▶ 00:00 De Betekenis van Judaïseren: Paulus Weerstaat Petrus in Antiochië ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen – goedemorgen overigens, beste vrienden – bepalen bij een schitterend onderwerp en bij de rijkdom van de Schrift. Ik ben blij dat ik hier weer eens in uw midden mag zijn. Ik kan me voorstellen dat het thema dat u hier geprojecteerd ziet, wellicht wat bevreemding wekt. Het is immers een woord dat je niet dagelijks in de mond neemt: judaïseren. Ik denk ook dat het wel enige toelichting behoeft om even te begrijpen waar het nu eigenlijk over gaat.

Het gedeelte waar ik u vanmorgen specifiek bij wil bepalen is zojuist voorgelezen, hoewel we in het algemeen ook wat willen bladeren door de Galaten-brief. In het veertiende vers van Galaten 2 vind je deze uitdrukking, dit werkwoord: judaïseren. Daar zegt Paulus tegen Kefas – en Kefas is dezelfde naam als Petrus, alleen in een andere taal; het ene is Grieks, het andere is Aramees – maar Paulus zegt daar dus iets tegen Kefas.

Ik moet daar nog even bij zeggen dat Paulus inmiddels, na die beroemde apostelvergadering in Handelingen 15 waar ik straks nog op terugkom, weer is teruggegaan naar Antiochië. Dat ligt ten noorden van Israël en daar ontmoet hij dan Petrus. Wat is daar het geval? Petrus bevindt zich in aanvang in een heidense omgeving, dat wil zeggen: niet-Joods. Hij eet daar ook gewoon samen met de niet-Joden aan één tafel.

Dan komen er mensen uit Jeruzalem, uit de kring van Jakobus. Vergis u niet, dat is niet zomaar een huiskringetje geweest. We weten uit het boek Handelingen dat dit een enorme massa mensen is geweest die in de Messias Jezus Christus geloofden, maar die tegelijkertijd allemaal ijveraars voor de wet waren. Jakobus, de halfbroer van de Heer Jezus, was daar feitelijk de man; de zaakwaarnemer in Jeruzalem, naar het vlees gesproken. Uit zijn kring kwamen er toen mensen naar Antiochië. Dit waren ijveraars voor de wet; mensen die strikt Joods leefden en daar grote nadruk op legden.

Toen werd Petrus bang. In aanvang at hij gewoon samen met de niet-Joden aan één tafel – hoe we ons dat precies moeten voorstellen, daar heb ik wel een gedachte bij, maar dat doet nu even niet ter zake – maar toen deze Joden uit de strikte, orthodoxe school uit Jeruzalem kwamen, werd Petrus bang. Je leest dat hij zich vervolgens van de mensen uit de natiën terugtrekt en weer alleen met de Joden samen gaat eten.

Op dat moment wordt Paulus verschrikkelijk boos. Hij stelt dat het ongelijk aan de kant van Petrus was. Dan moet je zeker van je zaak zijn, en dat was Paulus ook. Hij weerstaat hem dan ook openlijk, in het bijzijn van allen. Paulus zegt tegen Kefas: "Indien jij een Jood, zoals de natiën en niet als een Jood leeft – want dat had hij immers zojuist gedaan door aanvankelijk gewoon met die mensen met een heidense achtergrond samen te eten – hoe kun je dan de natiën dwingen te verjoodsen?"

In sommige vertalingen staat hier "zich als Joden te gedragen", maar feitelijk staat er "verjoodsen". In het Grieks lijkt het woord als twee druppels water op ons Nederlandse werkwoord judaïseren. Wat Paulus dus zegt, is dit: door je nu weer te onttrekken aan deze gelovigen uit de natiën, dwing je hen feitelijk om Joods te worden, zodat ze weer samen met jou aan één tafel kunnen eten. Eerst leef jij zelf als de natiën en niet Joods, maar vervolgens dwing je hen impliciet – om jou niet kwijt te raken – om te verjoodsen. In feite is wat je doet hen judaïseren.

Daar wil ik vanmorgen eens wat meer over spreken, want waarom zegt Paulus dat? Omdat die kwestie nou precies ook speelde in Galatië.

▶ 05:37 De Subtiele Leugen in Galatië: Rechtvaardig Wandelen Door de Wet? ↑ hoofdstukken

Ik moet eerst de situatie tekenen en schilderen wat er eigenlijk aan de hand was in deze brief aan de Galaten. Dat gaat namelijk helemaal over het onderwerp judaïseren. Paulus had, dat weten we ook uit het boek Handelingen, in de streken van Galatië het woord van genade gepredikt. We hebben daar een uitgebreid verslag van Lucas, Paulus' medewerker; in Handelingen 13 en 14 lees je dat over Iconium, Lystra, Derbe enzovoorts. Die plaatsen worden daar allemaal genoemd. Paulus heeft daar het woord van genade verkondigd in een heidense omgeving. Er waren wel Joden, maar het was voornamelijk buiten het land, dus in een heidense omgeving, en met succes. Dat wil zeggen dat er velen waren die gehoor hadden gegeven aan dat geweldige woord. Het waren heidense mensen en die bleven ook gewoon heidens; dat was nog niet Joods.

Om daar even een idee bij te hebben: hier heb je een landkaartje van het Midden-Oosten met hier Israël. Ik kan het maar op één plaatje tegelijk aanwijzen, maar dan heb je hier Turkije, of toen Azië of Klein-Azië. Daar in het midden, in deze cirkel, ligt de landstreek van Galatië. Eigenlijk ook Gallië; dat is dezelfde gedachte. De mensen die daar woonden, waren de mensen die later ook uit Frankrijk kwamen. Afijn, Galatië dus. Daar had Paulus gepredikt, maar — en dat is dan Handelingen 15 — toen Paulus daar weer zijn voeten gelicht had en terugkwam in Antiochië, was er commotie ontstaan. Vanuit de Joodse kring was daar commotie ontstaan, want men vond het toch maar al te makkelijk. Wat was namelijk de gedachte? Die mensen zijn nu tot geloof gekomen in Jezus de Messias, maar die zouden dan toch ook volgens de leefregels van Mozes moeten gaan leven. De besnijdenis, dat lees je dan allemaal ook in Handelingen 15; die mensen zouden besneden moeten worden en naar de gebruiken moeten wandelen.

Paulus was daar moordicus tegen. Het was een woord van genade en daar komen we straks nog wel op terug: wat er op het spel stond en waar het Paulus om gaat. Dat zullen we ook aan de hand van de Galatenbrief zien. Er wordt dus een vergadering belegd in Jeruzalem met alle apostelen bij elkaar. Unaniem, voltallig besluit de hele vergadering — en eigenaardig genoeg heeft Jakobus daar uiteindelijk zelfs de beslissende stem of in ieder geval het eindwoord — dat die heidenen niet de last van de geboden van Mozes hoeven te dragen. Hen wordt niets opgelegd. Ze zouden zich alleen houden aan datgene wat voor alle mensen altijd al sinds Adam en Noach geldt, namelijk zich onthouden van hoererij, afgoderij en het eten van bloed. Maar goed, dat was niks bijzonders, want dat was niet specifiek Israëlitisch; dat gold voor alle mensen. Dat waren de dingen die gelovigen zouden doen en voor de rest waren zij vrij.

Dat was een ontzettend duidelijke uitspraak. Vervolgens worden die besluiten op schrift gesteld en Paulus gaat met die besluiten de boer op. Hij gaat eerst naar Antiochië en daar heeft hij die ontmoeting met Petrus waar ik het zojuist over had. Wat er vervolgens in Galatië gebeurde, was een subtielere aanval. Want we weten ook uit de Galatenbrief dat die vergadering inmiddels al plaatsgevonden had. In Galaten 2 wordt beschreven dat de apostelen vergaderd hebben. Als u een Bijbeltje bij u hebt — want u denkt natuurlijk: die André Piet heeft toch een PowerPoint, dus ik hoef geen Bijbeltje mee te nemen, maar dat is geen goed idee — blader dan even met me mee naar Galaten 2. In de eerste tien verzen staat het verslag van de vergadering waarin Paulus en de apostelen bij elkaar zijn.

Nu zou je zeggen: hoe kan het dat er in Galatië dan toch nog een probleem is over de heidenen en de wet? Nou, het was subtieler. Weliswaar ging het nu niet meer om de vraag of de heidenen de wet moesten houden om gered te worden. Nee, er waren predikers in Galatië gekomen die zeiden: "Ja, om rechtvaardig te zijn, om rechtvaardig te léven en om rechtvaardig te wandelen, kun je niet buiten de wet van Mozes om. Als je wilt weten wat rechtvaardig is, dan moet je bij de wet van Mozes wezen." Het gaat in de Galatenbrief dus niet om redding of om behoud. Nee, het gaat om rechtvaardigheid, en dat is heel gemakkelijk te bewijzen. Ik weet dat er heel vaak over de Galatenbrief wordt gezegd dat die predikers in Galatië leerden dat heidenen niet behouden konden worden zonder de wet van Mozes. Nee, dat werd nog niet gezegd. Het hele woord 'behoud' komt in de hele Galatenbrief niet eens voor. Het gaat puur om rechtvaardigheid en om een rechtvaardig leven.

Wat betekende die judaïzering dan? Wat Paulus in feite ooit al had verweten aan het adres van Petrus, speelde nu ook in Galatië. Er waren predikers gekomen die zeiden: "Jullie zijn nu wel gelovig geworden en prima, je bent gered, dat wel. Maar als je rechtvaardig wilt leven, dan zul je toch de wet van Mozes moeten houden. Je bent gered, maar nu is het voor de wandel van belang en zelfs essentieel om de wet te houden." Dat betekende in de praktijk een judaïzering. Zij wilden feitelijk — dat is wat Paulus ook in deze brief zegt — die heidenen, de natiën, de gelovigen met een niet-Joodse achtergrond, judaïseren: verjoodsen.

Laten we een paar voorbeelden geven. In hoofdstuk 4 lees je dat Paulus het verzucht. Hij zegt: "Ik vrees dat ik..." Moet u zich voorstellen, Paulus is daar heel lang actief geweest, heeft zich ingezet en een boodschap van genade gepredikt. Ze waren zo gelukkig en nu zegt hij: "Ik vrees dat ik me wellicht tevergeefs voor jullie heb ingezet." Dan zegt hij in vers 10 van Galaten 4: "Jullie observeren nu dagen en maanden en bestemde tijden en jaargangen." En dan verzucht hij dus dat hij vreest dat zijn inzet tevergeefs is geweest. Hij had ze de vrijheid gepredikt: jullie zijn rechtvaardig. Hoe? Wel, door gewoon God te geloven. Ook daar kom ik straks nog even op terug. En nu observeren jullie weer dagen. Ongetwijfeld denkt Paulus daarbij ook aan de sabbat. Want bij dat verjoodsen en bij de wet van Mozes hoort de sabbat. Dus nemen jullie weer dagen waar, elke zevende dag, en dan mag je dit wel en dan mag je dat niet. En de hoogtijden, maanden, bestemde tijden, jaargangen — denk maar aan al die Loofhuttenfeesten of Pesach, of denk ook aan de sabbatsjaren. Dat alles observeerden ze nu weer.

Paulus vertelt dat ook vanuit een heel andere kant. De eerste twee hoofdstukken van de Galatenbrief zijn heel biografisch. Paulus vertelt hoe hij zelf een 'kampioen-Jood' was, als ik het zo mag zeggen. Hij had het verder gebracht in het Jodendom dan vele van zijn tijdgenoten. Hij was een 'rising star' binnen het Jodendom, een buitengewoon begaafde man, maar ook fanatiek. Als er één wist wat het was om Joods te leven en daarin uitermate fanatiek te zijn, dan was het Paulus wel.

Paulus was bij zijn nekvel gegrepen. U weet het, hij was gegrepen daar op de weg naar Damascus, in het buitenland. En nu bracht hij een boodschap van genade, van vrijheid, over Gods belofte en over het volbrachte werk van Christus. Hij verkondigde dat een mens alleen maar hoeft te geloven, en dat is die rechtvaardigheid: een mens is rechtvaardig als je God gelooft op Zijn onvoorwaardelijke belofte. Dat is wat hij gepredikt had.

Maar nu had hij het nieuws gehoord: ze waren aan het judaïseren geslagen. Een machtig woord had hij in hun midden neergelegd, waarachtig, maar daarna waren er mensen gekomen – en nou waarachtig, leugenachtig – die zeiden: "Ja, je bent nu wel behouden, maar als je werkelijk rechtvaardig wilt leven, dan..." En dus gingen ze nu ook dagen, maanden, de bestemde tijden en jaargangen observeren.

Als je nog even doorbladert in hoofdstuk 6, dan lees je daar – inmiddels zo'n beetje aan het slot van de brief: "Allen die zich goed willen voordoen in het vlees." Want dat is eigenlijk wat er in Galatië speelde: de nadruk lag weer op het vlees, op wat je doet, je gedrag, je uiterlijk, enzovoorts. Paulus zegt: "Deze mensen dwingen jullie besneden te worden." Ze dwingen namelijk door die leer: "Als je rechtvaardig wilt zijn – en welke gelovige wil dat niet? – dan moet je je toch aan de wet van Mozes houden." Daarmee werden ze gedwongen zich te besnijden.

En waarom doen die mensen dat? Paulus zegt: "Alleen omdat zij niet voor het kruis van Christus Jezus vervolgd zullen worden." Waarom? Omdat het kruis van Christus aan al dat soort uiterlijke zaken juist een radicaal einde had gebracht.

▶ 17:10 De Kerkgeschiedenis als Spiegel: de Christenheid Is Gejudaïseerd ↑ hoofdstukken

Ik moet er trouwens bij zeggen, want dat is mooi hoor: die Galatenbrief, dat is maar niet alleen een stukje historie over hoe dat is gegaan in de eerste eeuw, in Paulus’ dagen. Ik zal u vertellen – en dat geldt voor al die brieven die we in het Nieuwe Testament vinden, en in het bijzonder die van de apostel Paulus, de apostel van de natiën bij wie wij ons oor te luisteren leggen – dat dit zo actueel is. Als je ook ziet hoe dat in de kerkgeschiedenis is gegaan: de christenheid waande zich al in een heel vroeg stadium Israël. "Wij hebben de plaats van Israël ingenomen." Feitelijk werd daarmee de kerk al gejudaïseerd. Wij zijn Israël. In plaats van de sabbat is dan de zondag gekomen. Of in plaats van de besnijdenis... u kent hem wel, hè? Er zitten hier mensen met een calvinistische achtergrond, per slot van rekening wonen we in een calvinistisch land. In plaats van de besnijdenis is de doop gekomen. Dus in feite is de hele christenheid precies in de fout vervallen die Paulus zo scherp aanwijst in de Galatenbrief.

Ze zijn gejudaïseerd. Trouwens, in de christenheid is dat op een hele valse manier gebeurd. In Galatië kon je nog zeggen dat men echt gejudaïseerd werd in die zin dat echte Joodse gebruiken, de Israëlische hoogtijden en de besnijdenis gewoon één op één op de heidenen werden gelegd. In de christenheid is het eigenlijk nog meer vervalst en men heeft allerlei dingen vervangen. De sabbat werd de zondag, maar je kreeg ook allerlei priesterkasten, ook in de priesterorders enzovoorts, en die hele kerkelijke hiërarchie, altaren en ambtelijke kleedij – noem maar op! Maar ook de hele leer van de besnijdenis die nu eigenlijk veranderd is en de vorm van de doop heeft aangenomen. In feite is het allemaal judaïsering en dat maakt deze brief zo actueel.

Wat er ook achter steekt: men wil van Paulus af. Men kan niet met hem uit de voeten en dat speelde ook in Galatië. In Galatië werd Paulus’ roeping en Paulus’ bediening in diskrediet gebracht. Vandaar ook dat Paulus er met gestrekt been in gaat. In het eerste hoofdstuk laat hij ook zien: "Ik ben een apostel van Christus Jezus." Kijk, die predikers daar in Galatië die succes hadden, die judaïseerders, die zeiden: "Ja, die Paulus, dat is een tweederangs apostel. Die hoort niet eens bij de twaalf, joh." En Paulus zegt dan: "Het is eigenlijk omgekeerd. Ik ben door Christus Jezus hoogstpersoonlijk geroepen en onderwezen zelfs." Niet alleen maar één keer geroepen, maar daarna ook onderwezen. In Arabië, jazeker. Waar ooit de wet van Mozes gegeven was. Heel boeiend trouwens; dáár is hij onderwezen. Tweederangs? Als er één een update kon geven en de meest actuele informatie van Christus Jezus hoogstpersoonlijk kon doorgeven, dan was het Paulus. De twaalf hadden op aarde onderwijs gekregen, maar Paulus had onderwijs gekregen bij het hemelse licht – en ik bedoel dat dubbelzinnig – van Christus Jezus Zelf. De Hoogste, de Verhevene. Dat is nog wel even "different cook".

Zij konden met Paulus niet uit de voeten en dat lees je dan ook in hoofdstuk 4. Hij heeft daar iets over die infiltranten, die judaïseerders: "Zij zijn jullie hartstochtelijk toegewijd." Ja, oké, dat kon je ze nageven; ze waren heel erg op hen gefocust om ze te winnen. Maar Paulus zegt: "Maar niet deugdelijk. Zij willen jullie isoleren." Hij bedoelt in dit verband: van mij. "Opdat jullie hartstochtelijk aan hen toegewijd zouden zijn." Ze werden vervreemd van Paulus. Dat gaat hand in hand met dat judaïseren. Want als je op de tour bent van dat judaïseren en Joods willen leven en dergelijke, ja, dan kun je met Paulus niet uit de voeten. Dat hadden die mensen wel goed begrepen. Nou, dat is dus die judaïsering, die verjoodsing.

▶ 22:23 Verbijstering over een Andersoortig Evangelie ↑ hoofdstukken

Paulus is verbijsterd als hij dit verneemt over het succes dat die mensen daar hadden in Galatië. Je leest in al zijn brieven dat hij hier telkens weer enorm mee geconfronteerd wordt. In hoofdstuk 1 lees je: "Ik verwonder mij dat jullie zo vlug worden afgebracht van degene die jullie roept in genade van Christus tot een andersoortig evangelie." En Paulus zegt: dat is geen evangelie. Ik moet de klemtoon goed leggen: in genade van Christus tot een andersoortig evangelie. Ja, Paulus gaat er met gestrekt been in; hij laat aan duidelijkheid daarin niets te wensen over. Hij zegt: want dat wat zij jullie vertellen, dat is niet een kwestie van andere gebruiken of een andere gedragscode. Nee, Paulus zegt, het evangelie zelf is hier in het geding. Dit is echt een evangelie van een ander soort. Dat is geen evangelie; hij spreekt zelfs zijn anathema erover uit. Dat wil zeggen: hij vervloekt het. Hij zegt: indien iemand, of jullie, een evangelie verkondigt dat afwijkt van wat ik jullie heb verteld, dat zij vervloekt. Dan moet je durven.

Dat betekent dus... je hoort wel eens mensen zeggen: "Ja, nou ja, dat is het evangelie wat daar dan verteld wordt in de christenheid. Dat is weliswaar misschien niet zoals wij het kennen, maar het is toch eigenlijk ook wel goed." Nou, zo zou Paulus er dus niet over spreken als het afwijkt van zoals Paulus het heeft. Paulus zegt zelfs: al was het een engel uit de hemel, al was ik het zelf... Hij zegt: al zou ik nu weer naar jullie toekomen — dat is feitelijk wat hij daarmee aangeeft — als ik nu weer naar jullie zou toekomen en ik zou vertellen wat die gasten daar in Galatië hebben verteld, dan ben ik zelf vervloekt. En al was het een engel uit de hemel. Overtuigender kan toch niet, zou je zeggen. Maar anathema, hij spreekt daar een vloek over uit. Dat is helemaal geen evangelie.

In hoofdstuk 3 lees je dan dat hij zegt: "O dwaze Galaten!" Stupide, je kunt er allerlei dingen over zeggen hoe je dat in het Nederlands nu zou noemen: "Wie betovert jullie?" Paulus is echt ontsteld. Zo'n boodschap — zo groots, zo rijk, zo vrij — en dat ze zich in no time hebben laten ompraten. Wie betovert jullie? Zijn jullie nou helemaal van... ja, hoe zal ik dat nou zeggen? Van de pot gerukt? Belatafeld? Nou, er zijn heel wat Nederlandse varianten. Ik maak me sterk dat als we daar even voor gaan zitten, we heel wat varianten daarvoor kunnen bedenken. Maar u begrijpt de gedachte. Wie heeft jullie betoverd? Zijn jullie zo dwaas? Jullie zijn begonnen in geest, een boodschap van alles wat God doet en wat Zijn Geest bewerkt, en worden jullie nu in vlees compleet gemaakt? Dat wil zeggen: in vlees, door zelf in het vlees, gewoon door het lichaam, door mensenwerk het allemaal compleet te maken? Dus beginnen in de geest en dan uiteindelijk eindigen in het vlees. Paulus zegt: "Hoe is het mogelijk? Hoe is het mogelijk?"

Hij zegt ook in Galaten 4 — want dat is ook nog zoiets — ze waren nu weliswaar heel erg wettisch geworden, heel joods, gejudaïseerd, maar hij hoorde ook over de enorme strijd onderling, de liefdeloosheid. Naar het vlees was men heel erg netjes volgens de judaïstische gedragscodes, maar het gedrag onderling... Je leest ook: "Jullie bijten en vreten elkaar op." Als je dat snel zegt, dan weet je meteen waar het over gaat: jullie bijten en vreten elkaar op. En er was zoveel onmin, zoveel haat. Maar Paulus zegt: ja, dat is eigenlijk ook allemaal het vlees, maar dat is juist wat geactiveerd wordt door die prediking. En hij vraagt dan heel retorisch: "Waar is dan jullie gelukzaligheid? Waar is jullie geluk?" Dat wil zeggen: toen ik bij jullie was en ik heb jullie verteld over Gods grootheid en over de boodschap van genade, dat had een geweldige uitwerking. Hij zegt: "Jullie waren zo gelukkig." En wij zeggen: wat is daar nu van overgebleven? Waar is jullie geluk? Hij heeft een boodschap van genade gepredikt, dat wil zeggen: van vreugde om niets. Nou, wat was daar nu van overgebleven? Niks. Want ja, nu waren ze weer helemaal op de mens aangewezen.

Wel heel godsdienstig hoor! Ze waren heel actief, want natuurlijk hadden die gasten wel een troef. Ik zeg het een beetje oneerbiedig, maar goed, dat doet Paulus ook. Hij spreekt met minachting, eigenlijk niet zozeer over hen, maar over dat wat zij naar voren brengen. Want zij waren wel heel godsdienstig en actief. Want wat Paulus vertelt, dat is maar makkelijk. Let op, er is altijd het bezwaar tegen het evangelie: het evangelie is gratis, het is onvoorwaardelijk. En het bezwaar van godsdienstige zijde, ongeacht van welke kant dat dan ook komt — want daar zijn heel veel varianten op, of dat nu islamitisch of christelijk of protestant is — het bezwaar is altijd: het is maar makkelijk. En dat is ook zo. Ze zeggen: "Dat is goedkoop." Nee, helemaal niet goedkoop, het is gratis! Het is nog veel erger. Als het goedkoop is, dan is het niet gratis. Dat is juist het bezwaar van heel veel 'christendommelijkheid', als ik het zo mag zeggen. Ja leuk hè, christendommelijkheid. Dat is een goedkoop evangelie: je hoeft er niet veel voor te doen.

Maar juist dat is het fatale, want het is niet gratis. Een beetje gratis bestaat niet, ik blijf het zeggen. Het is zwart of wit, net als mijn bijbeltjes die gewoon allemaal zwart en wit zijn. Het is allemaal zo zwart-wit. Ja, het is alles of niks, maar het is niet een beetje van dit en een beetje van dat. Waar is jullie gelukzaligheid? Even terug.

▶ 29:53 Wat Er op het Spel Staat: Genade of een Tenietgedane Christus ↑ hoofdstukken

Nou, wat stond er nou op het spel? Ik lees even mee in Galaten 5. Dan zegt Paulus... Hij heeft het over dat wat daar gepredikt werd. Christus werd tenietgedaan bij jullie die in de wet worden gerechtvaardigd. Hij richt zich tot de Galaten. Hij zegt: "Jullie die in de wet worden gerechtvaardigd." Daar waren ze nu mee bezig, dat was gepredikt: door de wet te houden word je rechtvaardig. Maar wat gebeurt daarmee? Dan wordt Christus tenietgedaan. Want de boodschap in Christus is: in Hem ben je compleet. Het is volbracht. Op het moment dat je gaat vertellen dat je niet rechtvaardig kunt zijn buiten de wet om, dan heb je Christus dus tenietgedaan.

Paulus zegt het nog sterker. Hij zegt: vervallen uit de genade. Je stond in de genade, maar het gaat er juist om dat je blijft staan in die genade. En als je dat niet doet, zoals hij dat dan zegt van die Galaten, dan ben je vervallen uit de genade. Want wij, zegt hij... Het was "jullie" en "zij" daar in Galatië. En die Galaten, die wilden nu door de wet gerechtvaardigd worden. Maar Paulus zei: wij verwachten vanuit geloof in geest — niet vlees, maar in geest — hoop van rechtvaardigheid. Ja, dat is echt een totaal andere bron, van een heel andere aard.

Ik lees nog even verder, dat is ook een mooie: Galaten 2. Ik had u al gewaarschuwd: we bladeren gewoon wat zo door de brief, maar de boodschap kan en mag je niet ontgaan als je dat leest. Paulus zegt: "Ik wijs de genade van God niet af." Je zou hier de klemtoon goed moeten leggen: ik wijs de genade van God niet af. Jullie — hij zou wel zeggen: zij daar in Galatië — jullie wel. Ik wijs de genade van God niet af, want indien door de wet rechtvaardigheid is, nou, dan stierf Christus tevergeefs.

Ziet u hoe zwart-wit dat is? Het is dus maar niet een kwestie van gebruik en zeggen van: "Nou ja, de een doet dit en de ander dat." Daar maakt Paulus zich niet zo druk over. Je leest dat ook in Romeinen 14: de een onderhoudt bepaalde dagen en de ander niet; geen punt. Maar op het moment dat je zegt: "Als je rechtvaardig wilt leven, dan kun je niet buiten de wet om, dan moet je de wet van Mozes aanhouden," dan is Christus tevergeefs gestorven. Kortom, dan heb je de genade om zeep geholpen. Dan heb je misschien nog wel een evangelie, maar dat is een andersoortig evangelie. En dat is geen evangelie; dat is ook geen goed bericht, dat is geen blij nieuws.

Want dat is het geweldige van het evangelie: het is een mededeling. Christus Jezus stierf ooit. Er stond een kruis in deze wereld en daarmee is bewezen: God houdt van deze wereld. En Hij riep toen: "Het is volbracht!" Hij is de Redder. Van wie? Ik zeg: van de hele wereld, het is volbracht. En dan mag je geloven. Ja, geloven. Geloof het of niet? Dat is juist de boodschap.

En dan zeggen mensen: "Ja, maar je moet het wel geloven." Dan weet je meteen uit welke hoek de wind waait, vanwege dat woordje "maar". En ik denk dan altijd: als ze zeggen "ja, maar je moet het wel geloven", nou, vertel het ze dan! Vertel ze dat Hij de Redder is van de wereld. Het is volbracht. Dat is wel heel makkelijk. "Heb je hem weer, hè?" Ja.

Ja, en Paulus zegt: zo zwart-wit is het dus. Daar valt niet mee te sjoemelen. En dat wat er in Galatië speelde, dat is de hele kerkgeschiedenis door zo actueel geweest. En nog steeds. Nou, en dan gaan we...

▶ 34:35 Het Bewijs in Genesis: Abrahams Rechtvaardiging Door Onvoorwaardelijk Geloof ↑ hoofdstukken

Wat is dan Paulus' verantwoording? Ik zei u al, die Galatenbrief is eigenlijk in drie delen op te splitsen. De eerste twee hoofdstukken zijn autobiografisch; Paulus vertelt over zijn eigen leven en dat dient om de leugens die daar in Galatië verteld worden te ontmaskeren. In Galaten 3 en 4 gaat Paulus het echt uitleggen en verdedigen. Daar vertelt hij waarom hij staat waar hij staat. Hij gaat uitleggen, demonstreren en aantonen vanuit de Schrift dat wat zij daar in Galatië vertelden niet de waarheid is. Het is niet naar de Schrift. Om dan uiteindelijk in hoofdstuk 5 en 6 de praktische consequenties daarvan aan te wijzen en toe te lichten.

Die verantwoording van Paulus – zijn uitleg en het aan de kaak stellen van de leugen die door die judaïseerders gepredikt werd – vind je in de hoofdstukken 3 en 4. Hier voert Paulus Abraham op, en dat is heel boeiend. Die brief steekt echt prachtig in elkaar; ook qua betoog, logica en argumentatie is het ijzersterk. Want wat Paulus vertelt is: het is simpelweg niet waar wat jullie beweren, dat je alleen rechtvaardig kunt zijn door de wet van Mozes te houden. Hij zegt: zal ik eens wat vertellen? En dat loopt als een rode draad door al Paulus' brieven heen.

Hij wijst op Abraham en gaat terug naar de Torah. Hij zegt dan ook in Galaten 4: "Zeg mij, jullie die onder de wet willen zijn, luisteren jullie niet naar de wet?" Dan neemt hij hen mee naar de geschiedenis van Hagar en Sara en laat zien dat de hele typologie tegen hen spreekt. "Jullie willen toch zo graag naar de wet luisteren? Nou, hier heb je de wet!" Hij laat zien hoe die hele geschiedenis van Hagar en de zoon van het vlees precies demonstreert waarom die judaïseerders er volstrekt naast zitten.

Wat Paulus doet in Galaten, is teruggrijpen op Genesis 15. Abraham werd ooit geroepen uit Ur der Chaldeeën. Op een nacht werd hij naar buiten geroepen: "Kijk eens omhoog." Hij zag al die sterren en toen zei God: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Dat was een belofte. Zijn vrouw was onvruchtbaar en bovendien op leeftijd, en hijzelf ook. Naar het vlees had Abraham niets meer van zichzelf te verwachten, maar God zegt: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Een onvoorwaardelijke belofte. Naar het vlees kan het niet, maar God zegt: "Ik ga leven uit de dood voortbrengen." Uit een verstorven lichaam dat niet in staat is leven te creëren, gaat God de hele wereld zegenen. Hoort u het Evangelie al? Ik ga leven uit de dood voortbrengen.

God zegt daarbij niet tegen Abraham: "Als jij zus of zo doet..." Er is geen enkele voorwaarde. God belooft het hem gewoon. Punt. Uitroepteken. En dan staat er in Genesis 15:6: "En Abraham geloofde God." Letterlijk staat er in het Hebreeuws dat Abraham God "beaamde". Hij zei: "Ja, U zegt het." Hij beaamde wat God zei en hij geloofde. En dan staat erachter: "En het werd hem tot rechtvaardigheid gerekend." Voor God was Abraham een rechtvaardige. Deed hij daar iets voor? Nee. Hij hoorde de belofte en Abraham zei: "Zo is het." Dat maakte Abraham tot een rechtvaardige. Hij deed niets, maar God zei: "Dat ga Ik doen, onvoorwaardelijk." Kijk, dat is genade. Juist omdat Abraham God vertrouwde, was hij een rechtvaardige. Anders is het niet, moeilijker is het niet. Die belofte stond sowieso, maar doordat Abraham geloofde, werd hij rechtvaardig gerekend.

Paulus legt vervolgens in hoofdstuk 3 uitgebreid uit dat dit 430 jaar vóór de wet van Mozes gebeurde. U moet zich realiseren: Abraham leefde pakweg 2000 jaar na Adam, en pas 500 jaar later werd Israël uit Egypte geroepen en werd aan dat volk de wet gegeven. Al die 2500 jaar daaraan voorafgaand was er dus geen wet van Mozes. Maar Abraham geloofde God en hij was een rechtvaardige. Met andere woorden: om een rechtvaardige te zijn, heb je die wet van Mozes helemaal niet nodig. Wat een onzin om dat zo te vertellen!

Paulus laat dan ook de plaats van de wet van Mozes in heel Gods handelen zien, en ook het tijdgebonden karakter ervan. De wet is een tuchtmeester geweest tot Christus. Nu we in de Christus-bedeling zijn, zijn we niet meer onder de wet. Dat is het volstrekt heldere onderwijs van Paulus. Hij toont het aan vanuit het boek Genesis en zegt: zo is het nu. Abraham geloofde ooit het Evangelie. Zo staat het ook in Galaten 3:8: "De Schrift, die tevoren zag dat God de natiën uit geloof rechtvaardigt, heeft tevoren aan Abraham het Evangelie verkondigd: In u zullen alle volkeren gezegend worden." Abraham geloofde dat, en dat maakte hem tot een rechtvaardige. Niks wet van Mozes. Weg met die judaïsering! Dat judaïsme, die Joodse godsdienst en de wet van Mozes, had een plaats in Gods bestel, maar ga dat niet vermengen met de boodschap die Paulus vertelt. Het heeft er niets mee te maken. En laat ze maar praten dat het "te makkelijk" zou zijn. Predikt dit!

▶ 42:51 De Blijvende Boodschap: Staan in de Vrijheid en Vreugde van Genade ↑ hoofdstukken

Want weet u wat het geweldige is? Je wordt hier zo blij van. Dat was precies ook wat Paulus tegen die Galaten zei: waar is jullie geluk? Ja, weet u, genade betekent vreugde om niet. Je wijst op een grote God, op het feit dat alles is gedaan. God heeft Zijn garanties neergelegd en dat zet een mens in de vrijheid, in de ruimte. Je krijgt een open venster, maar je krijgt ook zo'n zicht op de liefde van God en daarmee zo'n interne motivatie om Hem lief te hebben, maar ook om in dat licht naar je medemensen te kijken. Om zo te leven, elke dag.

Hoezo judaïsering? Leef uit genade en sta in die genade en laat je er niet van afbrengen. Dat is wat Paulus tegen die Galaten zei. En nu zitten wij hier, anno 2017. Laat ik u dit vertellen: de boodschap is nog onveranderd. Het is de boodschap die vandaag onder de natiën gepredikt moet worden, en niets anders. Als u zegt: "Wat doe je nou fel?", dan zeg ik: "Ja, dat heb ik ook van Paulus afgekeken." Dat is niet anders. Als het afwijkt van wat Paulus vertelde, dan zeg ik: dat is geen evangelie. Dat is geen evangelie. Het is genade. Hij is de Redder. Van wie? Van heel de wereld, puur om niet. Het is volbracht en dat mogen we geloven.

Laat je er niet van afbrengen en ga het ook niet mixen. Ga ook niet zeggen van: "Ja, maar ik vind het zo onaardig naar al die andere christenen die er anders over denken." Je mag toch een beetje anders denken? Natuurlijk mag je anders denken. Maar blijf staan in deze boodschap. Ja, dat is het.