▶ 00:00 Introductie: op Zoek Naar de Essentie van Liefde ↑ hoofdstukken

Ik mag vanmorgen, beste vrienden, jullie eens meenemen naar dit onderwerp: 'Liefde is...', met allemaal puntjes daarachter. Degenen die wel eens De Telegraaf in handen hebben, weten dat dit de titel is van een rubriek. Ik weet niet of het nog steeds loopt, ik meen van wel, maar dat houden we ten goede. In elk geval was er jarenlang een dagelijkse rubriek in de krant met zo’n cartoon waarbij dan altijd een plaatje werd getoond met die titel 'Liefde is...' en dat werd dan vervolgens gedemonstreerd.

Het was echter altijd een beschrijving van liefde. Bijvoorbeeld, dan kreeg je dit: liefde is een gezellig avondje thuis. Of, wat zie je daar nu op gebeuren? Liefde is haar nog even laten liggen. Of hem, dat kan natuurlijk ook. Of: liefde is nog steeds je eigen dingen kunnen doen. U begrijpt dat als je op die toer bent, je inderdaad jaren vooruit kunt. Dat is eigenlijk een never ending story, en ik denk dat dat ook het idee is. Dus ook als De Telegraaf er niet meer mee doorgaat tot op heden, dan zouden ze dat in ieder geval wel gedaan kunnen hebben. Niemand heeft in de gaten dat je wel eens een keertje iets plaatst wat je een jaar eerder ook al hebt gedaan, bij wijze van spreken.

Het punt is: het is altijd een beschrijving van wat liefde is. Dat wil zeggen hoe het zich uit en ja, dat heeft zo oneindig veel facetten en kanten. Maar vanmorgen wil ik toch een steek dieper gaan. En dat is: wat is liefde? Niet hoe het zich uit of hoe het zich kan uiten, maar wat is het nu eigenlijk? Ik wil dan een paar dingen vooral voor het voetlicht brengen. Wat is 'liefde' in de Bijbelse talen? Want dat verdient echt nog wel even enige toelichting, wat ik straks ook zal doen.

Bovenal wil ik vervolgens ook doorgaan op de vraag naar de essentie van liefde; misschien zelfs een omschrijving van liefde. En wat is liefde? Of zou ik moeten vragen: wie is liefde? Die vraag blijkt bij nader inzien ook heel correct te zijn. Oké, laten we eens bij het begin beginnen.

▶ 02:59 Ahava: het Hebreeuwse Woord voor Liefde, Eenheid en Geven ↑ hoofdstukken

De Bijbel is niet geschreven in het Nederlands, maar is ons overgeleverd in twee talen: het Hebreeuws en het Grieks. Het Hebreeuwse woord voor liefde is Ahawah. In het moderne Hebreeuws schrijf je dat op deze wijze. De aardigheid van Hebreeuwse letters is dat het niet alleen maar letters zijn, maar ook cijfers. Dat betekent ook dat een woord in feite een getal is; je telt de waarden van de verschillende letters bij elkaar op.

In dit geval is de Aleph bijvoorbeeld de 1, de eerste letter. Dat valt samen met de Griekse alfa en onze A. Weet u trouwens dat een Aleph eigenlijk de kop van een rund is? Het hoofd van een rund. Dat is een heel verhaal apart, maar je ziet dat nog steeds terug in de Griekse alfa. Het is eigenlijk de kop van een rund, maar dan omgekeerd. Ook bij ons is de A de kop van een rund, maar dan ook omgekeerd. Waarom dat precies omgekeerd is, heeft Arco zojuist al duidelijk gemaakt – als dat tenminste de reden is.

In ieder geval zijn deze letters feitelijk ook pictogrammen. De Bet, de tweede letter, is bijvoorbeeld een huis. En de Gimel en de kameel – nou ja, die had u zelf kunnen verzinnen, zelfs in het Nederlands. Maar goed, Hebreeuwse letters zijn dus ook cijfers. Dan krijg je de 1 en de 5 – een He, een 'heitje' van vijf stuivers – en dan de Bet, die tweede letter, en dan nog een keertje die He. Zo schrijf je dat in het Hebreeuws.

De aardigheid is dat de getalswaarde van het woord Ahawah dertien is. Dat is dezelfde getalswaarde als het getal voor 'één': Echad. "Hoor Israël, de Heer onze God is één, Echad." De aardigheid daarvan is dat dat woord uiteraard ook een getalswaarde heeft, en dan kom je op precies hetzelfde uit. Ik zeg dat niet om interessant te doen, maar om daarmee in feite al iets aan te reiken van de essentie van liefde: dat het alles te maken heeft met 'één' en eenheid. De drang naar eenheid, dat is wat liefde is, bezien vanuit de Hebreeuwse symboliek en de getalswaarden die daaraan vastzitten.

Er is trouwens nog een gedachte die ik daarbij wil aangeven. Ik hintte er zojuist al eventjes op, maar Ahawah begint met de Aleph. De Aleph is het getal 1, maar als eerste letter staat de Aleph in de Bijbel ook altijd voor God Zelf. In het Grieks vinden we dat letterlijk zo terug: "Ik ben de Alfa en de Omega." Dat komt overeen met de Hebreeuwse Aleph. "Ik ben de alfa en de omega, de grote O, de eerste en de laatste." Wij zouden zeggen: de A en de Z. Bij Hem begint het. Het is nu niet het onderwerp, maar het is zo geweldig als je je verdiept in de symboliek van die letters. Niet alleen in de getalswaarden, maar ook in de opbouw. Nee, ik ga het nu niet doen, want dat zou te ver voeren.

Nog één ding dat heel belangrijk is als we het hebben over dat Hebreeuwse woord voor liefde: het is afgeleid van het woord voor geven. De twee middelste letters vormen een Hebreeuws werkwoord dat 'geven' betekent, of het is daarvan afgeleid. Ik heb expres ook even het Strong-nummer, het codewoord daarvoor, gegeven. Dan kun je dat allemaal opzoeken. Het komt een heleboel keren voor in de Hebreeuwse Bijbel, ons Oude Testament. Het laat zich natuurlijk raden dat dit niet voor niets is, omdat dit precies de essentie van liefde uitdrukt. Wij zeggen heel vaak 'geven en nemen', maar dat is niet Bijbels geformuleerd als u het mij vraagt. Het is inderdaad geven. Liefde wordt ook nooit moe om te geven, zelfs zonder dat het iets ontvangt. Het is een onuitputtelijke bron en dat kan alleen maar verwijzen naar God, die inderdaad oneindig is. Hij is een bron die nooit opdroogt, die altijd maar geeft. God geeft uit Zijn liefde, maar eigenlijk is het feit dat Hij geeft, ook Zijn liefde. Dat was wat het Hebreeuws betreft, de taal waarin ons Oude Testament geschreven is.

▶ 08:27 Agape Versus Filio en Eros: Gods Onvoorwaardelijke Liefde ↑ hoofdstukken

En wat wij dan het Nieuwe Testament noemen, dat is geschreven in het Grieks. Het woord voor liefde daar – een heel aantal van u kennen dat ongetwijfeld wel – is agapé. Nu moet ik erbij zeggen dat het in het Grieks een wat complexer ding is, omdat het Hebreeuwse woord voor liefde, ahawah, waar ik het zojuist over had, eigenlijk veelomvattend is. Het Hebreeuws kent al die onderscheidingen die in het Grieks wel gekend zijn niet. Daarom moet je dat woordje agapé onderscheiden van een tweetal andere woorden die er misschien mee te maken hebben, of in ieder geval voor ons vaak ook worden weergegeven als liefde, maar die in de taal van het Nieuwe Testament daarvan onderscheiden zijn.

Het eerste is phileo. Dat woord heeft te maken met de aantrekkingskracht op basis van eigenschappen van iets of iemand. In onze taal – trouwens in alle moderne talen – is dat woord phileo doorgedrongen. Ga maar eens na: een filantroop, er zijn zoveel woorden met 'fil' erin. Een filatelist, dat is een liefhebber van postzegels. Een bibliofiel, een liefhebber van boeken, of een anglofiel, een liefhebber van het Engels en alles wat met Engeland te maken heeft. Ja, gewoon heterofiel, homofiel; er zijn oneindig veel woorden. Dat heeft te maken met wat wij 'liefde' of 'het beminnen van' noemen, maar in ieder geval is het altijd de aantrekkingskracht op basis van eigenschappen. Je houdt van iets, maar dan altijd op basis van eigenschappen van iemand of iets. Een vriendschap bijvoorbeeld is phileo. Die ander heeft eigenschappen die jou aantrekken, die voor jou beminnelijk zijn, en daardoor ontstaat vriendschap. Je bent niet met iedereen bevriend, dus voor vriendschap zijn er bepaalde voorwaarden om iemand zo te noemen. Terwijl ik dat zo zeg, zegt dat ook direct iets over wat agapé is, maar eerst nog even dit.

Want er is nog een ander woord, dat we ook allemaal wel kennen: het Griekse woord eros. Denk aan ons woord erotiek. Dat heeft te maken met de lichamelijke aantrekkingskracht, seksualiteit in de brede zin van het woord. Dat dit voorwaardelijk is, lijkt me nogal duidelijk; je voelt je niet aangetrokken tot jan en alleman. Bovendien is het heel fysiek. Is dat laag? Nou, dat wil ik niet direct zeggen. Ik bedoel, het zijn geweldige gaven van God. Eros en phileo, dank God dat het bestaat! Maar het moet onderscheiden worden van agapé. Waarom? Omdat agapé onvoorwaardelijk is.

Als ik zeg dat het onvoorwaardelijk is – en ik ga dat straks ook echt aantonen – dan geeft dat ook aan dat het met Gods liefde te maken moet hebben. God houdt van zijn schepping. Waarom? Nou, omdat het zijn schepping is. Hij heeft het zelf bedacht en Hij heeft het zelf gemaakt. Vandaar ook dat die liefde geen limits kent. De mooiste vorm daarvan – ik ga dat nu niet uitgebreid aantonen, maar wij kennen het fenomeen wel – is de liefde van een vader en een moeder voor hun kind. Dat is ook onvoorwaardelijke liefde, in die zin dat het kind, ongeacht of het oerlelijk is of ontzettend knap, geliefd blijft. Ook als het kind een weg gaat die afschuwelijk is, zelfs als je kind een moord pleegt, blijft het je kind. Love hurts, zoals die Engelse term luidt; liefde doet pijn. Ja, dat is ook eigen aan liefde, maar de liefde verdwijnt niet. Tenminste, in een gezonde ouderliefde verdwijnt dat niet, want wat het kind ook doet, het blijft je kind.

Dat zegt heel veel, misschien wel alles, over de liefde van God voor zijn schepping. Wat het schepsel ook doet, hoe het er ook uitziet of hoe Hij ook bejegend wordt, het is Zijn schepping. Dat is ook de reden waarom – wij beginnen hier nooit zo plechtig, dit zijn gewoon vrije samenkomsten – in diensten waarin de samenkomst heel plechtig wordt aangevangen, in protestantse kerken, men vaak begint met woorden waar ik ook vaak aan refereer. Volgens mij is dat de basis van de hele Bijbelse waarheid: "Onze hulp is in de naam van de HEERE, die hemel en aarde gemaakt heeft, die trouw houdt en die nooit laat varen de werken van zijn handen." Ik weet maar al te goed hoe de dominee dat zegt; ik zou zelfs de intonatie kunnen overnemen, maar dat ga ik niet doen. Bij sommigen blijkt uit de intonatie soms dat het gewoon een act is, dat men niet echt begrijpt waar men het over heeft, maar de tekst is er wel. Hij, de Schepper van hemel en aarde, Hij is trouw en Hij laat nooit varen de werken van zijn handen. Alles wat Hij gecreëerd heeft, het werk van zijn handen, dat laat Hij niet varen. Hij laat hen soms wel los, maar altijd weer om hen op te pakken.

En ja, dat is agapé. Hij laat nooit los. Hij houdt van jou. Dat kunnen we tegen iedereen zeggen: God houdt van jou. Dat klinkt misschien als een dooddoener of een cliché – dat was het woord dat ik zocht – maar we zijn het werk van zijn handen. Daarom houdt Hij van ons. Die liefde is, hoe groots, grenzeloos en alomvattend ook, ook heel logisch. Hij heeft ons bedacht en Hij heeft ons gemaakt. Zou Hij dat zonder plan hebben gedaan? Natuurlijk niet. Hij is God. Dus die logica is zo geweldig en indringend.

Oké, ik wil nog een aantal andere dingen noemen. Dit is de taalkundige kant van het verhaal: de woorden voor liefde in de Bijbel en hoe je ze moet onderscheiden. Maar dan zijn er nog een aantal elementen die ik graag genoemd wil hebben. Hoe de Bijbel spreekt over liefde en daar inhoud aan geeft door de zin af te maken: "Liefde is...". Daarbij wordt niet alleen op zijn Telegraafs een beschrijving gegeven, maar in feite echt de essentie aangewezen.

▶ 16:53 Liefde als Vervulling van de Wet: Voorzeggingen in Plaats van Geboden ↑ hoofdstukken

Liefde is de vervulling van de wet, zeg ik hier. En die tekst vind je trouwens op verschillende wijzen. Je vindt het zelfs nog uitgebreider als aan de Heer Jezus gevraagd wordt door een schriftgeleerde over de kern van de boodschap van het Oude Testament, de hoofdsom, de samenvatting van dat alles. Dan zegt Hij echt van: je zult de Heer je God liefhebben boven alles en je naaste als jezelf. Dit is het liefhebben van Hem en van je naaste. Dat is de ganse wet en de profeten, wat gewoon een samenvatting is van de Tenach, van het hele Oude Testament. Dat is het. Als je het helemaal in één woord wilt samenvatten, dan is het dat: liefhebben.

Want ja, goed, liefde is de vervulling van de wet. Ik ga naar Romeinen 13 toe. Het is midden in het verhaal, maar dan zegt Paulus dit: "Want dit..." Hij licht hier iets toe, vandaar ook dat ik begin met 'want'. "Want dit..." en dan gaat hij een opsomming geven van een aantal 'jij zults' uit wat wij dan noemen de Tien Geboden, of beter: de Tien Woorden. Je zult geen echtbreuk plegen, je zult niet moorden, je zult niet stelen, je zult niet begeren. En zo er enig ander gebod is... want dit zijn niet de enige. Maar zo er enig ander gebod is, wordt het samengevat in dit woord: je zult je naaste liefhebben als jezelf.

De enige aantekening die ik daarbij wil maken is: dit zijn geen geboden, maar dit zijn... Ik zei al, vooral de Tien Geboden, het zijn de Tien Woorden. Het is profetie. Ik blijf erop hameren. "Jij zult" betekent niet "jij moet" – zo wordt het altijd uitgelegd – of "jij zult niet" in de zin van "jij mag niet". Nee, "je zult", dat is ook in het Hebreeuws geen imperatief, zoals dat dan heet. Het is geen gebiedende wijs. Het is een voorzegging, een uitspraak over de toekomst. Je zult niet moorden. Je zult niet stelen. De vraag is dus niet: waarom mag dat niet? De vraag is: wanneer dan? Als je het goed begrepen hebt, zou je die vraag stellen.

Want er wordt tegen Israël gezegd: je zult de Heere je God liefhebben. God gaat dat waarmaken. En de aardigheid is: God gaat het waarmaken op het moment dat de mens zijn werken staakt en ophoudt het te proberen. Want hij dacht altijd maar: ik moet zoveel. Op het moment dat je je realiseert van: ik moet het niet, Hij doet het, dan ga je omhoog kijken. Dat is geloof. Dat is geen werken meer. Dan word je niet aan het werk gezet, dan staak je het werk. Dan zeg je: nou is het genoeg. En dan doet Hij wat Hij beloofde, en dat maakt Hij waar. Het is altijd in de Bijbel: Abraham geloofde God. Hij zegt: je zult een vader van vele volkeren zijn. Abraham werd niet aan het werk gezet, als u begrijpt wat ik bedoel. Nee, dat is een belofte: je zult een vader van vele volkeren zijn.

Als je met die bril de Bijbel leest, ook dat "jij zult" en "je zult niet", dan krijg je ineens een heel andere Bijbel. Dan word je ineens ontlast. Alles wat op je drukt en wat je niet kon, dat wordt van je afgenomen. Je gaat opzien naar boven en Hij doet het. "Je zult" is dus een voorzegging. Oké, de liefde doet de naaste geen kwaad. Dat is in feite wat er gezegd wordt. Kijk, als je je naaste liefhebt, dan zul je hem niet vermoorden. Dat lijkt me nogal duidelijk. Dan zal je ook niet zijn vrouw of de man, de echtgenote, afpakken, of iets willen toe-eigenen wat aan die ander toekomt. Al deze bepalingen, al die geboden, die houden in: de liefde doet de naaste geen kwaad. Op zijn minst.

Daarom is de liefde de vervulling van de wet. In feite zou je nog kunnen zeggen: "Liefde doet de naaste geen kwaad" is nog negatief. Je doet iets niet. Je moordt hem niet uit. Maar u begrijpt, dat is nou niet de ultieme liefde. Om te zeggen: ik hou van je, ik ga je niet vermoorden, het is oké... dat is nou niet wat ze noemen next level liefde, zeg maar. Dat is niet het hoogste wat je kunt doen. Nee, daarom zegt Paulus ook dat de liefde de naaste geen kwaad doet; minimaal. Maar de liefde is de vervulling van de wet. De liefde echt is positief. Wat de wet nog is, is in feite negatief. Het is allemaal nog halfvol, om het zo te zeggen, en de liefde maakt het compleet. Ja, vervuld.

De wet is trouwens ook – dat is een heel ander bepaald ding – de wet is ook een schaduw. In de wet, de wet in zichzelf, is het duister, ook doods. Dat zie je ook in allerlei bepalingen met die hele bloederige offerdienst; allerlei bepalingen. Het is schaduw en in zichzelf duister. En toch, een schaduw verraadt licht, namelijk in de contouren. Een schaduw bestaat niet zonder licht, uiteraard. Een schaduw bestaat bij de gratie van het licht. In zichzelf is het duister, maar het verraadt in de contouren, in de begrenzing, het licht.

Dat is, nou ja, lees de Hebreeënbrief: de wet is een schaduw van de toekomende goederen. En dan wordt er uitgelegd hoe in al die bepalingen de geweldige kracht en de waarheid van het Woord tot uitdrukking komt. Oké, liefde is de vervulling van de wet. Dat staat trouwens in Galaten ook: de hele wet is in één woord vervuld. Je zult je naaste liefhebben als jezelf. Heb ik er nog één?

▶ 23:40 Galaten 5: de Vrucht van de Geest Is Één (liefde) ↑ hoofdstukken

Liefde is de vrucht van de Geest. We gaan naar Galaten 5. Dit gedeelte wordt voorafgegaan – we lezen nu vers 22, maar als u de voorgaande verzen erbij zou betrekken, wat ik nu niet uitgebreid doe maar slechts memoreer – door een beschrijving van de werken van het vlees. Het vlees, dat is de mens in zijn uiterlijke, in zijn fysieke manifestatie. Als de mens aan het werk wordt gezet, roept dat een heleboel ongein op. Lees het lijstje van de werken van het vlees maar eens; je wordt al moe als je halverwege bent.

Daartegenover staat de vrucht van de Geest. Daarmee is gezegd: dit is wat de Geest doet en uitwerkt. Een vrucht is namelijk iets heel anders dan werken; een vrucht groeit. Het is de uitwerking van de Geest. Ik lees dit vers overigens anders dan de gebruikelijke vertalingen, en ik denk dat ik daar een goede reden voor heb; het is aan u om dat te beoordelen. Het Grieks kent geen leestekens; dubbele punten en komma's bestaan er niet. Daarom lees ik in deze zin ook: "De vrucht van de Geest is liefde: vreugde, vrede, geduld, geschiktheid, goedheid, trouw, bescheidenheid, zelfbeheersing."

In dit geval is de vrucht dus inderdaad één vrucht, namelijk liefde. De rest zijn de 'smaken' ervan. Liefde is in dit geval geen kenmerk van de vrucht van de Geest, maar de samenvatting ervan. De vrucht van de Geest is liefde. Vandaar ook dat het één vrucht is. Het is een misverstand dat vaak voorkomt. Ik had ooit een boekje in de kast staan met de titel 'De vruchten van de Geest'. Dan denk ik: je schrijft een boekje en de titel is al fout. Men maakt er meervoud van omdat men denkt dat dit allemaal een achttal verschillende vruchten zijn, maar dat is het niet. Het is één vrucht, het is dé vrucht. En wat is dé vrucht? Nou, dat is liefde. En wat is liefde? Dat zie je in al die eigenschappen.

Het zijn er trouwens acht. Het zijn veel smaken, of je kunt het zien als een tros druiven: één tros, maar met acht druiven. Die acht vind ik ook apart, want acht is in de Bijbel altijd het getal van het nieuwe, het eerste van een nieuwe reeks, maar ook altijd van nieuw leven. Wanneer de 'vrucht van de eik' zichtbaar gemaakt wordt – ik heb het dan over de besnijdenis op de achtste dag – dan is dat heel betekenisvol. Vaak wordt de besnijdenis negatief benaderd als het weghalen van de voorhuid, dat is waar, maar je kunt het ook positief zeggen: er wordt iets zichtbaarder gemaakt. En dat is een vrucht, de vrucht van de eik. Dat heeft alles weer te maken met de belofte van God. God die een eed zweert, dat is in het Hebreeuws hetzelfde woord als voor eik. Ik ga dat nu niet helemaal toelichten, maar ik vind het geweldig.

Het geweldige daarvan is dat Geest ook leven is. Als je de Geest krijgt, ontvang je leven, en dat is verbonden met het getal acht. Christus werd op de achtste dag – de dag na de sabbat – opgewekt uit de doden. Er staat ook letterlijk dat Hij de Geest kreeg en leefde. Dat is de heilige Geest, en dat leven manifesteert zich in ons als we Hem kennen. Hij die stierf, maar wat meer is: die opgewekt is. Dan ontvang je dat leven, die Geest, en waarin blijkt dat dan? Wel, in liefde, agape. Dat is de vrucht van de Geest: liefde.

Waarin uit zich dat dan? In allerlei eigenschappen. Ik vind het trouwens heel bijzonder dat de eerste eigenschap in feite de uiting is van de vrucht van de Geest, en daarmee van liefde: vreugde. Maar ook vrede. Daarin zie je ook meteen alweer dat dit geen mensenwerk is. Je kunt namelijk een heleboel dingen op commando doen, maar er is één ding wat je niet op commando kunt: blij zijn. Je kunt het wel faken, maar daarmee zeg ik eigenlijk al dat het dus niet echt kan. Hij maakt je blij. Dat is een kenmerk van Gods liefde: het maakt je blij en het geeft je trouwens ook vrede. Dat werkt het uit als een vrucht, en dat groeit inderdaad 'automaat'. Als je de liefde Gods hebt leren kennen, dan word je daar blij van en het bewerkt vrede. Je leert de dingen accepteren zoals ze zijn, omdat je God kent. Hij geeft alles een plaats. Ik zou dat hele rijtje nu langs kunnen gaan.

▶ 30:15 Korinthe 13 Gepersonifieerd: God Is Liefde ↑ hoofdstukken

Maar ik wil eerst nog even naar 1 Korinthe 13. Want ik zei het al: deze kenmerken komen overeen met de lofzang op de liefde in 1 Korinthe 13. Als ik één hoofdstuk had moeten noemen over wat de Bijbel zegt over liefde, dan zouden de meesten waarschijnlijk direct 1 Korinthe 13 zeggen. Dat is het hoofdstuk bij uitstek dat over de liefde gaat. Het wordt te pas en te onpas aangehaald, meestal om ons te vertellen wat we moeten doen, en ik denk dat daarmee de plank wordt misgeslagen. Maar wat is de liefde dan wel?

In 1 Korinthe 13 vormt het betoog van Paulus een onderbreking tussen de hoofdstukken 12 en 14. Dat had je zelf ook kunnen verzinnen, want Paulus heeft het daar over heel andere dingen. Maar hij wijst hier juist op de liefde, omdat dit uiteindelijk hetgeen is wat altijd zou blijven, tegenover allerlei dingen die voorbij zouden gaan, zoals profetieën en het spreken in talen. Paulus wijst er al op dat die dingen in zijn dagen voorbijgaan. Wat blijft, is geloof, hoop en liefde. En de meeste van deze is de liefde, want de liefde gaat nooit voorbij. Geloof en hoop houden immers een keer op. Op het moment dat wij gaan zien, wordt geloof verwisseld voor aanschouwen. Dan wordt de hoop ingelost, want hoe zal men hopen op hetgeen men ziet? Als het eenmaal werkelijkheid wordt, is de hoop in feite weg, en het geloof ook. Het heeft plaatsgemaakt voor zien en aanschouwen, maar de liefde blijft. Het is eigenlijk een soort twee- of drietrapsraket: eerst verdwijnen de uitingen zoals het spreken in talen en profetieën, die in de eerste eeuw bestonden, maar geloof, hoop en liefde blijven. En uiteindelijk blijft alleen de liefde over.

Paulus beschrijft die liefde vervolgens en zegt: "De liefde is geduldig." Dat is heel aardig, want het geeft aan dat de liefde hier gepersonificeerd wordt. Het wordt als een persoon voorgesteld. In wezen is de liefde een abstractie, maar zij is hier geduldig. Hoezo? Het is toch niet iemand? Dat is nu precies wat we moeten betwijfelen. De Bijbel zegt immers tot twee keer toe letterlijk: "God is liefde." Dat staat in 1 Johannes 4 vers 8 en 16 – een prachtige tekst die makkelijk te onthouden is. God is liefde. En feitelijk is het zo dat wanneer hier staat dat de liefde geduldig is, je in het hele rijtje voor "liefde" gewoon "God" kunt invullen. God is geduldig. Hij is geschikt, Hij is niet naijverig, en ga zo maar door. Het is een beschrijving van wie Hij is. Hij is inderdaad geduldig; Hij heeft de tijd, Hij geeft ook de tijd en Hij schept ook gelegenheid.

Dat is ook wat geduld is. Geduld wil niet alleen maar zeggen dat je wacht. Stel dat je op de trein wacht: het feit dat je erop wacht, wil nog niet zeggen dat je geduldig bent als je jezelf ondertussen helemaal opvreet omdat die trein maar niet komt. Je moet wachten omdat je geen alternatief hebt, maar geduld wil zeggen dat het wachten ook een plaats heeft. Je hebt vrede in het wachten. Ik zeg niet dat je het leuk vindt, maar dat je de dingen kunt accepteren. Dat heeft te maken met geduld: alles heeft zijn tijd, en alles ook op zijn tijd. Die houding van geduld hebben en de dingen de tijd geven, is vaak een probleem voor stervelingen. Wij zijn zo gelimiteerd in de tijd en hebben daarom zo’n haast dat we onszelf voorbijrennen. Maar als je God kent en weet dat wij het onvergankelijke leven hebben ontvangen – dat is onze garantie – dan kun je in diezelfde vrede en datzelfde geduld dat Hij kent, rusten. Dat wordt ons dan ook eigen.

De liefde is geduldig en ze is geschikt. Dat staat in de NBG-vertaling. Andere vertalingen zeggen "goedertieren" of "vriendelijk". Letterlijk staat er zoiets als "bruikbaar". Ik heb daar eens een aparte bijeenkomst aan gewijd, aan dit specifieke woord: bruikbaar in de zin van aangenaam. Je leest in Lukas 5 een mooi voorbeeld over de oude wijn die de beste is; daar staat dat deze "geschikt" is. Wij zeggen het eigenlijk ook zo: iemand is een "geschikt" iemand. Dat is in de zin van bruikbaar, maar ook aangenaam en vriendelijk.

Dan volgt een aantal negatieve karakteriseringen: de liefde is niet naijverig. De liefde schept niet op, ze is niet opgeblazen. Naijveren heeft te maken met het misgunnen van wat de ander heeft. Jaloersheid kan ook positief zijn, in de zin dat je graag iets wilt wat de ander ook heeft. Als de ander bijvoorbeeld heel blijmoedig is, dan is dat hartstikke mooi als je dat ook zou willen. Maar jaloezie in de zin van naijver betekent dat de ander iets heeft en dat je het diegene niet gunt. Dat is niet naijveren. Opscheppen is vooral neerzien op wat de ander heeft of is, en er dan een schepje bovenop doen. Dat is jezelf opblazen. Ik heb ooit van iemand geleerd: liefde is de ander ruimte geven. Dat is een diepe gedachte. Als je jezelf opblaast, maak je jezelf heel erg groot, en als je jezelf maar groot genoeg maakt, heeft de ander helemaal geen ruimte meer.

Er worden een heleboel prachtige dingen gezegd. De liefde is niet schandelijk. In de NBG-vertaling staat: "ze kwetst niemands gevoel". Het heeft te maken met het erkennen van de waardigheid van de ander. We kunnen best harde woorden gebruiken; ook dat is liefde en is niet in strijd met bijvoorbeeld boosheid. Boosheid kan een plaats hebben en heel doelmatig zijn, en juist zijn ingegeven door liefde. Een vader die zijn kind liefheeft, kastijdt of corrigeert het als dat nodig is, en dat kan soms hardhandig zijn. Ik moet daar tegenwoordig natuurlijk erg mee uitkijken, dat weet ik, maar het is een vanzelfsprekende waarheid. Sterker nog, ik denk weleens dat een kort en hardhandig optreden soms veel beter, geschikter en liefdevoller is dan allerlei andere maatregelen, mits je de waardigheid van de ander erkent.

Zij zoekt zichzelf niet. Ik ben oud genoeg om te weten dat er in de jaren zestig een actie was van de NCRV met de naam "4xZN". Dat was ontleend aan dit woord: "Zij Zoekt Zichzelf Niet". Ik leid daaruit af dat de liefde zichzelf niet zoekt, omdat de liefde zichzelf al gevonden heeft, namelijk in Gods liefde. Ik hoef mijzelf niet te zoeken omdat ik weet dat God mij liefheeft en mij de ruimte geeft. Hij ruimt een plaats voor mij in en ik ben belangrijk voor Hem. Hij heeft een plan en realiseert dat ook, helemaal op Zijn tijd en op Zijn wijze. Dan hoef ik mezelf niet meer te zoeken. De Bijbel zegt ook helemaal niet dat het fout is om jezelf lief te hebben. De samenvatting van de liefde was immers: "je naaste liefhebben als jezelf". Het jezelf liefhebben wordt natuurlijk verondersteld. Je bent geliefd, en het erkennen daarvan is het begin. Maar zoals ik geliefd ben, bent u ook geliefd, en al die andere mensen ook.

Ook die onuitstaanbare figuren die je eigenlijk het liefst achter het behang zou plakken of onder het tapijt zou willen vegen – misschien wil je nog wel kwalijkere dingen met hen doen – vergeet nooit dat het allemaal creaties zijn.

De liefde zoekt zichzelf niet. Iemand zei eens dat een minderwaardigheidscomplex in feite een vorm van hoogmoed is. Iemand die het altijd maar over zichzelf heeft – "ik ben zo slecht, ik kan dat niet" – heeft in feite een heel groot ego. Zo iemand zoekt zichzelf voortdurend. Dat lijkt heel nederig, maar in feite is het hoogmoed omdat je alle aandacht vraagt. Jijzelf staat dan eigenlijk in het centrum van het universum, omdat je voortdurend gepreoccupeerd bent met jezelf.

De liefde zoekt zichzelf niet en ze wordt niet geprikkeld. In de NBG-vertaling staat trouwens: "ze wordt niet verbitterd". Bitterheid ontstaat op het moment dat je de ander de ruimte niet geeft en niet gelooft dat God ook Zijn weg gaat met die ander. Dan raak je gefrustreerd, maar frustratie is niet uit Hem. God gaat met ieder Zijn weg. Ik weet het, ik zeg het nu allemaal simpel en in feite is het ook simpel, maar in de praktijk blijkt het altijd nog een heel proces te zijn om zo ver te komen. Het gaat erom dat je die weg bewandelt en tot het besef komt: hoeveel moeite ik ook heb met de gang van zaken met iets of iemand, God gaat Zijn weg en Hij maakt geen fouten.

Ze rekent het kwade niet toe. Letterlijk staat er: "ze rekent het kwade niet". In de NBG staat: "ze rekent het kwade niet toe". Dat kan de gedachte zijn van het kwade niet aanrekenen; ze vergeeft, ze laat los. Maar ik denk ook dat het betekent dat ze niet rekent vanuit het kwaad, maar vanuit het goede. Je gaat uit van het goede. Dat vind ik heel logisch, want God keert ook altijd het kwade ten goede. Dat lees je van Jozef. Ga maar na wat zijn broers hem allemaal hadden aangedaan, en dan lees je: "Maar God... jullie hebben wel kwaad gedacht, maar God heeft het ten goede gekeerd." Jozef heeft altijd in dat besef geleefd en daarom kon hij zijn broers zo bejegenen. Hij dacht goed. Hij wist: ook al is het nu nog niet goed, God maakt het goed. Als het niet goed is, dan komt het goed. Dat is geen cliché, dat is juist de fundamentele waarheid. Dat is positief denken: God die van alle minnen plussen maakt. Je kunt erover theoretiseren, maar het geheim van het leven is dat je dat gewoon leert en dat dit je mindset is als je 's morgens opstaat.

Ze verheugt zich niet over de onrechtvaardigheid, maar ze verheugt zich om de waarheid. Liefde houdt niet op. Liefde houdt inderdaad niet op, maar ze houdt niet van leugen en bedrog. Dat moet duidelijk zijn. Om leugens in stand te houden, moet je de waarheid onrecht aandoen. Vandaar dat hier "ze verheugt zich om de waarheid" staat tegenover onrechtvaardigheid. Er wordt in Romeinen 1 gezegd dat de wereld de waarheid in ongerechtigheid ten onder houdt. Om de waarheid te onderdrukken, moet je dingen miskennen en onrecht aandoen. Maar de waarheid is altijd eenvoudig; het is de rechte weg, zeggen hoe het is. De andere weg is altijd complex. Als het complex is, dan word je net zo, of je krijgt een complex – dat kan ook.

Alles houdt zij uit, alles gelooft zij, alles hoopt zij, alles verduurt zij. Waarom kan zij alles uithouden en alles verduren? Wel, bij God bestaan geen hopeloze gevallen. Ik vind dat zo'n geweldige waarheid. Je raakt gefrustreerd en je denkt dat het het einde is, maar bij God niet. Liefde is met recht grenzeloos. Er bestaan voor Hem geen hopeloze gevallen en daarom kan dit zo waar zijn. Alles gelooft zij, alles hoopt zij. Dat betekent niet dat je alles gelooft wat er in de krant verteld wordt – bij mij werkt dat meestal omgekeerd – maar het gaat om wat God zegt. Ook hiervoor geldt weer: dit is in feite God die gelooft in Zijn woord. Er is niemand die zoveel geloof heeft in het woord als God Zelf. En alles hoopt zij, want God vervult wat Hij belooft. Het is een enorme, grenzeloze, alles overstijgende verwachting van God. Je kunt van God nooit teveel verwachten; het geloof kan nooit teveel verwachten.

Dat is liefde, en daarom staat er ook: de liefde vervalt nooit. Een Engelse vertaling, ik meen de King James, zegt: "love never fails". Liefde faalt niet. Ik zei net al "vallen", "falen". Maar de liefde faalt nooit. Waarom niet? Daar hadden we het al over: liefde, AGAPÉ, is onvoorwaardelijk. In tegenstelling tot PHILEO en EROS. Er is een moment dat EROS ophoudt. Een PHILEO-liefde houdt ook een keer op en heeft zijn grenzen; de één wel en de ander niet. AGAPÉ niet. AGAPÉ is de liefde die God heeft voor Zijn eigen creaties. Daarom is het grenzeloos en onvoorwaardelijk.

Het is ook niet afhankelijk van gevoelens. AGAPÉ is geen gevoel. Ik zeg niet dat het nooit gevoelens losmaakt, dat beweer ik niet. Ik zeg alleen: als gevoelens eindigen, dan blijft AGAPÉ bestaan. Liefde is geen gevoel, liefde is een feit. God houdt van Zijn schepping, hoe dan ook. Dat is een overtuiging, een wetenschap en een feit. En dan moet ik nu naar de laatste schriftplaatsen toe.

▶ 49:06 Romeinen 8: het Kruis als Ultiem Bewijs van Allesoverwinnende Liefde ↑ hoofdstukken

En dat is Romeinen 8. U begrijpt, ik had nogal wat mogelijkheden om vanmorgen zo dit onderwerp aan te vliegen. Maar een paar dingen moeten gezegd worden. Romeinen 8, daar wilde ik echt ook naartoe in deze studie, in deze toespraak. Paulus zegt daar — en die wist waar hij het over had qua ervaring, proefondervindelijk: "Ik ben overtuigd dat noch leven, noch engelen, noch overheden, noch tegenwoordige noch komende zaken, noch krachten, noch hoogte, noch diepte" — nou ja, hij zou natuurlijk nog verder kunnen gaan in zijn contrasten — "noch enig andere creatie of enig ander schepsel ons zal kunnen scheiden van de liefde Gods in Christus Jezus, onze Heer."

Met andere woorden: de liefde van God trotseert alles. Waarom? Omdat ze onvoorwaardelijk is en altijd geeft. En Zijn liefde geldt voor alles. Dat staat al in Psalm 145: "Uw barmhartigheid gaat over al Uw werken, o Here." Geen creatie van Hem is onbemind; het is namelijk van Hem. Niets kan die liefde verminderen. Je kunt door je best te doen die liefde ook niet groter maken, en door niet je best te doen of door het verschrikkelijk te verpesten, kun je die liefde ook niet ongedaan maken. Dus het is onvoorwaardelijk. Het geldt voor elke creatie, wat je ook maar kunt bedenken. De liefde van God trotseert inderdaad alles en overwint ook alles.

God bewijst dat ook. Dat is de laatste schriftplaats die ik wil noemen, van een paar hoofdstukken daaraan voorafgaand: "God echter bewijst Zijn liefde jegens ons, dat Christus voor ons stierf toen wij nog zondaren waren." Als u nu aan mij vraagt wat nou het bewijs is van Gods liefde, dan wijs ik inderdaad op het kruis van Hoge Waal. Kijk, als je daar even zonder theologische bril tegenaan kijkt, dan zou je kunnen zeggen dat daar aan het kruis een onschuldige werd vermoord. Christus stierf door de wereld en dat was in feite de ultieme haat. Het beste wat God kon geven, heeft de wereld aan het kruis genageld. Maar juist tegen die donkere achtergrond openbaarde Gods liefde zich. Want Christus stierf door de wereld, want zij sloegen Hem aan het kruis, maar Christus stierf ook voor die wereld. Voor allen. De liefde van Christus dringt ons, want één stierf voor allen. Dat staat in 2 Korinthe 5.

Terwijl de wereld Hem aan het kruis sloeg, zei Hij: "Ik doe dit voor jullie." Waarom? Om aan allen het leven te geven. Drie dagen later zou Hij worden opgewekt en dan gaat Hij aan de hele wereld, aan iedereen in zijn eigen rangorde, het leven geven. Of je nu wilt of niet. We zijn allemaal adamieten, we zijn allemaal stervelingen, we zijn allemaal zondaren. En God zegt: "Ik houd van jullie en Ik heb het bewezen." Jullie hebben Mijn Zoon aan het kruis geslagen, maar juist dat was voor jullie. Want doordat Hij stierf, kon Hij opstaan uit de doden en bracht Hij leven aan het licht. En dat leven is voor jullie, moordenaars.

En dat is ook de wijze waarop Hij verzoening brengt. Want Hij maakt zo alle vijandschap ongedaan. Dat is verzoening. Dat vind ik geweldig. Dit is het laatste voorbeeld wat ik wil geven, uit Romeinen 12. Er staat daar: "Als je vijand honger heeft, geef hem te eten. Als hij dorst heeft, geef hem te drinken." Er staat bij: "Zo zult gij vurige kolen op zijn hoofd..." Dat wil zeggen: je maakt zijn vijandschap onmogelijk. Jij hebt honger en je krijgt van notabene degeen die je vijand is te eten. Hoe kun je je vijandschap dan nog in stand houden? Dan smelt de vijandschap. Dat is de liefde van God, die daarmee Zijn vijanden verzoent. De verzoening is niet voor gelovigen, de verzoening is voor vijanden. En daarom, waar ik mee begon, daar beëindig ik ook mee: de liefde is dit, één stierf voor allen. Niemand uitgezonderd. Dat is de liefde Gods in Christus Jezus.

Zullen we danken?