▶ 00:00 Introductie op het Onderwerp "de Tweede Dood" ↑ hoofdstukken

Bedankt voor de introductie, Gerard, en het is mij een genoegen om hier vanmiddag weer te mogen zijn en om het één en ander naar voren te mogen brengen over een onderwerp waarvan Gerard zojuist zei dat het op het eerste gezicht wellicht wat macaber mag lijken. Dat is in elk geval de wijze waarop dat doorgaans wordt geïnterpreteerd en uitgelegd. Maar ik zal u vertellen: wat er over te vertellen is, maakt inderdaad deel uit van dat goddelijke plan waarin – zoals inmiddels al is verteld – bij God nooit iets misgaat. Het maakt daarom ook deel uit van werkelijk een goed bericht. Dat wil ik in de loop van de middag graag laten zien.

De tweede dood. Die uitdrukking komt vier keer voor en wel alle vier de keren in het boek De Openbaring, het laatste Bijbelboek. Het eerste voorkomen is in hoofdstuk 2 vers 11; daar zullen we het trouwens verder niet over hebben omdat het onderwerp daar niet wordt toegelicht. In hoofdstuk 20 vers 6 komt het wederom voor, daar zullen we het wel over hebben. Vervolgens in hoofdstuk 20 vers 14 en tenslotte in hoofdstuk 21 vers 8. Deze laatste drie schriftplaatsen werpen daadwerkelijk licht op wat dat onderwerp, die tweede dood, is.

Het is met opzet dat ik vanmiddag niet wil beginnen over hoe mensen erover spreken of hoe religieuze tradities, kerkelijke belijdenissen, geschriften of allerlei kerkelijke richtingen daarover hebben nagedacht. In aanvang dacht ik daar ter introductie iets over te moeten zeggen, maar bij nader inzien dacht ik: het is eigenlijk alleen maar vermoeiend als ik zo een hele lijst van opinies en gedachten eerst moet voorstellen om dan vervolgens de Bijbel te gaan openen. Temeer omdat ik het uur dat ik heb gekregen ongeveer hard nodig heb – getuige het aantal diaatjes dat ik ervoor heb gemaakt – om dat onderwerp vanuit de Schrift aan te tonen. Dus zo weinig mogelijk vanuit wat er door mensen over gedacht of gesproken wordt.

Daarbij bent u, of jij, degene die de dingen mag en, ik vind zelfs, moet beoordelen die ik naar voren breng. Ik bedoel: ik ben uitgenodigd, ik mag het een en ander vertellen over dat wat ik heb gevonden in de Schrift over dit onderwerp. Dan is het vervolgens aan de luisteraar om daar zelf mee aan de slag te gaan: bereidwillig aan te horen wat ik erover te melden heb en vervolgens zelf te checken of het klopt. Is het inderdaad in overeenstemming met dat wat er staat geschreven? Want dat is de absolute maatstaf voor alles. Als André Piet vanmiddag dingen beweert waarvan de Schrift zegt dat het anders is, dan moet u dat gewoon naast u neerleggen. Dan bedoel ik natuurlijk niet de Schrift, maar mijn opinie, voor de goede orde.

Ik denk dat we die bescheidenheid ook aan de dag moeten leggen. Want per slot van rekening: wie is de mens nou? En wat weet een mens over de dood, over de tweede dood te melden? Wijzelf tasten in het duister en het is de Schrift die haar licht op deze dingen laat werpen. Ik wil dit onderwerp bespreken aan de hand van een aantal vragen die je daarover kunt stellen.

▶ 03:47 Vraag 1: Wat Is de Tweede Dood? ↑ hoofdstukken

Nou, wat is de tweede dood? Dat was eigenlijk ook al het grote thema en daarnaast komen er allerlei subvragen aan de orde. Maar in de eerste plaats: waar hebben we het eigenlijk over? Kijk, ik weet niet wie u bent, wie jij bent of wat je achtergrond is. Dat kan heel divers zijn. Maar het kan zomaar zijn dat dit onderwerp je zelfs volkomen onbekend is als je nauwelijks een christelijke achtergrond hebt. Dat kan soms zomaar een voordeel zijn, echt waar. Maar het nadeel daarvan is dat als je nauwelijks iets over de Bijbel weet, je je überhaupt afvraagt: "Tweede dood? Wat is dat? Ik weet wat dood is, of in ieder geval, ik weet enigszins waar we het dan over hebben. Maar tweede dood, wat is dat dan?"

Nou, laten we eerst eens het gedeelte lezen, de passage waarin dat onderwerp echt duidelijk naar voren gebracht wordt. En dat is in Openbaring 20. Een aantal verzen wil ik daaruit voorlezen, maar daar wil ik dan tevens snel doorheen gaan omdat als ik vers voor vers of zinsdeel voor zinsdeel alles zou toelichten, we echt nooit bij het aantal dia's komen dat ik gemaakt heb. In Openbaring 20, even de context – kijk het maar eens na – vindt u voorafgaand de duizend jaren besproken. De duizend jaren waarin Christus zal heersen en waarin Satan gebonden zal zijn, zodat hij niet in staat is om de natiën, de volkeren, te verleiden. Die duizend jaren zijn nog steeds toekomst. Vandaag leven we in een tijd waarin de Satan nog alle gelegenheid heeft om de volkeren te verleiden. Trouwens, wat ik nu zeg is alweer zwaar omstreden. Maar goed, als ik gewoon lees wat er staat, dan kan het niet missen: de duivel is vandaag niet gebonden en wel degelijk in staat om de volkeren te verleiden. En hij is daar zeer succesvol in, mag ik wel zeggen. Maar die duizend jaren die in de eerste verzen van Openbaring 20 worden besproken, die zijn tot op de dag van vandaag toekomst.

En na die duizend jaren lees je vervolgens... nou, en ik haak dan maar meteen aan bij vers 11: "En ik zag" – ik is Johannes en hij ziet dit in een visioen – "en ik zag een grote witte troon." Let op: een witte troon. Geen donkere, geen zwarte troon, maar een witte troon. "En Hem die daarop gezeten was, voor wiens aangezicht de aarde en de hemel vluchtten, en geen plaats werd voor hen gevonden. En ik zag de doden, de groten en de kleinen, staande voor de troon." Dan weet je meteen trouwens wat er aan de hand moet zijn, namelijk dat doden normaal gesproken liggen. Ik bedoel: een dode is dood. Maar hier lees je over doden die staan. Die doden zijn dus opgestaan. "En ik zag de doden, de groten en de kleinen." Dat kun je moreel opvatten, fysiek, als volwassenen en kleine kinderen, maar je kunt het ook opvatten als de groten der aarde en de kleinen, ongeacht iedereen. "De groten en de kleinen staande voor de troon en er werden boeken geopend. En nog een ander boek werd geopend, het Boek des Levens. En de doden werden geoordeeld op grond van hetgeen in de boeken geschreven stond, naar hun werken."

We zien hier dus, even kort samenvattend wat we tot dusver hebben gelezen, een beschrijving van een gebeurtenis die nog in de verre toekomst ligt. Dat wil zeggen: er liggen minstens duizend jaar tussen ons nu, 2014, en dat wat hier beschreven wordt in Openbaring 20. Dat gericht bij de grote witte troon, daar worden de doden opgewekt – ik kom daar straks nog op terug – en zij worden geoordeeld, gericht. Daarbij worden de boeken geopend. Ik ga daar nu verder niet op in, welke boeken dat zijn, maar er gaan boeken open. Bovendien een ander boek, dat daarvan onderscheiden is en dat ook een naam krijgt: het is het Boek des Levens. Nou, die doden werden vervolgens daar voor die grote witte troon geoordeeld op grond van wat in die boeken geschreven stond. Alles staat genoteerd. Daar gaat met recht een boekje open, zoals wij dat dan ook zeggen. Het zou me niet verbazen dat die uitdrukking ontleend is aan deze woorden in Openbaring 20. Daar gaan de boeken open. Alles, zoals het elders heet, al het verborgene zal aan het licht komen. Wel, ze werden geoordeeld naar hun werken. Dan weet je dus ook meteen wat er in die boeken staat, namelijk hun werken. Die staan daarin opgetekend, genoteerd.

Ik lees even verder, vers 13: "En de zee gaf de doden die in haar waren, en de dood en het dodenrijk" – de hades, het ongeziene – "die gaven de doden die in hen waren, en zij werden geoordeeld, eenieder naar zijn werken." En dan komen we in vers 14, en dat is van belang, want over dit onderwerp hebben we het vanmiddag: "En de dood", staat er dan vervolgens, "en het dodenrijk, de hades" – dat is het Griekse woord daarvoor – "en de dood en het dodenrijk werden in de poel van het vuur geworpen." En er staat bij: "Dat is de tweede dood: de poel des vuurs." Ik heb er even als toelichting bij geschreven: dat is dus niet een zin die een verklaring behoeft, het IS de verklaring. Dus als we nu vragen: "Wat is de tweede dood?", dan zeg ik: dat is de tweede dood. De Bijbel verklaart dus zelf wat het is. In feite heb ik daarmee de vraag beantwoord waar we het over hadden. Je zou kunnen zeggen: "Nou, dat was een korte studie..." Maar er zitten toch nog wat meer haken en ogen aan en heel wat andere aspecten. Maar dit is wat die tweede dood is. Dit is de Bijbelse verklaring zelf en dit moet je niet nog een keertje gaan verklaren.

Men heeft dit ook vaak opgevat als beeldspraak. Nee, kijk in de Bijbel, in het boek Openbaring in het bijzonder, daar vind je heel veel beeldspraken. Dan staat er bijvoorbeeld in hoofdstuk 17 over die vrouw, die grote hoer, met scharlaken gekleed: "Die vrouw die jij gezien hebt, dat is de grote stad Babel." Het ene is het beeld dat Johannes ziet in een visioen, in een gezicht, en het andere is de verklaring. Zo vind je dat heel dikwijls: dan wordt er iets beschreven en vervolgens staat erbij: dat is dat. Nou, dan weten we dat ook weer. Zodat de beelden die worden beschreven, de visioenen die worden gezien, dus ook verklaard worden. Niet altijd in het boek zelf, soms ook elders al in de Bijbel, zodat het echt als een legpuzzel benaderd moet worden. Dat wil zeggen: het ene gedeelte in de Schrift wordt uitgelegd door het andere gedeelte in de Schrift. Dit is dus niet iets wat je moet verklaren, dit is de verklaring. We moeten dit dus ook gewoon zo letterlijk mogelijk nemen. Dat is sowieso mijn benadering van de Bijbel en ik hoop de uwe ook. Je neemt het gewoon zoals het zich aandient.

De dood en het dodenrijk worden in een poel van vuur geworpen. Ik kan er trouwens nog wel dit over zeggen, want al die mensen die daar staan – ik kom daar straks nog op terug over wie dat dan specifiek zijn – maar de doden die bij die gelegenheid worden opgewekt, die daar staan voor de troon en die daar geoordeeld worden voor de troon, die waren ooit al een keer eerder gestorven. Die waren ooit al een keertje eerder dood en gestorven. En nu lees je over een tweede dood. De dood en alles wat daarin is... want de dood is een abstract begrip, dat kun je op zich niet in het dodenrijk werpen. Maar wel dat waar de dood voor staat en allen die daarin zijn en in het dodenrijk: die kunnen vervolgens geworpen worden, en dat is wat er gebeurt. Ze worden geworpen in een poel, in een meer van vuur – ook daarover straks meer. En dan wordt er gezegd: "Dat is de tweede dood: de poel van vuur." En dat staat er nog bij, en dat is het laatste vers van Openbaring 20.

En wanneer iemand niet bevonden werd geschreven te zijn in het boek des levens, werd hij geworpen in de poel des vuurs. Met andere woorden: dat boek des levens bepaalt of iemand daadwerkelijk geworpen wordt in die poel. Dus daar vindt het gericht plaats voor de troon. De boeken gaan open. Voor de rest lezen we ook helemaal niet dat daar kastijding of foltering is. Helemaal niet; de boeken gaan open. Daar vindt gericht plaats. De mensen daar, de doden, worden geconfronteerd met dat wat zij gedaan hebben: hun werken. Alles komt daar aan het licht.

En daar wordt de mens geconfronteerd met zichzelf in het licht van Hem die daar op die grote witte troon gezeten is. Trouwens, dat is de Zoon van God – maar dat even terzijde – maar dat lees je heel duidelijk: dat aan Hem ook het oordeel is gegeven. In het evangelie naar Johannes vind je een aantal van die uitspraken waaruit dat heel onmiskenbaar blijkt. Dus de identiteit van degene die daar op die troon gezeten is, is volstrekt helder. De doden worden geoordeeld en als iemands naam niet staat in het boek des levens, werd hij geworpen in de poel des vuurs en sterft daarmee voor een tweede keer. En dat is dus de tweede dood.

Dus als ik het even samenvat – dit is heel kort: wat is de tweede dood? Voor de grote witte troon, dat wil zeggen na de duizend jaren, worden de opgestane doden geoordeeld. Dat wil zeggen: alles komt aan het licht. Daar staan ze oog in oog met alles wat ze zijn en gedaan hebben, hun werken. Ze staan oog in oog met de Zoon van God Zelf. Ik zou er haast aan toevoegen – en dat doe ik bij dezen dan ook: ze staan oog in oog met Hem die ooit voor hen Zijn leven gaf en ook opstond uit de dood. Dat is Hij.

Het is een witte troon. Daar vindt het gericht plaats. Die opgestane doden worden daar geoordeeld. En dan vervolgens wie niet geschreven staan in het boek des levens... Aanvankelijk had ik nog het plan om daar wat meer over te vertellen, maar ik wil het even kort houden. Want over dat boek des levens is een uitdrukking die je nogal eens een keertje tegenkomt in de Bijbel, ook in het Oude Testament al. Je vindt daar nogal eens de uitspraken als 'gedelgd worden uit dat boek'. Het idee wat zich daarbij aan je opdringt, is dat iedereen in principe in dat boek geschreven staat. Iedereen staat voor het leven genoteerd, maar een mens kan door bepaalde werken uitgeschreven of uitgewist worden uit dat boek. Het is een onderwerp apart en het doet hier feitelijk ook niet zo ter zake; het gaat er alleen maar om dat bij die gelegenheid, als de naam niet staat – of niet meer staat, zo u wilt – in het boek des levens, dat dan betekent dat degene die inmiddels daar geoordeeld is, vervolgens geworpen wordt in die poel des vuurs. Dat is de tweede dood.

Ik geef toe: wat ik nu tot dusver heb gezegd, is inderdaad heel macaber. Een mens sterft hier op aarde; we zijn allemaal bedoeld om te sterven, we zijn stervelingen, nietwaar? Maar dat is de eerste dood. Dan staat er een hele grote groep mensen op na de duizend jaren – niet iedereen, ook dat komt straks nog ter sprake – en die worden vervolgens geoordeeld. Die sterven dan niet langzaam. Want kijk, de dood die we hier ondergaan, is feitelijk een heel langzaam proces dat dikwijls gepaard gaat met lijden, met ziekte, met moeite enzovoort. Dit is een buitengewoon snelle dood. Men wordt geworpen; het is een vuurdood. Men wordt geworpen in die poel des vuurs en dan staat erbij: dat is de tweede dood. Waarom de tweede dood? Dat lijkt me niet zo moeilijk: zij waren ooit al een keer eerder gestorven. Nu sterven zij voor een tweede keer en vandaar de tweede dood.

Nou, dat is de eerste vraag. Het is een hele korte introductie in het onderwerp. Dan weten we in ieder geval waar we het over hebben en in welke tijd je dit moet plaatsen wanneer mensen sterven in een tweede dood. En als we het gewoon letterlijk lezen... ik bedoel, het gaat niet over wat ik hiervan vind; ik lees wat hier staat in Openbaring 20 en ik lees het zo letterlijk mogelijk. En dan is dit wat zich aan je opdringt.

Een tweede vraag. Er zitten wat heikele punten bij hoor, zeker als je niet helemaal onbekend bent met wat er in de loop der tijden gezegd is over dit onderwerp. Ik kan me voorstellen dat een heleboel mensen die dit nu horen, zeker als je in een bepaalde traditie bent grootgebracht met hel en verdoemenis en de nimmer eindigende dood – of een hel en verdoemenis waarvan dan wordt gezegd dat het een eindeloze pijniging is... Als je erover nadenkt, de wijze waarop men dat voorstelt en zoals dat ook gepredikt wordt, dan is dat om ineen te krimpen. Als je dat echt ter harte neemt zoals dat voorgesteld wordt... Je kunt daar natuurlijk heel gemakkelijk aan ontkomen en dat is door je oren dicht te doen of er domweg niet over na te denken. Eigenlijk is het ook zo dat zoals het in het algemeen wordt voorgesteld, een mens daar ook niet mee kan leven. Daar kan een mens niet mee leven.

▶ 20:09 Vraag 2: Is de Tweede Dood een Pijniging? ↑ hoofdstukken

Even terug naar die vraag: is die tweede dood een pijniging? Op grond van wat ik zojuist gezegd heb, zou je moeten concluderen dat die doden dood waren, opstaan voor een bepaalde gelegenheid en worden gericht. Vervolgens blijkt dat hun naam niet staat in het boek des levens en hun lot is wederom de dood, een tweede dood. Einde. Zij leven dus niet meer. En als je het zo zegt, is de vraag eigenlijk al beantwoord. Zij leven niet meer en dus is die tweede dood geen pijniging. Dat is de korte manier en het is inderdaad ook volstrekt correct.

Ik zal u vertellen: in de Bijbel is dood—schrik niet—dood. Dat wil zeggen dat dood in de Bijbel het tegenovergestelde van leven is. Wie leeft is niet dood en wie dood is, leeft niet. Het is haast een open deur intrappen, maar ik zeg het omdat de gangbare gedachte in eigenlijk elke religie, de christelijke inkluis, zegt dat de dood een andere vorm van leven is. Men zegt dan dat de mens nu in een fysiek bestaan leeft en dat de mens bij het sterven een onsterfelijke ziel heeft die vervolgens voortleeft. De Bijbel spreekt echter niet over een onsterfelijke ziel; de Bijbel spreekt over de ziel die sterft. Maar goed, men spreekt over een onsterfelijke ziel en die leeft dan vervolgens voort. Dat wil zeggen: de dood is niet echt dood, je leeft alleen op een andere manier voort. Dat idee staat haaks op wat het Woord zegt. Dood is het tegenovergestelde van leven of, zo u wilt: dood is die toestand waarin leven ontbreekt. Wat is duisternis? Dat is het tegenovergestelde van licht, of eigenlijk dat waar licht ontbreekt. Als er geen licht is, dan is het duisternis. Duisternis is in zichzelf niets; je hoeft niets te doen om iets duister te maken, je hoeft alleen het licht weg te nemen. Dan is het vanzelf namelijk duister. Dus duisternis is het ontbreken van licht. Zo is de dood het ontbreken van leven. Daar waar geen leven is, is dat.

In de Bijbel is de hoop voor doden per definitie opstanding. Buiten opstanding om is er geen hoop; dit is de verwachting voor doden. Kijk, dood is dood. Dat wil zeggen: wie sterft is dood. Is er dan geen hoop? Jazeker, maar dat is omdat de dood tenietgedaan wordt of iemand staat op uit de doden. Ik zal u een vers voorlezen uit een hoofdstuk dat vanmiddag nog vaker voor het voetlicht zal komen. Dit is het magistrale hoofdstuk dat zo geweldig uiteenzet wat de dood is, maar vooral wat Gods antwoord op de dood is: namelijk Leven met allemaal hoofdletters, dat de dood heeft overwonnen, zoals we zojuist trouwens ook hebben gezongen.

Ik lees u voor uit 1 Korinthe 15 vers 16 en 18, ook even ter toelichting van dit gegeven: buiten opstanding om is er geen hoop voor doden. Paulus gaat hier in op ideeën, overtuigingen of gedachtegangen die in de ecclesia in Korinthe de ronde deden, namelijk dat er geen opstanding der doden zou zijn. Paulus laat de onzinnigheid daarvan op alle mogelijke manieren zien en dan zegt hij in vers 16: "Immers, indien er geen doden opgewekt worden..." en nu sla ik even een stukje over vanwege de consequenties, en dan zegt hij in vers 18: "dan zijn ook zij, die in Christus ontslapen zijn, verloren." Kijk, als de mens een onsterfelijke ziel zou hebben en je simpelweg door te sterven naar de hemel zou gaan, dan zou dit een onzinnige opmerking zijn. Want dan zouden zij die ontslapen zijn toch gewoon in de heerlijkheid zijn? Nee, zegt Paulus. Zij die ontslapen zijn hebben hoop, maar dat is juist vanwege het feit dat doden opgewekt worden. Er is hoop voor die doden omdat God ze op Zijn tijd uit de doden zal opwekken. Zou God dat niet doen, dan is het verloren voor hen. Dus niks heerlijkheid van een onsterfelijke ziel buiten het lichaam om; dat is gewoon Bijbelse lariekoek. Dat kan niet.

Denk trouwens ook even aan dit woord: ontslapen. Ik heb het expres met kapitaalletters vetgedrukt. Waarom? Omdat dat hele begrip "ontslapen" en trouwens ook "slapen" heel dikwijls genoemd wordt als metafoor voor de dood. De dood is een slaap. Van Lazarus lees je ook dat Jezus zegt dat hij slaapt. Dat wil zeggen dat hij zich van helemaal niets bewust is. Dat is wat de slaap is. Dat is heel duidelijk in Prediker 9. Daar zegt de Prediker, de koning van Jeruzalem: "De levenden weten tenminste dat zij sterven moeten, maar de doden weten niets." Die slapen en zijn zich van totaal niets bewust. Als je nog een paar verzen doorleest, kom je in vers 10 en daar staat: "Al wat uw hand vindt om naar uw vermogen te doen, doe dat." Waarom? "Want er is geen werk, geen overleg of kennis of wijsheid in het dodenrijk waarheen gij gaat." Dat wil zeggen dat als je wat te doen hebt, doe dat nu naar je vermogen. Want straks, als je naar het dodenrijk gaat en sterft, dan kun je niet werken en kun je niet meer overleggen. Dan is er geen kennis en er is geen wijsheid. Of zoals het voorgaande vers zei: de doden weten niets. Oftewel: doden zijn doden.

De slang in de hof zei ooit iets anders. "Ja, God heeft wel gezegd dat jij de dood zou sterven. Nee, maar uw ogen gaan geopend worden." Dat is de diabolische versie van wat de dood is. Je gaat niet dood, nee, je ogen worden geopend. In een onsterfelijke ziel of voor mijn part in reïncarnatie, maar de dood is in ieder geval geen echte dood. Dat is een kenmerk dat je in alle religies terugvindt. De Bijbel zegt: dood is dood. En als er hoop is voor doden—en die is er, Godzijdank—dan is dat door middel van en uitsluitend via opstanding.

Het is belangrijk om dit te weten en om licht te hebben op dit onderwerp. Want als je wilt weten wat de tweede dood is, dan moet je ook weten wat de dood is. Als je geen zicht hebt op wat dood is, dan weet je ook niet wat de tweede dood is. De tweede dood is namelijk niet iets totaal anders dan wat wij de dood noemen; het is een herhaling van een toestand die we al kennen, namelijk wat wij hier als de dood kennen. Wij spreken gewoon over de dood, maar als je opnieuw sterft, dan heet dat dus een tweede dood. Vindt er in die tweede dood pijniging plaats? Dan zeg ik: nee, de doden weten niets en zijn zich van totaal niets bewust. Dus als we in Openbaring 20 lezen dat daar de doden opstaan, gericht worden en alles wat verborgen is aan het licht komt en de boeken open gaan, dan blijkt aan het einde voor degenen van wie de naam niet staat in het boek des levens, dat zij een vuurdood sterven. Zij worden geworpen in de poel van vuur. Dat is een tweede dood. Nu zou je de vraag kunnen stellen: waarom dan? Wat is de zin daarvan? Over die vragen gaan we het ook nog hebben, maar laten we het eerst maar even puntsgewijs bespreken.

▶ 30:13 Vraag 3: Vindt Er in de Poel van Vuur Pijniging Plaats? ↑ hoofdstukken

De derde vraag is eigenlijk een reactie — een heel begrijpelijke reactie — op wat ik tot dusver heb gezegd, vooral over dat tweede punt. Namelijk dat er in de tweede dood geen pijniging plaatsvindt. Ik zei eigenlijk heel vanzelfsprekend dat dit natuurlijk niet het geval is, want het is de dood. In de dood weet een mens niets; er is geen overleg, er is geen gewaarwording, helemaal niets. De doden weten niets, oftewel: ze zijn dood. Dat is één ding. Maar is het dan niet zo — en dit is min of meer een tegenwerping — dat er wel pijniging plaatsvindt in de poel van vuur? Het antwoord luidt: ja, dat wel.

Dit gaat misschien wat complex worden, maar dat valt reuze mee hoor. Ik neem u eerst mee naar Openbaring 19 vers 19. Daar worden we geplaatst in wat we de eindtijd noemen, vlak voor de wederkomst van de Christus. Johannes schrijft daar de dingen op die hem getoond worden. Er wordt veel beeldtaal gehanteerd, dat is waar, maar die dingen worden ook gewoon toegelicht en uitgelegd. Hij schrijft: "En ik zag het beest en de koningen der aarde en hun legers verzameld." Dat brengt ons weer terug naar een paar hoofdstukken eerder, hoofdstuk 16 vers 16. Dat is bekend als Harmageddon. In hoofdstuk 16 vers 16 lees je dat die legers zich zullen verzamelen; wij zouden zeggen de Verenigde Naties met al hun militaire capaciteiten. Ze worden verzameld naar het Midden-Oosten. Dat wordt heel specifiek gezegd: naar Har-Mageddon, Har-Megiddo. Dat ligt in het noorden van Israël bij de vlakte van Yisrael. Mageddon komt van Megiddo, het dal van Megiddo. Het is dus een duidelijke geografische locatie. Ik dacht even dat ik er nog een plaatje van had, van dat gigantische dal. Daar vindt trouwens niet de eindstrijd plaats, dat wordt hier niet gezegd, maar de legers worden daar wel verzameld in dat enorme dal in het noorden van Israël. Dat is de locatie.

Ze worden verzameld om de oorlog te voeren tegen Hem — met een hoofdletter — die op het paard zat, en tegen Zijn leger. Ook dat wordt uitgelegd. De Heer zal inderdaad als een vorst komen, niet op een ezel, maar op een paard. Een wit paard, lees je dan. Hij zal de strijd aanvoeren tegen al die legers. Dit is een eindtijdelijke setting waarbij de volkeren ook revanche willen nemen op dat wat hun is aangedaan. Maar goed, over die hele context uitweiden zou veel te ver voeren. Ik lees verder: "En het beest werd gegrepen en met hem de valse profeet." Die laatste wordt in hoofdstuk 13 trouwens ook een beest genoemd. De ene heet het beest uit de zee, uit de volkerenwereld — de zee zijn de volkeren, dat wordt ook in Openbaring gezegd — en de valse profeet is het beest uit de aarde, of meer specifiek uit het land. De aarde en het land zijn in de Bijbel exact dezelfde begrippen. Je vindt hier dus een tweetal figuren: het beest en de valse profeet. De één is de koning van een wereldrijk, een confederatie van tien natiën, en de valse profeet is de koning van het land, van Israël.

Eén ding weet ik trouwens: dit zijn niet zomaar menselijke figuren. Ja, ze manifesteren zich hier op aarde als mensen, maar we weten uit Openbaring 13 vers 1 en vers 11 dat zij komen uit de afgrond. Het zijn geesten, gematerialiseerde geesten uit de afgrond; gedemoniseerd eigenlijk. Het zijn mensen, maar het wezen dat erachter schuilgaat, dat zijn geesten uit de afgrond. Ik zeg dat er even bij omdat het van belang is om ook hun bestemming te begrijpen. Het beest werd gegrepen en met hem de valse profeet, die de tekenen voor zijn ogen gedaan had. Dat wordt allemaal al in de voorgaande hoofdstukken besproken. Daardoor verleidde hij hen die op aarde wonen, die het merkteken van het beest ontvangen hadden en die zijn beeld aanbaden. Hij die op het paard is gezeten, maakt korte metten met al die legerscharen.

En dan staat er in vers 20: "Levend werden zij beiden geworpen..." Wie zijn die 'zij'? Dat zijn dat beest en die valse profeet. Aan de ene kant de leider van het koninkrijk van de natiën en aan de andere kant die valse profeet. "Levend werden zij beiden geworpen in de poel des vuurs." Het woord 'poel' is in de Bijbel gewoon het woord voor 'meer'. Bijvoorbeeld het meer van Genesareth, dat is de poel van Genesareth. Als u het mij vraagt, zou je het hier ook veel beter kunnen weergeven als 'het meer van vuur'. 'Poel' is in mijn beleving toch een wat troebeler woord. Het is gewoon het meer; in het Engels zeggen ze ook 'the lake of fire'. Dat is het. Let trouwens op het bepalend lidwoord: 'het meer'. Het is dus een bekend meer. Het is het meer van Genesareth, maar het is ook het meer van vuur. Er staat nog bij: "het meer van vuur, die van zwavel brandt." Of letterlijk, zoals in de interlineair: "het meer van het vuur, dat brandende is in zwavel."

Dat kennen we. Dat is een bekend meer, ook vanuit de Bijbel. Als er één meer is dat bekendstaat vanwege vuur en zwavel, dan is dat inderdaad precies in het land waar we het zojuist over hadden. De ene locatie was Harmageddon, waar de verzameling van die legerscharen plaatsvindt, maar in het zuiden heb je de Dode Zee. Let op dat woord: de Dode Zee, die zee die gekarakteriseerd wordt door de dood. Er is totaal geen leven in die zee. Het is trouwens ook het laagste punt op de hele aarde; nergens op de wereld vind je zo’n diep punt, driehonderd meter beneden de zeespiegel. Je leest in Genesis 19 al over dat gebied, in de geschiedenis van Sodom en Gomorra, dat het daar zwavel regende. Als je daar nu nog naartoe gaat, vind je daar niet alleen gigantisch veel zout, maar ook heel veel zwavel.

Het idee is — juist ook omdat we hier geplaatst worden in de context van het land Israël — dat we weten uit andere profetieën dat wanneer die eindstrijd zal plaatsvinden en de volkeren gericht zullen worden, de Heer in het gebied van Edom, ten zuiden van Jeruzalem en dus in de nabijheid van de Dode Zee, Zijn maatregelen zal treffen en Zijn oordelen zal uitvoeren. Dat is dus in dat gebied van de Dode Zee. Zodat, als u het mij vraagt, het meer van vuur en zwavel het enige Bijbelse gebied is dat ik daarmee kan associëren. Het is inderdaad het gebied dat gekarakteriseerd wordt door de dood en dat heel diep ligt, zowel letterlijk als figuurlijk. In ieder geval worden die beide figuren, het beest — de leider van dat wereldrijk — en de valse profeet, beiden levend geworpen in dat meer dat brandt van vuur en zwavel. Kennelijk zal het in de toekomst, zoals daar ooit een omgeving was van vuur en zwavel waarvan nu nog steeds de restanten gezien worden, opnieuw het meer zijn van vuur en zwavel. Daar worden deze twee figuren levend in geworpen. Nu komen we in hoofdstuk 20 en maken we meteen weer een reis in de tijd, want dan komen we aan het einde van de duizend jaren. Ik moet daar even context bij geven.

In Openbaring 20 vind je dat aan het einde van de duizend jaren de Satan, de diabolos, wordt losgelaten. Dan zal hij wederom de volkeren zover krijgen dat ze opnieuw ten strijde trekken tegen de legerplaats der heiligen, naar Jeruzalem. In vers 9 en vers 10 lees je — ik zal het maar gewoon voorlezen: "En wanneer de duizend jaren volleindigd zijn, zal Satan uit zijn gevangenis worden losgelaten en hij zal uitgaan om de volkeren aan de vier hoeken der aarde te verleiden, Gog en Magog — ook bekend uit de profeten — om hen tot de oorlog te verzamelen; en hun getal is als het zand der zee. En ze kwamen op over de breedte der aarde en omzingelden de legerplaats der heiligen." Dé legerplaats der heiligen, ofwel de heilige legerplaats, ofwel Jeruzalem; dat staat er ook bij: de geliefde stad. En vuur daalde neer uit de hemel en verslond hen.

En dan vers 10: "En de duivel die hen verleidde, werd geworpen in de poel van vuur." Dat wil zeggen in het meer van vuur en zwavel, waar ook het beest en de valse profeet zijn, die daar al minimaal duizend jaar eerder in waren geworpen. En zij — dat trio, die drie-eenheid dus om zo te zeggen; ik bedoel de valse profeet, het beest en de diabolos, de duivel of de Satan, of hoe je hem ook maar wilt noemen — er staat bij: "En zij zullen dag en nacht daar gepeinigd worden."

In de vertaling staat erbij: "tot in alle eeuwigheden". Maar dat heb ik doorgekrast, want dat krijg ik niet over mijn lippen. Dan voeg je gigantisch veel toe aan de Schrift. Trouwens, men doet er ook heel veel van af, want allerlei dingen die er staan worden weggehaald, terwijl men aan de andere kant van een aion, van een tijdperk in de Schrift, een eindeloze eeuwigheid maakt. Dit zijn hele ernstige dingen die in de Schrift ter sprake gebracht worden, maar altijd in proportie. Als de Schrift over deze dingen spreekt, dan worden ze ook duidelijk toebedeeld en staat het er concreet.

Zij zullen dag en nacht gepeinigd worden, maar er staat helemaal niet "tot in alle eeuwigheden". Er staat helemaal niet eens "alle", en over "eeuwigheden" wordt ook niet gesproken. Dat is trouwens een term die in zichzelf tegenstrijdig is, want als een eeuwigheid eindeloos is, wat zijn dan "eeuwheden"? Is dat nog langer? Maar eindeloos is toch al zonder einde, dus dat is een waanzinnig bizar begrip dat helemaal niet bestaat. Het mooie is: de Schrift spreekt er ook niet over. De Schrift spreekt niet over "in alle eeuwigheden". Vergeet het, er staat gewoon "tot in de aionen", of "tot in de eeuwen", zo u wilt, "van de aionen". Tot in de aionen der aionen.

Dat is een typisch Bijbelse manier van spreken, vooral een Hebreeuwse manier van zeggen. We kennen het "Lied der liederen", de "Koning der koningen", de "Heer der heren". Dat zijn van die overtreffende trappen. Zelfs in het Nederlands kennen we dat wel een beetje, denk bijvoorbeeld aan "de tocht der tochten". Dat wil zeggen de meest overtreffende tocht. De aionen der aionen zijn de meest overtreffende aionen. Aionen zijn tijdperken, wereldtijdperken met een begin — de Bijbel spreekt over "vóór de aionen" — en een einde. De Bijbel spreekt ook over aionen die elkaar weer opvolgen, de toekomende aionen, en ook over de einden der aionen. Al dat soort uitdrukkingen hebben de vertalers weggemoffeld. Maar daarom doen we toch ook bijbelstudie? We willen weten hoe het zit.

Ik heb het dus even over dat drietal: de diabolos, de valse profeet en het beest, die — waar ik u nog even aan herinner — eveneens uit de afgrond afkomstig zijn. Geesten, de geestelijke wereld. Zij worden geworpen in de poel van vuur, in dat meer van vuur en zwavel, en zij zullen daar dag en nacht gepijnigd of gekweld worden. Dat hoeft geen fysieke bezigheid te zijn. Laat ik het anders zeggen: dat gekweld of gepeinigd worden hoeft helemaal niet een lichamelijke pijniging te zijn. Van Lot lees je in de Petrusbrief dat hij zijn rechtvaardige ziel dagelijks kwelde — dit woord: peinigde — daar in Sodom. Dat was zó dom, maar dat had hij dus helemaal niet hoeven doen. Zijn ziel werd gepeinigd, maar dat was geen fysieke pijniging.

De pijniging waarvan hier sprake is, is als u het mij vraagt ook helemaal geen fysieke pijniging. Het zijn geesten die uit de afgrond afkomstig zijn en die daar gevangen gehouden worden, die daar hun nederlaag lijden en gekweld worden door hun nederlaag. Reken maar dat ze zo ook tot inzicht zullen komen en tot erkenning. Maar goed, dat is nu even niet het onderwerp. We houden ons aan wat er staat: ze zullen dag en nacht gepeinigd worden tot in de aionen der aionen.

De aionen der aionen zijn de overtreffende aionen. Waarom overtreffend? Dat zijn de aionen waarin Christus zal heersen. De aion waar we nu in leven, dat is de tegenwoordige boze aion waarin de leugen regeert, waar Christus niet regeert en waar Christus verborgen is. Maar straks zal Hij Zijn heerschappij op Zich nemen en gaan heersen. Hij zal vanaf Zijn troon in Jeruzalem Zijn heerschappij gaan vestigen. In de toekomende aion, de duizend jaren, maar ook daarna zal Hij heersen. Dat zijn die overtreffende aionen, omdat Christus daarin zal heersen. Houd dat even vast.

Met andere woorden: dit drietal heeft daar totaal geen deel aan. Sterker nog, zij zullen zich bevinden in dat meer van vuur en zwavel en daar dagelijks, dag en nacht, gekweld worden. Conclusie: het beest, de valse profeet en de diabolos worden gepijnigd in de poel van vuur, in het meer van vuur, en voor hen is de poel van vuur géén tweede dood.

En nu zijn we weer bij het punt, bij de eigenlijke vraagstelling. We stelden vast: degenen die voor de grote witte troon geoordeeld worden en geworpen worden in de poel van vuur, dat is de tweede dood. Voor hen is het een tweede dood. Zij worden daarin niet gepijnigd; zij zijn dood, en wel voor een tweede keer. Waarom wordt de poel van vuur voor dit drietal — beest, valse profeet en duivel — geen tweede dood genoemd? Dat kan ook helemaal niet. Ze zijn niet eens hun eerste dood gestorven. Ze zijn geen eerste dood gestorven, dus het kan sowieso geen tweede dood voor hen zijn. Je moet het dus even scherp stellen: er is een drietal figuren van wie we lezen dat zij inderdaad gekweld worden in de poel van vuur, maar dat betreft geen mensen, maar geesten uit de afgrond — zo ook de diabolos. Voor hen is dat geen tweede dood. Dit bevestigt slechts dat de tweede dood inderdaad dood is en geen pijniging.

▶ 49:53 Vraag 4: Wie Komen in de Tweede Dood Terecht? ↑ hoofdstukken

Wie komen in die tweede dood terecht? Ook daar hoef ik niet over te filosoferen; de Schrift geeft zelf antwoord.

Ik ga eerst naar Openbaring 20 vers 6. Dat gaat vooraf aan de duizend jaren, het Messiaanse koninkrijk zoals wij dat dan noemen. Ik hou er altijd van om zo dicht mogelijk bij de Bijbelse formuleringen te blijven, want dan struikelen we in ieder geval niet. Dus ik spreek gewoon over de duizend jaren, ook niet over het 'duizendjarig rijk'. Dat kent de Bijbel niet; laat ik het anders zeggen: dat is geen Bijbelse term. De Bijbel spreekt over de duizend jaren, en wat wordt er geteld? Het Rijk van Christus duurt niet duizend jaren. Nee, zeker niet. Hij moet heersen tot in de aionen der aionen. Nee, wat geteld wordt, is dat de satan duizend jaar gebonden wordt, zodat hij niet in staat is om de volkeren te verleiden. Dus het is een duizendjarige binding van satan.

Goed, en dan lees je dat er voorafgaand aan die duizend jaren een opstanding zal plaatsvinden. U ziet dat hier in Openbaring 20 eigenlijk al in de voorgaande verzen, over degenen — ook de martelaren — die omgekomen zijn in de grote verdrukking tijdens de heerschappij van het beest enzo. En dan lees je: "Zalig" — of letterlijk: gelukkig — "en heilig is hij" — apart gezet — "die deel heeft aan de eerste opstanding."

Weet u wat die eerste opstanding is? Het is eigenlijk niet eens zozeer een moment; het is een soort opstanding. Je hebt een opstanding uit de doden en je hebt een opstanding van de doden. De opstanding uit de doden, dat is de eerste opstanding. Ik moet het misschien even uitleggen, want ik zie sommige mensen nu een beetje kijken van: "Goh, wat bedoel je nou weer?"

Nou, oké. Je hebt een begraafplaats en er liggen allemaal doden. Als daar twee of drie mensen uit die graven opstaan, dan is dat een opstanding uit de doden. Dat wil zeggen: de doden liggen daar over het algemeen nog, maar een paar staan daaruit op. Dus een opstanding uit de doden; dat wil zeggen een opstanding met achterlating van de overige doden. Er is ook sprake in de Bijbel van een opstanding van de doden. Gewoon dat de doden opstaan, dat al die doden ook opstaan. Of zoals in Openbaring 20 ook gesproken wordt over de overige doden. De opstanding der doden vindt plaats aan het einde van die duizend jaar bij de grote witte troon. Dan worden alle doden, degenen die nog niet zijn opgestaan, gewekt. Die staan bij die gelegenheid op. Dat is dus met recht een opstanding der doden. Dan zijn er geen doden meer in het graf; alle doden zijn op dat moment opgestaan.

Als je een opstanding uit de doden meemaakt, dan is dat eigenlijk een soort opstanding. Christus bijvoorbeeld stond tweeduizend jaar geleden op uit de doden. Wij — en ik bedoel nu de gelovigen die Christus kennen als Heer en Redder — maken deel uit van dat lichaam en die zullen ook een opstanding uit de doden meemaken. De heiligen straks van Israël beleven ook een opstanding uit de doden. Dus allemaal die deel hebben aan die eerste opstanding... Nou, "gelukkig en apart gezet is hij die deel heeft aan de eerste opstanding; over hen die deel hebben aan de eerste opstanding heeft de tweede dood geen macht."

Aha, dat weten we in ieder geval: wie niet in de tweede dood komen. Namelijk degenen die deel hebben aan de eerste opstanding. Over hen heeft de tweede dood geen macht, maar er staat bij: "zij zullen priesters van God en van Christus zijn." Ze zullen met Hem als koningen heersen gedurende die duizend jaren waarin de satan dus gebonden zal worden. Dat is antwoord één.

Antwoord twee: we gaan even naar Openbaring 20, en ik lees nu weer even de verzen die we al eerder zagen. In vers 14 staat er: "Dat is de tweede dood: de poel des vuurs." En wanneer iemand niet bevonden werd geschreven te zijn in het boek des levens, werd hij geworpen in de poel des vuurs. Met andere woorden: wie worden geworpen in de poel van vuur, of wie komen in de tweede dood terecht? Degenen van wie de naam niet staat in het boek des levens.

En dan heb ik nog een derde antwoord, en dat is Openbaring 21. Dan lees je in vers 7 — dan zijn we inmiddels bij de nieuwe hemel en de nieuwe aarde: "Wie overwint, zal deze dingen beërven," of ten deel vallen, "en Ik zal hem een God zijn en hij zal Mij een zoon zijn." Maar — en dat staat erbij, want dan vinden we een hele uitgebreide beschrijving — "de lafhartigen, de ongelovigen..." Ik ga ze niet allemaal één voor één behandelen: "...de verfoeilijken, de moordenaars, de hoereerders, de tovenaars, de afgodendienaars en alle leugenaars; hun deel is in de poel — in het meer — die brandt van vuur en zwavel. Dat is de tweede dood." Ziet u ook hier trouwens weer een nadere beschrijving: "Dat is de tweede dood." Zodat we goed weten wie daarin terechtkomen, wie voor die tweede keer dood zullen gaan.

Hier worden ze beschreven in hoofdstuk 21. In het voorgaande werd gezegd dat hun naam niet staat in het boek des levens, en al eerder zagen we in hoofdstuk 20 dat zij geen deel hebben aan de eerste opstanding. Dus wie komen in de tweede dood? Nou, zoals ik al zei: deze drie beschrijvingen vind je. Perfect, dat zijn dus exacte, hele duidelijke antwoorden op de vragen. Of je dat nou aardig vindt of niet, zo spreekt de Schrift erover.

En nu komen we — en we zijn inmiddels een uur verder — toch wel op de meest cruciale vraag, en dat is deze.

▶ 56:29 Vraag 5: Komt Er een Einde aan de Tweede Dood? ↑ hoofdstukken

Komt er een einde aan de tweede dood? Dit is echt de belangrijkste vraag over dit hele onderwerp. En natuurlijk zou je kunnen zeggen: ja, hoor eens even, als het Evangelie echt Evangelie is en de dood wordt tenietgedaan en de dood is overwonnen, dan is het antwoord natuurlijk ja. Is dat niet wat we met Pasen vieren, wat we dan Pasen noemen? Dat Jezus Christus is opgestaan en de dood is overwonnen? Dus natuurlijk, ja. Dat zou ik ook zeggen. Dat zou ik niet alleen zeggen, dat is ook het antwoord. Kijk, het Bijbelse antwoord is volkomen helder: de dood wordt tenietgedaan. Dus ook de tweede dood, want ook de tweede dood is de dood.

Ik weet dat sommige mensen daar een onderscheid in maken. En natuurlijk is daar ook verschil; mensen zijn voor de eerste keer in de dood of mensen zijn voor de tweede keer in de dood. Maar in beide gevallen zijn ze dood. De Tweede Wereldoorlog was ook een wereldoorlog. De Tweede Kamer is ook een kamer. En mijn tweede auto was ook een auto — inmiddels heb ik er al veel meer gehad, maar dat terzijde. Je hebt nog geen tweede vrouw? Nee, dan wou ik het maar bij die ene laten.

De dood wordt tenietgedaan, dat is gewoon het antwoord op de vraag. Ik zal u nog wat vertellen uit 1 Korinthe 15 vers 26. In 1 Korinthe 15 vers 54 lees je: "De dood wordt verzwolgen in de overwinning." Weet u wat dat betekent? Dat betekent dat er geen dood meer zal zijn. Sterker nog, die dood wordt verslonden in leven. En hoe wordt die dood tenietgedaan? Nou, dat is het hele thema van 1 Korinthe 15, dat kan u niet ontgaan. Er is maar één manier waarop God de dood tenietdoet, en namelijk door allen levend te maken. Als Hij allen levend gemaakt heeft, dan is er geen dood meer. En dan is dus de dood verzwolgen in de overwinning.

Dat is precies ook wat er gaat gebeuren. Allen die ooit terechtkomen in de dood — of dat nou de eerste of de tweede is — zij worden opgewekt. Zij worden levend gemaakt. De dood heeft niet het laatste woord. Ik neem u even mee, ik zal het u ook echt aantonen. Niet alleen maar als gegeven dat de dood wordt tenietgedaan, maar de Bijbel zegt ook wanneer dat gebeurt. Ik wil het u ook echt heel expliciet laten zien, dit mag u niet ontgaan. Want uiteindelijk, over de vraag wat die tweede dood precies is: ik vind het niet de belangrijkste vraag. De belangrijkste vraag is wat ons tot een gelovige maakt. Een gelovige, dat is iemand die gelooft dat Jezus Christus de dood heeft overwonnen; dat is een gelovige. Maar op het moment dat die dood nog gewoon voort blijft bestaan, of die dood niet tenietgedaan wordt, nou dan is het Evangelie daarmee fundamenteel ontkracht. Dat is wat je doet. De dood wordt tenietgedaan.

▶ 01:00:15 De Rangorde van Levendmaking en de Laatste Vijand (1 Korinthe 15) ↑ hoofdstukken

In 1 Korinthe 15 vers 22 lezen we: "Want evenals in Adam allen sterven...". Dat is een onmiskenbaar feit, het is gewoon een gegeven: allen zijn stervelingen. Maar zo zullen ook in Christus — niet alle mensen zijn nú in Christus, maar — zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden. Het ene is net zo’n feit als het andere. Adam staat er garant voor dat allen doodgaan, maar Christus staat er garant voor dat allen levend gemaakt worden, ongeacht of ze zich nu in de eerste of de tweede dood bevinden. Dat is waar Christus voor garant staat: in Christus. Ook in Romeinen 5 vers 18 vindt u een soortgelijke uitspraak die aan duidelijkheid evenmin iets te wensen overlaat.

Dan vers 23: "Maar ieder...", dus er wordt gesproken over het levend maken van allen in Christus, "...maar ieder in zijn eigen rangorde," in zijn eigen afdeling. We zeggen: niet allemaal tegelijk. Het begint met Christus als eersteling. Dat is eigenaardig, want je zou zeggen: "Maar Christus was toch niet de eerste die opstond uit de doden?" Nee, maar Hij was wel de eerste die opgewekt en levend gemaakt werd in onvergankelijkheid, in heerlijkheid en in kracht, zoals staat in 1 Korinthe 15 vers 42 en 43. Dat wil zeggen dat Hij als eerste de dood definitief achter Zich liet. Degenen van wie we in de Bijbel lezen dat zij opstonden, stierven later weer opnieuw — een tweede dood dus. Denk aan Lazarus of de jongeling van Naïn; hebt u daar wel eens over nagedacht? Maar het gaat hier niet zomaar over een opstanding uit de doden, het gaat hier over levendmaking. Dat is een opstanding zoals Christus die als eerste heeft beleefd. Christus stond niet alleen op uit de doden; Hij is de eersteling van de levendgemaakten. God maakte Hem levend in heerlijkheid, in onvergankelijkheid en in kracht. Definitief, eens voor altijd. De dood lag achter Hem, en daarin is Hij de eersteling van allen. Welke allen? Alle mensen die in Adam sterven.

Dat was tweeduizend jaar geleden. Vervolgens worden zij die van Christus zijn levend gemaakt bij Zijn aanwezigheid, in Zijn parousia. Dat is niet slechts één moment; dat is in de toekomst. Dat is die eerste opstanding waar ik het zojuist over had. Die vindt in fasen plaats, maar daar gaan we het nu niet over hebben. In ieder geval gebeurt het niet allemaal tegelijk. In elk geval zal er voor hen die van Christus zijn bij Zijn toekomstige parousia opnieuw sprake zijn van levendmaking. Wie blijven er daarna dan nog over? Als Christus is opgestaan en daarna zij die van Christus zijn, terwijl de Schrift zegt dat allen levend gemaakt moeten worden, wie moet er dan nog levend worden gemaakt? Dat zijn degenen die niet van Christus zijn. Bent u er nog? Ja, die groep blijft nog over. En wanneer gaat dat dan gebeuren? Dat wil ik u laten zien. Er staat: "Daarna het einde". Waarvan het einde? Het ging hier over de rangorde van de levendmakingen. Eerst Christus, daarna zij die van Christus zijn, en daarna het einde — dat wil zeggen: de laatste levendmaking, namelijk van de rest die niet van Christus zijn. Wanneer zal dat zijn? Dat staat er gewoon bij. U hoeft niets te verzinnen, mensen; het staat gewoon zwart op wit. Dat is ideaal.

Het gebeurt wanneer Hij het koninkrijk aan God de Vader overdraagt. Wanneer is dat? Wanneer Hij alle heerschappij, alle macht en kracht onttroond of buiten werking gesteld zal hebben. Want Hij moet, zo staat er, als Koning heersen totdat Hij al Zijn vijanden onder Zijn voeten gelegd heeft. Dit is van groot belang, omdat hier gezegd wordt dat de heerschappij van Christus een "totdat" heeft. En hier zie je ook meteen verschillende "dwarsstraten", maar de belangrijkste is die waar we het zojuist over hadden: die vertaling "tot in alle eeuwigheden". Hebt u dat ooit gezongen in een lied? Dat Christus zal heersen tot in alle eeuwigheden? Het staat in heel wat van die liedjes hoor, in het Liedboek van de Kerk of in de Opwekkingsbundel. Ik heb het zo vaak gezien, maar ik kan het niet over mijn lippen krijgen, want het is simpelweg niet waar. Hij moet heersen tot in de aionen, de eeuwen, dat is waar. Maar niet tot in alle eeuwigheden.

U zegt misschien: "Maar staat dat dan niet ook in Openbaring?" Ja, in uw vertaling wel. In Openbaring 11 vers 15 is daar een voorbeeld van. Dan wordt er bij die zevende bazuin gezegd: "Het koninkrijk van deze wereld is gekomen aan onze Here en aan Zijn Gezalfde" — dat wil zeggen aan Zijn Marciach, aan Zijn Christus — "en Hij zal als Koning heersen tot in alle eeuwigheden." Nou, dat kunt u wel vergeten; dat staat er niet. Ook hier niet. Hij zal als Koning heersen tot in de aionen van de aionen. Dat is exact dezelfde uitdrukking als die we zojuist aantroffen in Openbaring 20. Hier zie je hoe de Schrift zichzelf uitlegt. Als Christus als Koning moet heersen "totdat", dan kan "tot in alle eeuwigheden" niet waar zijn. En dat is het ook niet, want er staat niet "tot in alle eeuwigheden", maar "tot in de aionen van de aionen". Dat zijn de aionen waarin Hij heerst. En dan begrijp je het: Hij moet als Koning heersen totdat de aionen ten einde zijn en Hij al Zijn vijanden onder Zijn voeten gelegd heeft.

De laatste vijand die onttroond wordt, is de dood. De láátste. Hij doet heel veel vijanden teniet. In eerste instantie doet Hij vijanden teniet wanneer Hij straks zal verschijnen, bijvoorbeeld wanneer Hij de legerscharen in de vlakte van Edom verslaat. Dan doet Hij Zijn vijanden teniet óók door middel van de dood. Die dood dient Hem dan nog. Maar uiteindelijk is de dood zelf een vijand, en Hij zal die vijand als laatste ontronen. U ziet: de laatste vijand die buiten werking wordt gesteld, dat is de dood. Met andere woorden: als de dood tenietgedaan is, dan is de heerschappij van Christus ten einde. Hij moet immers heersen totdat alle vijanden onder Zijn voeten gesteld zijn, en de laatste vijand is de dood. Hoe doet Hij die vijand teniet? Hoe doet Hij de dood teniet? Door allen levend te maken.

Let er trouwens op — en dan ga ik het bewijs leveren dat dit inderdaad ook de tweede dood insluit — want kijk het maar na: in Openbaring 21 en 22 heerst Christus nog steeds. In Openbaring 20 lees je over die tweede dood, en daarna krijg je in Openbaring 21 de nieuwe hemel, een nieuwe aarde en een nieuw Jeruzalem. Maar wat lees je in Openbaring 22 vers 5? Daar staat: "En de Heere God zal hen verlichten en zij zullen als koningen heersen..." Ja, daar staat dan weer dat onding: "in alle eeuwigheid". Nee, er staat: "tot in de aionen van de aionen". Dat is de standaarduitdrukking, met name in het boek Openbaring. Daarmee is gezegd dat Hij als Koning moet heersen totdat Hij de dood zal hebben tenietgedaan. Wanneer is dat? Dat is nog voorbij Openbaring 22, want daar heerst Christus nog steeds. Maar dat is ook logisch, want waarom zou Christus nog heersen in Openbaring 21 en 22? Waarom? Omdat er nog één vijand is! Dat is het: er is nog één vijand! En welke vijand is dat? Dat is ook niet zo moeilijk: in Openbaring 21 en 22 zie je dat de tweede dood er nog is. Dat is er nog. Maar de dood zal moeten worden tenietgedaan, en dat zal Hij ook doen. Dat is het einde.

En als Hij de dood zal hebben tenietgedaan, oftewel allen zal hebben levend gemaakt, dan is het koninkrijk compleet af. En dan zal Hij een volmaakt koninkrijk, waarin alles gericht zal zijn en waarin vervolgens ook allen zullen leven, overgeven aan Zijn God en Vader. En dan zal God worden alles in allen. Dan is alles rechtgezet, dan is de dood voorbij en dan is het inderdaad allemaal LEVEN, met allemaal hoofdletters.

Dat is wat God voornemens is. Dat is dat plan waar Gerrit het over had in de Efezebrief. God heeft Zich dat van tevoren voorgenomen. Hij heeft de hele schepping op het oog en de dood, die is er dan niet meer.

Nu heb ik nog één vraag over en die moet ik ook nog even bespreken; dat moet ik kort houden.

▶ 01:11:17 Vraag 6: Wat Is de Zin van de Tweede Dood? ↑ hoofdstukken

Wat is de zin van die tweede dood? Waarom moeten die mensen eigenlijk nog doodgaan? Laat ik eerst even dit vooropstellen: voor de grote witte troon vindt er een oordeel plaats. De boeken gaan open; dat is het gericht. Mensen worden geconfronteerd met wie zij zijn en met Degene voor wie zij verschijnen. In Romeinen 2 lees je bijvoorbeeld dat verdrukking en benauwdheid zal komen over ieder levend mens die het kwade bewerkt, eerst de Jood en ook de Griek. Dat gaat over iedere levende ziel. Reken maar dat als daar de boeken opengaan en de mensen daar oog in oog staan, dat dit verdrukking en benauwdheid is, zonder dat er één klap hoeft te vallen. De confrontatie met de waarheid, met die geopende boeken en wie je werkelijk bent, is de wijze waarop God richt en rechtzet. Dat zal benauwdheid zijn, en ook verdrukking, over ieder die het kwade bewerkt, eerst de Jood en dan ook de Griek.

Maar goed, dat is nog geen volledig antwoord op de vraag. Voor die grote witte troon staan sterfelijke mensen. Op het moment dat zij geworpen worden in de poel van vuur, sterven zij voor een tweede keer en hebben zij geen vergankelijk lichaam meer. Daar zijn ze vanaf dat moment van bevrijd. Ze zijn dan dus weer opnieuw dood. Maar waarom blijven ze dan niet leven? Wel, omdat zij nog steeds een vergankelijk lichaam hebben. De vergankelijkheid zal de onvergankelijkheid niet bergen, en daarom is er die poel van vuur; vandaar die tweede dood.

Maar vergis u niet, de dood — of het nu de eerste of de tweede is — zal uiteindelijk worden verslonden in de overwinning.

▶ 01:13:24 Het Getuigenis van de Sterrenhemel en de Sfinx ↑ hoofdstukken

U zegt misschien: wat doet die Sfinx hier nou? Dat zal ik u nog even vertellen. Ja, dit is illustratief. Want kijk, ik heb nu wat in het boek Openbaring met u zitten bladeren en dat ook vergeleken met 1 Korinthe 15. Maar ik zal u eens vertellen dat ook de schepping spreekt van die heerlijkheid; de heerlijkheid namelijk dat het leven sterker is dan de dood. Niet alleen de schepping en de seizoenen vertellen dat verhaal, maar ook de sterrenhemel. De hemelen vertellen Gods eer.

Die Sfinx die daar in Egypte staat, is een uitbeelding van de hele sterrenwereld, van de sterrenhemel. Het verhaal van de sterrenbeelden begint bij de Maagd en eindigt bij de Leeuw. Die hele geschiedenis... want ik zal u vertellen: er zijn twaalf sterrenbeelden. Die beginnen bij de Maagd en eindigen bij de Leeuw. Maar die twaalf sterrenbeelden hebben ieder voor zich ook weer drie bijbehorende sterrenbeelden; dat noemen ze een dekaan. Dus we spreken over twaalf sterrenbeelden, maar die twaalf hebben ieder voor zich ook weer drie sterrenbeelden, met in totaal dus 48 sterrenbeelden.

Waarom vertel ik dat? Dat laatste sterrenbeeld is Leo, de Leeuw. Die heeft drie dekanen, dat wil zeggen drie bijbehorende sterrenbeelden. Ik zal ze eens noemen — het zijn er zoveel zeg. De hemelen vertellen Gods eer; dat kun je wel zeggen hoor. Dat wat in dit Woord zwart op wit staat geschreven, wordt bevestigd in de natuur, maar ook aan de sterrenhemel in de sterrenbeelden die God gemaakt heeft. Vergeet u niet: God maakte de Pleiaden en de Orion. Hij maakte niet alleen die sterren, Hij gaf ze ook een naam. Hij maakte die sterrenbeelden, ook die Leeuw, dat is de laatste.

En weet u, de Leeuw heeft drie dekanen. De eerste is de Slang, de diabolos, de oude slang. De tweede is de Beker, de beker van de triomf, de overwinning. En de derde is de Raaf. Het sterrenbeeld de Raaf is van oudsher een bekend embleem, in de Bijbel trouwens ook, van de dood. Wij spreken dan meestal over een kraai, maar het is een aaseter. De Raaf als uitbeelding van de dood is de laatste dekaan van het laatste sterrenbeeld.

Neem dit nu even als een totaalplaatje: de Leeuw met zijn drie bijbehorende sterrenbeelden. Kijk, daar eindigt het. Het begon ooit bij Hem die uit de maagd Maria geboren werd. Dan zou je het hele verhaal van die sterrenbeelden moeten volgen — een prachtig verhaal, maar dat gaan we nu niet doen. Maar ik wil u vooral wijzen op waar het uiteindelijk op uitloopt: op die laatste vijand die tenietgedaan wordt. Het loopt uit op de grote triomf van de Leeuw van Juda, die de kop van de slang, van die giftige slang, zal vermorselen en die de overwinning behaalt. Hij drinkt de beker, de beker van de overwinning, en Hij zal de dood tenietdoen. Dat zegt dit laatste sterrenbeeld.

De hemelen vertellen Gods eer. de Leeuw van Juda overwon de dood in het verleden, maar Hij gaat de dood ook definitief tenietdoen, zodat er geen dood meer is. Zodat allen die in de dood waren, de eerste of de tweede, zullen leven. En God wordt alles in allen. Dat is de overwinning en dat is die Leeuw van Juda. Ik vind het geweldig dat dat het Evangelie ook werkelijk tot een Evangelie maakt: een goed bericht. Ik stel voor dat we daar ook een lied over gaan zingen.