▶ 00:00 Introductie: de Profetieën over de Knecht Des Heren ↑ hoofdstukken

Het onderwerp voor vanmorgen, vrienden, had ik aanvankelijk aangekondigd op mijn website onder de titel 'Vanaf de moederschoot' of 'Van moederslijf aan'. Dat sloot natuurlijk erg aan bij deze datum, deze tweede zondag in de maand mei: Moederdag. Ik had het trouwens zo kunnen laten, maar ik denk dat het meer recht doet aan het hele gedeelte dat we vanmorgen gaan behandelen door het 'Licht voor Natiën' te noemen. Ik heb het over Jesaja 49 en als u een Bijbeltje hebt, dan zou ik zeggen: neem het erbij en lees gewoon met mij mee. U zult zien dat u in uw vertaling soms een wat andere weergave hebt; af en toe zal ik dat ook wel even toelichten, ongeacht of u nu een Statenvertaling of een NBG-vertaling hebt.

In de Bijbel die ik hier voor mij heb, de NBG-vertaling, staat boven dit gedeelte: 'de tweede profetie aangaande de Knecht des Heren'. U moet weten dat daar dus al een profetie aan vooraf is gegaan in Jesaja 42; dat staat in mijn Bijbel boven de eerste profetie aangaande de Knecht des Heren. In Jesaja 50, vanaf vers 4, vinden we de derde profetie. En heel bekend is natuurlijk wat er boven Jesaja 53 staat, of eigenlijk al halverwege hoofdstuk 52: de vierde profetie aangaande de Knecht des Heren.

Met name dat gedeelte is bekend geworden. Jesaja 53 is eigenlijk een begrip. Als ik aan een willekeurig iemand zou vragen die enigszins vertrouwd is met de Bijbel: "Weet jij of er een gedeelte in de Bijbel is dat voorzegt wie de Messias zou zijn en dat duidelijk verwijst naar Jezus Christus?", dan denk ik dat de meeste mensen zullen wijzen op Jesaja 53. Dat is dan ook wel heel erg treffend. Het is ook een opmerkelijk gegeven dat dit gedeelte sinds vele eeuwen niet meer wordt voorgelezen in de synagoges, juist omdat de profetie zo expliciet verwijst naar wie Jezus Christus zou zijn en in Hem zijn vervulling heeft gevonden.

Maar dat is dus die vierde profetie. Wij gaan ons vanmorgen bezighouden met de eerste zeven verzen. Ik beperk me daartoe — ik zou eigenlijk ook door moeten lezen, maar ik denk dat we onze handen al vol hebben aan deze zeven verzen. In vers 8 begint dan weer een nieuw gedeelte. De Knecht des Heren, of de Dienaar van JAHWEH. Zo heet Hij: dé Dienaar van JAHWEH. Hij die ooit zou komen; wie zou Hij zijn en hoe zou Hij optreden? Het wordt allemaal in deze profetieën, in deze voorzeggingen — want dat is wat het woord profetie feitelijk betekent — aangegeven. Laten we, zoals u van mij gewend bent, maar beginnen in het eerste vers, dan komen we vanzelf wel in vers 7 uit.

▶ 03:36 Vers 1: Vanaf de Moederschoot bij Name Genoemd ↑ hoofdstukken

Het begint dan met deze woorden: "Hoort kustlanden naar mij! En attentie, volkeren in de verte!" Of luistert, of letterlijk: weest aandachtig, maar dat is ook wat attentie betekent. Attentie! Volkeren daar ver weg, de kustlanden, de maritieme landen, de landen aan zee, ongeacht welke dat zijn. Sommige mensen hebben dat wel heel precies ingevuld, maar volgens mij is de term breed genoeg om op alle kustlanden betrekking te hebben. De landen in het westen, zo wordt het namelijk ook wel weer gegeven. Dat is trouwens ook wel heel eigenaardig; dat komt ook omdat het Hebreeuwse woord voor westen en zee direct met elkaar te maken hebben.

Afijn, hier wordt iets uitgesproken naar de kustlanden. Je vindt dat trouwens heel wat keren in het boek Jesaja terug. Er is hier iemand die roept, en wel naar de volkeren in de verte, de kustlanden. En hij zegt dan dit: "JAHWEH heeft mij van moederslijf aan geroepen." Dit was de tekst waaraan ik de oorspronkelijke titel ontleend had. Straks, in een van de volgende verzen, zullen we het nog een keer tegenkomen. JAHWEH heeft mij van moederslijf aan geroepen. Dat wordt trouwens verschillende keren in de Bijbel herhaald. Je leest van Jeremia die dat ook zegt. En wie zegt dat ook? Paulus in Galaten 1; dat Hij hem van de moederschoot aan geroepen en voorbestemd heeft. Houd de naam van Paulus even vast, want we komen hem straks toch weer tegen.

Maar even dit: het gaat hier over de Dienaar van JAHWEH, de Knecht des HEEREN, de Messias. We zullen dat straks heel duidelijk zien, maar hier wordt hij sprekend ingevoerd, want hij spreekt in de eerste persoon enkelvoud. "Hoort kustlanden naar mij! Attentie, volkeren in de verte! JAHWEH heeft mij van moederslijf aan geroepen." Vanaf de moederschoot, dus voordat ik geboren was, heeft Hij mijn naam vermeld.

Dat is ook zo. Waaruit trouwens ook maar weer volgt dat dit niet zomaar op Paulus of op Jeremia betrekking heeft. Nee, we kennen iemand die hier perfect aan voldoet, en dat lees je in Matthéüs 1 vers 21. Als het Jozef, de aanstaande man van Maria, ter oren komt dat Maria zwanger is, dan verschijnt er een hemelse boodschapper bij hem en die zegt: "Zij, Maria, zal een zoon baren en jij, Jozef, zult hem de naam Jezus geven."

Yeshua. Een Hebreeuwse naam, wat betekent dat JAHWEH Redder is. Want, zo staat er: "Hij zal zijn volk verlossen van hun zonden." Dus voordat hij geboren werd, van de moederschoot aan, heeft hij mijn naam vermeld. Dat is zo perfect en volmaakt vervuld. Toen reeds is zijn naam genoemd. Een naam die ook verwijst naar wie JAHWEH is. In de diepste essentie betekent zijn naam, Jezus: Hij is Redder. Het is de naam die boven alle namen is, en het is ook de naam waarvoor eenmaal elk mensenkind, elk schepsel, de knie gaat buigen en elke tong zal belijden in de naam van Jezus dat hij HEER is.

Afijn, het gaat om die naam, en vanaf de moederschoot was die naam al vermeld. Zo kondigt Hij zich aan. We pakken hier de draad weer op. We hadden het over het feit dat de kustlanden, de landen in de verte, worden aangesproken. Waarom? Omdat degene die dat zegt, verklaart: "JAHWEH heeft mij van moederslijf aan geroepen." Sterker nog, hij heeft mijn naam al vermeld vanaf de moederschoot.

▶ 09:23 Vers 2a: het Woord van God als een Scherp Zwaard ↑ hoofdstukken

En er staat: "Hij heeft Mijn mond gesteld als een scherp zwaard." Wat is dat scherpe zwaard? Dat lijkt me niet zo moeilijk. In de Hebreeënbrief vind je daar een perfect antwoord op. Daar staat: "Want het Woord van God is levend en krachtig, scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door tot de verdeling van ziel en geest," enzovoorts. Dat scherpe zwaard is in de Bijbel in het algemeen al een beeld van het Woord van God, dat scherp is, maar ook levend en krachtig.

Hij zegt: "Hij heeft Mijn mond gesteld tot een scherp zwaard." Dat wil zeggen dat Mijn mond bestemd is om het Woord van God door te geven. Dat Woord is levend en krachtig. Dat is geweldig, daar hoef je zelf niets voor te doen. Dat vind ik ook altijd heerlijk als we samenkomen rondom dat Woord: het gaat er niet om dat je het 'leuk' moet maken. Alles wat je eraan toevoegt of alles wat je ermee doet, daarmee ontkracht je het juist. De kracht zit hem in wat er al in zit. Laat de leeuw maar gewoon los.

Dat Woord is scherp, en ja, het is trouwens ook gevaarlijk, want dat is met een zwaard ook zo. "Hij heeft Mijn mond gesteld als een scherp zwaard", dat wil zeggen dat dit Woord van God dingen aan het licht brengt. Het is scherp en met precisie vertelt het de dingen over wie God is en over de toekomst. Altijd is dat Woord een zwaard; het verdeelt, het valt aan. Het is scherp in al die karakterseigenschappen die je met dat beeld in verband brengt. Dat is precies wat het Woord is.

De Heer Jezus, die vanaf de moederschoot af al geroepen was en wiens naam al vanaf de moederschoot was vermeld, zegt: "In Mijn mond." En dat heeft Hij gedaan; daarin is een scherp zwaard. Het Woord van God heeft de Vader aan Hem toevertrouwd. Hij spreekt het, maar Hij ís ook het Woord Gods. Het is eigenlijk niet alleen maar dat Hij met Zijn mond het Woord Gods spreekt; nee, Hij is de belichaming van het Woord Gods. God kwam ooit met Zijn Woord tot Maria en zei: "Je zult zwanger worden, de Geest van God zal over je komen." En dat Woord werd toen vlees. Hij zegt: "Hij heeft Mijn mond gesteld als een scherp zwaard" en vervolgens: "in de schaduw van Zijn hand heeft Hij Mij bedekt."

▶ 12:37 Vers 2b: Nu Verborgen in de Schaduw aan Gods Rechterhand ↑ hoofdstukken

"Hij heeft mij tot een zuivere pijl gesteld, in zijn pijlkoker heeft Hij mij verborgen." Hier vinden we – en u zult het ook in het vervolg nog zien – een prachtig plaatje van wie de Dienaar, de Knecht des Heren, zou zijn. Het beschrijft Hem vanaf Zijn geboorte en wat Hij vervolgens in Zijn leven zal doen; wat het meest karakteristieke is van Zijn hele optreden. Hij was de belichaming van Gods Woord. Dat heeft Hem altijd beziggehouden; Hij had het gesproken. In Zijn mond was dat Woord als een mes, of beter gezegd: zwaardscherp.

Vervolgens staat er: "In de schaduw van Zijn hand heeft Hij mij bedekt." Over de schaduw van Zijn hand lees je ook in Psalm 121, daar wordt gesproken over "mijn schaduw aan uw rechterhand." Schaduw, hand, rechterhand. Hij heeft mij bedekt, of: Hij doet mij schuilen. In de NBG-vertaling – ik weet niet precies hoe het in de Statenvertaling staat – lees je: "Hij verborg mij." Maar in al die weergaven is de gedachte toch dezelfde: iets wat bedekt wordt, is verborgen. Iets wat bedekt is, daar kun je achter of in schuilen. Welnu, in de schaduw van Zijn hand heeft Hij mij bedekt of verborgen gehouden.

Dit spreekt van de positie van Christus, nu al bijna tweeduizend jaar. Wat is er met Hem gebeurd? Hij is inderdaad nu bedekt. En waar bevindt Hij zich? In de schaduw, waar Hij niet gezien wordt. Want dat is wat een schaduw toch is. In de schaduw van Zijn hand, aan Zijn rechterhand, bevindt Jezus Christus, de Knecht des Heren, zich. Daar wordt Hij niet gezien; daar wordt Hij bedekt en verborgen gehouden.

En er staat – laat ik het dan meteen erbij lezen: "Hij heeft mij tot een zuivere pijl gesteld; in Zijn pijlkoker heeft Hij mij verborgen." Ook hier weer: eerst wordt er gesproken over "bedekt in de schaduw van Zijn hand" en hier opnieuw over "verborgen." Op drie verschillende wijzen wordt hier de nadruk gelegd op het feit dat deze Knecht des Heren een verborgen plaats heeft. Hij wordt niet gezien, Hij wordt bedekt, en dat spreekt van wie Hij vandaag is.

Er is geen gedeelte in de hele Hebreeuwse Bijbel te vinden dat zo vaak wordt aangehaald of geciteerd in het Nieuwe Testament als Psalm 110. In deze psalm van David lees je: "JAHWEH zegt tot mijn Heer: Zit aan mijn rechterhand, totdat Ik jouw vijanden als een voetenbank voor jouw voeten stel." Met andere woorden: Hij wordt in die positie gesteld van bedekking in de schaduw van Zijn hand. Hij wordt daar verborgen gehouden. De Heer Jezus Christus is verhoogd en zit nu aan Gods rechterhand; dat is Zijn positie vandaag. Een positie van rust en ook van verhoging.

De rechterhand spreekt trouwens altijd van verhoging. Iemand die je aan de rechterhand plaatst, geef je een erepositie. Net zo goed als dat je iemand die je "links laat liggen" vernedert. Dat soort beeldspraak zie je altijd weer in de Bijbel terug: links en rechts. In de politiek kennen wij die termen ook nogal. Links heeft te maken met vernedering; degenen die links zijn, komen juist op voor degenen die vernederd zijn. Rechts heeft altijd te maken met de positie van macht, zij die het bezitten. Die beeldspraak is heel duidelijk. Rechts heeft vanouds de simpelste connectie met voorrang. In Engeland is dat natuurlijk weer anders; ooit hoorde ik daar zeggen: "Left is right and right is wrong." Maar goed, het gaat er even om dat Hij geplaatst is aan de rechterhand.

Laten we even inzoomen. JAHWEH, God, zegt tot "mijn Heer." Deze psalm is van David, dus David heeft het over "mijn Heer", de Messias. JAHWEH spreekt Davids Heer aan en tegen Hem wordt gezegd: "Zit aan mijn rechterhand." Hij wordt verhoogd. Totdat Ik jouw vijanden als een voetenbank voor jouw voeten stel; Hij wordt in een positie van voorrang, van eer en van verhoging geplaatst. Daar is Hij nu niet te zien; Hij is aan Gods rechterhand, daar bij Hem in de hemel. En daar bevindt Hij zich nu in de schaduw. Daar wordt Hij bedekt, daar is Hij verborgen.

Maar onderwijl is Hij daar verborgen als een scherpe pijl, gesteld in Zijn pijlkoker. Dat wil zeggen dat Hij nu paraat is; Hij wordt in gereedheid gehouden. Want er komt een tijd, en die is zeer aanstaande, dat Hij uit die positie van verborgenheid zal treden om alsnog Zijn heerschappij te gaan vestigen, waarbij alle vijanden onder Zijn voeten worden gesteld in rangorde. Dat is een heel proces. De laatste vijand die onder Zijn voeten gesteld wordt, is de dood. Paulus haalt dat ook aan: dat is de laatste vijand. Dan praat je over nog toekomstige gebeurtenissen, over processen waarin de Christus uit de verborgenheid zal komen en dan inderdaad als een puntige, zuivere, scherpe pijl zal gaan functioneren om Zijn vijanden te onderwerpen.

Daar heeft dat beeld van een pijl in de pijlkoker alles mee te maken. God bewaart Hem nu op Zijn plaats en te zijner tijd zal Hij Hem inzetten als een scherpe pijl om de macht hier op aarde te vestigen en het Koninkrijk van God te openbaren. Maar nu – en daar gaat het in dit vers om – is Hij in de schaduw aan Gods rechterhand. Hij is bedekt, Hij is nu verborgen. Eigenaardig hè? Maar het wordt nog eigenaardiger. Want hoezo dan? Waarom in die positie? En hoezo verborgen? We lezen verder.

▶ 20:24 Vers 3: een Interpunctiekwestie - Gods Schoonheid in de Dienaar ↑ hoofdstukken

En Hij zei tot mij – jawel –: "Jij bent mijn dienaar." De Knecht des Heren. In de NBG-vertaling wordt het vertaald met 'knecht', maar dat is mij om het even; 'dienaar' is misschien een wat treffendere weergave. Jij bent mijn dienaar; degene die in Mijn dienst staat. Zo wordt het tegen de Messias gezegd: "Hij zei tot mij: jij bent mijn knecht, Mijn dienaar."

En nu ga ik iets vertellen wat misschien een beetje een lastig ding is. In de meeste vertalingen, om niet te zeggen in álle vertalingen, wordt hier namelijk een komma gezet: "Jij bent mijn dienaar, Israël, in jou toon Ik mijn schoonheid." Dat zou betekenen dat die dienaar, de Knecht des Heren, wordt aangesproken als 'Israël'. "Jij bent mijn dienaar, Israël", of: "Jij bent mijn dienaar Israël", waarmee dus een naam gegeven wordt aan die dienaar.

Dat heeft de nodige hoofdbrekens opgeleverd. Men zegt dan: "Nou zie je het, de dienaar is hier Israël." Maar lees het eventjes door; dat kan in dit verband helemaal niet. Als je in de navolgende verzen leest, dan gaat het er juist over dat Israël niet naar deze Knecht luisterde. Hij arbeidt in Israël, maar het volk luisterde niet. We zullen dat in de verzen daarop ook heel duidelijk lezen, zodat die uitleg niet kan kloppen.

Daar zijn allerlei andere oplossingen voor aangedragen. Men zegt: "Ja, bij 'Israël' gaat het hier om een functienaam." Israël betekent 'Strijder Gods', en de Strijder Gods is de Messias. Dat kan, en er zijn nog wel andere oplossingen voor gegeven. Iedereen ziet in ieder geval wel dat het hier niet kan gaan over het volk van Israël als de knecht, want dat past totaal niet in het verband.

Maar zoals ik het u nu laat zien – en dat is ook vaker aangedragen en lijkt mij het meest waarschijnlijke – is het een kwestie van interpunctie; dat wil zeggen: van leestekens. Op het moment dat je hier een tweede zin laat beginnen – dus niet: "Jij bent mijn dienaar, Israël", maar: "Jij bent mijn dienaar. Israël, in jou toon Ik mijn schoonheid" – dan geeft dat een perfecte zin. Je kunt 'Israël' dan opvatten als het volk te midden waarvan de dienaar van God, de Knecht des Heren, arbeidt. Je kunt het ook opvatten als een aanduiding van het land: dat de Knecht des Heren arbeidt in het land. In beide gevallen krijg je een sluitende zin en komt het feitelijk op hetzelfde neer: het land of het volk van Israël. "Israël, in jou toon Ik mijn schoonheid."

Eerst wordt er dus gezegd: "Jij bent mijn dienaar", maar ook: "In Israël toon Ik mijn schoonheid." Ik moet erbij zeggen dat ik Johannes 1 vers 14 het meest treffende voorbeeld vind dat ik kon vinden. Als Johannes daar terugblikt op wie de Heer Jezus was en hoe Hij zich gemanifesteerd heeft, dan zegt hij: "En Hij heeft onder ons gewoond, en wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van de eniggeborene van de Vader, vol van genade en waarheid."

Dat wil zeggen: Gods schoonheid, Gods heerlijkheid werd inderdaad manifest in Hém, in die Knecht. En waar opereerde Hij, waar arbeidde Hij? Wel, te midden van Israël, te midden van het volk en in het land. Dáár heeft Hij gewerkt en daar is ook Zijn heerlijkheid getoond en aanschouwd. Dat geeft een prima zin. En dan lees ik gewoon door in vers 4.

▶ 24:55 Vers 4: Tevergeefs Gearbeid in Israël, maar het Loon Is in de Hemel ↑ hoofdstukken

En ik – ja, hier krijg je een ommekeer. Want dan staat er: "En ik zei". Wie is die 'ik'? Dat is de knecht van JAHWEH. Ik zei: voor niets heb ik gearbeid, ik heb mijn energie gesloopt en zinloos ben ik uitgeput. Hoe stond het ook alweer? In die andere versie is die voor mij wat bekender: tevergeefs heb ik mij afgemat, voor niets en vruchteloos mijn kracht verbruikt. Wat wordt hier verteld? Gods schoonheid heeft Hij in Israël geopenbaard via die knecht, de Messias. Maar nu is de klacht of de vaststelling van de Messias, de knecht van JAHWEH: ja, voor niets heb ik gearbeid, ik heb mijn energie gesloopt en ik ben zinloos uitgeput.

Dit is zo'n treffende aanduiding van hoe het gegaan is toen de Heer Jezus hier op aarde zijn werk deed. Ik heb er geen dia van, maar ik wil u even meenemen naar Matteüs 11. Daar lees je dat de Heer in het noorden van het land te midden van zijn volk arbeidde en daar stuitte op tegenstand. Hij spreekt zich ook uit over Kafarnaum en al de plaatsen waar Hij gearbeid had. Dan zegt Hij in Matteüs 11 vers 23: "En jij, Kafarnaum, zul je tot de hemel verheven worden? Tot het dodenrijk zul je nederdalen; want indien in Sodom de krachten waren geschied die in u geschied zijn, het zou gebleven zijn tot de dag van heden. Maar Ik zeg u, het zal voor het land van Sodom draaglijker zijn in de dag van het gericht dan voor u."

Moet je je voorstellen: de Heer, die jarenlang heeft gearbeid in Israël en dan op zoveel tegenstand stuit. Tevergeefs heeft Hij gearbeid; vandaar dat ongeloof. Zijn woord was scherp als een zwaard; het was het Woord van God dat Hij vertelde. Het waren geweldige dingen, maar de klacht was telkens: jullie hebben de overleveringen liever. Dat is altijd zo geweest. Dat wat de mens zelf bedacht heeft en waar hij aan vasthoudt, blokkeert hem om het Woord van God te verstaan. Dat was de klacht.

Dan lees je in datzelfde Matteüs 11, in vers 25: "Te dien tijde hief Jezus aan en zeide: Ik dank U, Vader, Heer van hemel en aarde, dat U deze dingen voor wijzen en verstandigen verborgen hebt, maar aan kindertjes geopenbaard." Dat wil zeggen: er waren er wel die naar Hem luisterden, maar de wijzen en verstandigen die het allemaal wisten, begrepen het niet. Moet je nagaan: het is nooit een kwestie van intelligentie of IQ; daar heeft het niets mee te maken.

Zie ook de reactie van de Heer. Die afwijzing is één ding, maar Hij zegt: "Ik dank U, Vader, dat U deze dingen verborgen hebt voor wijzen en verstandigen." Hier in Jesaja zie je dat ook. Aan de ene kant: "Voor niets heb ik gearbeid, ik heb mijn energie gesloopt, zinloos ben ik uitgeput." Uiteindelijk is dat zijn hele weg geweest in het land. Gods schoonheid en heerlijkheid zijn in Hem aanschouwd en getoond, maar uiteindelijk stierf Hij aan een kruis; Hij is zinloos uitgeput en zijn energie was gesloopt.

Maar dan staat erachter: "Zeker, mijn oordeel is bij JAHWEH en mijn arbeidsloon bij mijn God." Dit is geen ongeloof, geen frustratie of een aanklacht aan het adres van God. Het is een vaststelling: Uw heerlijkheid is getoond, maar het was voor niets. Dat wil zeggen: zij hebben het niet gezien, niet gegrepen, niet verstaan en niet geloofd. Evenwel – ik citeer het toch nog maar eventjes uit de NBG-vertaling: "Mijn recht is bij de Here en mijn vergelding is bij mijn God." Met andere woorden: dat mag dan zo zijn, maar God weet het naar waarde te schatten. Mijn recht of mijn orde is bij JAHWEH; Hij is degene die recht zal doen en die bovendien mijn arbeidsloon niet zal onthouden. Hij zal geven wat Mij toekomt.

Dit was de reactie van dat volk, maar dit is het vertrouwen dat de Messias zelf uitspreekt over wat God Hem zou geven: "Mijn arbeidsloon." Waar denk ik dan als eerste aan? Dat God Hem gekroond heeft met eer en heerlijkheid. God heeft Hem verhoogd aan zijn rechterhand; daar is Hij nu, verborgen. In Israël is Hij miskend en afgewezen. Tevergeefs heeft de Heer daar gearbeid, maar Hij zegt: "Mijn oordeel is bij JAHWEH, mijn arbeidsloon is bij mijn God." Het is zelfs nog treffender: waar is zijn arbeidsloon? Wel, bij mijn God. Waar is dat? Boven, waar Hij nu verborgen is.

In al deze verzen zien we een dia, of zo u wilt een film, van de Messias – van Israëls Messias. Ik moet er wel bij zeggen: van de miskende Messias van Israël.

▶ 31:50 Vers 5: Jakob Keerde Niet Terug (het Vertalingsverschil Ontrafeld) ↑ hoofdstukken

En nu zegt JAHWEH, die mij van moederslijf aan vormde tot Zijn dienaar. JAHWEH heeft dat pad al van moederslijf aan geleid om Hem te maken tot Zijn dienaar, tot Knecht des Heren, om zo te zeggen. En als je dan even doorleest: tot Zijn dienaar waartoe? Om Jakob tot Hem terug te doen keren.

Hé, Hij had Hem voorbestemd en gevormd tot dienaar met het oog erop om Jakob tot Hem terug te doen keren. Dat was ook de missie van de Heer Jezus: Hij kwam tot de Zijne. Het was zelfs zo dat als er iemand uit de natiën een keer vrijaf had, zich om rust te hebben naar elders bewoog en daar naar de Libanon ging, Hij niet onder Zijn volksgenoten was. Dan kwam er een vrouw bij Hem, een niet-Joodse vrouw, en dan zegt Hij — ik zeg het even met mijn eigen woorden: "Ik ben slechts gezonden tot de verloren schapen van het huis Israëls. Het is niet goed om het brood der kinderen van Israël te geven aan de hondjes." En dan spreekt zij in geloof uit: "Ja, maar de hondjes eten toch ook van de kruimeltjes die vanaf de tafel op de grond rollen?" Het gaat erom dat de Heer zegt: "Ik ben slechts" — dat wil zeggen: uitsluitend — "gezonden tot het huis Israëls." Dat is heel belangrijk om het Evangelie te verstaan; daarin spreekt de Heer tot het huis van Israël.

En waarom? Om Jakob tot Hem te doen terugkeren. Jakob — dat geeft op zichzelf ook al aan dat het nog geen Israël is. Ook hier trouwens: Jakob en Israël. Maar Hij begint met Jakob. Jakob moet bekeerd worden, dat wil zeggen: terugkeren in de dubbele zin van het woord. Het betekent terugkeren tot de Heer, maar het volk van Jakob moet ook terugkeren naar het land. Allemaal terugkeren.

Nu krijgen we nog een lastig ding. We hadden er al één in vers 3 over die komma, weet u wel, waar je soms over kunt vallen. Maar nu krijgen we nog een kwestie. Mag ik eens vragen aan iemand die een Statenvertaling heeft wat daar staat in de laatste twee regels van vers 5? Wie heeft er een Statenvertaling? "Om Jakob tot Hem terug te doen keren, maar Israël zal niet worden verzameld." Maar lees nu eens de NBG-vertaling. Dat is precies het tegenovergestelde! Dat is een heel groot verschil tussen de NBG-vertaling en de Statenvertaling. Tot hiertoe is het allemaal prima: die mij van moederslijf aan vormde tot Zijn dienaar, om Jakob tot Hem terug te doen keren. Tot dusver is er geen probleem. Maar dan deze regel: de Statenvertaling zegt dat Israël niet zal worden verzameld, terwijl de NBG-vertaling zegt dat Israël wel zal worden verzameld. Een groter verschil kun je niet bedenken; het ene is 'wel', het andere is 'niet'.

Er zijn verschillende lezingen van de grondtekst. Het zou een heel technisch verhaal worden om dit uit te leggen, maar er zijn een aantal schriftplaatsen waar sprake is van wat we noemen 'Ketib' en 'Kere'. Dat wil zeggen: hoe het er oorspronkelijk staat en hoe het later werd gelezen. Het komt er eigenlijk op neer dat de grondtekst van het Hebreeuws hier wat onduidelijk is. Je hebt een oorspronkelijke lezing en hoe men later gedacht heeft dat het begrepen moest worden. Men heeft het dan veranderd ter wille van de begrijpelijkheid, en dat is de wijze zoals de NBG dat weergeeft. Maar de wijze waarop het hier staat — de meest oorspronkelijke lezing — is precies zoals het gegaan is. Het staat er, laten we welwezen, wat verborgen.

Degenen die in de Statenvertaling met mij meelezen, hebben helemaal geen probleem. Want laten we welwezen: God heeft Zijn Messias gevormd tot Zijn Knecht om Jakob tot Hem terug te doen keren én Israël te verzamelen. Dat klopt, dat is waar. Maar deze lezing met het woordje 'niet' klopt ook. De missie was om Jakob tot Hem terug te doen keren, maar Israël zou bij die gelegenheid niet worden verzameld. En dat is ook zo. Hij arbeidde te midden van Zijn volk en Gods heerlijkheid is via Hem geopenbaard, maar Hij heeft tevergeefs gearbeid. Voor niets heeft Hij Zich ingespannen. Ze wilden Hem niet hebben. Hij kwam tot Jakob, maar Jakob werd geen Israël; Israël kwam niet tot geloof. Natuurlijk kun je zeggen dat dit alsnog in de toekomst vervuld wordt, want God komt niet terug op Zijn belofte, maar dit is een heel treffende weergave. Hier vind je al dat Jakob niet zou luisteren naar de Messias. Hij kwam tot hen opdat het volk tot haar God zou terugkeren, maar Israël werd niet verzameld. Nee, Jakob werd geen Israël.

Er staat: "Ik word verheerlijkt in de ogen van JAHWEH en mijn God is mijn sterkte." Nu wordt het plaatje nog completer, want hier wordt precies gezegd wat er gebeurt. Namelijk: Ik kwam tot Jakob om hem te doen terugkeren tot zijn God, maar Israël werd niet verzameld. Jakob werd geen Israël. Het volk keerde niet terug en het Messiaanse Rijk brak ook niet aan. Want de gedachte was: als Israël wordt verzameld naar haar land, dan breekt via het volk van Israël het Koninkrijk op deze aarde aan en zal het over de hele wereld worden gevestigd. Het kantelpunt is altijd Israël. Als Jakob Israël wordt, als dat volk zich gaat bekeren, dan gaat deze hele wereld totaal anders worden. Via dat volk namelijk; dat is zeer cruciaal. Maar het is toen niet gebeurd. Hij kwam om Jakob te doen terugkeren, maar Israël werd toen niet verzameld. En hier wordt het al voorzegd.

"Maar ik," zegt de Knecht des Heren, "word verheerlijkt in de ogen van JAHWEH en mijn God is mijn sterkte." Feitelijk zagen we dit ook al in vers 2: God heeft Hem verhoogd in de schaduw van Zijn rechterhand. Hij is daar verborgen bij Zijn God. Daar is ook Zijn arbeidsloon; daar is Hij gekroond met eer en heerlijkheid. Verborgen, dat is waar, maar daar is Hij verheerlijkt. Hij kwam dus om Jakob te doen terugkeren, Israël werd niet verzameld, maar Christus werd niettemin verheerlijkt in de ogen van JAHWEH. Bij Hem is ook Zijn loon en daar is Hij verborgen.

Alsjeblieft, wie is de Messias? Jesaja heeft dit eeuwen voor de komst van de Heer Jezus Christus al opgetekend: hoe het zou gaan. Men zegt altijd dat je in Jesaja 53 moet wezen om dat te lezen, maar vergis je niet: Jesaja 49, wat we nu onder ogen hebben, zegt het minstens zo duidelijk. Hij werd verheerlijkt in de ogen van JAHWEH. "Mijn God," zegt Hij, "is mijn sterkte." Door Zijn rechterhand is Hij ook verhoogd, maar daar wordt Hij verborgen gehouden.

▶ 43:14 Vers 6: te Gering voor Jakob Alleen - een Licht voor de Natiën ↑ hoofdstukken

Hij zei tot mij, de Messias: "Het is te gering dat Je Mij tot een dienaar zou zijn om de stammen van Jakob op te richten en de bewaarden van Israël te doen terugkeren." Dat is te weinig. Aan de ene kant zie je dus dat Hij kwam om Jakob tot haar God te doen terugkeren. De reactie is echter ongeloof. En wat zegt God dan? God verheerlijkt Hem, Hij verwelkomt Hem bij Zich, maar Hij zegt erbij: "Het is te gering dat Je Mij tot een dienaar zou zijn om de stammen van Jakob op te richten." Dat gaat gebeuren, dat is voorzegd en dat blijft ook staan, maar in het verleden is het niet vervuld.

Het is te gering dat Je Mij tot een dienaar zou zijn om de stammen van Jakob op te richten en de bewaarden van Israël te doen terugkeren. Altijd weer wordt hier gespeeld met de namen Jakob en Israël. In het boek Jesaja wordt daar heel veel mee gedaan. Je kunt natuurlijk zeggen dat het dichterlijke vrijheid is om iedere keer een ander woord te gebruiken, maar waarom dan altijd Jakob en Israël? God heeft een woord gezonden aan Jakob, maar het is gevallen in Israël. Dat is geen willekeur. Jakob heeft te maken met het feit dat het woord tot een ongelovig volk kwam. Als het woord daar eenmaal valt, dan wordt het Israël.

Deze belofte blijft staan. Maar God zegt: "Als Jakob dan geen Israël wordt, dan is het te gering dat Je Mij alleen maar tot een dienaar zou zijn om de stammen van Jakob op te richten." Wat zegt Hij dan? "Ik geef Je tot een licht voor de natiën, opdat Mijn redding zal zijn tot aan het einde der aarde." Als Jakob zich dan niet laat omkeren en niet bekeerd wordt, en Jij zegt: "Tevergeefs heb ik gearbeid en voor niets heb ik mij moe gemaakt onder hen," dan antwoordt God: "Mijn recht is bij Mij in God." God weet Hem wel naar waarde te schatten. Hij zegt: "Jakob niet? Wel, dan stel Ik Je tot een licht voor de natiën, opdat Mijn redding zal zijn tot aan het einde der aarde."

Jakob gelooft niet? Ik zeg het nu even zo, maar dat kun je verkeerd opvatten, en ik hoop niet dat u dat doet. Natuurlijk is dat ernstig. Maar als dat dan niet gebeurt, is daarmee Gods plan dan in de war gegooid? Moet je dat zo zeggen? Nee, dit was ook het plan; dit is voorzegd. Het is een beschrijving van de situatie: Jakob luisterde niet. Wel, zegt God, het is te gering dat Je alleen maar Jakob tot Mij zou doen terugkeren en om alleen de stammen van Jakob op te richten. Ik geef Je tot een licht voor de natiën, opdat Mijn redding zal zijn tot aan het einde der aarde.

Ik ga u vertellen hoe het gegaan is. Zojuist werd er gewezen op Paulus, die dat in de Romeinenbrief perfect en geweldig treffend weergeeft. Maar het is juist ook via de apostel Paulus dat dit werkelijkheid is geworden. Dat verzin ik niet, dat zegt Paulus zelf. Ik neem u even mee naar Handelingen 13. Paulus is daar in de synagoge van Antiochië. Hij bevindt zich onder het volk van Israël in het buitenland. We lezen daar dat Paulus en Barnabas vrijmoedig zeiden: "Het was nodig dat eerst tot u, Jakob, het woord Gods werd gesproken, maar nu jullie het verstoten, zie, nu wenden wij ons tot de natiën." Want zo heeft de Heer hen geboden, en dan volgt er een citaat uit Jesaja 49 vers 6: "Ik heb u gesteld tot een licht der natiën, opdat gij tot heil zult zijn tot aan het uiterste der aarde." Wanneer de natiën dit hoorden, verblijdden zij zich en verheerlijkten het woord van de Heer.

Dus Jakob geloofde niet. Eerst moest het woord tot hen gesproken worden, dat is waar, maar nu zijn ze verstoten. Wat gebeurt er dan? Dan is het niet zo dat er niets gebeurt; nee, dan gaat het heil vervolgens naar de natiën toe. Via wie is dat gegaan? Met andere woorden: als hier in Jesaja 49 gesproken wordt over "Ik geef Je tot een licht voor de natiën", dan zien we daar in het verborgen de bediening van Paulus al aangestipt, ook al wordt zijn naam niet genoemd. Paulus heeft dat herkend. Als hij in Antiochië in de synagoge dit zegt, dan geeft hij daarmee aan dat Jesaja dit al — misschien verborgen — heeft voorzegd. Dat is precies wat Paulus in zijn brieven doet: hij vertelt verborgenheden.

Het wordt vaak miskend, maar die verborgenheden die Paulus optekent, betekenen dat hij de dingen die in de Hebreeuwse Bijbel verborgen staan, aan het licht brengt. Hij openbaart geheimenissen die voorheen bedekt waren. Paulus brengt het aan het licht en schrijft daarover in zijn brieven. In de synagoge van Antiochië wijst hij het aan en zegt: "Want zo heeft ons de Heer geboden: Ik heb u gesteld tot een licht der natiën." Wie is dat? Dat is in ieder geval Paulus met zijn medewerker Barnabas. "Ik geef Je tot een licht voor de natiën, opdat Mijn redding zal zijn tot aan het einde van de aarde." Mijn redding is tot de natiën gekomen.

Lees nog even met me verder in Romeinen 11 vers 12: "Betekent nu hun misstap rijkdom voor de wereld en hun tekort rijkdom voor de natiën, hoeveel te meer hun volheid!" Paulus zet het in perspectief. Dit is Israëls misstap, maar de rijkdom is voor de wereld. Jakob werd geen Israël, en wat zegt God nu? Nu gaat het licht naar de natiën toe. Als Israëls misstap al rijkdom is voor de wereld en hun tekort rijkdom is voor de natiën, hoeveel te meer zal hun volheid dan betekenen? Wat zal het zijn als Jakob werkelijk Israël gaat worden? Wat zal dat voor de wereld betekenen? En dan vers 15: "Want indien hun verwerping de verzoening der wereld is, wat zal hun aanneming anders wezen dan leven uit de doden?"

Dat is de toekomst. Hun verwerping behoort tot het verleden, maar dat betekent dat er een rijkdom ligt voor de natiën. Hij, de Messias, bevindt zich in de schaduw van Gods rechterhand, verborgen. Maar in diezelfde tijd gaat de rijkdom van Gods woord en van het licht dat Hij laat schijnen naar de natiën, naar de wereld toe. Let eens op hoe dat er staat: hun verwerping betekent de verzoening der wereld. Niet de verzoening van de kerk, maar de verzoening van de wereld. De boodschap die uitging, bevatte zo'n geweldig geheim en een geweldige rijkdom. Er wordt twee keer gesproken over rijkdom: rijkdom naar de natiën, namelijk de rijkdom van Gods genade die niet afhankelijk is van wat een mens doet.

Het is de verzoening van de wereld die gegarandeerd is en die gepredikt mag worden. Het is bijna verkwisting: je vertelt dat God een Redder is van deze hele wereld en dat de verzoening een feit is. Hij verzoent de wereld met Zichzelf, hoe dan ook en wanneer dan ook. Dat feit staat vast. Over rijkdom gesproken! Dit is licht dat laat zien wie God is. Jakob liet zich niet aanspreken, maar nu zegt God: "Ik stel Jou tot een licht voor de natiën." Feitelijk heeft Christus zich op die wijze ook geopenbaard in Paulus.

Zo zegt Paulus dat ook; hij zegt dat hij van de moederschoot af is geroepen en hij zegt: "Opdat Hij zijn Zoon in mij openbare." Dat wil zeggen: Gods Zoon wordt openbaar in dat wat Paulus te melden heeft aan de natiën. Feitelijk is het Christus Zelf die daarmee ook, toen Paulus naar de natiën ging, gesteld werd tot een licht voor de natiën.

Maar u begrijpt wel dat als Israëls verwerping al zoiets betekent, wat zal het dan betekenen als te zijner tijd de derde dag gaat aanbreken? Als Jakob Israël wordt, dan worden ze opgericht. En raad eens wat: de Bijbel zegt ook dat Israël zal opstaan op de derde dag, na twee dagen.

En daarom – ik zeg het er graag bij, want we leven nu in 2017 – het duurt nog maar een paar jaar hoor, voordat de twee millennia voorbij zijn. Nee, ik noem geen jaartallen, maar het is gewoon een vaststelling: er zijn twee millennia voorbij en het derde millennium gaat komen. Dan gaat dit gebeuren: dat zij aangenomen worden. Of liever gezegd: niet alleen zíj worden aangenomen, zij zullen aannemen. En dat zal niet anders wezen dan leven uit de doden: Israëls herstel.

▶ 55:37 Vers 7: de Verachte Knecht Zal Koningen Doen Opstaan ↑ hoofdstukken

Zo zegt JAHWEH — jazeker, Israëls Losser, zijn Heilige — tot de verachte ziel, de verafschuwde van de natie, de dienaar van heersenden. Hier wordt nog een keer de Knecht des Heren geportretteerd. Wat was Hij? Hij was een verachte ziel. Hij was een verafschuwde van de natie, van Israël, en een dienaar van heersenden. Ik heb er Matteüs 27 bij geplakt, waar je leest: "Evenzo spotten de overpriesters samen met de schriftgeleerden en oudsten tot hem." Veracht. Een dienaar van heersenden.

Maar, zegt Jesaja er dan bij: "Koningen zullen het zien en opstaan, en vorsten zullen neerbuigen omwille van JAHWEH die trouw is, de Heilige van Israël die u uitkiest." De wereld zal verstomd staan straks als Israël daadwerkelijk verzameld zal worden. Je leest in Jesaja 52 — daarmee wil ik afsluiten, dat is die andere profetie over de Knecht van JAHWEH — "Zoals velen zich over u ontzet hebben (zozeer misvormd, niet meer menselijk was zijn verschijning, en niet meer als die der mensenkinderen zijn gestalte), zo zal hij vele volken doen opspringen. Om hem zullen koningen verstommen. Want wat hun niet verteld was, dat zien ze; en wat ze niet gehoord hadden, dat vernemen zij."

Dat wordt het. Dus als we zo in deze zeven verzen de Knecht van JAHWEH beschreven vinden, dan zien we inderdaad precies wie Jezus Christus is. Hij was geroepen van de moederschoot af, het Woord van God sprekend, miskend onder zijn volk, tevergeefs gearbeid, maar door God verhoogd en verheerlijkt. Hij is nu nog verborgen, en vervolgens ook tot een licht voor de natiën ingesteld — dat is de tegenwoordige tijd. Maar er komt een moment dat de koningen verstomd zullen staan en zich zullen verbazen als Hij verschijnen zal, en Israël daadwerkelijk ook verzameld zal worden. Dan zal het Koninkrijk hier op aarde gevestigd gaan worden. Dat staat allemaal in deze verzen van Jesaja 49. Zullen we het daarbij laten voor vandaag?