▶ 00:00 De Bijbelse Betekenis van de Ziel (nefesh) ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen allemaal, Haagse vrienden. Ik denk er op dit moment aan dat ik hier vermoedelijk toch voor de allerlaatste keer sta op deze locatie, nadat we hier drieëntwintig jaar zijn samengekomen. Drieëntwintig! Ik weet het begin nog goed, want ik heb ook nog op de voorgaande locaties gesproken. Jeugdsentiment, zouden we maar zeggen. Maar het is goed om u hier allemaal weer te mogen treffen.

We hebben een heel 'zielig' onderwerp vanmorgen. Tenminste, daar lijkt het eventjes op, want het wordt nog anders; dat kan ik u op voorhand al beloven. Een levende ziel. Het zal u niet verbazen dat dit een Bijbels onderwerp en een Bijbelse frase, een Bijbelse uitdrukking is. Laat ik meteen eens even met een quizje beginnen: wat denkt u waar deze uitdrukking op betrekking heeft? Wat is, in de bekendste voorkomens, de eerste tekst waar 'een levende ziel' u aan doet denken? Genesis, dat is sowieso al goed. Aan Adam. En dat klopt, want we zullen straks ook zien dat Adam bij zijn formatie zo genoemd wordt.

Het leuke is — en dat zullen we in de loop van deze ochtend vanzelf gaan ondervinden — dat de wijze waarop de Bijbel over de ziel spreekt, hemelsbreed afwijkt van de wijze waarop wij gewend zijn over het woord en het begrip ziel te denken en te spreken. Dat is heel anders. En dat begint inderdaad al in Genesis 1. Niet eens bij Adam, want de eerste keer dat de term ziel gebruikt wordt in de Bijbel, gaat het niet over de mens, maar over dieren. Alleen, ik moet er wel bij zeggen dat het helpt als je bijvoorbeeld een Statenvertaling hebt, want in de NBG-vertaling is dat weggemoffeld. Dat klinkt wat onaardig, zo bedoel ik het niet, maar het Bijbelse Hebreeuwse woord voor ziel is nefesh. Dat komt op nogal wat plaatsen voor, ook al in Genesis 1. Het probleem is dat het in de modernere vertalingen vaak wordt weergegeven met 'wezen'. Ja, en dan ontgaat je de Bijbelse link.

Wij hebben vaak het idee — om meteen maar een heel bekend gegeven te noemen — dat een ziel typisch iets is wat de mens hééft. Maar dat is niet zo. Het gaat er trouwens ook niet eens om wat de mens heeft, maar wat de mens ís. En dat geldt niet alleen voor de mens, maar ook voor de dieren. Laat ik meteen met de 'bonnetjes' komen en het bewijs daarvoor aandragen. In Genesis 1 ziet u een wat letterlijke weergave die aansluit bij de woord-voor-woord weergave van het Hebreeuws. Er wordt gesproken over nefesh. In Genesis 1:20 lees je: "En God zei..." — dat is de beschrijving van de zes dagen waarin God aan Adam ook vertelt over de schepping. Dit is de allereerste keer dat het woordje ziel, nefesh, gebruikt wordt in de Bijbel. En wat blijkt? Het gaat over de vissen. We zullen trouwens ook nog zien dat het over dieren in het algemeen gaat.

Je ziet hier trouwens ook al dat ziel kennelijk een aanduiding is van dat wat krioelt, zoals het hier ook genoemd wordt; wat wemelt en wat daarmee dus ook beweegt. Een levende ziel is dat wat beweegt, wat krioelt, wat zich voortbeweegt. Wij denken bij krioelen vooral aan massa's die door elkaar heen bewegen, maar het fundamentele idee is vooral dat van bewegen. Ik lees nog een tiental verzen verder. Ondertussen is het woord geloof ik nog een keer gevallen, maar in vers 30 staat: "En aan elk dier van de aarde — dus niet alleen de vissen — en aan elk wat vliegt van de hemel en aan elke kruiper op de aarde, waarin levende ziel is..." Weer die uitdrukking: ziel, ja ook levende ziel. De dieren en de vissen worden in het algemeen zielen genoemd. Dat is gewoon Bijbels spraakgebruik en onderdeel van de Bijbelse woordenschat. Er komt trouwens nog iets bij. We gaan straks weer terug naar het boek Genesis, maar ziel wordt ook nog wat specifieker gedefinieerd.

▶ 06:09 De Ziel Bevindt Zich in het Bloed ↑ hoofdstukken

Maar dan komen we in het Bijbelboek Leviticus en daar staat in vers 11 van het zeventiende hoofdstuk: "Want de ziel van het vlees, die is in het bloed." En dan zegt de Heer tegen Mozes, en daarmee ook tegen Israël: "Ik heb het jullie gegeven om op het altaar als een beschutting..." De meeste vertalingen spreken dan over een verzoening, om een bedekking te maken over jullie zielen.

En u weet, in de hele tempel, in de tabernakeldienst spelen offers, bloedige offers, een grote rol. De bloeddienst staat hier ook ter bedekking. Dat is een heel verhaal apart en dat is natuurlijk een heel belangrijk Bijbels onderwerp. Daar gaat het me nu even niet om. Het gaat erom waarin die ziel gelegen is. Zojuist zagen we al dat de ziel kennelijk datgene is wat krioelt, wat beweegt. Hier zien we het nog wat specifieker. De ziel van het vlees — gewoon het lichamelijke materiaal waar u en ik en alles wat leeft uit is opgebouwd — die is gelegen in het bloed. Er zijn nog wel meer Bijbelse aanwijzingen, maar nergens staat dat zo helder als in dit vers: de ziel is in het bloed. Die moeten we even vasthouden, want dat is een lijn die we straks ook weer bevestigd zullen vinden.

En je ziet daarin trouwens ook nog een ander ding. Want ik had het net eigenlijk over al wat leeft, maar dat is niet helemaal waar. Want planten zijn geen zielen. Met wat we nu al eventjes in dat korte rijtje hebben kunnen vaststellen, begrijp je ook meteen waarom. In de eerste plaats: planten staan vast. Nou ja, nu zult u zeggen: "Ja, maar je hebt toch ook wandelende takken?" Ja, maar dat is weer even een verhaal apart. Dat zijn wezens, dat zijn dieren. Maar planten en bomen in het algemeen staan vast; dat krioelt uiteraard niet.

En er is nog iets karakteristieks aan de ziel, en dat is dat zij bloed heeft. Ook dat is iets wat planten missen. Dus dieren zijn in ieder geval ook zielen. Het is niet eens zo dat ze een ziel hébben, ze zíjn zielen, ook doortrokken van het bloed.

Ik ga weer even terug naar het boek Genesis. We bladeren zo wat als het ware in een soort concordantie, in een trefwoordenregister. Waar komt dat woord 'ziel' — gewoon zoals dat in het origineel gebruikt wordt — voor? De bekendste is ongetwijfeld deze.

▶ 09:03 Levensadem en het Ontstaan van een Levende Ziel ↑ hoofdstukken

Genesis 2 vers 7. En JAHWEH God, de Heere God, formeerde de mens uit de aarde, uit de losse aarde, de bovenste aardlaag van de aardbodem. En dan staat er: en Hij blies in zijn neusgaten de adem van leven. Alzo werd de mens een levende ziel. Dat is opmerkelijk. De mens is gewoon genomen uit het materiaal van de aardbodem. Daar keren we trouwens ook weer naar terug; dat wordt ook in het boek Genesis gezegd: je bent uit de aardbodem genomen en je keert ook weer terug tot de aardbodem. Dan ben je weer terug bij af. We noemen dat de circle of life. Je bent dan weer terug bij af.

Het is bijzonder wat hier over die mens gezegd wordt. Hij is genomen uit de aardbodem en vervolgens is daar levensadem in zijn neusgaten ingeblazen. Ons woordje 'inspiratie' betekent letterlijk dat spirit, de geest, ingebracht wordt. Maar geest in de Bijbel is eigenlijk synoniem met adem, zelfs ook met wind. Dat is heel bijzonder, want het Hebreeuwse woord voor geest is ruach. Het is ook het woord voor wind en voor in beweging gebrachte lucht. Dat is wat je niet kunt zien, maar de effecten ervan kun je wel waarnemen. Denk maar aan de bladeren van een boom die je ziet bewegen. De effecten van wind en lucht die in beweging is kun je zien, maar de wind zelf is onzichtbaar. Dat is typerend voor geest: de effecten ervan kun je waarnemen. Het doet ook een beetje denken aan andere dingen, bijvoorbeeld elektriciteit. De effecten daarvan kun je waarnemen, maar aan zich is het onzichtbaar. Het is power, het is kracht.

Om even terug te komen bij die inspiratie: God inspireerde feitelijk dat materiaal wat Hij uit de aarde genomen heeft: de mens. Alle ins en outs doen er eigenlijk niet toe; het wordt heel summier beschreven. De mens is uit de aarde genomen, geformeerd, en daarbij is hij geïnspireerd. Dat wil zeggen: er is ingeblazen. En als God inblaast, dan betekent dat ook leven; dat maakt levend. Dat is ook mooi als je bedenkt dat wij het woordje inspiratie heel vaak gebruiken voor de Schriften. De woorden van de Schrift, zo wordt dat ook door Paulus gezegd in de Timotheüs-brief: alle woorden Gods zijn 'God-geblazen', zo staat er letterlijk. Het betekent dus feitelijk geïnspireerd; dat wil zeggen dat ze door God beademd zijn en daarmee ook levend. Het is een levengevend Woord. Als God blaast, dan gebeurt er wat; Hij produceert dan leven.

De mens werd uit de aardbodem genomen, maar vervolgens werd de adem van leven in hem geblazen. Dat heet in het Hebreeuws — misschien kent u dat woord — neshama. Dat is een wat mysterieus begrip, maar dat is wat de mens heeft, en dat is het leven. Feitelijk zou je het wiskundig kunnen formuleren in een formule: een levende ziel is een lichaam plus de adem van leven in de neusgaten. Wanneer is de mens dan een levende ziel? Op het moment dat je gaat ademen. Eigenlijk is dat dus vanaf de geboorte. Vóór de geboorte is er natuurlijk wel sprake van leven, maar dan is dat nog helemaal het leven van de moeder. Het ongeboren leven ontvangt de ademlucht via de navelstreng. De moeder ademt en het kind maakt dan nog helemaal deel uit van de moeder. Pas op het moment dat het geboren wordt, een tik op de billen krijgt en begint te ademen — dat is de eerste keer dat dat plaatsvindt, waarna je natuurlijk meteen begint te huilen — worden de longen geactiveerd. Dan krijg je de levensadem en ben je feitelijk een levende ziel. Dat is dat wat geboren is.

Het is apart hoe dit bij ons nog voortleeft in allerlei gezegdes. De leeftijd rekenen we niet vanaf de conceptie, maar vanaf de geboorte. Dat is terecht, want vanaf het moment dat je geboren wordt, begin je zelfstandig te leven. Dan ben je een levende ziel. En dan begrijpt u misschien ook die uitdrukking dat het leven begint bij de veertig. Dat heeft niets te maken met veertig jaar, maar met de lengte van de zwangerschap. Wij rekenen meestal in maanden, maar als je het iets preciezer in weken uitdrukt, dan duurt een menselijke zwangerschap veertig weken. Na die veertig weken wordt een mens geboren en dán ga je de tijd van leven, de leeftijd, rekenen. Dat gaat eigenlijk allemaal al terug naar Genesis 2 vers 7.

De mens heeft dus niet zozeer een ziel. Die gedachte is niet helemaal zo onbijbels als ik nu misschien de indruk wek, maar strikt genomen — en dat bedoel ik vrij letterlijk zoals ik het nu ook zeg — is de mens een ziel. Niet: hij heeft een ziel. Die gedachte gaat terug op de Griekse filosofie, niet op de Bijbel. De Bijbelse gedachte is: een mens is een ziel. En dat deelt hij met de hele dierenwereld. Hij heeft namelijk bloed en hij beweegt, en dat maakt hem tot een levende ziel.

▶ 16:41 Sterfelijke en Dode Zielen ↑ hoofdstukken

Je begrijpt trouwens ook dat als je het hebt over een levende ziel, er kennelijk ook zoiets bestaat als een dode ziel. En waarachtig, dat is ook zo. Ook dat vind je in de Bijbel. Ik geef één voorbeeld: Leviticus 21. Daar gaat het over de hogepriester. Er staat dat hij niet mag binnenkomen – en dat wordt trouwens in het algemeen ook over de priesters en de Levieten gezegd – hij zal niet binnenkomen bij dode zielen.

U zult het in de NBG-vertaling niet zo tegenkomen, want daar wordt gewoon gesproken over 'doden' of over 'een lijk'. Dat is allemaal prima tot uw dienst, maar hier wordt weer dat woord nefesh gebruikt waar ik het zojuist over had. Dat wil zeggen: ziel. En er staat dus: 'dode zielen'. Ja, als er levende zielen bestaan, dan zijn er kennelijk ook dode zielen. Wanneer is dat het geval? Wanneer een mens de geest krijgt en in de neus gaat ademen, dan begint de tijd van leven. Op het moment dat de mens de geest geeft en de laatste adem uitblaast, houdt die tijd van leven op. De Bijbel denkt dus niet zozeer in termen van hartslag – natuurlijk is dat heel erg aan elkaar gekoppeld – maar het wezen is niet de hartslag of de hersenactiviteit. Nee, het gaat om die levensadem. Die tijd van leven begint op het moment dat je gaat ademen en houdt op zodra je de laatste adem uitblaast.

Dan is er dus sprake van een dode ziel, want de levensadem is eruit. Voor zover er dan nog sprake is van een ziel, is het een dode ziel. Het is dus een lichaam zonder levensadem. In Numeri 6 gaat het over een nazireeër. Daar staat dat hij al de dagen van zijn apartstelling – de tijd dat hij onder die gelofte staat en een nazireeër is – voor JAHWEH niet zal komen bij een dode ziel.

Dit is om nog een reden heel boeiend, want ik had het zojuist even over de Griekse filosofie en de manier waarop wij over zielen denken. U kent de uitdrukking wel: de mens heeft een onsterfelijke ziel. Dat is de gangbare gedachte, maar die komt niet uit de Bijbel; die komt bij Plato en Aristoteles vandaan. Die gedachtegang heeft dus een heel andere oorsprong. De Bijbel zegt echter: hoezo onsterfelijke ziel? De mens heeft geen onsterfelijke ziel, hij is een sterfelijke ziel.

Van origine was de mens dan een levende ziel, maar hij was niet onsterfelijk. Ook in de hof – ik kom daar straks nog even op terug – was hij weliswaar een levende ziel, maar hij werd in leven gehouden doordat hij toegang had tot dat geboomte van het leven. Toen hij vervolgens de hof werd uitgezet en geen toegang meer had tot het geboomte van het leven, werd hij een stervende ziel en ging hij ook daadwerkelijk dood. Hij was echter van den beginne al een vergankelijke ziel. Dat is belangrijk, want we gaan straks naar 1 Korinthe 15. Maar je ziet hier dus: de Bijbel spreekt over een dode ziel. De mens heeft geen onsterfelijke ziel, hij is een sterfelijke ziel. En als hij daadwerkelijk gestorven is, dan is hij een dode ziel. Dat is het.

▶ 20:32 De Opstanding en Levendmaking (1 Korinthe 15) ↑ hoofdstukken

Nou, en dan gaan we naar 1 Korinthe 15. Daar wil ik eigenlijk naartoe. Je moet dit even weten voordat je het vervolg ook begrijpt. Om de tweede te begrijpen, moet je eerst weten wat dat eerste dan wel is. We gingen naar de Hebreeuwse Bijbel, daar begint het allemaal. Maar dan: 1 Korinthe 15. U weet het, 1 Korinthe 15 is dat magistrale hoofdstuk waarin Paulus schrijft over de waarheid van opstanding. Dat de dood niet het laatste woord heeft, maar dat de dood inmiddels overwonnen is en uiteindelijk tenietgedaan wordt.

De dood is overwonnen. Dat wil zeggen, er is één iemand die opstond uit de doden. Die werd opgewekt als eersteling, want er is verder nog helemaal niemand. Er is er één die opgewekt werd uit de doden en die onvergankelijkheid aan het licht bracht. Er zijn natuurlijk wel meer geschiedenissen – niet zo gek veel, maar er zijn wel meer voorbeelden in de Bijbel van mensen die teruggebracht werden naar het leven. Maar die werden niet onvergankelijk. Die gingen eigenlijk weer... ze waren sterfelijk en stierven daadwerkelijk. Dat wil zeggen, ze gingen dood en vervolgens werden ze opgewekt, maar daarmee keerden ze terug naar dit vergankelijke bestaan om na verloop van tijd opnieuw te sterven. Om dood te gaan weer dus. Ja.

Nou, maar dat is ook opstanding. Maar het is geen levendmaking zoals Paulus erover spreekt in 1 Korinthe 15. Levendmaking is dat wat dood is werkelijk levend gemaakt wordt. Niet teruggekeerd naar het sterfelijke bestaan en daarmee opnieuw weer gedoemd is dood te gaan. Nee, echt waarbij het sterfelijke en de dood achtergelaten worden en een totaal nieuw onvergankelijk bestaan aanvangt. Er is er één bij wie dat is overkomen tot dusver. Paulus zegt dat ook in 1 Korinthe 15: Christus de eersteling. Hij is niet de eersteling die opstond uit de doden, maar Hij is de eersteling die opgewekt werd om nooit meer, zoals Romeinen 6 zegt, om nooit meer te sterven. Dat is onvergankelijkheid. We hebben daar geen idee van wat dat is, maar dat is echt leven dus. Dat is echt levendmaking.

Ik vind het ook heel bijzonder dat juist in dat 1 Korinthe 15... en ik vind dat een prachtige gedachte. Toch lijkt het wat macaber om te zeggen van: "Ja, wij leven niet, hè?" En vanuit het perspectief, vanuit de perceptie zoals Paulus dat bespreekt in 1 Korinthe 15, zegt hij dat wat wij leven noemen geen leven is, maar sterven. Dat is bezig zijn dood te gaan. Zelfs op het moment dat je geboren wordt, dan ben je het traject begonnen dat onherroepelijk leidt naar de dood. In principe dan, ongeacht hoe lang dat proces duurt, maar elk mens loopt met de dood in de schoenen. Daar spreekt Paulus over in eerste instantie. Als u dat in 1 Korinthe 15 ook bekijkt – ik heb daar verder geen diaatje van, maar het is toch even goed om daarop te wijzen – in 1 Korinthe 15 benadrukt Paulus in het eerste gedeelte, of laat Paulus zien, hoezeer de opstanding van Jezus Christus een historisch feit is.

Dat wil zeggen, gedocumenteerd door vele, vele ooggetuigen. Zeg maar dat type bewijs wat voor een rechter van belang is en telt. Gewoon juridisch bewezen. Er zijn talloze ooggetuigen en bovendien was het graf leeg. En dat is ook iets wat Paulus dan benadrukt. Het was ook tevoren aangekondigd, zelfs dat het zou gebeuren, wanneer het zou gebeuren en zelfs waar het zou gebeuren. Voorzegd, hè? Christus is opgewekt uit de doden, staat erbij, naar de Schriften. Dat wil zeggen, in overeenstemming met wat al tevoren stond geschreven. U weet het, hè? Gods woord is levengevend geïnspireerd, maar is daarom ook bij machte – omdat het van God komt, van boven komt. Gods woord voorspelt niet, het voorzegt gewoon. Zo gaat het.

In de eerste verzen laat Paulus ook zien dat er een historisch feit is. Hij zegt: "Er zijn vele getuigen." Sterker nog, zegt hij, als laatste is Hij ook aan mij verschenen. Ja, en toen werd de grootste tegenstander van die Jezus van Nazareth, doordat het licht bij hem doorbrak daar op de weg naar Damaskus, eens en voor altijd Zijn volgeling en Zijn getuige. En wat voor één! En dan vervolgens, vastgesteld hebbend dat de opstanding van Jezus Christus even buiten de poorten van Jeruzalem, toen de steen werd weggewenteld, een historisch feit is... vervolgens in dat hele hoofdstuk wordt behandeld en besproken hoezeer dat feit echt revolutionair is. Een totale omwenteling. Met recht: de steen werd weggewenteld. Omwenteling.

Maar dat is zo revolutionair. Waarom? Omdat dit feit zo’n impact heeft. Paulus zegt in 1 Korinthe 15 vers 22... ja, nou komen we meteen al eventjes in de sfeer... nee, vers 20 zegt hij: "Maar nu, Christus is opgewekt uit de doden als eersteling van hen die ontslapen zijn." Want zoals de dood er is door een mens, Adam, is ook de opstanding der doden door een mens. Want evenals in Adam allen sterven, zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden. Maar, zegt hij daar dan bij, ieder in zijn eigen rangorde, in zijn eigen afdeling. Christus als eersteling, en vervolgens die van Christus zijn in Zijn parousia – doet allemaal even niet ter zake, hè? Het gaat dan per afdeling, zo zal dat gerealiseerd worden.

Maar dat betekent dus dat wat Christus onderging toen God hem opwekte... Hij was drie dagen dood in het graf, maar God wekte hem op uit de doden en Hij werd levend met allemaal hoofdletters, dus echt leven. En dat feit, tweeduizend jaar geleden, is bepalend en karakteristiek voor de toekomst van heel de schepping, maar specifiek ook hier voor heel de mensheid. Dat is zo geweldig. Dat leven wat die mens, die ene mens, aan het licht bracht, heeft zo’n geweldige impact. Nou, dan sla ik weer een heleboel verzen over en dan komen we bij vers 43. Want ik kan me voorstellen dat u nu even denkt van: "Ja, wacht even, dat is wel mooi wat je zegt, maar wat heeft dat nou met die ziel te maken?" Nou, wacht even. Ik begin dan te lezen in vers 43.

▶ 28:33 Gezaaid in Oneer, Opgewekt in Heerlijkheid ↑ hoofdstukken

Er wordt gezaaid in oneer. Ik moet misschien even toelichten waar Paulus het hier over heeft. Dit gaat over u en mij, over stervelingen. Er komt een moment dat de mens inderdaad weer terugkeert naar de aarde. Wordt hij dan begraven? Dat is natuurlijk een prachtig Bijbelbeeld. Een begrafenis is een symbool van zaaien; van wat een boer doet als hij zaad strooit in de aarde. Dat doet hij namelijk in verwachting, in de verwachting dat dat zaad opkomt. Dat is een wonderbaarlijk proces, maar dat is ook het leven. Het is nu herfst, alles valt af, alles sterft. Maar je weet: na verloop van een paar maanden ontluikt de natuur en overwint het leven de dood.

Er wordt gezaaid in oneer. Dat wil zeggen dat de mens sterft in oneer. Zoals Paulus dat hier neerzet, is het zo trefzeker. Oneer wil ook zeggen: zonder heerlijkheid. Ontluisterend. Het hele proces dat een mens ondergaat, is er een van afnemende heerlijkheid. Eerst is er het opbloeien, dan is een mens op zijn moois, en dan ga je weer over de top. Nee Petra, je moet niet zo lachen, dat is nergens voor nodig! Ik ben nu op de top, ja dank je... Ik vrees alleen dat ik al enige tijd, geruime tijd, aan de afdaling bezig ben. Maar we hebben het ermee te doen. Dat is een proces van ontluistering. Allerlei lichaamsfuncties worden minder of vallen uit. Er zijn mensen die dat veel beter en kleurrijker kunnen beschrijven dan ik, maar het is niet zo moeilijk om je daar iets bij voor te stellen. Er is sprake van een ontluisterend proces. En vooral als dat eenmaal terminaal is, dan is dat echt zo; dan is het niet alleen een kwestie dat je doodgaat of dat er een eind aan komt, maar die weg ernaartoe is ontluisterend. Er wordt gezaaid in oneer.

Wat Paulus in een drie- of viertal contrasten vervolgens naar voren brengt, is geweldig. Er wordt gezaaid in oneer, maar, zegt hij, dat is het tegenovergestelde van hoe het gaat worden. Kijk, het wordt vergeleken met zaaien, het aan de aarde toevertrouwen, en dan gebeurt er iets wat geen mens kan begrijpen. Namelijk: dat zaad sterft af, het ontbindt. Maar daar komt iets totaal anders uit. Er wordt een korrel in de aarde gestopt – ook dat wordt door Paulus uitgelegd – maar er komt geen korrel uit. Nee, er komt iets anders uit. Natuurlijk lag dat al wel vast in die korrel, dat is waar, maar er komt vervolgens iets veel groters uit.

Er wordt gezaaid in oneer, er wordt opgewekt in heerlijkheid. Daarbij is de gedachte bij heerlijkheid ook die van licht. Dat is een hele mooie gedachte: heerlijkheid en licht zijn in de Bijbel synoniem. Trouwens, Paulus had dat in het voorgaande ook al gezegd toen hij sprak over de heerlijkheid van de zon en de maan; dan heeft hij het gewoon over licht. Ik geloof ook werkelijk dat het opstandingslichaam lichtgevend zal zijn. Wij doen kleren aan, maar dat had Adam trouwens ook niet, want die was bekleed met licht. Hij was niet naakt; nee, hij was bekleed met licht toen hij nog een levende ziel en geen stervende ziel was. Maar straks in de opstanding zal de mens ook licht zijn. Hij wordt opgewekt in heerlijkheid. Ik geef toe, ik kan daar niet al te veel over zeggen omdat het eigenlijk mijn voorstelling tart. Maar ik moet er wel bij zeggen: de Eersteling, de garantie, die laat al wel zien wat je je daarbij zou kunnen voorstellen. Denk aan Paulus zelf, aan wie Christus verscheen in een oogverblindend licht. Een totaal andere werkelijkheid.

Wordt gezaaid in oneer, wordt opgewekt in heerlijkheid. Ik kan er natuurlijk niet al te diep op ingaan. Er wordt gezaaid in zwakheid, er wordt opgewekt in dynamij. In kracht, in vermogen. Ook dat is een ontluisterend proces dat een sterveling ondergaat. Het is een proces van afnemende kracht, oftewel van zwakheid. Maar daar staat tegenover dat lichaam waarin men opgewekt zal worden; dat heeft zo’n ontzaggelijk vermogen, terwijl dit zielse lichaam nog gekarakteriseerd wordt door onvermogen, door zwakheid. Zelfs door toenemende zwakheid of afnemende kracht, zo zou je het ook kunnen zeggen. Maar er wordt opgewekt in vermogen. Ja, er is er maar één die dat zo gearrangeerd heeft en die dat ook zo regisseert. Er wordt... En nu komt het.

▶ 34:49 Van een Zielslichaam (psychisch) Naar een Geestelijk Lichaam (pneumatisch) ↑ hoofdstukken

Er wordt een zielslichaam gezaaid en er wordt een geestelijk lichaam opgewekt. Een zielslichaam, zo staat het er. Ik geef toe, in uw NBG-vertaling staat iets anders; daar staat "een natuurlijk lichaam". Maar dat kun je rustig doorkrassen. In het Grieks staat daar namelijk het woordje psychikon. Ons woord psyche komt daar vandaan: een psychisch lichaam. En wat is een psychisch lichaam? Dat is een zielslichaam.

Even later, in vers 50, gaat Paulus zeggen dat dit lichaam vlees en bloed is. Wanneer hij zegt dat er een zielslichaam gezaaid wordt, bedoelt hij een lichaam dat geregeerd, gedomineerd en beheerst wordt door bloed. Dit zielse bestaan heet vlees en bloed. Maar er wordt een geestelijk lichaam opgewekt. Dus een zielslichaam wordt uiteindelijk gezaaid in de aarde en er wordt een pneumatisch lichaam opgewekt — een term die komt van het Griekse woord pneuma, dat we ook allemaal wel kennen. Dat wil zeggen dat dat lichaam niet meer beheerst wordt door de ziel, maar door pneuma, door geest.

Denk daar eens over na. Ik geloof bijvoorbeeld om deze reden dat het opstandingslichaam geen bloed meer zal kennen. Vlees en bloed zullen het Koninkrijk Gods niet beërven. Dit huidige lichaam is een zielslichaam en de ziel van alle vlees is in het bloed. Maar er wordt een pneumatisch lichaam opgewekt. Zou het zo zijn — en ik geef toe, ik zit nu even te fantaseren om het wat concreter te maken — dat onze aderen dan niet meer gevuld worden door bloed, maar door pneuma, door geest? Ik denk het wel. Niet meer een lichaam dat beheerst wordt door de ziel, maar door geest, door werkelijke geest.

Kunnen we ons dat nu voorstellen? Dat je nu met je geest denkt: ik wil naar New York, maar dit lichaam is daaraan gebonden. Het opstandingslichaam, het lichaam van de heerlijkheid, kent die beperkingen niet meer. Hoe dat komt? Dit lichaam is gebonden aan de aarde, zoals een rups aan de grond vastzit. Maar het opstandingslichaam is de vlinder, de volgende fase, die die beperkingen niet meer kent. Dat zal beheerst worden door de geest. Dat is toch een geweldig idee?

Vergis je niet, we kunnen ons al zo verschrikkelijk druk maken over een nieuwe keuken of een nieuwe auto, maar we hebben het nu over dit bestaan dat slechts een paar decennia voortduurt. Dat is maar een heel tijdelijk verblijf; dit is een tent, terwijl het huis dat wacht onvergankelijk is. Het is toch wel erg boeiend dat we vanuit Gods Woord zelf informatie krijgen over hoe dat zal zijn: niet meer in oneer, niet meer in zwakheid, niet meer ziels, maar pneumatisch. Beheerst en gedomineerd door geest. Er wordt een geestelijk lichaam opgewekt.

Zie je trouwens ook hoe wij vaak over deze termen denken? Wij denken bij "ziels" of "psychisch" vaak aan iets geestelijks. Ik heb dat eens opgezocht op een taalwebsite waarin dingen gedefinieerd worden. Bij het woordje "psychisch" staat dan deze definitie: "Psychisch is afgeleid van psyche en betekent geestelijk, het tegenovergestelde van lichamelijk." Als je dit nou volgt, dan snap je niets meer van de Bijbel. Het zielse staat namelijk niet tegenover het lichaam; dit ís een zielslichaam. En het lichaam dat we straks zullen hebben, naar het model van Christus, dat is een pneumatisch lichaam.

Ziel is niet hetzelfde als geest. Integendeel. Mensen hebben psychische problemen en willen daarom geestelijke verzorging; dat is precies diezelfde spraakverwarring. Maar het Woord van God is, zoals in Hebreeën 4 staat, zo scherp als een tweesnijdend zwaard. Het scheidt ziel en geest. Het Woord van God maakt een messcherpe scheiding tussen die twee. Dat is niet hetzelfde. Ziels en geestelijk, psychisch en pneumatisch; dat zijn twee totaal verschillende orden. Dit lichaam, dit bestaan, is ziels. Het bestaan van de opstanding is heerlijkheid. Dus die gangbare definitie is prima als je zegt dat we dat in het Nederlands zo bezigen, maar we hebben het nu over wat de Schrift zegt en dan kun je dit gewoon rustig vergeten.

Nog even verder: er wordt een zielslichaam gezaaid, er wordt een geestelijk lichaam opgewekt. Indien er een zielslichaam is, is er ook een geestelijk lichaam. Dat wil zeggen dat het een net zo reëel is als het ander. En nu ga ik even verder in vers 45.

▶ 40:49 De Eerste Mens en de Laatste Adam ↑ hoofdstukken

Zo ook is het geschreven — u weet inmiddels dat dit in Genesis 2 vers 7 staat: "De eerste mens, Adam, werd tot een levende ziel." Dat hebben we gelezen; zo staat het geschreven. De eerste mens, Adam, ons aller stamvader, hij werd een levende ziel. En nou komt het: "De laatste Adam tot een levenmakende geest." Weer dat grote verschil, dat contrast tussen ziel en geest, tussen psyche en pneuma.

De eerste mens was Adam. Adam betekent eigenlijk gewoon 'mens'. Het komt van het woordje Adama, wat betekent dat hij uit de aarde genomen is. Het Hebreeuwse woord voor aarde, de aardbodem, is Adama. Hij is dus uit de aarde; een mens is eigenlijk een aardeling, iemand die uit de aarde genomen is.

De laatste Adam tot een levendmakende geest. Dat woordje 'laatste' vind ik zo mooi. Je hoort die uitdrukking wel eens voorbij komen — tenminste ik wel, en ik struikel er altijd over — dat we zeggen: "Ja, dat is de tweede Adam." Nee, Jezus Christus is niet de tweede Adam; Hij is de laatste Adam. Want bij een tweede Adam zou je nog kunnen denken dat er ook een derde of een vierde kan komen. Nee, Hij is de laatste; Hij is de definitieve versie. En hoezo Adam? Waarom heet Jezus Christus Adam? Wel, omdat Hij, net als Adam, heel de mensheid insluit. Door één mens is de zonde en de dood in de wereld gekomen. Dat is feitelijk zo; dat is geen keuze van een individu. Je bent gewoon een adamiet en je oorsprong bepaalt daarmee je bestemming. Je bent uit Adam voortgekomen en dus ben je al in de wieg een zondaar en een sterveling. Waarom? Wel, je bent een adamiet, that's it. Je bent onderhevig aan de dood.

Maar daar is die laatste Adam, de tweede mens. In Romeinen 5 wordt dat in een hele lange passage door Paulus zo duidelijk onderstreept. Die laatste Adam, Hij is een levendmakende geest. Levendmaken — dus niet slechts 'levend', maar dat Hij leven geeft. Zijn woord is ook leven. Je leest ook dat door de laatste Adam, door Christus, door Zijn machtswoord de doden zullen worden opgewekt. Denk maar bijvoorbeeld aan Lazarus, toen Hij op die begraafplaats waar Lazarus begraven lag zei: "Lazarus, kom uit!" En Lazarus kwam uit. Dat is een type, hè? "Ik ben de opstanding en het leven," had de Heer zojuist gezegd. Dat is toch geweldig? Ik heb iemand horen zeggen: "Weet je waarom Hij zei: 'Lazarus, kom uit'? Dat was om te voorkomen dat al die doden daar zouden opstaan." Het ging om het type, het ging om het onderwijs. Zijn woord is levend, geïnspireerd en levendmakend.

In Hem is heel de mensheid besloten — ieder in zijn eigen rangorde, ieder in zijn eigen afdeling. Als gelovigen vandaag, als wij dit mogen weten, is dat iets om ons in te verheugen. Als je ogen daarvoor geopend zijn, is dat niet omdat je het zelf zocht, maar omdat Hij jou daartoe geroepen heeft. Dat vindt weerklank; dat is Zijn werk. Het geweldige is dat heel de mensheid daarin zal delen. De laatste Adam, een levendmakende geest.

En dan staat er nog bij: "Maar niet het geestelijke komt eerst, maar het zielse; vervolgens het geestelijke." Eerst het psychische, daarna het pneumatische. Weet u wat daar ook nog in besloten ligt? Dat Adam geen definitieve versie was. Toen God Adam schiep, was hij een eerste. De christelijke theologie, de orthodoxie zoals die zich in de loop der eeuwen heeft ontwikkeld, zegt vaak: het is ooit in den beginne misgegaan en toen kwam God met een reddingsactie om het te repareren. Niks ervan, totaal niet! Er ging niks mis. Adam was zo bedoeld; hij is nooit bedoeld als de definitieve versie. Hij was een prototype. 'Proto' betekent de eerste, maar hij is ook een type; hij is een type van Hem die zou komen. Adam was ziels, en het feit dat Adam als ziel ook van de verboden vrucht at en daarmee de dood in de wereld kwam — zo moest het gaan. Prijs God, want het is allemaal Zijn plan. Hij heeft alles onder controle. Hij schiep ooit Adam niet met de bedoeling dat het door Adam allemaal goed zou blijven. Het was fase één. Dat moest eerst komen om uiteindelijk plaats te maken voor het laatste, het definitieve. Niet het psychische, maar het pneumatische. Niet het zielige, maar het geestelijke.

Ja, daar houd ik dan van. Want wij zeggen dan 'geestelijk', maar dat klinkt soms wat zwaar. Nee, het is eigenlijk geestig; het is pneumatisch. Het begon zielig. De mens is, zoals wij het ook gebruiken als we zeggen dat iets zielig is, tragiek. Als je erover doordenkt, zie je dat dit klopt: de mens is eigenlijk heel zielig, toch? Daar word je niet vrolijk van. En je begrijpt dan ook heel goed waarom zoveel mensen inderdaad de gang naar de zielkundigen maken — wij noemen dat dan een psycholoog of een psychiater — maar dat is omdat dit bestaan zo door en door ziels is.

Dan is het een verademing — een mooi woord in dit verband — om werkelijk het goede bericht te kennen en te weten: niet het zielse regeert, maar het pneumatische. Dat wat in Christus, de Eersteling, werkelijkheid werd. Hij werd opgewekt uit de doden, eens voor altijd, in heerlijkheid en in kracht. Ik vergat er even een... kijk, dat is dus ook dat zielse, dan word je vergeetachtig en dat is ook het aftakelen van. Maar ik dacht aan: er wordt opgewekt in heerlijkheid, in kracht en — dat was het woord dat ik zocht — in onvergankelijkheid. Dat is allemaal familie van elkaar, want die onvergankelijkheid is juist de heerlijkheid en dat is ook de kracht. Dat hoort allemaal bij elkaar.

Als je zo in het leven mag staan, dan is je bestaan zelfs hier, in dit bestaan waar alles stervend is, 'geestig'. Waarom? Dan kun je de humor van de dingen inzien. God overwint! De dood is overwonnen en de dood wordt eens — ik weet het, het is de laatste vijand — tenietgedaan. Christus moet heersen totdat Hij de dood als laatste vijand tenietgedaan zal hebben. Wanneer de laatste levend is gemaakt, dan is er geen dood meer. Dan wordt God alles in allen en dan is Zijn plan vervuld. Kijk, juist daarom, lieve mensen, hebben we reden om blij, opgewekt — ook een mooi woord in dit verband — en geestig pneumatisch in het leven te staan. Om zo over de dingen heen te kijken en ons daarin te verheugen. Waar of niet? Zullen we een lied daarover zingen? Ik dacht aan lied 47: "Omdat Hij leeft, ben ik niet bang voor morgen." Dat is dat geestige: omdat Hij leeft, is mijn angst weg. Omdat ik weet dat Hij de toekomst heeft, is het leven het leven waard. En als we over dit leven spreken, zou ik zeggen: waarom zouden wij niet opstaan?