▶ 00:00 Uw Spreken Zij te Allen Tijde in Genade ↑ hoofdstukken

Goedemorgen, vrienden, dames en heren, jongens en meisjes daar achterin en in de zaal. U hoeft er niet bang voor te zijn dat u deze morgen de ongezouten waarheid wordt verteld, of mijn ongezouten mening. Ik wil u juist eens meenemen naar waarheid die juist wél gezouten is. Ik weet niet of u er ooit wel eens bij hebt stilgestaan wat dat nou eigenlijk betekent: je ongezouten mening geven of de ongezouten waarheid vertellen. In ieder geval roept het bij mij niet al te plezierige gevoelens op wanneer je zoiets hoort. Dat woord 'ongezouten' suggereert trouwens al dat zout iets positiefs moet zijn. Dat klopt ook, en daar wil ik wat meer over vertellen. Dat heeft heel veel aspecten die ik niet allemaal zal bespreken, maar dit is het startpunt voor deze studie en de zaken die ik vanuit de Bijbel met u wil delen.

In Kolosse 4 vers 6 lezen wij — als u een NBG-vertaling hebt, staat het tenminste op deze wijze weergegeven: "Uw spreken zij te allen tijde aangenaam, niet zouteloos; gij moet weten, hoe gij aan ieder het juiste antwoord moet geven." Het gaat mij met name, of eigenlijk uitsluitend, om dat eerste zinsdeel. Daar wil ik wat meer over zeggen en u wat dieper in meenemen. "Uw spreken zij te allen tijde..." Letterlijk staat er — ik heb hier een interlinear bij me om de Griekse tekst te bekijken die Paulus tweeduizend jaar geleden noteerde toen hij een brief schreef aan de ecclesia, de gemeente in Kolosse — daar staat letterlijk: "Het woord van u zij altijd..." De groene letters op de dia zijn de meest letterlijke weergave, de blauwe letters zijn de NBG-tekst die vaak wat vrijer is weergegeven.

Hoe dan ook, er staat dus eigenlijk: "Het woord van u zij altijd..." De NBG-vertaling zegt 'aangenaam', maar letterlijk staat daar dat het woord of de woorden 'in genade' zijn. Dat is geen kritiek op de NBG-vertaling, integendeel. Het woord 'aangenaam' is een perfecte aanduiding van wat genade namelijk ook is. U moet weten dat het hier gaat om de Griekse woorden en chariti. De betekenis van dat woord charis moet je altijd in gedachte houden wanneer je in de Bijbel over genade of dankbaarheid leest, want dat is allemaal afgeleid van dat woord charis.

Charis betekent letterlijk gewoon 'vreugde'. Vandaar ook dat de woordenboeken als definitie van charis geven: al wat vreugde bereidt, in de meest brede betekenis van het woord. Dat is genade. Vandaar dat het woord 'aangenaam' daar direct aan verwant is. Het is dus geen kritiek, maar ik wijs u er wel even op wat er echt staat: "Uw woord zij altijd in genade", in dat wat vreugde geeft. Niet soms, nee, altijd. Dat sluit natuurlijk naadloos aan — ik zeg 'natuurlijk', maar daar ga ik ervan uit dat u enigszins op de hoogte bent van wat Paulus in deze brief naar voren heeft gebracht — bij de wijze waarop hij zo overvloeiend spreekt over genade. Hij spreekt over de overvloeiende genade en de wijze waarop God dat bewezen heeft, bewijst en ook zal bewijzen. Zonder limieten, voortdurend verblijdend en blijmakend.

Paulus zegt dat wanneer je dat kent en daarvan op de hoogte bent, het zijn weerslag zal hebben in je spreken. Als je genade kent, werkelijke vreugde, zal je spreken ook die toonhoogte krijgen: altijd in genade. Er is namelijk genade genoeg, een overvloed. Dus wat weerhoudt ons ervan om niet alleen die vreugde te hebben, maar ook andere mensen blij te maken? De grootste vreugde is immers om een ander blij te maken. In het boek Handelingen lees je dat het zaliger — letterlijk gelukkiger — is om te geven dan te ontvangen. Het is heerlijk om zelf blij gemaakt te worden, maar het is nog veel mooier om een ander blij te maken. Dat is met recht dubbele vreugd. Het woord van u zij altijd in genade; dat is wat er eigenlijk staat. In genade. Daar wil ik nu wat dieper op ingaan.

▶ 05:37 Met Zout Gekruid: Zout als Smaakmaker ↑ hoofdstukken

Niet zouteloos. We weten allemaal ongeveer wel wat dat in het Nederlands betekent: iemand die zouteloos spreekt. Ik hoop niet dat u het vanmorgen van mij zegt, maar goed, dat is helemaal aan uw oordeel. Een zouteloos verhaal of zouteloos spreken. Maar toch is de Nederlandse associatie van zouteloos niet helemaal – of helemaal niet – hetzelfde als wat Paulus hier aangeeft. In ieder geval is er een groot verschil.

In de eerste plaats staat er letterlijk niet zozeer op deze wijze dat het 'niet zout' was, maar letterlijk – als u trouwens een Statenvertaling hebt, staat daar: met zout besprengt. En als u hier de Griekse woorden bekijkt, dan is de meest letterlijke weergave, de Concordant Version heeft dat ook: met zout gekruid. De gedachte is dus: uw woord zij altijd in genade, in vreugde, en dan met zout gekruid. Kennelijk zijn die twee aan elkaar gelinkt. Dat wil zeggen: het spreken van het woord in genade, in vreugde én met zout gekruid. Dat is juist dat zout, dat kruiden, en het grappige is dat we dat ook in de Griekse taal op allerlei manieren weer tegenkomen.

In de eerste plaats is het zo dat zout gebruikt wordt om iets smaak te geven; het is een smaakversterker. Ik wil u op een heel aardig voorbeeld daarvan wijzen, dat ons compleet ontgaat wanneer je de vertaling leest. Maar daarentegen, als je naar de Griekse tekst kijkt zoals dat genoteerd staat, dan zit daar het woordje zout in. Ik wil u wijzen op Handelingen 1 vers 4. Dan lees je, vlak voordat Jezus daar op de Olijfberg definitief – nou ja, 'definitief' tussen aanhalingstekens – ten hemel zou varen, dat er vlak voorafgaand daaraan staat: 'en terwijl Hij met hen aanzat, gebood Hij hun Jeruzalem niet te verlaten', etc. Maar let even op deze woorden: 'met hen aanzat'. Daar staat letterlijk 'zijnde samen-gezouten'.

Het idee is: ze zaten daar bij elkaar. Aanzitten met elkaar, dat wil zeggen met elkaar de maaltijd gebruiken. Maar dat doe je 'gezouten'. Als je met elkaar de maaltijd gebruikt, dan krijgt die maaltijd smaak. Dat is goed; juist omdat er zout aan toegevoegd is, krijgt het smaak. Dat is het idee. En dat zou je dus helemaal niet zo lezen als je dat op deze wijze in de vertaling tot je neemt, maar het staat er wel. De gedachte is dus: een maaltijd is iets wat met zout bereid is en zo smaak krijgt. Dat is de eerste betekenis van zout, althans de eerste betekenis die ik nu even wil noemen. Juist ook omdat, als Paulus zegt 'met zout gekruid', daarbij de gedachte is dat het smaak krijgt door het zout. Maar er is nog een andere betekenis van zout en daar wil ik nu ook even op wijzen.

▶ 09:23 Zout als Bederfwerend Middel en het Onvergankelijke Zoutverbond ↑ hoofdstukken

Oh ja, even. Ik wil ook een aantal plaatsen noemen. En dat is die van het bederfwerende. Dat is de functie van zout, inmiddels in een tijd waarin dat wat op de achtergrond is geraakt doordat we vandaag allemaal koelkasten en vriezers hebben. Maar vroeger, voordat men gebruik kon maken van een koelkast, moesten dingen bewaard worden door het met zout te pekelen, te zouten inderdaad. De dingen moesten worden ingezouten, alles wat bederfwerend is. Wat wij nu in de koelkast doen – of bijna alles wat we in de koelkast doen – dat moest vroeger gezouten worden. Met name vlees, dat werd gepekeld of in ieder geval gezouten. Waarom? Wel, precies om dezelfde reden waarom wij het in de koelkast doen: opdat het bederf niet meteen zou intreden. Zout is bederfwerend.

Dat is eigenlijk de oorspronkelijke betekenis en ook de meest belangrijke betekenis. Juist in de voorbereiding van deze studie heb ik me er nog eens mee beziggehouden. Het blijkt dan ook dat zout vroeger ook... ik maak nu een woordgrapje, maar dat schiet me zo ineens te binnen... dat was peperduur. Maar eigenlijk is het zo dat zout inderdaad een heel kostbare aangelegenheid was. En weet u dat zelfs ons woordje salaris daarvan komt? Salaris komt van het woord zout. Men betaalde vroeger met zout en dat was een heel kostbare zaak. Vandaar ook dat het als betaalmiddel diende.

Ik wil u op een paar schriftplaatsen wijzen en dan gaan we eerst even naar het Oude Testament, de Hebreeuwse Bijbel, waar ook op die betekenis van dat zout gewezen wordt. Ik ga nu naar Leviticus 2. Als u die hoofdstukken leest die bepaald niet boeiend zijn om voor te lezen, maar des te meer wanneer je onder de oppervlakte graaft – want de rijkdommen, de echte schatten en goudkorrels vind je niet aan de oppervlakte, maar in de mijne – dan moet je met passie gaan graven. Maar dan vind je het ook rijkelijk. In Leviticus 2 wordt gesproken over het spijsoffer. Ik ga u nu geen exposé geven over wat die offers allemaal betekenen, maar één ding wil ik wel vertellen: offers verwijzen per definitie naar Hem die Zijn leven gaf. Vandaar ook dat er altijd sprake is van slachting. Maar dat is niet wat het offer is; het offer is juist wat daarna komt, wanneer het opstijgt voor God tot een liefdelijke reuk. Het is buitengewoon belangrijk om dat te zien, want dan zie je al dat die hele offerdienst die Israël kende en die was voorgeschreven in de Mozaïsche wetgeving, in al haar details verwijst naar Hem die zou komen, die geslacht zou worden. Gedood aan het kruis inderdaad, daar is al over gesproken, om daarmee de liefde van God voor deze wereld te bewijzen. Hoeveel houdt God van deze wereld? Kijk naar Golgotha. Zoveel houdt Hij van jou en van deze hele wereld, van al die miljarden mensen. Dat is één ding. Maar dat is niet wat het offer is, want Hij stierf om op te staan, om nieuw leven aan het licht te brengen. Leven dat de dood achter zich heeft. En daar verwijst de offerdienst naar. Dat wil zeggen: dat wat er volgt na de slachting, als het vervolgens opstijgt voor God tot een liefdelijke reuk. Het spreekt van leven uit de dood.

Nu zijn we in Leviticus 2 en daar gaat het over het spijsoffer. Van het spijsoffer lees je dat het met olie overgoten moest worden. Olie heeft trouwens ook alles weer te maken met nieuw leven. Olijfolie, dat vitaliserende spul dat uit de hemel zomaar komt. Ik bedoel, het komt niet uit de aarde, dat is aardolie, maar olie in de Bijbel spreekt van leven. Een olijfboom is ook een boom die eigenlijk nooit doodgaat; het is een boom die zichzelf regenereert: leven. Dat spijsoffer werd overgoten met olie. Als ik het eigenlijk goed zeg, moest het gezalfd worden. Dat wil zeggen: het moest een mashiach worden. Want mashiach of messias of christus betekent allemaal 'gezalfd'. Dat was wat het spijsoffer is.

Dan lees je in vers 13 van hoofdstuk 2 – het is een beetje een lange aanloop, maar ik moet het even gezegd hebben – daar staat: "En elke offergave van uw spijsoffer zult gij zouten; gij zult het zout van het verbond van uw God aan uw spijsoffer niet laten ontbreken; bij al uw offergaven zult gij zout voegen." Hier is de gedachte inderdaad die van smaak, maar ook van het bederfwerende. Het heeft te maken met leven uit de dood, leven dat de dood achter zich heeft, vandaar ook met zout besprengd dat niet aan het bederf onderhevig is en daarom verwijst het naar onvergankelijkheid. Zout is dat wat niet met bederf te maken heeft, maar juist met het onbederfelijke, met wat het bederf voorbij is. Vandaar ook de link met onvergankelijkheid. Hier wordt het genoemd: het zout van het verbond van uw God. Niet het zout van úw verbond met God, nee, het zout van het verbond van úw God. Als God een verbond sluit, dan geeft Hij Zijn belofte en dat is niet aan bederf onderhevig. Met mensenwoorden moet je altijd maar uitkijken; mensenwoorden zijn per definitie bederfelijk. Nu hoor je iets en naderhand blijkt het alweer anders te zijn. Dat is de grote ellende: je kunt van mensen niet op aan. Dat is gewoon een feit, en dan heb ik het niet alleen maar over de veelbelovende politici. Echt niet, het is gewoon iets algemeens. Mensenwoord, dat is de grote ellende, daar zak je doorheen. Maar het Woord van God, daar kun je van op aan. Als Hij iets zegt, als Hij spreekt en Zich contracteert of vastlegt – want dat is wat een verbond is – dan is dat ook zo. Niet bederfelijk.

Ik zal nog een voorbeeld geven: Numeri 18. Gaat het over de zonen van Aäron, de hogepriester. Ik ga niet op die details in, ik ga nu meteen naar de kern. Dan lees je in vers 19 van dat hoofdstuk: "Alle heffingen der heilige gaven die de Israëlieten als heffingen aan de HEERE zullen brengen, geef Ik u en uw zonen en uw dochters met u tot een altoosdurende inzetting; een altoosdurend zoutverbond is het voor het aangezicht des HEEREN, voor u en uw nakomelingschap." Wat dit woord en de context precies wil zeggen, daar ga ik nu aan voorbij, maar één ding is duidelijk: er wordt hier gesproken over een zoutverbond. Zelfs al weet je helemaal niets van zout, één ding moet toch duidelijk zijn: dat zoutverbond heeft kennelijk te maken met iets wat niet voorbijgaat. Een altoosdurend zoutverbond voor uw nakomelingschap, dat wil zeggen: de generaties die gaan komen. Kijk, dat is nu weer typisch de mens, want wij volgen elkaar op; geslachten komen en geslachten gaan. Een mens is nu eenmaal bederfelijk. Maar dit woord is een zoutverbond; het doorstaat de dood. Dat wil zeggen: ook over de generaties heen blijft het. Het is niet aan bederf onderhevig en vandaar 'zoutverbond'. Zoutverbond wil zeggen: het blijft. Het is onbedorven en zorgt er ook voor dat bederf geweerd wordt. Diezelfde uitdrukking komen we nog een keer tegen in 2 Kronieken 13. Dan heb ik twee of drie getuigen genoemd en daarmee moet de zaak vaststaan. Want hoe was het ook alweer? Als je iets wilt bewijzen, moet je twee of drie getuigen hebben. Nou, ik geef u twee, drie getuigen over die betekenis van dat zout: zout heeft te maken met dat wat niet aan het bederf onderhevig is en wat dat bederf ook tegengaat.

Hier wordt in dit vers niet gesproken over het verbond met het huis van Aäron, maar over een ander verbond dat God gesloten heeft met het huis van David: het koningshuis, de dynastie van David. En dan staat er: "Is het u niet bekend dat de Heere, de God van Israël, het koningschap over Israël voor altijd aan David gegeven heeft?" Dat wil zeggen: aan hem en zijn zaad, aan hem en aan zijn zonen. Een zoutverbond.

Ook hier weer wordt dat verbond dat God gesloten heeft met specifiek die dynastie – of eigenlijk moet ik zeggen: met David en zijn nageslacht, zijn huis, zijn koningshuis – een zoutverbond genoemd. Ook hier is de gedachte weer: dat staat. Het is niet aan bederf onderhevig; het staat nog steeds. Want weliswaar is die troon daar in Jeruzalem... ik wijs nu een kant op, maar ik weet niet eens of ik de goede kant op wijs. Ik ben nu een beetje gedesoriënteerd, dat wil zeggen: niet op het oosten gericht.

In elk geval was in Jeruzalem het huis van David gelokaliseerd. Daar regeerde David. Dat huis heeft eeuwenlang gefunctioneerd, maar die troon staat al duizenden jaren vacant. Maar ik zal u dit zeggen: de Zoon van David is er wel, alleen bevindt Hij zich nu elders. En over niet al te lange tijd breekt de tijd aan dat Hij acte de présence zal geven en zal verschijnen in Jeruzalem. Dan zullen alsnog deze woorden waarheid blijken te zijn. De Zoon van David is de laatste telg, maar dan ook de definitieve telg.

Want hoe was het met al die zonen van David? Ja, die kwamen en ze gingen weer. Maar deze Zoon van David stond op uit de doden. Dat was het eerste lied dat we zongen: "Hij stond op uit de doden, Davids Zoon." Ja, maar Hij stond op om nooit meer te sterven. Hij heeft met recht de dood overwonnen; het ligt achter Hem. Hij is de laatste Zoon van David en Hij zal verschijnen. Hij zal inderdaad alle beloften die God aan dat huis gegeven heeft vervullen voor Israël en voor de gehele volkerenwereld. Kortom, dat is met recht veelbelovend, maar daar kun je van op aan.

Goed, het zoutverbond. Dan wil ik nog iets noemen over zout en dan gaan we naar 2 Koningen. Dat brengt ons bij een geschiedenis die ons verwijst naar de profeet Elisa. Gezondheid! Ja, we hebben het over gezond maken zelf, en dan zeg ik "gezondheid" als ik dat zo hoor.

▶ 22:24 Elisa en de Bron van Jericho: een Zoutoplossing Tegen de Dood ↑ hoofdstukken

In 2 Koningen 2 vinden we van die schitterende, maar ook merkwaardige geschiedenissen over Elisa. We lezen dat hij in vers 19 in Jericho komt, en daar staat dat de mannen van de stad tot hem spreken. Jericho is de laagstgelegen stad van de hele wereld – wist u dat? Bijna 300 meter beneden de zeespiegel. Er is geen stad die zo laag ligt, zo nabij de dood. Voor degenen die er weleens geweest zijn, of het weten van de landkaart: Jericho ligt vlak bij de Dode Zee, die niet voor niets zo heet. Die zee is namelijk volstrekt dood, en daar ligt Jericho bij. Dat heeft trouwens ook alles met zout te maken, maar dat is weer een ander verhaal.

Hoe dan ook, Jericho is eigenlijk een beeld van deze wereld: nabij de dood en diep gezonken. In vers 19 zeggen de mannen van de stad tegen Elisa: "Zie toch, de ligging van de stad is goed." En dat is zo; als je daar komt vanuit de woestijn, die echt heel dor en droog is vlak bij de Dode Zee, dan zie je daar een oase met allemaal palmbomen. Het wordt in de Bijbel ook wel de Palmstad genoemd. "Zie, de ligging van de stad is goed, zoals mijn heer ziet," zeggen ze tegen Elisa. "Maar het water is slecht." Het water is kwaad. Wat bedoelen ze daarmee? Wel, de landstreek veroorzaakt misgeboorte. De bron van Jericho – die je overigens nog steeds kunt bezoeken en die nu perfect gezond is – was om de een of andere reden ziekmakend en veroorzaakte misgeboorte.

Dan lezen we in vers 20 dat Elisa zegt: "Haalt mij een nieuwe schotel en doet er zout in." En ze haalden hem die schotel. Daarop ging hij naar de waterwel, de waterbron, wierp het zout daarin en zei: "Zo zegt de HEER: Ik maak dit water gezond. Daaruit zal geen dood of misgeboorte meer voortkomen." En het water werd gezond tot op deze dag – dat kan ik anno 2000 inderdaad nog steeds zeggen – volgens het woord dat Elisa gesproken had.

Ooit, zoveel duizend jaar geleden, was dat dus een bron die kwaad was geworden en dood en verderf voortbracht. En wat was de oplossing? Het was een zoutoplossing. De oplossing voor dat dood en verderf was zout. Met wat ik zojuist al heb gezegd, hoeft die oplossing u feitelijk niet meer te verbazen. Want als het probleem bederf is, dood en verderf, wat moet dan de oplossing zijn? Zout. Datgene wat het bederf tegengaat en te maken heeft met wat onvergankelijkheid geeft; wat de dood overwint.

Uiteindelijk brengt dit je weer bij de boodschap van het geopende graf, van de weggewentelde steen en van de dood die overwonnen is. Davids Zoon stond op uit de dood. Feitelijk gaat de hele Bijbelse boodschap daarover: over Leven dat aan het licht gekomen is. Leven met hoofdletters, omdat het niet meer te bereiken is door de dood. Of het nu gaat om beelden van een spijsoffer of om een geschiedenis als deze over Jericho en de bron die dood en verderf zaaide: in allerlei geschiedenissen worden we gewezen op die boodschap van Leven dat sterker is dan de dood.

In een notendop is dat het Evangelie, het goede bericht. In een sterfelijke, bederfelijke wereld waar we allemaal onderdeel van uitmaken, is dat een goed bericht. De dood is overwonnen en daarom hebben we uitzicht, hoop, vreugde en vrede. Er gaat niets mis; er is een God die de dood overwint. Dat zie je in Elisa, wiens naam betekent: "God is Redder". Hij beeldt dat ook uit. Is er dood en verderf? "Kom maar op," zegt hij, en hij werpt er zout in. Net zoals Mozes ooit een stuk hout in het bittere water wierp – wat feitelijk dezelfde betekenis heeft – werpt Elisa zout in het water. Ook hier zie je dus de uitbeelding van leven dat de dood overwint en het bederf tegengaat. Zie daar de betekenis van zout.

Dit zijn illustraties om mijn punt te maken: dat zout te maken heeft met dat wat het bederf tegengaat, met onvergankelijkheid en met leven dat sterker is dan de dood. Ik hoop dat ik dat hiermee duidelijk heb gemaakt. Die betekenis kennen we allemaal wel enigszins, maar in de Bijbel wordt die ook duidelijk ondersteund en wordt de diepere betekenis ervan aangewezen.

Nu wil ik wat concreter worden als het gaat om die "gezouten waarheid". We begonnen bij Kolosse 4 vers 6: "Uw woord zij te allen tijde in genade, met zout gekruid." Nu we wat verteld hebben over zout als smaakmaker en als dat wat bederf weert, gaan we met die kennis in gedachte nog eens wat andere schriftplaatsen de revue laten passeren.

▶ 29:29 Reiniging Door het Waterbad met het Woord in Efeziërs 5 ↑ hoofdstukken

En de eerste die ik wil noemen is Efeze 5. Daar wordt niet gesproken over zout, dat niet, maar er wordt wel gesproken over de toepassing van het Woord en wat het Woord doet, namelijk genade geven. De context is wat apart: de mannen worden daar aangesproken. In ditzelfde gedeelte worden ook de vrouwen, de kinderen en allerlei groepen mensen aangesproken, maar hier worden specifiek de echtgenoten aangesproken. De mannen hebben als verheven voorbeeld Christus; dat staat ook in vers 25: "Mannen, hebt uw vrouw lief." Lief is hier het Griekse woord agape, dat wil zeggen onvoorwaardelijk, dus zonder mitsen en maren. Heb haar gewoon lief. Waarom? Dat is wat liefde is, en bovendien hebben we een schitterend voorbeeld in Hem.

Christus heeft Zijn ekklesia, Zijn uitgeroepenen, liefgehad. Daar moet ik even iets over zeggen, want het staat in een Griekse tijdsvorm die tijdloos is. Het idee is dus niet dat Hij ooit heeft liefgehad en dat toen heeft bewezen; het is een tijdloze werkwoordsvorm. Dat wil zeggen: Hij heeft lief, ongeacht wanneer. Het is belangrijk om daarop te wijzen. Zijn liefde is niet alleen zonder voorwaarden, maar ze is ook tijdloos. Het feit wordt hier gesteld: Christus heeft Zijn gemeente, de ekklesia — dat wat God vandaag verzamelt als volk — lief. Hij geeft Zichzelf ook over, en ook hier heb je weer diezelfde tijdloze vorm: Hij geeft Zich nu over. Hoe doet Hij dat? Het staat erbij: om haar te heiligen. Heiligen wil zeggen apart stellen, er iets aparts van maken. Dat is wat Hij doet. Vergis u niet: heiligen is geen arbeid of werk van ons, maar Zijn werk. Dat vind ik op zich al een goed bericht; je kunt je vertrouwen daar helemaal op stellen.

In feite is het zo dat op het moment dat je zelf aan de gang gaat — zoals dat in zoveel kerken en gemeenten helaas verteld wordt, waar mensen een last wordt opgelegd dat ze heilig moeten zijn — weet je wat je dan creëert? Schijnheiligheid. Want een mens kan dat niet en hij hoeft het ook helemaal niet, want Hij doet het. Als een mens zichzelf gaat opwerken om heiliger te worden, dan is dat schijn. Maar Hij doet het, zoals hier staat: om haar te heiligen. Hij bewijst Zijn liefde, Hij geeft Zich over en Hij stelt haar apart. En dan staat er: "haar reinigende", wat duidt op een voortgaande vorm. Het gaat maar door. Hij reinigt haar door het waterbad met het Woord. Er staat letterlijk: haar reinigende door het bad van het water in woord. Dat wil zeggen in Zijn uitspraak; in dat wat Hij zegt en vertelt. Hij reinigt haar en maakt haar schoon door dat wat Hij spreekt.

Ik lees nog even verder in vers 27, want wat spreekt Hij dan? Vertelt Hij dan de ongezouten waarheid, zoals dat vaak wordt gezegd? Ik had het zojuist over dat zelf-heiligen en die boodschap dat je heilig móet zijn. Ik wil even wijzen op een foute vertaling in de Bijbeltekst. Als u een NBG-vertaling hebt, dan staat er in 1 Petrus 1: "Wees heilig, want Ik ben heilig." U moet daar eigenlijk een rode streep doorheen zetten. Er staat namelijk niet "wees heilig", maar: "Gij zult heilig zijn, want Ik ben heilig." Dat is een belofte! Het is niet "jullie moeten heilig zijn". "Wees heilig" suggereert dat het iets is wat wij moeten doen, en dan wordt er gewezen op wie de mens is. Daar word je teleurgesteld en daar word je niet blij van. Maar op het moment dat je gewezen wordt op wat Hij doet, daar word je wél blij van. Waarom? Omdat Hij het doet.

Hij heiligt, en Hij vertelt ons niet Zijn ongezouten mening waarmee Hij je helemaal platwalst of de oren wast. Nee, Hij wast de voeten. Hij is nederig en Hij maakt blij. Hij reinigt met het waterbad van het Woord in Zijn uitspraken. Dat doet Hij niet door te vertellen wat ze moet doen en haar lasten op te leggen, maar integendeel: Hij reinigt haar door het waterbad met het Woord om zo de gemeente stralend voor Zich te plaatsen, zonder vlek of rimpel of iets dergelijks, zodat zij heilig is en onbesmet. Wat hier staat is wat de Heer doet met de ekklesia, met dat volk dat Hij Zich verzamelt. Hij geeft Zijn Woord — niet wat zij moet doen, maar Hij maakt ze stralend. Zo reinigt Hij.

Ik heb expres een plaatje uit de Good News Bijbel genomen uit het boek Hooglied. Daar gaat het over de bruidegom en de bruid. Ik weet — misschien ten overvloede, maar om misverstanden te voorkomen — dat het daar profetisch gaat over de Messias en Israël als bruid. Toch wordt daar ook in Efeze 5 over gesproken; de man-vrouwrelatie wordt vergeleken met die van Christus en de ekklesia. Waarom heb ik dat plaatje van Hooglied erbij genomen? Hoe gaat die bruidegom met die bruid om? Legt hij haar lasten op? Let maar eens op als je dat boek leest: hij verklaart haar zijn liefde. Hij zegt — en ik geef hier slechts één citaat: "Alles is schoon aan u, mijn liefste, zonder enig gebrek zijt gij." Het hele boek is één grote lofzang op de bruid en anderzijds op de bruidegom, want die liefde van de bruidegom roept ook de liefde van de bruid weer wakker. Het is een prachtig boek. Het is liefde, maar juist daardoor wordt die bruid ook gevormd. "Alles is schoon aan u, mijn liefste, zonder enig gebrek zijt gij."

Dat is precies wat de Heer tegen de ekklesia zegt. Niet wat zij moet doen, maar wat zij voor Hem betekent. En als er een gebrek is? Geen probleem, want wat wij tekortkomen, daar heeft Hij meer dan genoeg van. Daarom kan Hij zeggen: "Zonder gebrek zijn jullie." Natuurlijk zijn er gebreken als we in de spiegel kijken — en dat bedoel ik overdrachtelijk. Als je je eigen falen en tekortkomingen opmerkt, word je daar niet blij van. Dan word je besmeurd en vies; je zelfbeeld wordt besmeurd door in de spiegel te kijken en te zien wie jij bent. Maar op het moment dat je Zijn Woord tot je neemt, Zijn Woord van genade, dan hoor je wat wij voor Hem betekenen en wie wij zijn. Gewoon volmaakt; dat zijn wij in Zijn ogen. Dat zegt Hij, en dan worden we blijer. Heb je een tekort? Geen probleem, Ik geef jou wat je tekortkomt. En als je iets niet kunt? Ook geen probleem, sterker nog: des te beter, want het is een mooie gelegenheid voor Mij om het te gaan doen. Kijk, daar word je toch blij van, van zo'n Woord? Er zijn geen beperkingen aan Zijn liefde en dat is wat Hij verklaart in Zijn Woord. Zo maakt Hij die gemeente stralend. Op het moment dat je verneemt wie wij voor Hem zijn — volmaakt — en wat Hij van ons gaat maken. Zo ziet Hij ons: Hij ziet ons niet aan in ons verleden, maar Hij ziet ons aan in de toekomst.

Hij weet wat wij zullen worden en zo ziet Hij ons nu al. Zo maakt Hij ons ook en dat is helemaal voor Zijn rekening. Waar we toe worden opgeroepen, is om daarnaar te luisteren en dat vormt ons, dat reinigt ons, dat doet ons stralen. Dat maakt ons zonder vlek, zonder rimpel, zonder enig gebrek.

Dat zijn Zijn woorden. Heerlijk als je in dat bad een duik mag nemen. Daar word je inderdaad schoon van, helemaal rein. Daar wordt je zelfbeeld... ja, dat is een wat psychologisch belaste term. Maar als je het eventjes ontdoet van al die smerigheid van de psychologie en het juist geestelijk invult — ik bedoel, als je dat begrip invult met het Woord — dan vormt Hij onszelf weer.

Wie ik ben, dat maak ik niet op door mijn eigen analyse of door in de spiegel te kijken, maar dat maak ik op uit Zijn uitspraken. Hoe Hij mij ziet, hoe Hij ons ziet. Onze gebreken zijn geen enkele belemmering voor Hem; integendeel, ze zijn voor Hem juist een aanleiding om Zijn liefde des te meer te bewijzen.

Kortom, dat is het woord van genade. Dat maakt blij en geeft ook smaak aan ons leven. Het is ook inderdaad niet aan bederf onderhevig, want het wijst niet op onze onvolmaaktheid, maar op Zijn volmaaktheid. En dat is meer dan genoeg. Ik wil op nog een schriftplaats wijzen.

▶ 41:25 De Tegenstelling Tussen Zure en Gezouten Woorden tot Opbouw ↑ hoofdstukken

Efeze 4 vers 29. Ik weet dat sommige mensen, zeker als je gevormd bent in een godsdienstige context — en ik zeg het expres een beetje algemeen, want dat kan allerlei achtergronden hebben — bij voorbaat al een beetje verpest zijn. Waarom? Omdat het je van die wettische oren geeft. Zelfs als je de Bijbel opent, luister je met wettische oren. Maar als God Zijn Woord aan je gaat toepassen, dan maakt Hij je daar ook schoon van, van al die wettische ballast. Want er is niets wat zo veroordeelt en bevuilt als juist die wettische woorden. Ze wijzen op wat jij tekortkomt en vandaaruit volgen er altijd weer veroordelingen over wat je daarom moet doen, maar dat frustreert je uiteindelijk alleen maar meer. Dat is een vicieuze cirkel die neerwaarts gaat, een neerwaartse spiraal.

In Efeze 4 vers 29 laat Paulus zien wat de uitwerking is van genade. Hij zegt: "geen liederlijk woord kome uit uw mond." Dat woord 'liederlijk' heeft bij ons een wat zedige of onzedige klank, maar letterlijk staat daar het woord 'verrot'. Elders in de Bijbel, in de Jakobusbrief, wordt ditzelfde Griekse woord ook vertaald met verrot. Daar kon het ook niet anders, want dat is de betekenis van het woord. En als we het dan toch over die beeldspraak van zuur en zout hebben: liederlijk is eigenlijk wat zuur is. Het is dus niet zozeer onkuis, maar het is bedorven, verrot. Iets wat bedorven is, dat is zuur, nietwaar? U ziet het misschien niet helemaal goed, maar het plaatje op de achtergrond toont een pak melk dat over de datum is. Dan weet je meteen wat ik bedoel: dan is het zuur.

Ik moet erbij zeggen dat ik bij een zuur woord helemaal niet per definitie aan onkuize woorden denk. Ik zeg niet dat die niet zuur zouden kunnen zijn, maar zuur is veel breder. Zure woorden zijn woorden die veroordelen. Het heeft ook met bitterheid te maken; een zuur gezicht. Zure woorden veroordelen en maken niet bepaald blij; het zijn verwijten. Laat geen zuur woord uit uw mond komen.

De tegenstelling, de uitwerking van genade, is dat je een gezouten woord kent. Dat is juist het tegendeel. Laten we die tegenstelling direct duidelijk maken: je hebt aan de ene kant zure woorden — verrot en bedorven — en aan de andere kant staat zout tegenover zuur. Ik weet niet of u er zo wel eens tegenaan gekeken hebt, maar ik doe dat bij dezen toch. Het is heel gemakkelijk uit te leggen als u de lijn doortrekt die ik tot dusver heb gevolgd. Zuur heeft te maken met bederf, terwijl zout juist te maken heeft met wat bederfwerend is.

Ik heb expres het plaatje van een matze erbij genoemd. Wat is een matze? Ongezuurd brood. In een ongezuurd brood zit geen zuurdezem, geen gist. Gist heeft trouwens ook weer met het verleden te maken, met 'gisteren'. Wat niet aan bederf onderhevig is, is een matze; die hoef je niet in de koelkast te leggen, die blijft altijd goed. Dat is het verschil tussen zuur en zout. Geen zuur woord, geen bedorven woord kome uit de mond, maar een goed woord tot opbouw. Dan zie je meteen wat de tegenstelling is: aan de ene kant zure woorden en aan de andere kant een goed woord. En wat is een goed woord? Dat wat opbouwt, waar het nuttig is. Letterlijk staat er: "waar behoefte is", opdat zij die het horen genade ontvangen.

Nu zijn we weer terug bij die gezouten woorden. Wat met zout besprengd is, dat zijn woorden in genade. Dat wil zeggen: woorden die vreugde geven, want dat is namelijk wat opbouwt, niet de zure verwijten. Eigenlijk wordt de communicatie in het algemeen — tussen gelovigen onderling, tussen man en vrouw, tussen ouders en kinderen, op de werkvloer — zozeer gekenmerkt door zuur. Wereldlingen als we allemaal zijn, worden we gekenmerkt door zure woorden, altijd maar dat veroordelende en dat afbrekende.

Ik heb juist gisteren in de voorbereiding een blogje daarover geschreven: over zo'n stopwoord, een 'killer' in de communicatie: "ja, maar". Ik ga dat nu verder niet uitwerken, maar "ja, maar" is een killer. Geen giller, een killer. Dat wil zeggen: "ja, maar" betekent gewoon "nee". Het is een heel verpakte manier van nee zeggen. Let maar eens op en pas het maar eens toe: het woord "ja, maar" kun je vrijwel altijd zonder moeite vervangen door "nee, want". Echt waar. En weet je wat je dan krijgt? Ik heb het zo dikwijls gehoord in predikingen. Dan begint een spreker met prachtige dingen te vertellen over het Evangelie, maar dan volgt er: "ja, maar..." Dat betekent in de praktijk dat je alles wat van tevoren gezegd is gewoon weg kunt schuiven; dat wordt namelijk gewoon vergeten. Het is niet zo'n nette uitdrukking, maar de Engelsen plegen te zeggen: "Everything you say before 'but' is bullshit." Het is waar, want men vergeet het. Wat onthouden wordt, is wat er na de "maar" komt. "Ja, dat is allemaal prachtig, maar je moet er toch wel wat voor doen? Dat zou maar makkelijk zijn!" Dan volgen er allemaal weer van die mitsen en maren. Dat is afbrekend, dat is zuur. Dan kun je wel met mooie dingen beginnen, maar uiteindelijk wordt het weer zuur.

Onze woorden moeten echter te allen tijde in genade zijn, in vreugde. Daar is ook een reden voor: wij bouwen elkaar daarmee op. Nogmaals, er ontbreekt aan ons genoeg — en ik hoef niet te vertellen dat dat meer dan genoeg is. Degenen die mij goed kennen, zeggen: "Ja André, ik weet wel iets wat bij jou ontbreekt." En dat is ook zo; we zijn mensen met beperkingen en het is nog lang niet met ons klaar. Maar dat is geen probleem, want wij hebben een woord van hoop en van bemoediging. Kun jij iets niet? Hij kan het wel! Vestig daarom je ogen op Hem. Kijk, dat zijn verblijdende dingen. Een woord van hoop.

En daardoor staat er ook: "tot opbouw waar behoefte is, opdat zij die het horen genade ontvangen." Blij worden. Dat geldt ook in de opvoeding. Mensen zeggen weleens: "Ja, maar voor opvoeden heb je toch de wet nodig?" Ik geloof er niks van. Juist bij opvoeden spreekt Paulus ook over opvoedende genade. Dat doe je door je kinderen niet te vertellen wat ze moeten doen, maar wie ze zijn, wat zij voor jou betekenen en wat God met hen voorheeft: Zijn belofte. Wijs hen daar maar op en kijk eens wat dat kan uitwerken in een mensenleven. Genade. En als ze de kop in de wind gooien, zoals we dat zeggen? Nou en? Dan heb je nog steeds een woord van genade. Overlaad ze daar maar mee, met een woord dat onvoorwaardelijk is. Dat is opvoedende genade. Vertel ze niet wat ze moeten doen, maar vertel ze de waarheid: de gezouten waarheid. Dat is genade in de opvoeding, genade in de communicatie, woorden tot opbouw. Opdat zij die het horen, ongeacht wanneer, bij welke gelegenheid of in welke context, genade ontvangen en blij worden.

▶ 51:26 Attenderen op Genade: het Woord van Christus Wone Rijkelijk in U ↑ hoofdstukken

En tenslotte wil ik wijzen op Kolossenzen 3 vers 16. En dan is het voor deze morgen wat dat betreft mooi geweest, denk ik. Daar staat dit, en dat lijkt me een hele aardige afsluiter: het Woord van Christus. Maar daar hadden we het al over: dat wat Hij ons te melden heeft, waarmee Hij ons reinigt, namelijk het Woord van Zijn genade, waar Hij ons stralend mee maakt.

Het Woord van Christus wone rijkelijk in u. Dat wil zeggen dat je daarmee vervuld bent, en zo rijk, zelfs overvloeiend, zodat je het ook aan anderen spreekt. Het Woord van Christus wone rijkelijk in u, zodat gij in alle wijsheid elkaar leert. En dan staat er in onze vertaling 'terechtwijst', maar dat is veel te veel dit [wijst streng]. Het staat er ook niet in het Grieks, kijk het maar na. Daar staat eigenlijk een woord dat betekent: attenderen. Dat is niet dit, maar dat is – kijk – ergens op wijzen. Op attenderen, op Zijn Woord van genade. Terechtwijzen, dat is meteen van: "jij doet het niet goed". Nee, het attenderen is wijzen, de aandacht geven aan Zijn Woord van genade, van vreugde.

Het Woord van Christus wone rijkelijk in u, zodat gij in alle wijsheid elkaar leert en attendeert. Ik vind het nog een mooie rijm ook: leer het en attendeer het. En met psalmen, lofzangen en geestelijke liederen en alles wat er maar muzikaal uit de kast te trekken is, zal ik maar zeggen in mijn eigen woorden. Want dan komt er met recht ook vreugde in je leven, want als je genade kent, dan ontstaat er een lied. En met psalmen, lofzangen en geestelijke liederen zingende – want dat lied ontstaat dan in het hart – Gode dank brengt in uw harten.

Dan wijs ik ten slotte nog weer even op dit gegeven waar ik mee begon, namelijk dat het woordje voor 'dank' hier... daar staat gewoon het woordje charis. Namelijk: vreugde. De weerslag van vreugde die je ontvangt, uitte zich vervolgens in dankbaarheid. Charis en eucharistia, maar het is allemaal vreugde. Vreugde die je ontvangt en vreugde die je vervolgens weer doorgeeft.

Kijk, een leven op dat niveau met een Woord van genade waardoor je stralend wordt en vervolgens daar ook uit mag leven. Een woord dat onbedorven is, niet zuur, maar juist blij maakt en blijdschap geeft. Onophoudelijk en zonder dat het bederf intreedt als zuur. Kijk, dat is een woord van hoop, dat is een woord van leven. En ik stel voor dat we daar ook een lied van gaan zingen.