en huilt met de huilenden; weent met de wenenden. Dat wil zeggen: leef met hen mee. Ook zij zijn in al die situaties creaties van God.

Wees onderling eensgezind, niet zinnende op hoge dingen, maar voegt u in het eenvoudige. Eigenlijk staat er niet 'het eenvoudige', maar het meervoud: de eenvoudigen, of beter nog: de nederigen. Dan weet je ook meteen wat dat is. Zinnen op hoge dingen is eigenlijk hoogmoed, het beter willen weten dan de ander. En dat heeft dan ook weer alles te maken met: wees niet eigenwijs, wees niet gezind bij jezelf. Dat kun je individueel opvatten, maar het gaat ook gewoon in het algemeen om dat egocentrische, waarbij je de mens in het middelpunt plaatst.

Wij denken niet – mag ik het even heel officieel zeggen? – wij denken niet antropocentrisch. Dat wil zeggen: we zetten niet de mens in het middelpunt. Wij denken theocentrisch: God staat centraal. Uit Hem, door Hem en tot Hem is alles. Zo kijken wij, zo denken wij. Dat is het: wees niet gezind bij jullie zelf en spiegel je daar niet aan. En nu komt het. Nu komen we uiteindelijk toch bij dat punt waar we het al eerder over hadden: vers 17.

▶ 37:50 Vergeld Niemand Kwaad met Kwaad: Voorbedacht Zijn op het Goede ↑ hoofdstukken

Hij zegt: vergeld niemand kwaad met kwaad. Dat is een heel menselijke reactie. Iemand doet jou kwaad en wat doe je? Je zet het hem betaald; je betaalt hem terug met gelijke munt. Vergeld niemand kwaad met kwaad. Maar hoezo dat dan? Nou, het alternatief is: heb het goede voor met alle mensen. Dat goede voorhebben, dat is letterlijk 'voordenken'. Dat wil zeggen: je bent voorbedacht op... ja, op wat? Op het goede, op het voortreffelijke. Waarom is dat? Wel, ook hier moet ik weer bij het logische uitkomen. En dat geldt voor al die dingen die je hier zo op een rijtje vindt, al die aansporingen die Paulus doet: het is logisch. God heeft het goede voor met alle mensen. Heel Romeinen 1 tot en met 11 spreekt daarover; hij zet dat uiteen.

Romeinen 3 bijvoorbeeld: "Want allen hebben gezondigd en derven de heerlijkheid Gods", staat er dan. Allemaal stervelingen, allemaal zondaren. Allen hebben gezondigd; allen derven de heerlijkheid Gods. En allen worden om niet gerechtvaardigd door Zijn genade, door de verlossing die in Christus Jezus is. Hij betaalde een prijs, om niet... Kijk, dat Hij het goede voorheeft. Trouwens, als u nog even... ja, ik hoef maar één bladzijde terug te bladeren — nee, ik hoef helemaal niet terug te bladeren. In vers 32 van Romeinen 11 lees je nog dat Paulus zegt: "...want God heeft hen allen onder de ongehoorzaamheid besloten, om Zich over hen allen te ontfermen." Daarom!

Kijk, God heeft het goede voor met alle mensen. Alle mensen. En wij zijn daar ook op bedacht. Heb dat goed in de gaten, met wie je ook te maken hebt. Als er mensen zijn die je kwaad doen — dat kan om het geloof zijn, dat kan in welke context dan ook — mensen die jou kwaad doen, wat is je reactie daar dan op? Nou, bedenk dan goed dit: God heeft die ander lief. God heeft het goede voor met die ander. God gaat het ook met die ander wel maken, op Zijn tijd, op Zijn wijze. Daar staat Hij garant voor. Ik zei al: dat kun je niet verdienen, het is om niet, het is genade. Je kunt het ook niet kwijtraken. Kijk zo eens naar die ander die jou kwaad doet. En dan begrijp je ook waarom Paulus dat zegt. Dit is logisch: vergeld niemand kwaad met kwaad. God heeft alles in Zijn hand, dus ook deze gebeurtenis. Al was het maar om jou iets te leren, of die ander te leren. Eigenlijk gaat dat ons niet eens aan; dat is aan Hem.

Maar wij mogen het goede bedenken, voorbedacht zijn op — namelijk bij alle mensen. Het gaat hier niet alleen maar over de broeders en zusters; alle mensen, wie dan ook. Vergeld niemand kwaad met kwaad. Wees voorbedacht op het voortreffelijke, op het ideale van alle mensen. En dat vloeit er dan ook direct uit voort: houd zo mogelijk, voor zover het van u afhangt, vrede met alle mensen. Dat is dan logisch. Waarom? Ja kijk, "voor zover het van u afhangt". Want ze zeggen dan wel "it takes two to tango", maar als een ander in oorlog is met jou, dan hoeft dat nog niet te betekenen dat jij in oorlog bent met die ander. Nee, dan is er geen praktische, beleefde vrede, dat is waar. Maar voor zover het van ons afhangt, hebben we vrede met wie dan ook. Ook dus met degenen die ons kwaad doen en daarop bedacht zijn en dat ook uitvoeren.

Ik geef expres geen voorbeelden; de apostel hier ook niet. Ik bedoel, elk mens — u die hier nu zit, die nu naar deze dingen luistert en dit zo leest vanaf het scherm — iedereen kan voor zichzelf gewoon een situatie voor de geest halen: "Aha, ja, ik ontmoet kwaad. Wat is mijn reactie daarop?" Nou, dit. De beste tip die Paulus geeft, dat zijn deze woorden. Dat is zo geweldig en het is ook zo logisch. En op het moment dat je de logica ervan ziet, dan hervormt dat je denken, maar daarmee ook je gedrag, je hele motivatie. Je perspectief wordt anders: houd zo mogelijk, voor zover het van u afhangt, vrede met alle mensen.

▶ 43:33 Mij Komt de Wraak Toe: Laat Plaats voor Gods Toorn ↑ hoofdstukken

Wreekt uzelf niet, geliefden, maar laat plaats voor de toorn. Wreekt uzelf niet. Wreken, dat is je eigen recht verschaffen of dingen rechtzetten. Wat Paulus zegt: die wraak heeft een geëigende plaats, maar het is niet aan jullie. Wreekt uzelf niet, geliefden, maar laat plaats voor de toorn. Geef plaats aan de boosheid. Dat wil zeggen dat het een geëigende plaats heeft. God maakt de dingen op Zijn tijd en op Zijn wijze zet Hij de dingen recht.

Ik zeg dit ook omdat we vanmorgen alleen maar Romeinen 12 lezen, maar je zou die brief eigenlijk gewoon door moeten lezen. Dan krijg je Romeinen 13, en dat is het hoofdstuk over de overheid. Elke overheid is van boven; dat wil zeggen dat zij door God gesteld is. En zij is een dienares van God, staat er. Niet: de overheid moet een dienares van God zijn, ze is het. Het is gewoon een gegeven. God stelt overheden, en die overheden zijn geen verantwoording schuldig – ja, dat is heel ondemocratisch wat ik nu zeg – de overheden zijn geen verantwoording schuldig aan haar onderdanen, maar aan Degene in dienst van Wie zij staat, namelijk aan God. Trouwens, van God lezen we ook: Hij stelt machthebbers aan en Hij blaast ze ook weer weg. Dat doet Hij. Dat is niet onze zaak.

Mensen maken zich vaak zo druk over politiek. Het is zo geweldig als je die brieven leest: Paulus doet dat nooit. De overheden hebben een verantwoordelijkheid naar God toe, en de onderdanen, wat is hun verantwoordelijkheid? Om zich gewoon te onderschikken. Dat is wat Paulus zegt: onderschik je aan die overheden, bid voor ze, dank voor ze dat God ze daar geplaatst heeft. Het is ook een hele zorg minder; wij hoeven die wereld niet te verbeteren of te veranderen.

Paulus zegt: laat plaats voor de toorn. Van die overheid lees je ook: Hij heeft die overheid gesteld – Romeinen 13 vers 4, ik ga het nu verder niet uitwerken – maar God heeft de overheid gesteld als een toornende. Er staat zelfs: God heeft de overheid een zwaard toevertrouwd. Niet aan ons. Wij grijpen het zwaard niet, want allen die het zwaard grijpen... hoe was het ook alweer? Die zullen door dat zwaard vergaan. Ons als individuen, als onderdanen van de overheid, is geen zwaard gegeven. Aan de overheid heeft God een zwaard gegeven. In feite legitimeert dat ook de doodstraf. Wat zeg ik nou weer? Maar goed, daar moet u maar eens over nadenken. God heeft de overheid een zwaard gegeven, niet tevergeefs. Zij wordt ook geacht de dingen recht te zetten door tegen misdadigers als toornende wreekster op te treden. Maar dat is niet aan ons. Daarom: wreekt uzelf niet, geliefden, maar laat plaats voor de toorn. Namelijk op de plek waar het hoort, bijvoorbeeld bij de overheid.

Bovendien doet God dat ook uiteindelijk. Want zelfs als de overheid haar taak niet verstaat: God zet het toch wel recht. Paulus zegt: 'want er staat geschreven' – en ik kan u verklappen dat dit in Deuteronomium 32 vers 35 staat – 'Mij komt de wraak toe, Ik zal het vergelden, spreekt de Heer'. En dan lees je ook van de Heer Jezus; in 1 Petrus 2 zegt Petrus dat Hij, als Hij gescholden werd, niet terugschold, en als Hij leed, niet dreigde, maar het alles overgaf aan Hem die rechtvaardig oordeelt.

Kijk, dat is nou ook weer zo mooi: als je God kent, dan weet je dat Hij de dingen plaatst. Dat betekent dus ook dat Hij voor mij optreedt en mijn belangen behartigt. Maar ook voor die ander: God zet recht. Richten betekent eigenlijk ook dat God de dingen weer terechtbrengt. Hij zet de dingen recht en Hij brengt ze terecht. Hij zal het vergelden. We vinden dit in Deuteronomium; in het Hebreeuws staat er eigenlijk een woord dat verwant is aan 'Shalom', de vrede. Het Hebreeuwse woord is 'Shilem'. Dat schrijf je vrijwel hetzelfde als 'Shalom'. Dat woord 'vergelden' betekent eigenlijk: tot vrede brengen of tevreden stellen. Bij ons heeft 'vergelden' vooral een negatieve klank van 'betaald zetten', maar in de Bijbel is het juist een positief begrip: God betaalt terug. Ziet u hoe een totaal andere gedachte dat is? God zet recht, God toont Zijn toorn, en daardoor herstelt Hij weer de verhoudingen. Kijk, dat is de mindset zoals we die in de Schrift vinden, want God is Degene die zo handelt en denkt.

▶ 49:25 Vurige Kolen: Overwin het Kwade in het Goede Door Verzoening ↑ hoofdstukken

Maar indien uw vijand honger heeft, zegt Paulus, geef hem dan te eten. U ziet hier in de interlineaire vertaling iets dat op het eerste gezicht een beetje vreemd lijkt: "geef hem een hap". Hoezo, geef hem een hap? Ik heb dat eens nagezocht en het is eigenlijk heel mooi. Het woord komt slechts twee keer voor in het Nieuwe Testament en heeft te maken met oosterse gebruiken. In het oosten, en in de Bijbel zie je dat ook, krijgt de geëerde gast namelijk het eerste en het beste deel van de maaltijd. Nadat de maaltijd is gezegend en begonnen, krijgt degene die te gast is het eerste deel. Dat is een uiting van respect. Dat we hem "een hap" geven, is dus niet zomaar een klein stukje geven om hem voor de rest te laten stikken; nee, het betekent dat je hem het beste deel geeft. Als je vijand honger heeft, geef hem dan het beste deel. Dat vind ik een schitterende gedachte. Zo wordt er tegen die vijand aangekeken. Indien hij dorst heeft, geldt hetzelfde verhaal: geef hem te drinken.

Want zo zult gij vurige kolen op zijn hoofd hopen. Dat is een uitdrukking uit het boek Spreuken. Als ik de woorden "vurige kolen" hoor, dan hoor ik Ome Goof. Hij bad dikwijls bij het begin van het gebed voor de spreker en zei dan: "Raak hem aan." Dat is een uitdrukking uit Jesaja 6. Waarmee? Juist, met de vurige kolen van Uw altaar. Die vurige kolen hebben inderdaad alles met het altaar te maken, met de prijs die Hij betaalde en met de verzoening die Hij bewerkte. Het lijkt misschien een vreemde beeldspraak om vurige kolen op iemands hoofd te stapelen of te hopen, maar het idee is dat je ervoor zorgt dat bij die vijand de vijandschap smelt. Je kunt geen vijand blijven als je vijand je te eten geeft. Daarmee ontneem je de ander het motief om nog langer vijand te zijn.

Er is een prachtige geschiedenis waar ik laatst nog uitgebreid over heb nagedacht en over gesproken: de geschiedenis van Jozef. Zijn broeders hadden hem in de put gegooid en wilden hem eigenlijk doden. Terwijl hij daar in de put zat, gingen zij samen brood eten. Ze hadden hem in de put en ze gingen samen brood eten. Wat gebeurt er vervolgens? Ze komen in hongersnood en dan komen ze bij Jozef terecht, incognito natuurlijk. Wat doet Jozef dan? Jozef geeft hen niet alleen brood, maar Jozef maakt van vijanden vrienden. Dat is wat verzoening echt betekent: een vijand wordt gemaakt tot een vriend. God maakt vijanden tot vrienden door liefde te bewijzen en door aan Zijn vijanden leven te geven. Dat is wat God doet. De wereld doodde de Zoon van God, en wat geeft God aan die vijandige wereld? Leven! Met allemaal hoofdletters: opstandingsleven. Daar smelt elke vijandschap van weg. Er staat in Kolossensen 1 dat God door het bloed van het kruis het al weder met Zich zal verzoenen. Dat is wat verzoenen is: Hij zet de vijandschap om in vriendschap. Zo doet God Zijn vijanden teniet; niet door ze weg te vagen, maar door van Zijn vijanden vrienden te maken. Want zo zult gij vurige kolen op zijn hoofd stapelen.

Dan het laatste vers: laat u niet overwinnen door het kwade. Letterlijk staat er: "Word niet overwonnen onder dat kwaad." Verkijk je er niet op en word er niet door overwonnen, maar kies voor het alternatief: overwin het kwade door het goede. En als u nu goed precies meekijkt, dan staat het er eigenlijk nog mooier. Letterlijk staat er: "Overwin het kwade in het goede." Wat is het verschil? Kijk, als ik het kwade overwin "met" het goede, dan is het goede eigenlijk een instrument dat je gebruikt in je strijd tegen het kwaad. Maar dat is niet wat Paulus zegt. Wij overwinnen niet door of met het goede; nee, wij overwinnen het kwaad gewoon in het goede. Wij strijden niet tegen het kwade waarbij het goede een instrument is, maar het goede is de sfeer waarin wij denken en leven. Wij doen goed. Wij denken God, wij denken in verzoening, wij denken in de liefde Gods, en zo leven wij. Alles wat Paulus had uiteengezet over die houding, dat is het goede. Overwin zo, vanuit die houding, het kwade. Overwin in het goede het kwaad. Zo doet God dat namelijk ook, en wij mogen daarin navolgers van God zijn. Ik stel voor dat we een lied gaan zingen met elkaar.