▶ 00:00 Inleiding: de Begrafenis van Jacob ↑ hoofdstukken

Deze laatste zondag van het jaar wil ik u graag meenemen naar het laatste hoofdstuk van het boek Genesis. Dat is niet om die reden zo uitgekozen voor deze morgen, maar op die manier ziet u in ieder geval ook die link. Bovendien gaat het in dat hoofdstuk over Jozefs laatste wens. Dat heb ik dan ook maar meteen als titel meegegeven aan deze studie of aan deze toespraak: Jozefs laatste wens.

Dat betekent dat we naar Genesis 50 toe gaan. Inmiddels is er natuurlijk al heel veel gepasseerd. Zoals gezegd is dat het laatste hoofdstuk van het boek Genesis en het is het afsluitende hoofdstuk over de aartsvaders Abraham, Izaak en Jakob, wier belevenissen en memoires – want ik denk ook dat ze het zelf hebben opgetekend – daar beschreven staan. Ook die van Jozef natuurlijk, want over hem wordt vanaf hoofdstuk 37 met name gesproken. Vanaf hoofdstuk 37 tot en met hoofdstuk 50 gaat Jozef de hoofdrol spelen. In het vlak voorafgaande gedeelte is te lezen dat Jakob is gestorven op een hoge leeftijd. In die dagen viel dat overigens wel mee; de leeftijden gingen al drastisch omlaag sinds de grote vloed in Noachs dagen, maar niettemin werd Jakob toch nog 147 jaar oud.

Aan het einde van zijn leven was hij bepaald niet dement. Hij had toen nog zeer heldere momenten en bracht zeer heldere dingen naar voren. In Genesis 49 lezen we een schitterend hoofdstuk over Jakobs laatste woorden tot zijn zonen. Hij heeft daar profetische dingen gesproken over de stammen van Israël, stuk voor stuk voorzeggingen. Bijvoorbeeld over Juda, aan wie de scepter zou worden toebedeeld. Dat zou pas duizend jaar later vervuld worden, of eigenlijk nog veel later, maar Juda zou de koningsstam worden. Er wordt daar ook gesproken over de stam van Juda die als een leeuw zou zijn, de koning der dieren. In dat 49e hoofdstuk komen al die zonen zo aan bod.

In hoofdstuk 50 lezen we dat hij inderdaad de laatste adem uitblaast. Vervolgens wordt hij begraven in het Beloofde Land. De laatste zeventien jaren van zijn leven heeft Jakob in Egypte vertoefd op uitnodiging van zijn zoon Jozef. Op zijn 130ste kwam hij in Egypte en hij heeft daar dus nog zeventien jaar geleefd. Toen hij overleed, had hij van tevoren gezegd: "Ik wil begraven worden bij mijn vaderen." Dat heeft een heel specifieke reden; daar lag de toekomst voor hem, dat wist Jakob. We lezen dan dat na zijn vader begraven te hebben – dat wil zeggen, nadat Jozef zijn vader begraven heeft met zijn broers – hij terugkeert. In vers 13, in het direct voorafgaande vers, leest u nog dit: zijn zonen vervoerden hem, in een kist mag ik aannemen, naar het land. Hij was ook gebalsemd, dat weten we ook nog. Ze vervoerden hem naar het land Kanaän en ze begroeven hem in de spelonk van het veld van Makpela, welk veld tegenover Mamre gelegen is en dat Abraham tot een eigen grafstede had gekocht van de Hethiet Efron.

Die geschiedenis leest u veel eerder in het boek Genesis, waar Sara begraven moet worden. Later wordt Jakob daar ook begraven en ook Izaak wordt daar begraven, allemaal op deze plek. Het was ook het enige bezit dat de aartsvaders in het Beloofde Land hebben gehad: een graf, en niet meer dan dat. Het feit dat ze juist daar begraven wilden worden is niet zo gek, want God had zijn eed gezworen. We zullen dat straks trouwens ook nog zien; Hij had een belofte gegeven: "Dit land zal ik aan jullie en jullie zaad geven." Daar in dat land lag de toekomst en daarom wilden ze daar ook begraven worden. Jakob en de zijnen en de aartsvaders, ze wisten van opstanding.

Ik hoorde onlangs op de EO-televisie Thijs van den Brink zeggen dat ze in het Oude Testament nog helemaal geen weet hadden van opstanding en van leven na de dood. Nou, dat kunt u wel vergeten hoor, echt wel. De aartsvaders leefden juist bij de wetenschap dat God de doden doet herleven. Nee, niet dat een mens voortleeft na de dood als een schimmige ziel, maar concreet: de doden zullen herleven. Dat is zo'n oer-Bijbels concept dat gewoon vanaf het begin bekend was. We zullen dat straks ook nog zien. Abraham geloofde in de opstanding. Juist omdat hij geloofde in de opstanding kon hij zijn zoon Izaak ook offeren, want hij heeft overwogen, zo lezen we later, dat God bij machte was hem uit de doden op te wekken. Bij wijze van spreken heeft hij hem ook uit de doden teruggekregen.

Terug naar het land Kanaän en daar in die spelonk van Makpela, daar bij Hebron, tegenover Mamre. Waarom moet dat er allemaal zo bij vermeld worden? Even een korte toelichting nog erbij, want Mamre speelt in het boek Genesis nogal eens een rol. De eerste keer is meen ik in Genesis 12 of 13, wanneer Abraham geroepen is. Dan gaat hij inderdaad op weg zonder dat hij weet waar hij gaat arriveren. Hij komt aan in het land Kanaän en dan slaat hij zijn tent op bij de eikenbossen, zo staat er in de Statenvertaling, of bij de terebinten van Mamre in de NBG-vertaling. Iedere keer lees je weer over de eikenbomen van Mamre. U moet zich realiseren dat een eikenboom in de Bijbel een monument is. Dat zijn natuurlijk monumentale bomen, maar ze herinneren aan de belofte van God. Dat is in onze taal niet zo helder, hoewel in de symboliek wel weer, maar in het Hebreeuws is het woord voor eik verwant aan het woord voor eed. Dat betekent: God had een belofte gedaan, sterker nog, Hij had een eed gezworen aan de vaderen, aan Abraham, aan Izaak en aan Jakob.

Vandaar ook dat je iedere keer weer leest dat die aartsvaders, of het nu Abraham, Izaak of Jakob is, daar gaan wonen bij de eikenbossen van Mamre. Waarom? Het herinnert aan de eed die God had gezworen. Dat heeft ook alles weer te maken met het teken van de besnijdenis, waarbij de eik en de vrucht van de eik ook weer een rol spelen. Denk daar maar eens over na. Maar in ieder geval is het monumentaal en is het een herinnering aan de eed die God heeft gezworen. Daar tegenover Mamre lag Jakob; daar wilde hij bij zijn vaderen begraven liggen in de verwachting van de opstanding. Daar had hij zijn eigen grafstede. Afijn, ze zijn dus vanuit Egypte daar naar het Beloofde Land gegaan en dan lees je: "Na zijn vader begraven te hebben, keerde Jozef naar Egypte terug, hij en zijn broeders en allen die waren meegegaan om zijn vader te begraven."

▶ 08:51 De Vrees van Jozefs Broers ↑ hoofdstukken

Toen Jozefs broeders zagen dat hun vader gestorven was... dat lijkt wat vreemd. Je denkt misschien: hebben ze dat nu pas in de gaten? Ik heb dat eens nagekeken en er zijn naar aanleiding van deze woordkeus heel rare speculaties over gedaan, maar persoonlijk denk ik dat dit 'zagen' hier niets anders betekent dan dat zij het inzagen. Dat wil zeggen: ze realiseren zich nu dat hun vader dood is. Je kunt iets wel weten, maar het kan zijn dat je pas later echt gaat beseffen wat de impact is van een bepaalde gebeurtenis. Dat is hier ook aan de hand en dat lijkt me in de context ook duidelijk. Toen Jozefs broeders inzagen dat hun vader gestorven was, zeiden zij: "Als Jozef zich nu maar niet op ons gaat wreken en ons ten volle al het kwaad vergeldt dat wij hem hebben aangedaan."

Dat besef kwam nu ineens door. Dat is zoveel jaren later, inmiddels zeventien jaar nadat het hele huis van Jakob – zeventig zielen – in Egypte was gearriveerd. Die hele familie met aanhang was gearriveerd in Egypte en nu we zeventien jaar verder zijn, zeggen en denken de broers dit. Nu gaat het gebeuren! Vader Jakob slaapt nu, dus nu hebben wij reden om angstig te worden, want nu kan Jozef alsnog zijn slag slaan en wraak oefenen. Ze zijn zo bang dat het hun echt ernst is; ze gaan niet eens zelf naar Jozef toe. Daarom, zo staat in vers 16, zonden zij Jozef deze boodschap: "Uw vader heeft voor zijn sterven geboden..."

Dit is overigens niet terug te vinden in de Bijbel, dat hij dat inderdaad gedaan heeft. Hebben ze dit verzonnen, of hebben ze zoiets inderdaad opgevangen uit Jakobs mond? Dat weet ik niet. Maar in ieder geval is dit de boodschap die aan Jozef wordt overgedragen: "Uw vader heeft voor zijn sterven geboden: Zo moet gij tot Jozef spreken: Och, vergeef toch de overtreding van uw broeders en hun zonde, want zij hebben u kwaad aangedaan. Nu dan, vergeef toch de overtreding van de dienaren van de God van uw vader." Ze pakken dat dus wel goed aan.

Nu moet ik er meteen even iets bij zeggen. Ik stel deze broers nu misschien wat in een negatief daglicht door te suggereren dat ze dit verzonnen hebben. Dat doe ik alleen maar omdat we deze woorden inderdaad niet direct opgetekend vinden in de Bijbel. Je kunt het ook van de positieve kant bekijken, in die zin dat de broers van Jozef zich in al die jaren echt zijn gaan realiseren wat ze Jozef hebben aangedaan. Met die erkenning en de boodschap die ze aan Jozef doorgeven, geven ze dat ook volmondig toe en vragen ze vergeving voor alles.

Let dan ook op de wijze waarop dat wordt afgesloten: "Nu dan, vergeef toch de overtreding van de dienaren van de God van uw vader." Dat wil zeggen dat zij, terwijl ze diep door het stof gaan en belijdenis doen van wat ze Jozef – en trouwens hun vader ook – ooit hebben aangedaan, tegelijk zeggen: "Denk eraan, wij zijn dienaren van de God van je vader." Hoezeer we ook zijn misstapt – en dat is nog vrij zwak uitgedrukt – en hoezeer we ook kwaad hebben gedaan, we zijn niettemin dienaren van de God van jouw vader. Dat moet je toch aanspreken.

In elk geval lees je dat Jozef zeer aangedaan is. "Jozef weende," staat er. Toen men zo tot hem sprak, was hij ontroerd. Kwam dat doordat ze het nu zelf ruiterlijk erkenden, zoveel jaren later nog? Dat het uit hun eigen mond kwam dat ze het kwaad dat ze hadden gedaan nu zo beseften en erkenden? Was dat de reden voor de ontroering, of... Nou vraag ik nog iets anders: is Jozef juist ontroerd geweest om het feit dat ze hem na al die jaren nog steeds niet echt kenden? Persoonlijk opteer ik voor het laatste. Er wordt hier verder geen melding gemaakt van de motieven en wat Jozef ertoe bewogen heeft, letterlijk en figuurlijk, maar ik denk het laatste. Ik zal dat straks nog wat duidelijker maken, denk ik. Maar eerst nog even dit.

▶ 14:33 De Zeven Keren Dat Jozef Weende ↑ hoofdstukken

Jozef weende. Dat is eigenaardig, want dat gebeurt nogal eens een keer in het boek Genesis. Sterker nog, dit is al de zevende keer dat Jozef weende. Het is ook de laatste keer dat we dat lezen. Jozef heeft natuurlijk ook wel heel veel reden gehad om te huilen; hij heeft een bewogen leven gehad. Dat hoef ik niet uit te leggen aan wie zijn geschiedenis enigszins kent. Het is een van de bekendste en ook schitterendste verhalen in de Bijbel over zijn leven; door diepe dalen is hij tot grote hoogte gekomen. Hij is daarmee een schitterend type van onze Heer Jezus Christus. Maar Jozef, hij weende.

Laten we eens kijken wanneer dat gebeurde. Ik zei al dat dit de zevende keer is dat we dit lezen, dus er zijn zes keren aan voorafgegaan en ik wil die even kort met u langsgaan. De eerste keer lees je in Genesis 42. De broers komen bij hem op bezoek, volstrekt onwetend met wie ze van doen hebben en dat ze hun eigen broer, de onderkoning van Egypte, voor zich hebben staan. Als Jozef dan streng optreedt, praten ze onderling Hebreeuws in de veronderstelling dat deze Egyptische heer hen toch niet verstaat. Maar Jozef hoorde hen gewoon praten. Simeon zegt tegen zijn broers: "Nu wordt alles ons vergolden en krijgen we op ons dak wat we ooit onze broer Jozef hebben aangedaan." Toen Jozef zijn broers zo over hem hoorde praten, werd hij diep geraakt; hij wendde zich van hen af en hij weende. Kun je het je voorstellen? Al die broers stonden daar voor hem en Jozef wist inmiddels: nu is vervuld wat ik ooit droomde. Zoveel jaren later staan ze daar en hoort hij ze zo praten. Dit heeft hem diep geraakt.

De tweede keer is een hoofdstuk later, in Genesis 43. Daar lees je dat hun jongste broer Benjamin, zijn volle broer, ook is meegekomen; zij hadden dezelfde vader maar ook dezelfde moeder. Hij ziet zijn broertje Benjamin en dan staat er: "Toen haastte Jozef zich weg, want zijn hart ging in ontroering uit naar zijn broeder." Hij zocht gelegenheid om te wenen, trad een kamer binnen en weende daar. Hij wilde dat natuurlijk niet doen in het bijzijn van zijn broers, want dan zou hij zich blootgeven en daarvoor was het nu de tijd nog niet. Maar hij ziet zijn broer Benjamin en het wordt hem te veel; hij moet even weggaan, zoekt een kamer en weent daar. Dat is de tweede keer.

De derde keer is in Genesis 45. Dat is de grote ontknoping van de geschiedenis, wanneer Jozef zich niet langer kan bedwingen en zich bekendmaakt. Het eerste wat hij na de bekendmaking aan zijn broers doet, is zijn broer Benjamin om de hals vallen en wenen. En Benjamin weende aan zijn hals. Vlak daarop, in vers 15, lees je: "En hij kuste al zijn broeders hartelijk." Prachtig hè, hartelijk! Dit was niet geveinsd; nee, hij kuste ze en hij weende. Hij omhelsde eerst zijn broer Benjamin, maar ook bij al zijn andere broers doet hij hetzelfde: hij weende.

Dan lees je naar aanleiding van die ontknoping dat Jakob naar Egypte komt om zich daar te vestigen en uiteindelijk te sterven. Als Jakob zijn zoon ontmoet, lees je in vers 29 van hoofdstuk 46: "Toen hij hem ontmoette, viel hij hem om de hals en hij weende geruime tijd aan zijn hals." Weer zo’n enorm bewogen moment nu hij zijn vader na zoveel jaren weer zag. Jakob zag zijn zoon als uit de doden opgestaan, want hij waande zijn zoon al jaren dood. En nu ziet hij hem in levende lijve voor zich. Maar als ik zeg 'als uit de doden opgestaan', dan begrijpt u dat hij in type juist degene is die uit de doden ís opgestaan. Hij weende geruime tijd.

De zesde keer is in ditzelfde hoofdstuk waar we het over hebben, bij Jakobs sterven. Jozef wierp zich op zijn vaders aangezicht, beweende hem en kuste hem. En dan komen we bij de zevende keer die we in vers 17 zagen: Jozef weende toen men zo tot hem sprak. Dat was de laatste keer dat we dat van hem lezen. Jozef is aangeraakt door het feit dat er zo gesproken wordt. Als die boodschap bij Jozef is aangekomen, komen zijn broers uiteindelijk ook zelf. Ze hebben de boodschap eerst doorgegeven en vervolgens komen ze zelf, werpen zich voor hem neer en zeggen: "Zie, wij zijn u tot slaven." Met andere woorden: doe met ons wat je wilt, want wij zijn jouw eigendom.

Maar Jozef zei tot hen: "Wees niet bang, vrees niet. Want ben ik in Gods plaats?" Dat is een merkwaardige manier van zeggen. Want waarom zou Jozef dat zo formuleren: "Ben ik in Gods plaats?" Ben ik soms God? De echte gedachte, vooral als je het navolgende leest, is: zou ik anders doen dan God heeft gedaan? Zou ik God gaan vervangen? Zou ik het anders en beter doen dan God gedaan heeft? Let eens op wat hij vervolgens zegt. In de eerste plaats stelt hij zijn broers gerust: "Wees niet bang." En dan wijst hij op zijn grote geheim: hij kende God en hij wilde niet anders doen dan God. Dat zijn schitterende woorden. Het is misschien wel het mooiste vers in mijn beleving van Genesis 50, maar eigenlijk loopt deze wetenschap als een rode draad door de hele geschiedenis van Jozef.

▶ 22:41 Gods Regie: het Kwade Ten Goede Gekeerd ↑ hoofdstukken

Laten we hier ook zelf antwoorden. Hij zegt: 'Gij' – dat is eigenlijk een meervoud – 'jullie hebben wel kwaad tegen mij gedacht, maar God heeft dat ten goede gedacht.' Kijk, dit is zo schitterend. Voor mij is dit eigenlijk ook de clou van godsbesef: het besef hebben dat God God is, en dat wat er ook allemaal aan kwaad bedacht wordt, er een God is die dat allemaal ten goede keert. Geen kwaad is zo groot... Nou, laten we toch in ieder geval vastgesteld hebben dat het kwaad wat deze broers hebben gedaan aan hun vader en aan hun broer, enorm groot is. En Jozef zegt: 'God heeft het allemaal ten goede gekeerd.' Het moest ook zo gebeuren. Dat zal ik u straks laten zien.

Maar dit hè: God heeft dat ten goede gekeerd. Hij maakt het negatieve positief. Hij maakt de min een plus. Hij doet dat wat horizontaal gezien... Ik ga nog even met u in deze metafoor verder. Een min, dat is een horizontale lijn. Maar verticaal gezien, van bovenaf, komt er een lijn door dat negatieve heen, door dat horizontale. Op aards niveau bekijk je het zo en dan is het allemaal negatief; dan is het kwaad en kun je er geen goed in ontdekken. Maar op het moment dat je omhoog gaat kijken en het verticaal gaat benaderen, dan is er een God – met allemaal hoofdletters – die daar een streep doorheen trekt. Niet door die min weg te nemen; die min staat er. Maar die min is geen min meer, het is een plus geworden. Dat wil zeggen: Hij heeft het kwade ten goede gekeerd. Hij heeft de min tot een plus gemaakt. Kijk, dat is God. En dat is universeel waar. Gods werk is nog niet af en Hij maakt al het kwade goed. Hij maakt het inderdaad goed, en dat is God.

Dit zegt hij hier, maar zeventien jaar eerder, toen hij zich bekendmaakte aan zijn broers, had hij dat ook al gezegd. En waarom zouden we van Jozef nooit één wanklacht hebben gelezen in al die hoofdstukken? Jozef wordt als volmaakt geschilderd. Hij is de enige persoon in de hele Bijbelse geschiedenis van wie we – daarom is hij ook een schitterend type van de Heer Jezus Christus – geen kwade dingen lezen. Ik geef toe, er zijn mensen die wel bepaalde dingen aanwijzen in zijn leven en zeggen: 'Nou, dat deugt niet', bijvoorbeeld dat hij arrogant zou zijn geweest ten opzichte van zijn broers. Maar dat staat nog maar zeer te bezien. Maar goed, deze Jozef, dat is zo karakteristiek. Waar Jozef ook ging, ook toen hij verworpen was door zijn broers en vervolgens in Egypte kwam: God zegende hem en je leest geen wanklacht. Sterker nog, Jozef wijst altijd naar boven. Jozef kende zijn God. Jozef wist wat God hem had bekendgemaakt, en God maakt geen fouten. En aan het einde van zijn leven zegt hij dat zo duidelijk.

Maar hij had het al eerder gezegd in Genesis 45; daar had hij min of meer woorden van gelijke strekking gesproken. Want dan maakt hij zich bekend nadat er schuld is beleden, of nadat hij ook gezegd heeft: 'Jullie hebben dat wel allemaal zo mij aangedaan.' Maar hij zegt dan in vers 7 van Genesis 45: 'Daarom heeft God mij voor u uitgezonden om u een voortbestaan te verzekeren op aarde en om voor u een groot aantal geredden in het leven te behouden.' Let even op deze formulering: 'God heeft mij voor jullie uitgezonden.' Waar is hier het aandeel van de broeders die kwaad hebben gedaan, hem in de put hebben gegooid en hebben verkocht? Nee, Jozef gaat daar helemaal aan voorbij. Hij spreekt er niet eens over. God is de grote Regisseur; Die heeft mij voor jullie uitgezonden. Waarom? Om jullie straks, jaren later, in leven te behouden. Kijk, vraag me niet om het te verklaren, maar daar is Hij God voor. Maar dat is toch schitterend? God houdt gewoon de regie in al dat kwaad dat er plaatsvindt. Het is een onontwarbare knoop van schuld en van lot. Je wordt er geen wijs uit als je het puur horizontaal bekijkt, maar God beschikt dat, Hij regisseert dat. God zegt: 'Ik zal Jozef voor die mannen uit gaan zenden.' En waarom? Om hen in het leven te behouden.

Over verzoening gesproken... Dat wil zeggen: over vijanden, over het vermogen om vijandschap te doen smelten en vijanden tot vrienden te maken. Lees trouwens nog even verder de conclusie in vers 8 van Genesis 45 dan nog steeds: 'Dus zijn jullie het niet die mij hierheen hebben gezonden, maar God.' Kijk, dan bekijk je de boel van boven. Natuurlijk hadden die broers dat gedaan, maar dat is niet de kern van het verhaal. Het geheim van Jozefs vrede was dat hij het op een hoger niveau tilde. Of laat ik het anders zeggen: hij bekeek het van boven. Hij keek ook omhoog, hij zag aan God. En daarom: 'Jullie zijn het niet.' Dat is alleen maar oppervlakkig bezien. Horizontaal bekeken hebben jullie het gedaan, maar dat is niet de clou. De essentie is: Hij is God. Hij heeft mij voor jullie uitgezonden. Dit is de grootste waarde: dit is God kennen en erkennen als God. Jozef heeft dat gedaan. En daar wijst hij dan ook zijn broers op, zeventien jaar later. Bij hen is het kwartje nog steeds niet gevallen. Maar Jozef wist dit, en ongetwijfeld heeft hem dat ook bewogen. Dat ze nu nog steeds denken van: 'Nu is Jakob gestorven en nu zal hij zich alsnog wel gaan wreken.' Nee, dan begrijpen jullie nog steeds niet waarom dit alles zo gebeurd is. God is de Regisseur. Zien jullie dat dan niet? Nu nog steeds niet? Eigenlijk verdenken ze hem van dingen terwijl dat totaal niet in zijn hart speelt. Totaal andere motieven en overwegingen vervulden Jozefs leven.

'Gij hebt wel kwaad tegen mij gedacht, maar God heeft dat ten goede gedacht.' Waarom? 'Ten einde te doen zoals heden het geval is, namelijk een groot volk in het leven te behouden.' En moet u trouwens even opletten: dit is niet hetzelfde als wat we lazen in Genesis 45. Toen ging het om 'een groot aantal geredden' en toen doelde hij op het huis van Jakob – ook een heel aantal, zijn hele familie. Maar hier gaat het over 'een groot volk'. Hier heeft hij het ook over Egypte: het volk van Egypte, een groot volk. En dat herinnert mij aan nog iets. Want als Jozef op de troon geplaatst is, nadat hij de dromen bekend had gemaakt en de Farao van advies had gediend, dan lees je dat Jozef de naam krijgt van de Farao.

▶ 30:48 Safnat Paneach: Redder Der Wereld ↑ hoofdstukken

Een Egyptische naam, en die naam is Zafnat-Paneach. Dat zegt u misschien niets, mij op zich ook niet, want mijn Egyptisch is niet om over naar huis te schrijven. Maar Zafnat-Paneach, dat betekent: redder der wereld. Alsjeblieft. En hoe duidelijk wilt u het hebben dat Jozef een type is van Christus? Hij is degene die verworpen is door zijn broeders en miskend werd, maar die door de diepte heen tot de grootste hoogte gebracht wordt. Uiteindelijk komen zijn broeders dan ook bij hem en ze worden door hem gered. Hij maakt zich uiteindelijk ook aan hen bekend. Dat is een profetisch verhaal.

Fijn hè, Windows 10? Ten einde een groot volk in het leven te behouden. Dus niet alleen maar jullie, maar heel dat land van Egypte trouwens, en ook van de omliggende landen. De mensen kwamen allemaal bij hem terecht, omdat hij geweldige graanschuren had aangelegd. Ja, kijk, Jozef kende God. Jozef is daarmee natuurlijk een schitterend type van de Heer Jezus Christus: de verworpene, de geliefde van zijn vader. Als uit de doden opgestaan is hij de redder van zijn volk. Maar wat dacht u? Hij is de redder der wereld. De vader had hem ooit die naam gegeven: Zafnat-Paneach. De redder der wereld. Dat is precies dezelfde naam die de Heer Jezus Christus ook draagt. In Johannes 4 leest u dat de Samaritaanse vrouw dat van Hem zegt, en Johannes bevestigt dat in zijn brief: de Redder der wereld. We gaan straks ook zo'n lied daarover zingen.

Maar even terug naar vers 20 van Genesis 50. Dat is wat Jozef tegen zijn broers zegt: "God is de grote regisseur van mijn en van jullie leven." Door al dat kwaad heen heeft Hij Zijn doel bereikt, namelijk om een groot volk in het leven te behouden, oftewel om mij tot redder te maken. Daarom is dit gebeurd. Dus ga nu niet denken dat ik me ga wreken. Ik zie het van bovenaf. Kijk, en dan kijk je ook heel anders tegen de dingen aan, tegen mensen en gebeurtenissen. Dan zie je geen minnetjes. Nee, dan zie je plussen.

Als je God kent... Er wordt natuurlijk heel veel over positief denken gesproken, en dat is heel mooi. Maar weet u wat ik wel zo handig vind? Om daar ook een basis voor te hebben. Die basis heb je als je God als God kent. Dan weet je dat God al het kwade ten goede keert. Dat is ook wat het betekent om God te kennen. Ik bedoel, het is zo'n religieuze uitdrukking: "God kennen". Maar dat betekent niet zomaar een godje kennen of religieus zijn. Ik durf te zeggen dat veruit de grote meerderheid van hen die religieus zijn, God niet kennen. Dat wil zeggen: God als God, de grote Beschikker bij wie nooit iets fout gaat, die alle minnen tot plussen maakt. Dat is God kennen.

Kent u God al? Zeg dan niet te gauw ja. Kent u God? Maar wat voor impact heeft dat op uw leven? Weet u wat dat betekent? Dat is een mooie check. God kennen betekent dat je Hem kent die alle minnen tot plussen maakt. Denkt u nu eens gewoon even aan de minnen die voor u een grote rol spelen in uw leven. Dat kan in het grote wereldgebeuren zijn of persoonlijk. Denk daar eens aan. Ziet u minnen? Beleeft u het als minnen? Of kent u God? Deze minnen zien we nu nog als minnen, maar in werkelijkheid zijn het plussen die nog niet af zijn. Kijk, dan ken je God.

En dacht u niet dat u daarmee totaal anders naar de dingen kijkt? Je ziet geen minnen; je ziet plussen die nog niet af zijn. Je perceptie wordt gewoon totaal anders, en daarmee je beleving ook. Dan word je een hoopvol mens. Dan krijg je vreugde en dan heb je ook vrede. Precies al die dingen waar zo'n enorm gebrek aan is in een donkere wereld. Ja, waarom is die wereld donker? Omdat ze het Licht niet kennen. Het Licht van wat? Nou, het Licht van God. Déze God. Jozef kende dat. Als er toch iemand is die kon meepraten over negatieve dingen in zijn leven, dan was het Jozef wel. Maar Jozef heeft zijn hele leven positief gedacht. Nee, niet "tsjakka", maar ik bedoel: hij kende God, met allemaal hoofdletters, de Grote Beschikker. Dat was het geheim van Jozef. En daarom weende hij ook toen zijn broers hem nu verdachten van wraak. Dan ken je hem niet, dan ken je het geheim nog niet. Dit was de reden: om te redden. En om een redder te zijn, maar niet van de familie alleen. Nee, een groot volk. Om een Zafnat-Paneach te zijn.

We gaan even verder naar Genesis 50 vers 21. Jozefs conclusie moet duidelijk zijn: "Vrees dus niet. Ik zal u onderhouden en ook uw kinderen." En zo troostte hij hen en sprak tot hun hart. Kijk, waarom? De reden was wat hij zojuist verklaarde in vers 20: hij kende God. Dáárom. En zo kun je ook werkelijke troost geven. Geen peptalk, nee: troost. Échte troost. Verwachting. En tot het hart spreken van mensen. We gaan verder.

▶ 37:55 Jozefs Ouderdom en Zegen in Egypte ↑ hoofdstukken

We lezen door tot het slot van Genesis 50. En Jozef bleef in Egypte wonen, hij en zijn vaders huis. Jozef leefde honderdtien jaar. Hij werd lang niet zo oud als zijn vader, maar niettemin is het een gezegende leeftijd. Honderdtien jaar is natuurlijk relatief; het hangt er maar vanaf waarmee je het vergelijkt. Ik ben het afgelopen seizoen veel bezig geweest met de Bijbelse chronologie en ik vind die imponerend. Laat ik er één tijdvak uitlichten om u een idee te geven. De geboorte van Abraham vond plaats in het jaar 2000 vanaf de schepping. De uittocht uit Egypte vond precies vijfhonderd jaar later plaats, in het jaar 2500. Die hele periode vanaf de geboorte van Abraham tot aan de Exodus beslaat dus nauwkeurig vijfhonderd jaar.

Izaak werd geboren in 2100, toen Abraham honderd jaar oud was. Jakob werd op zijn beurt geboren toen Izaak zestig was, in 2160. De geboorte van Jozef is wat moeilijker te achterhalen; die moet je berekenen vanuit het boek Genesis. Het is heel goed te doen, maar je vindt het niet direct vermeld. In elk geval was Jakob inmiddels 91 jaar oud toen Jozef geboren werd. Om u een idee te geven van wanneer we dit ongeveer moeten plaatsen: Jakob komt naar Egypte in het jaar 2290 sinds de schepping van Adam. Jozef werd geboren in 2251 en sterft honderdtien jaar later, in 2361. Dat is nog 139 jaar voorafgaand aan de Exodus, de uittocht uit Egypte. Het zou dus nog een krappe 140 jaar duren voordat die uittocht daadwerkelijk plaatsvond.

Dat betekent trouwens ook dat wanneer in Genesis 50 wordt vermeld dat Jakob sterft en begraven wordt in het beloofde land Kanaän, er nog een geruime tijd is verstreken tot aan het sterven van Jozef. Jozef kwam namelijk op de troon toen hij dertig jaar was en hij heeft dus tachtig jaar geregeerd: de zeven vette jaren, de zeven magere jaren en vervolgens nog eens zesenzestig jaar. Zo heeft u een klein beetje een idee wanneer dit alles heeft plaatsgevonden en waar u het een plek moet geven op de tijdtafel.

Jozef werd dus honderdtien jaar oud. Er staat: "En Jozef zag van Efraim, één van zijn beide zonen, het derde geslacht. Ook de kinderen van Makir, de zoon van Manasse, zijn andere zoon, werden op Jozefs knieën geboren." Dat is een eigenaardige uitdrukking. Ik hoor de dames hier zeggen dat dit ongemakkelijk klinkt, en dat lijkt mij ook. Je leest in Genesis 30 vers 3 overigens een soortgelijke uitdrukking bij een van de slavinnen van Jakob: de kinderen werden geboren op haar knieën. Of we dat letterlijk moeten nemen of dat het een uitdrukking is? Dat laatste lijkt mij in dit geval vrij duidelijk.

Laat ik dan op nog iets wijzen: het woord voor 'knie' in het Hebreeuws is hetzelfde woord als het woord voor 'zegen'. Denk aan barak of baroech; dat is allemaal zegen. Ik denk eerlijk gezegd dat die achtergrond hier ook meespeelt. Op zijn knieën geboren worden betekent dat de zegen hem ten deel viel doordat hij zijn nageslacht nog heeft gezien. Die kinderen deelden in de zegen van Jozef. U weet trouwens dat het eerstgeboorterecht, de zegen van het eerstgeboren zijn, was toegekend aan Jozef. Dat is een heel bijzonder verhaal, want Jozef was bij lange na niet de eerstgeborene. Sterker nog, hij was één van de laatste geborenen, maar hij kreeg het eerstgeboorterecht.

Vervolgens geeft Jakob dat eerstgeboorterecht aan Efraim, wat ook al niet de eerstgeborene was. Dat staat in Genesis 48, een merkwaardig verslag waarin de zonen van Jozef bij Jakob op zijn sterfbed moeten komen. De zegen zou gegeven moeten worden aan Manasse, de eerstgeborene, maar dat doet Jakob niet. Hij kruist zijn armen en legt zijn rechterhand op het hoofd van de jongste, Efraim. Efraim was niet de eerstgeborene, maar kreeg wel het eerstgeboorterecht; de zegen kwam bij hem terecht. Eerlijk gezegd denk ik bij die knieën hier ook aan de zegen die aan Jozef en aan zijn nageslacht werd gegeven.

Afijn, dan lezen we nog even verder. "En Jozef zeide tot zijn broeders: Ik ga sterven." Jozef was zoals gezegd één van de jongste zonen. Of er inmiddels al andere broers waren gestorven, weet ik niet, of dat zij allen nog in leven waren. In ieder geval weet Jozef dat hij komt te sterven, en dan zegt hij dit erbij.

▶ 44:13 Jozefs Geloof in de Beloofde Uittocht ↑ hoofdstukken

God zal zeker naar u omzien en u uit dit land voeren naar het land dat Hij Abraham, Isaak en Jakob onder ede beloofd heeft. Daar heb je die terebinten, die eiken weer. God zwoer een eed. Hij heeft dat gedaan aan Abraham, Hij heeft het gedaan aan Isaak en Hij heeft het gedaan aan Jakob. En nu is Jozef aan het einde van zijn leven – inmiddels weer vele jaren na Jakobs dood – en hij herinnert hen aan die belofte die God had gegeven: dat ze uit Egypte gevoerd zouden worden. God had zelfs ooit al aan Abraham gezegd wanneer dat zou zijn; Hij had gezegd dat het vanaf de geboorte van Isaak 400 jaar zou duren. Het was dus niet alleen dat het zou gebeuren, maar ook wanneer het zou gebeuren.

Aan die belofte van God herinnert Jozef zijn broers. Hij zegt over het land: "Dit hier, Egypte..." – en kijk eens hoe goed ze het daar hadden. Ze waren per slot van rekening nu allemaal in de koninklijke familie terechtgekomen. Maar Egypte was het niet. Daar lag de toekomst niet. Het was trouwens maar tijdelijk; het zou grote ellende worden. Dat wist Jozef ook, want dat was namelijk ook al voorzegd. Hij zei: "Ik ga sterven, maar God zal zeker naar u omzien." Kijk, Hij zal gedenken. God herinnert Zijn eigen woorden. En u uit dit land voeren naar het land dat Hij beloofd heeft onder ede. Van God kun je altijd op aan.

Het is schitterend hoe de belofte van God klinkt aan het einde van het boek Genesis en aan het einde van Jozefs leven. En nu zijn wij ook aan het einde van het jaar. Ik weet niet wat voor gedachten u allemaal hebt als u terugkijkt of als u om u heen kijkt, maar waarop kun je nu echt bouwen, anders dan op dit woord: God belooft. Hij heeft gesproken en Hij doet het; Hij vervult dat wat Hij heeft aangekondigd. Zie je er helemaal niets van? Dat maakt niets uit. God heeft gesproken. Jozef wist waar hij het over had en het is ook inderdaad zo gegaan. Precies op het jaar nauwkeurig is het volk uitgetrokken uit het land Egypte. Wat zeg ik, op het jaar nauwkeurig? Op de dag nauwkeurig, staat er nog bij. Echt hoor, lees het maar eens na in Exodus 12. Op de dag nauwkeurig is het volk uitgetrokken uit Egypte, honderden jaren van tevoren al voorzegd. Kijk, zo’n God hebben we. God voorspelt niets, God voorzegt. Hij vervult wat Hij belooft. Jakob heeft daarvan geweten, Abraham en Isaak ook, en Jozef herhaalt dit. Hij herinnert hen eraan.

En Jozef deed de zonen van Israël – mooi hè, de zonen van Jakob worden hier de zonen van Israël genoemd, de bekeerde Jakob – zweren: "God zal zeker naar u omzien en dan zult gij mijn gebeente van hier meevoeren." Hier gebeurt dus iets anders dan wat er met Jakob was gebeurd. Jakob was na zijn sterven meteen overgebracht; dat was zijn uitdrukkelijke wens: meteen naar het beloofde land. Maar Jozef zegt: "Dat gaat met mij niet gebeuren. Ik ga pas veel later mee. Dan zullen jullie mijn gebeente van hier meevoeren." Wanneer dan? Nou, als God naar u zal omzien. Dat wil zeggen: als Hij gaat vervullen wat Hij heeft beloofd, namelijk dat Hij u naar het beloofde land zal brengen.

Je leest later in Hebreeën 11 een geweldige rij van allemaal mensen die hebben geloofd in wat God gesproken heeft. In vers 22 van dat hoofdstuk staat: "Door het geloof heeft Jozef aan het einde van zijn leven gewaagd" – dat wil zeggen: gesproken – "van de uittocht der kinderen Israëls en daarom ook voorschriften gegeven over zijn gebeente." Dat was geen stoffelijk overschot. Nee, dit is waar God Zijn belofte aan verbond. Dit lichaam, dit gebeente moest begraven worden. Kijk, God heeft dat stof niet nodig, of dat nu stof of as is, maar het gaat om die geweldige handeling van het begraven. Je vertrouwt het in geloof toe aan de aarde. Dat wil zeggen: God gaat daar te zijner tijd weer opnieuw iets mee doen. Over de dood heen is daar die verwachting: Hij wekt de doden tot leven. Jozef heeft daarom voorschriften gegeven over zijn gebeente. Hij deed dat in geloof, wat betekent dat God had gesproken en hij dat beaamt. Dat is wat geloven is.

Geloof gaat niet af op wat je voelt of op wat je ziet. Mensen zeggen dat altijd: "Je moet doen wat je ziet" of "Je moet doen wat je voelt." Nou, dat is dus geen geloof. Het heeft helemaal niets te maken met gevoel. Als je het ook voelt, als je vrede of blijdschap voelt, nou prima, dank God. Maar dat is niet wat geloven is. Geloof is juist wanneer je het helemaal niet voelt en je zegt: "Maar God heeft gesproken." Dat is het. Dat is het enige wat echt telt. Dat is geloof. En door geloof heeft Jakob, maar ook Jozef, aan het einde van zijn leven van deze dingen gesproken; van wat God had beloofd. Daarom had hij ook zijn maatregelen genomen. Dat is conform wat God heeft beloofd en wat er ook voor ons geschreven staat.

En dan staat er: Jozef stierf, 110 jaar oud. We lazen dat aantal natuurlijk al eerder, maar ik zal u nog eens wat vertellen. Er werd nog iemand zo oud en dat is heel eigenaardig. Dat was een nakomeling van Jozef, namelijk Jozua. Ja, dat is eigenaardig. Hier wordt Jozef gelinkt aan Jozua. Jozef redde zijn volk in Egypte; Jozua bracht zijn volk in het beloofde land. Ik zou het nog anders kunnen zeggen: Jozef bracht zijn volk in Egypte, Jozua bracht het volk in het land Kanaän. In zekere zin zijn ze elkaars tegenpool, maar in beide gevallen spreken we over typen van Christus, mensen die reddend hebben opgetreden. Over Jozef zei ik zojuist al zulke dingen, maar van Jozua kun je dat natuurlijk net zo zeggen. Hij bracht zijn volk door de Jordaan heen het land in. Door de Jordaan heen, door de dood heen. Dat is ook een beeld van dood en opstanding.

Trouwens, Jozua is exact dezelfde naam als de naam Jezus, namelijk: "Jahweh redt". Je-hosjoea. Jahweh, Hij redt. Van wie zou hij een type zijn? Alleen zijn naam al! In het Hebreeuws is de naam Jezus exact hetzelfde, volstrekt identiek aan de naam Jozua. Of Jezus is identiek aan Jozua. En het eigenaardige is dat die twee hier aan elkaar worden gelinkt, dat wil zeggen in Jozua 24. Dat is het laatste hoofdstuk van het boek Jozua. Ga even met me mee, daar staat dit: "Het geschiedde na deze gebeurtenissen dat Jozua, de zoon van Nun, de knecht des Heren, stierf, 110 jaar oud. En men begroef hem binnen het gebied van zijn erfdeel op de Timnat-Serach, op het gebergte van Efraïm." Jozua was dus een nakomeling van Jozef, meer specifiek van Efraïm, oftewel de eerstgeborene. Het gebergte van Efraïm herinnert aan degene die de eerstgeborene is. Ik hoop dat u begrijpt over wie ik het nu heb: de Eerstgeborene.

En dan lees je een vers verder nog – in Jozua 24 dus: "Het gebeente van Jozef, dat de Israëlieten uit Egypte meegevoerd hadden, heeft men te Sichem begraven, in het stuk land dat Jakob voor honderd stukken geld van de zonen van Hemor, de vader van Sichem, gekocht had." En dat hadden de Jozefieten, de nakomelingen van Jozef, verkregen tot een erfelijke bezitting. Ze kwamen dus – Jozef kwam dus in hetzelfde erfdeel te liggen als zijn voorvaders, maar ook als Jozua. Je haalt zulke namen gemakkelijk door elkaar, maar het idee is duidelijk: hier wordt eerst gesproken over Jozua die 110 werd. Hij wordt begraven in het gebied van Jozef, de eerstgeborene. En dan vervolgens wordt er gesproken over Jozef, die bij deze gelegenheid begraven wordt en die zij dus hadden meegevoerd vanuit Egypte.

▶ 54:46 De Kist in Egypte: Verwachting van Opstanding ↑ hoofdstukken

En men balsemde hem en hij werd in een kist gelegd in Egypte. Dit is het laatste vers van het boek Genesis. Dan wil ik u op één ding nog wijzen. En ik zie Theo kijken, want hier staat hetzelfde woord als het woord wat we in Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium zowaar tegenkomen. Alleen dan wordt het vertaald met Ark. Dat is dit woord, het Hebreeuwse woord aron. De eerste keer dat het woord aron voorkomt, is hier in Genesis 50 vers 26, het laatste vers van Genesis. Zoals gezegd is het hetzelfde woord als het woord voor Ark, die kist van het verbond.

Wanneer die Ark van het Verbond genoemd wordt, spreken we over het allerheiligste van Israëls eredienst. Maar die kist was ook gewoon een houten kist; een beeld van vergankelijkheid. Vervolgens lees je echter dat die houten kist geheel met goud, met zuiver goud, werd overtrokken. Dat wil zeggen: hout werd goud. Vergankelijkheid deed onvergankelijkheid aan; het sterfelijke deed onsterfelijkheid aan. Dat is uiteraard een schitterend beeld van opstandingsleven. Daar is die Ark een prachtig type van, als het centrum van de eredienst waar de verzoening plaatsvond en waar God Zijn volk ontmoette; het binnenste van het heiligdom. Die Ark, in al zijn onderdelen en met die kroon op dat deksel, is in alle opzichten en in al zijn aspecten een schitterend type van de Christus.

De reden waarom ik dit zeg, is dat er natuurlijk een directe connectie ligt tussen deze kist en die andere kist. Want je moet je realiseren dat er twee kisten werden meegenomen daar in de woestijn. Toen het volk uittrok uit Egypte, namen ze de kist van Jozef mee, die daar al 139 jaar lag. Jozef was inmiddels gebalsemd, maar er werd geen piramide voor hem gebouwd. Nee, want zijn toekomst lag niet in Egypte; zijn toekomst lag daar in het beloofde land. Hij had al bevel gegeven: "Wanneer God naar jullie gaat omzien en jullie eruit doet trekken uit het land Egypte, dan nemen jullie mij mee." En zo is het ook gegaan. Een pakweg 200 jaar later is hij inderdaad begraven in het beloofde land, maar ze namen dus die kist van Jozef mee.

Die kist mag dan een doodskist zijn, maar feitelijk spreekt het van opstandingsleven. Hoezo kenden ze in het Oude Testament nog niet zoiets als leven na de dood of opstanding? Dat is juist de clou, dat is de verwachting! Die kist mag een doodskist zijn, maar in werkelijkheid spreekt het van de God die de doden doet leven. Daarom had Jozef bevel gegeven aangaande zijn gebeente: "Daar in het beloofde land, daar moet ik wezen. Daar ligt de toekomst." En daar is hij ook inderdaad begraven.

Dit is precies het laatste vers van het boek Genesis. Zo sluit het af, zo hoopvol. Het sluit af met een doodskist, maar in werkelijkheid blijkt daar de gedachte in te zitten van verwachting, van hoop en van leven dat de dood overwint; de Redder der wereld. En ik stel voor dat we daar ook een lied over gaan zingen.