▶ 00:00 Introductie: de Centurio te Kapernaüm ↑ hoofdstukken

Beste vrienden, ik wil vanmorgen uw aandacht vragen voor de geschiedenis die we aantreffen in Matteüs 8. Ik heb het als titel meegegeven: 'De centurio te Kapernaüm'. Dat dorp is bekend geworden, want dat is ook wat de naam letterlijk betekent: het dorp van Nahum. Of het de profeet Nahum is, staat ter discussie, maar in elk geval is de naam daaraan ontleend. Ik zal straks trouwens nog even laten zien waar die plaats precies ligt. De centurio is voor sommigen misschien een wat onbekende naam of een onbekend woord, maar een centurio is een militaire titel, een Romeinse militaire rang. Het was een hoge officier; letterlijk betekent het een hoofdman over honderd.

In Matteüs 8 treffen we die geschiedenis aan. Meestal wordt gedacht dat deze geschiedenis identiek is aan de geschiedenis die we ook aantreffen in Lukas 7 vers 1 tot 10, en inderdaad vertonen ze zeer grote gelijkenissen. Ook daar is sprake van de hoofdman in Kapernaüm. Maar als je wat nader naar de tekst kijkt, dan blijkt toch — als u het mij vraagt, en ik geef toe dat dit wat omstreden is, want sommigen zeggen dat het echt dezelfde geschiedenis is — maar ik ben inmiddels tot de conclusie gekomen (daar mag u uiteraard anders over denken, u mag over alles anders denken; ik breng die dingen naar voren die ik zelf gevonden heb in de Schrift) dat het gaat om twee verschillende geschiedenissen. U kunt voor uzelf deze beide geschiedenissen lezen en dan zult u vanzelf zien dat er toch enkele markante verschillen zijn die het heel onaannemelijk maken dat we inderdaad met hetzelfde verhaal of dezelfde geschiedenis te maken hebben.

Ik bepaal u vanmorgen bij Matteüs 8. Om een drietal punten te noemen waarin het verschilt: in Matteüs 8 vindt de geschiedenis die we vanmorgen onder ogen zullen zien plaats vóór de roeping van de twaalf discipelen. Dat wordt in Matteüs 10 beschreven. In Lukas 7 is het een latere gelegenheid, na de roeping van de twaalf. In Matteüs 8 komt de centurio zelf naar Jezus toe. In Lukas 7 komt een Joodse delegatie; het was een zeer geliefd man. In Lukas 7 lees je dat hij ook een synagoge had laten bouwen in Kapernaüm en hij was onder de Joden een zeer populaire man. Dat kon van de meeste Romeinen niet gezegd worden, maar hij was zeer geliefd. Met name dit punt is wat mij betreft doorslaggevend om aan een andere geschiedenis te denken. En dan heb je nog te maken met het punt dat het in Matteüs 8 gaat over de zoon of over de jongen van de centurio, terwijl het in Lukas 7 gaat over een gewaardeerde slaaf. Dus hoezeer de gelijkenissen ook treffend zijn, het zijn naar mijn overtuiging verschillende geschiedenissen. Is dat nou het belangrijkste? Nee, maar ik zeg het er toch even bij.

En als we het daar toch over hebben, dan wil ik er nog één ding bij zeggen. Deze geschiedenis moet ook niet verward worden met een tweetal andere geschiedenissen waar het enigszins op lijkt. Namelijk de geschiedenis van het dochtertje van Jaïrus. Dat was inderdaad ook een overste en dat was ook rond het Meer van Galilea, maar in dat geval was het niet de overste van een peloton of een groep militairen, maar de overste van een synagoge. En dan heb je ook nog in Johannes 4 de geschiedenis van de zoon van de hoveling die ernstig ziek was en die door de Heer genezen is. Zo noem ik een stuk of vier, vijf geschiedenissen op die gelijkenissen met elkaar vertonen, waarbij iemand komt vanwege zijn zoon of dochter die ernstig ziek is. En toch blijkt bij nader inzien dat het inderdaad om verschillende voorvallen gaat.

In deze twee gevallen is het helemaal onomstreden en duidelijk. U moet zich goed realiseren dat toen Jezus hier op aarde rondwandelde in de streek van Galilea, bij het Meer van Galilea, daar buitengewoon veel heeft plaatsgevonden. Johannes zegt zelfs aan het einde van zijn evangeliebeschrijving in Johannes 21 dat hij denkt dat als alles opgetekend zou worden wat er gebeurd is, de wereld de boeken niet zou kunnen bevatten die dan geschreven zouden moeten worden. Hij geeft zelf al aan dat het uiteraard een hyperbool is, een overdrijving, maar niettemin is het slechts een selectie die we in de evangeliën aantreffen van geschiedenissen die werkelijk hebben plaatsgevonden. Het is altijd goed om dat in gedachten te houden.

Er is zoveel gebeurd en die wonderen die beschreven worden in de evangeliën, zijn stuk voor stuk ook altijd tekenen. Ik vind het op voorhand van belang om dat te onderstrepen. Een wonder is een mirakel, iets wat je niet kunt verklaren. Als een doodziek iemand ineens plotseling genezen wordt, zoals in de geschiedenis die we nu zullen lezen, dan is dat een wonder. Maar het is niet alleen een wonder, het is ook een teken. En een teken betekent dat het een betekenis heeft; het verwijst ergens naar. Er ligt een onderliggende betekenis onder en er zitten nog zoveel andere betekenissen in verborgen. Met name dat maakt deze geschiedenissen en de evangeliën in het algemeen — wat zeg ik, heel de Bijbel — zo bijzonder. Alles onder de oppervlakte verwijst naar de Ene.

Ik vergelijk het zelf altijd graag met een watermerk. Als je een bankbiljet tegen het licht houdt, een waarachtig bankbiljet, dan zie je een watermerk. Zo is dat met de Bijbel ook. Als je het tegen het licht houdt, als je het dus beter bekijkt en het licht erdoorheen schijnt, dan zie je altijd weer dat watermerk waarmee God als het ware ook Zijn eigen design vastlegt. Het is Mijn Woord, en dat verzint een mens niet. Goed, laten we eens naar de geschiedenis toe gaan.

▶ 07:36 Vers voor Vers: de Hoofdman en Jezus' Missie ↑ hoofdstukken

En dan lezen we het gewoon zoals gebruikelijk en op de meest handige en logische manier: vers voor vers. Er staat in Matteüs 8 vers 5: "Toen Hij nu Kafarnaum binnenging." Kafarnaum is een plaats die hier ligt, aan het Meer van Gennesaret of het Meer van Tiberias. In het Hebreeuws heet dat het Kinneretmeer. Dat is heel interessant, want Kinneret is het woord voor harp, en het meer heeft ook de vorm van een harp. Bij een andere gelegenheid heb ik daar ook weleens aandacht aan gegeven, want ook dat heeft een betekenis.

Hier heb je Tiberias liggen, maar hier ligt dus Kafarnaum. Tegenwoordig is daar nauwelijks meer van te vinden dan enkele restanten. Interessant trouwens dat daar nog de restanten gevonden worden van een synagoge; juist die synagoge die bekend is uit de Bijbel, de synagoge die Jezus elke sabbat naar Zijn gewoonte bezocht. Want Jezus heeft ook nog een hele tijd in Kafarnaum gewoond. Dit is ook een plaatje van datzelfde Kafarnaum in de tegenwoordige tijd.

Goed, toen Hij nu Kafarnaum binnenging, kwam een hoofdman. Ik heb er al even iets over gezegd, maar het Latijnse woord daarvoor is centurio. 'Century' is honderd; letterlijk betekent dat dus een man van honderd. Je hebt de man van zes miljoen, maar dit is een hoofdman van honderd. Het was een hoge militaire rang. Ik heb dit plaatje erbij gezet omdat we vrij goed weten hoe deze mannen eruitzagen; daar is vanuit buitenbijbelse bronnen veel over bekend, hoe die militaire rangen in het leger eruitzagen en wat dat precies inhield. En ook hoe ze gekleed gingen. Bekend van de centurio was dat hij zo'n grote pluim op zijn helm had. De centurio, dan weten we over wie we het hebben: een Romein. Let op, een Romein.

Jezus was, ik zeg dat met nadruk, uitsluitend gezonden tot het huis van Israël. Hij zegt dat ook bij gelegenheid in ditzelfde evangelie, in Matteüs 15: "Ik ben slechts gezonden tot het huis van Israël." Hij ging niet naar de heidenen naartoe; Hij had een missie voor Israël. Dat vergeten heel veel mensen wanneer ze de evangeliën lezen. Het is zo belangrijk om te weten waar iets voor bestemd is. Het valt mij altijd op, je hebt van die Bijbels – met name in de Engelstalige wereld is dat een bekend fenomeen – waarbij de woorden in de evangeliën die van Jezus Zelf zijn, rood gemarkeerd zijn. De suggestie die daarin ligt, is dat alle rood gemarkeerde woorden de allerbelangrijkste zijn; dat is het idee waar we aandacht aan zouden moeten geven. En ik durf u te zeggen dat dit ten onrechte is.

Het enige wat je van die rood gemarkeerde woorden kunt zeggen, is dat Jezus ze sprak. Maar bedenk daarbij dat Jezus sprak tot Israël. Om de woorden die Jezus sprak zomaar lukraak één op één van toepassing te brengen op ons – mensen uit de natiën, niet-Joden, heidenen – dat is ten onrechte. Er is een boodschap inderdaad speciaal voor ons in de Bijbel, maar dan moet u bij iemand anders wezen: de apostel van de natiën, Paulus, die God heeft geroepen om een boodschap uit te dragen voor de heidenwereld. Dat is de boodschap speciaal voor ons vandaag. Dus als je iets rood wilt markeren om aan te geven "opgelet, dit is voor ons", dan zou je dat moeten doen met de woorden van de apostel Paulus. Dat wil ik dan toch even gezegd hebben. Ik weet niet wat u allemaal weet van de Bijbel en wat u allemaal is wijs gemaakt, maar het is toch van belang om de Bijbel te lezen in het licht van die uitspraken waarin zij zichzelf verklaart. Over de missie van Jezus is de Bijbel volstrekt helder.

Goed, er kwam een hoofdman; daar hebben we het nu dus even over. Een hoofdman, die centurio, kwam tot Hem met een bede. Dat is eigenlijk gewoon met een aanmoediging, want dat is het woord wat er eigenlijk staat. Hij zei: "Heere, mijn knecht..." Dat is wel grappig, maar letterlijk staat er: "de jongen van mij". De jongen van mij, ja. Hoe toepasselijk soms. Mijn knecht... Ik ben bepaald niet thuis in het Frans, integendeel, ik spreek geen woord Frans, maar in het Frans schijnt eenzelfde fenomeen te bestaan. Het woord voor jongen is garçon, nietwaar? Dat is eigenlijk een knecht. Een jongen had bij ons in het oud-Nederlands ook vaak de betekenis van een knecht. Die twee betekenissen liggen soms wat dicht bij elkaar, maar letterlijk staat hier dus gewoon "mijn jongen" of "de jongen van mij". Die ligt thuis verlamd met hevige pijn. Ook dat lees je trouwens niet in die andere geschiedenis, maar hij was dus verlamd met hevige pijnen.

En dan lees je in vers 7: "Hij – dat is Jezus – zei tot hem: Zal Ik komen en hem genezen?" Het is interessant om dat even te vergelijken met een andere vertaling. Als je de Statenvertaling hebt, dan staat er: "Ik zal komen en hem genezen", dus zonder vraagteken. Dat is wat omstreden en maakt in de praktijk niet zo heel erg veel verschil, maar ik denk dat het duidelijker is zoals het in de Statenvertaling staat: "Ik zal komen en hem genezen." En dan is het de hoofdman, de centurio, die vervolgens antwoordt.

▶ 14:56 Een Spraakmakend Antwoord: Spreek Slechts Eén Woord ↑ hoofdstukken

En we moeten eens opletten wat hij dan zegt. De hoofdman, de centurio, antwoordde en zei: "Heer, ik ben niet waard dat Gij onder mijn dak komt." Die man was zich ervan bewust dat hij als Romein geen aanspraak kon maken op dat wat Jezus te bieden had en waarvoor Jezus gezonden was. Jezus was slechts gezonden voor het huis van Israël; dat was heel evident, heel duidelijk.

Nu komt er een Romein, een niet-Jood, tot Jezus en hij komt met een bede, hij moedigt Hem aan. Hij zegt alleen: "Mijn jongen – of: die jongen van mij – is ziek, ernstig ziek, met een hevige pijn, verlamd." En dan zegt Jezus: "Ik zal komen." Maar de hoofdman zegt: "Ik ben het niet eens waard. Als Romein kan ik er geen enkele aanspraak op maken dat Gij onder mijn dak komt."

Maar we moeten goed opletten wat hij eraan toevoegt: "Maar spreek slechts een woord en mijn knecht zal herstellen." In vers 9 gaat hij dat nader uitleggen: "Want ik ben zelf een ondergeschikte." Hij had een hoge militaire rang, hij had honderd man onder zich – in de praktijk vaak iets minder, maar in ieder geval was hij een officier met een hoge militaire functie. Maar zelf stond hij ook weer onder superioren. Hij zegt: "Ik sta zelf onder volmacht, onder autoriteit. Ik ben zelf een ondergeschikte met soldaten onder mij, en ik zeg tot de één: 'Ga heen', en hij gaat heen. En tot een ander: 'Kom', en hij komt. En tot mijn slaaf: 'Doe dit', en hij doet dat."

Dit is dus een uitleg van wat hij eerder zei. Hij zegt: "U hoeft helemaal niet bij mij te komen, ik ben het niet waard, ik ben een Romein. Spreek slechts een woord en het is genoeg." En dan motiveert hij dat met de woorden in vers 9. Hij zegt namelijk: "Voor mij als man van autoriteit is ook één woord al genoeg om het te laten gebeuren. Ik zeg: 'Doe dit', en het gebeurt. En: 'Kom', en hij komt. Eén woord is slechts genoeg."

En dan is het Jezus die zo reageert.

▶ 17:32 Zoveel Geloof: Verwachting Zonder Zelfbewustzijn ↑ hoofdstukken

Vers 10. Toen Jezus dit hoorde, verwonderde Hij Zich en Hij zei tot hen die Hem volgden: "Voorwaar, zeg Ik u, bij niemand in Israël heb Ik een zo groot geloof gevonden." Letterlijk staat er "zoveel geloof" gevonden en hier zie je dus een tegenstelling. Aan de ene kant Jezus die gezonden was, zoals gezegd, tot het huis van Israël. En nu is er iemand die zich bewust is van het feit dat hij als Romein geen aanspraak kon maken op dat waar Jezus voor gezonden was. Terecht trouwens. En dan zegt Jezus: nergens in heel Israël... Jezus verwonderde Zich erover. Hij verbaasde Zich: nergens in Israël, bij niemand in Israël. Ik neem het heel letterlijk: bij niemand in Israël.

Er schiet me nu ter plekke te binnen dat Jezus van iemand ook inderdaad zei – van Nathanaël – Hij zegt: "Dit is een man..." Hoe staat dat nou precies? Wie wil mij even helpen? Johannes 1, hij was een rechtvaardig man. Johannes... een Israëliet? Ja, dat is hem. Dankjewel Joke. Gelukkig zijn de Bijbelkenners nog niet uitgestorven. "Waarlijk een Israëliet in wie geen bedrog is." Zo sprak Hij Zich uit over Nathanaël. Maar hier zegt Hij dus: nergens in heel Israël heb Ik zo’n geloof gevonden als juist bij deze niet-Israëliet. Bij deze Romein. Een man die niet godsdienstig was, niet kerkelijk zouden wij dan zeggen, even vertaald in onze begrippen. Een niet-Jood, niet-godsdienstig, maar zoveel geloof.

En ik denk bij mezelf: zou die man zich daarvan bewust geweest zijn? Van zijn vele geloof? Nee, dat is juist het leuke van geloof: geloof heeft geen zelfbewustzijn. Dat klinkt wat hoogdravend misschien, maar ik kan het heel gemakkelijk uitleggen. Geloof is zich er niet van bewust dat het bezig is te geloven. Het is ook niet een activiteit zoals slapen of eten of autorijden. Je kunt zeggen: "Nou, ik heb nu even geen tijd, want ik ben bezig met autorijden." Je kunt niet zeggen: "Ik heb nu even geen tijd, want ik ben bezig te geloven." Je voelt dat allemaal wel aan. Ik kreeg vorige week nog van iemand een mailtje en die zei dat geloof een mindset is, een bepaalde instelling waarbij je je vertrouwen op iets stelt. Geloof is zich niet bewust van zichzelf.

Het enige wat deze man wist, was: van deze Jezus heb ik het te verwachten. Wat we van hem weten en wat van hem beschreven wordt, is dat hij zegt: "Eén woord is slechts genoeg." Hij hoeft niet eens bij mij in huis te komen. Want het was namelijk altijd zo – de gebruikelijke gang van zaken was dat als Jezus rondwandelde en in dorpen kwam, dan kwamen de mensen bij Hem met hun zieken. Of soms ging Hij inderdaad in iemands huis en dan raakte Hij hen aan, of Hij legde hun de handen op. Dat was de gebruikelijke gang van zaken. Deze Romein was zich ervan bewust dat dit helemaal niet nodig is. Waarom zou Jezus moeten komen en de handen moeten opleggen of iets anders? Alsof een woord, al is het op afstand, wat maakt dat uit? Een woord is genoeg voor Hem om hem te herstellen.

Deze man had... kijk, Jezus zag veel geloof. En die man – ik vind dat van belang om dat vanmorgen even heel dik te onderstrepen – deze man zag dat Jezus tot alles in staat was met één woord. En daar waar wij zien op Hem en waar wij alles van Hem verwachten, daar ziet Hij ons geloof. Niet omgekeerd. De vraag is volkomen oninteressant: "Heb ik wel genoeg geloof?" Je leest ook in de evangeliën ergens dat discipelen dat zeggen: "Geef ons meer geloof." Alsof het een ding is wat je zo in je broekzak kunt steken. En Hij zegt: "Als je slechts het geloof zou hebben..." Dat is Zijn antwoord op die vraag: "Geef ons meer geloof." Als je het geloof zou hebben van een mosterdzaadje, het kleinste zaadje uit de tuinkruiden en van de tuingewassen. Het geloof van een mosterdzaadje wat je nauwelijks met het blote oog kunt zien. Als je dat geloof zou hebben, dan zou je bergen verzetten. Dat is wat geloof is.

Geloof heeft namelijk geen kracht in zich, maar de kracht van geloof is gelegen in dat wat het gelooft. Dat wil zeggen: in Hem op wie jij mag zien. Deze man had alle vertrouwen in wat Jezus bij machte was te doen. En daar waar wij Hem zien, ziet Hij ons geloof. En daar waar wij kijken naar ons eigen geloof of het ontbreken daarvan – "er ontbreekt zoveel aan mijn geloof" – pardon? Ons geloof is niet een voorwerp waar wij onze aandacht aan zouden moeten geven. Onze aandacht in heel de Bijbel wordt gericht, alles in de Bijbel wijst naar Hem. En wat Hij gesproken heeft, wat Hij bij machte is te doen, wat Hij zal doen. En daar waar wij een hoge pet op hebben van wat Hij bij machte is te doen, dat is geloof.

Op het moment dat je weer gaat nagaan: "Heb ik wel genoeg geloof?" of "Ik heb zoveel geloof..." Deze man had veel geloof, maar in werkelijkheid, voor zijn eigen beleving, verwachtte hij gewoon veel van Jezus. En daar waar wij veel van Hem verwachten, daar ziet Hij ons geloof. Nu wil ik nog iets zeggen hierover. Want we lezen in de Bijbel, in de evangeliën, twee keer dat Jezus Zich uitspreekt over een groot geloof. Dat is bij deze gelegenheid, van deze centurio, en nog een keer... Nou, ik ga nog eens een vraag stellen: wat denkt u? Die weet ik toevallig wel. Nee, dan spreekt Hij niet over een groot geloof. Dat lees je maar twee keer, bij twee gelegenheden, weliswaar in de verschillende evangeliën. Sorry? Nee, dat is het voorbeeld wat Adrie ook al gaf, maar daar vind je het niet. Ook niet. Nee. Je hebt je hersteld Adrie, zowaar. Ja, dat is die vrouw die dan spreekt over die hondjes met de kruimeltjes. Dat is trouwens een paar hoofdstukken later in Mattheüs 15 en moet u eens opletten wat er dan gebeurt.

Dan is Jezus in het buitenland, eigenlijk om Zich terug te trekken, om even rust te nemen, en dan is Hij aan de kust van het huidige Libanon, Zuid-Libanon. En dan lees je over de Syrofonicische vrouw, dat is een heidense vrouw. Er komt een vrouw tot Hem, een heidense vrouw, en die vraagt ook om hulp. En dan zegt Jezus – we hadden het er al eerder over – Hij zegt: "Nee, Ik ben slechts gezonden (dat is Mijn missie), Ik ben slechts gezonden tot het huis van Israël. En het is niet goed," zegt Hij er dan nog bij, "om het brood van de kinderen zomaar aan de honden te geven." Ja precies, om het brood der kinderen aan de honden te geven. Dat is niet goed, dat is bestemd voor de kinderen.

En dan zegt die vrouw – ik had het eigenlijk even bij moeten zetten in de presentatie, maar u kunt het voor uzelf nagaan in Mattheüs 15 – dan zegt die vrouw: "Ja zeker, Heer. Dat is zo. Het is niet goed om het brood te geven. Maar er vallen toch altijd wel eens een keertje wat broodkruimeltjes van de tafel? En dan is dat toch goed voor de honden?" Ze zegt eigenlijk: "Ik heb genoeg aan die paar broodkruimeltjes. Ik hoef niet dat brood te hebben dat bestemd is voor de kinderen, voor de kinderen Israëls. Nee, maar die paar kruimeltjes, dat is al genoeg." En dan zegt Jezus... Toen antwoordde Jezus en zei Hij tot haar (dus opnieuw een heidense vrouw): "O vrouw, groot is uw geloof!" Twee keer in de Bijbel vinden we dat Jezus Zich uitspreekt op een soortgelijke wijze en in beide gevallen betreft het heidense mensen. Hij zegt: "Groot," mega, het woord mega wordt hier gebruikt. "Groot is uw geloof, u geschiede gelijk u wenst." En haar dochter was genezen van dat ogenblik af. Het is toch eigenaardig. Ik bedoel, in het ene geval betreft het een Romeinse hoofdman...

...een man van statuur, een officier. In het andere geval een arme heidense vrouw die verder helemaal niets had. Nee. Maar wat is dan het gemeenschappelijke tussen die twee mensen? En dat is: het waren heidense mensen. Ze waren niet godsdienstig, ze waren niet vroom, ze hadden geen prestaties. Ze komen niet met zichzelf; ze zijn ervan bewust dat ze geen enkele aanspraak kunnen maken. Maar in beide gevallen hebben ze – ik zeg het even met mijn eigen woorden – een hele hoge pet op van wat Hij bij machte is te doen.

Kijk, en dat is precies wat geloof is. Wij denken bij geloof altijd aan vroom leven en aan godsdienstigheid. Maar in de Bijbel heeft geloof altijd te maken met Zijn belofte; wat Hij bij machte is te doen. En deze vrouw wist: Hij is bij machte. En feitelijk is het zo dat op het moment dat wij gaan presteren, of menen te moeten presteren, dat dat alleen maar een hindernis is. Dat is werken, daar houdt de Bijbel niet van. Verdienen? Er valt niks te verdienen. God belooft, dat loopt als een rode draad door heel de Bijbel. God is God, Hij geeft om niet. Ik bedoel: gratis voor niks. En Hij is bij machte.

De heidense mensen hadden het in de gaten. Of het nou een centurio was of een arme Kanaänese vrouw daar in Zuid-Libanon, zij wisten: van Hem hebben we te verwachten. Nou, en dan voegt Jezus er iets aan toe. Want ik ga nu weer terug naar Matteüs 8. Jezus zegt: "Ik zeg u..." Ja, want ik moet er nog even aan herinneren dat Jezus ook dit zei. Toen Jezus dit hoorde van die man dus, die zei: "Nou, één woord is slechts genoeg." Toen Jezus dit hoorde, verwonderde Hij Zich en Hij zei tot hen die Hem volgden. Nu even dus richtte Hij Zich niet op die hoofdman. Nee, Hij richtte Zich nu tot het Joodse gezelschap waarin Hij Zich bevond, of de mensen die Hem volgden, die Hem zo achterna liepen. Tot hen zei Hij dat: "Nergens bij niemand in Israël heb Ik zoveel geloof gevonden."

▶ 30:58 Het Koninkrijk Der Hemelen: Aanliggen met de Aartsvaders ↑ hoofdstukken

Ik zeg u – en hier spreekt Hij dus weer tegen de Joden: ik zeg u dat er velen zullen komen van oost en west en zullen aanliggen met Abraham, Isaak en Jakob. Laten we daar even goed de aandacht bij houden. Abraham, Isaak en Jakob: waar herinneren deze namen ons aan? Aan de belofte die God had gegeven. Zowel Abraham als Isaak en Jakob leefden honderden jaren voordat God aan Israël de wet gaf. Ze leefden dus zonder wet. Maar wat hadden ze wel op zak? De belofte van God. God had gezegd: "Door jullie nageslacht ga Ik alle volkeren van de aarde zegenen." Alle volkeren. Dat was een onvoorwaardelijke belofte.

En ondanks alle lek en gebrek die deze mensen aan de dag hebben gelegd – zowel Abraham, Isaak als Jakob – bleef die belofte staan. Met name als ik aan die laatste figuur denk: Jakob heeft ook heel veel geprobeerd om het zelf te regelen. Dat is zo typisch menselijk. Maar God had simpelweg Zijn belofte gegeven en daar valt niets aan te verdienen. Deze mensen leefden uit geloof.

Nu zegt Jezus tegen die Joodse toehoorders, die Hij hier dus direct aanspreekt: "Ik zeg u dat er velen straks zullen komen van oost en west en zullen aanliggen." Waar heeft Hij het over? Hij heeft het over het Koninkrijk der hemelen; dat staat er ook direct achter. Laten we daar even goed op inzoomen, want dit moet je weten, anders begrijp je dit gedeelte in het Evangelie niet. De Joden leefden in de verwachting – volkomen terecht, want dat was wat de profeten hadden voorzegd – dat de Messias zou komen. Als de Messias, de aangekondigde Profeet en de Gezalfde, komt, dan zal Israël worden hersteld in het land. Hij zal dan regeren in Jeruzalem en een wereldwijd koninkrijk vestigen om vanuit Sion te heersen. Op dat moment zal er ook een opstanding plaatsvinden van degenen die gestorven zijn; Abraham, Isaak en Jakob zullen dat bijvoorbeeld vanaf de hemelse kant beleven.

En let op: het is het Koninkrijk der hemelen, niet het koninkrijk in de hemel. Als ik me niet vergis, was er vroeger een katholieke vertaling, de Sint-Willibrordvertaling, die dat zo weergaf: "het koninkrijk in de hemel" of "het hemels koninkrijk". Maar het Koninkrijk der hemelen is niet een koninkrijk daar boven in de hemel, hoewel het vaak zo wordt voorgesteld. Ik weet niet of u de discussies in christelijk Nederland van de afgelopen maanden een beetje gevolgd hebt. Dat ging allemaal over hemel en hel – op die "hel" kom ik straks nog even terug – maar wat een misverstanden zijn dat zeg! Het ene misverstand wordt op het andere gestapeld. Als je die kluwen probeert te ontrafelen, vraag je je soms af waar je moet beginnen. Echt waar.

Het begint er al mee dat men spreekt over "hemel en hel", terwijl de verwachting van een Jood – vraag het vandaag de dag maar eens aan een orthodoxe Jood – gericht is op het Messiaanse Koninkrijk dat zal aanbreken als de Messias komt. Weten zij veel dat die Messias al is gekomen... Maar goed, hun verwachting op zich is volkomen terecht: op aarde zal een Messiaans Koninkrijk worden opgericht onder leiding van de Messias in Jeruzalem.

Ik heb hier een plaatje bij gezet dat herinnert aan de droom van Nebukadnezar die Daniël uitlegt. Het gaat over dat enorme beeld met het gouden hoofd, het zilveren borststuk, de koperen lendenen en de ijzeren benen. Dat zijn de wereldkoninkrijken in opeenvolgende volgorde die al in Daniël worden aangekondigd. Dat is trouwens allemaal perfect uitgekomen. God voorspelt niet, God voorzegt. Hij zegt hoe het zal gaan, en zo is het ook gegaan. Maar wat er dan staat, is dat er in de dagen van die laatste koningen – dat is toekomst, weliswaar nabije toekomst, maar nog steeds toekomst – een steen van de berg zal rollen. In de droom raakt er een steen los die naar beneden rolt. Hij komt dus van boven en raakt dat imposante beeld bij de voeten.

Dat hele beeld stort in en wordt tot as en kruimels verpulverd. Waarom noem ik dit? Omdat je vervolgens leest dat die steen groeit en de hele aarde vervult. Die steen is een beeld van het Koninkrijk. Het Koninkrijk der hemelen betekent dus niet een koninkrijk in de hemel, maar een koninkrijk vanuit de hemel. Het heeft een hemelse oorsprong en een hemelse bron, maar het gaat zich vestigen op aarde, specifiek in Jeruzalem. Jazeker, daar in het Midden-Oosten waar nu al die toestanden zijn en waar men niet weet hoe men de boel bij elkaar moet brengen of hoe daar vrede gerealiseerd kan worden. Maar daar gaat God te zijner tijd inderdaad Zijn koninkrijk vestigen vanuit de hemel, van bovenaf.

Dat is een vast principe: alle zegen komt van boven. Zijn Woord komt van boven en het Koninkrijk komt van boven; van boven naar beneden. Dat is de gedachte. Dat moet u goed begrijpen, want de Joden destijds wisten dat ook. Zij wisten: straks breekt dat Koninkrijk aan. En dan zegt Jezus: "Ik zeg u dat er velen zullen komen van oost en west en zij zullen aanliggen met Abraham, Isaak en Jakob." Dat wil zeggen: ze zullen komen van oost – denk aan China of Indonesië – en van west – Europa, Amerika, waar dan ook. Van oost en west zullen ze allemaal komen. Velen! En ze zullen aanliggen met Abraham, Isaak en Jakob. Dat "aanliggen" is een beeld van feesten. Wij zitten tegenwoordig aan tafel, maar in de Bijbelse tijd lag men aan. Dat is heel relaxed; men ligt aan bij een feestmaal. Het Koninkrijk wordt hier dus vergeleken met een geweldig feest.

▶ 38:49 De Buitenste Duisternis: het Gevaar van Exclusivisme ↑ hoofdstukken

De Bijbel vergelijkt het ook met een bruiloftsfeest. Wel, velen zullen daarin delen, met Abraham, Isaak en Jakob, al die mensen die geleefd hebben uit geloof, in het Koninkrijk der Hemelen. Maar er staat: de kinderen van het koninkrijk, letterlijk de zonen, de erfgenamen van het koninkrijk. Dat is een hele heftige uitspraak die Jezus hier doet aan het adres van de Joodse toehoorders. Velen zullen komen van oost en west en zullen allemaal dat koninkrijk, dat beloofde koninkrijk, meemaken en beleven. Dat feest.

Maar de zonen – dat betekent in de Bijbel altijd de erfgenamen – de zonen van het koninkrijk, dat wil zeggen zij die daar natuurlijk aanspraak op zouden kunnen maken, de Israëlieten dus, die zullen uitgeworpen worden in de buitenste duisternis. En die uitdrukking 'buitenste duisternis', ja, ik weet wel dat men dan zegt: "O, dat is de hel zeker." Nou, ik had het al even over die hele discussie die daar is geweest in christelijk Nederland over de misverstanden. Er wordt hier niet gesproken over de hel. Dit is trouwens wel beeldspraak, want de gedachte was die van een feestzaal. Men ligt daar aan en in die feestzaal brandt het licht. En daarbuiten, ja, daar is het donker. De buitenste duisternis is eigenlijk gewoon de duisternis buiten. Niet in de feestzaal, maar daarbuiten.

Velen zullen komen van oost en west, alle niet-godsdienstige mensen, velen zullen komen en dat koninkrijk meemaken. Maar de zonen van het koninkrijk, zij die daar aanspraak op maken en denken dat zij daar het eerste recht op hebben, zij zullen buitengeworpen worden in de buitenste duisternis. En wat zit daar achter? Nou komt het misschien erg dichtbij als ik dit zo zeg, maar het idee is – en dat is nou typisch zo’n heilig-godsdienstige gedachte van werken, van verdienen en dus van ongeloof – dat is het idee van: "Wij zijn beter en die anderen zijn buitengesloten." Dat leefde heel sterk bij Israël ook; ik zou er heel wat voorbeelden van kunnen geven. Het Jodendom: de anderen waren honden, dat was niet interessant, die werden geminacht.

Ja, zegt Jezus. En Hij kon zo de man aanwijzen die zoveel geloof aan de dag legde, die niet godsdienstig of niet vroom was, maar die wel vertrouwen had in wat Jezus vermocht te doen. Wat is er zo karakteristiek aan die godsdienstige instelling? Dat is dat men anderen buitsluit. Men denkt zelf beter te zijn en denkt exclusief. Dat noemt men ook wel exclusivisme. 'Ex' betekent 'buiten' en 'clusief' betekent eigenlijk 'sluiten'. Buitensluiten dus; anderen worden buitengesloten.

En ik denk dan: waar heb ik dat meer gehoord? Want je kunt natuurlijk zeggen dat het die lui daar in de synagoge waren, maar is het vandaag anders? Ook dat volk dat zich de zonen van het koninkrijk waant, het christelijk volk dat zich trouwens ook Israël waant. Dat heeft hele diepe theologische wortels hoor, dat men dat denkt. Men heeft in ieder geval diezelfde mindset, dezelfde gedachten en dezelfde misverstanden. Dat zelfs dramatische misverstand heeft men ook overgenomen, namelijk dat exclusieve. Van een voorrecht heeft men een alleenrecht gemaakt.

Laten we het eens hebben over de boodschap die in onze dagen zou klinken. Dat is de boodschap waar ik het over had: de boodschap die de apostel Paulus heeft verkondigd in de heidenwereld. En wat was die boodschap? Wel, dat was de genade Gods die reddend is verschenen aan alle mensen. En dat er een God is die niet alleen de Schepper is van deze wereld, maar ook de Redder van deze wereld, de Redder van alle mensen, speciaal van hen die dat mogen geloven. Is dat een verdienste? Nee, dat is helemaal geen verdienste. Het is gewoon geweldig als je God zo mag kennen. Er zijn zoveel mensen die een schreeuwende behoefte hebben aan een God, aan het besef dat er iemand is die alles beschikt, bij wie nooit iets misgaat en die alles daar gaat brengen waar Hij het hebben wil.

En wat hebben we ervan gemaakt? Van zo’n machtig evangelie hebben we een boodschap gemaakt die in zijn tegendeel is verkeerd, waarbij anderen buitengesloten zijn. Hemel en hel: "Wij die geloven, wij hebben gekozen voor Jezus en de rest brandt allemaal in de hel." Dat zegt men met droge ogen en doodserieus. En dat heet dan 'evangelie'. De hele wereld weet dat toch? Vraag maar eens wat men over christenen weet. Men zegt dan: "Dat zijn mensen die geloven dat ze voor Jezus hebben gekozen, en als je niet voor Jezus kiest, dan ga je naar de hel." Dat weten we allemaal. Er wordt nu wel wat water bij de wijn gedaan, want men komt er niet meer uit, men is er te verlegen mee. Maar wat een tragedie! Een boodschap zo rijk, en men sloot anderen uit.

De clou is – en dat is wat Jezus tegen deze Joodse mensen zegt: "Jullie sluiten andere mensen uit, maar de praktijk zal zijn dat jullie straks bij dat koninkrijk zelf buitengesloten worden." U zegt: "Is God dan niet hun Redder?" Ja, natuurlijk wel. Maar zij denken in die toekomende aion daarin te delen, en dat zal niet het geval zijn. Er is ook zo’n groot misverstand als we de boodschap van de apostel Paulus vertellen; men denkt dan dat wij zouden ontkennen dat er ook oordeel en gericht zou zijn. Nou, echt niet. En het is niet zo dat die toekomende eeuw beërfd zal worden door Jan en alleman. Weet u wie er buitengesloten worden? Dat zijn juist zij die anderen hebben uitgesloten.

Dat is confronterend geweest, wat Jezus gewoon recht in het gezicht van die Joodse mensen heeft gezegd. Dat was iemand op wie ze neerkeken en die zij buitensloten, en Jezus zegt: "Jullie zullen zelf die toekomende eeuw niet eens beleven. Jullie zullen buiten staan en dat feest niet meemaken." Uiteraard gaat God uiteindelijk alle dingen redden. In het parallelle gedeelte lees je: "Vele eersten zullen de laatste worden." Ook die worden niet buitengesloten, maar je sluit wel weer achteraan aan. Zij dachten de eersten te zijn, maar men zal tot de laatsten behoren. En vele laatsten waarvan men dacht dat ze geen deel zouden hebben, die zullen juist voorrang genieten. Een complete omkering dus. Dat is wat Jezus zo recht in het gezicht van deze mensen zei. Die anderen buitensloten, zullen zelf zelfs uitgeworpen worden.

▶ 47:14 Tandengeknars: Woede en Frustratie in Plaats van Pijn ↑ hoofdstukken

Daar zal het geween zijn en het tandengeknars. Ik wil daar toch even wat over vertellen, want wat denkt u? Ik heb altijd gedacht, of het is me in ieder geval altijd zo verteld, dat tandengeknars te maken zou hebben met de hel. Gek hè? Men praat erover, maar ik wil dit toch even zeggen: voor een aantal van u is dat misschien bekend, maar ik weet dat er hier ook mensen zitten die dat niet weten. Laat ik u dit zeggen: de Bijbel spreekt nooit over de hel. Dat wil zeggen: de Schrift niet. De Schrift spreekt over Gehenna, dat is het dal van Hinnom. Dat is een totaal ander verhaal. De Bijbel kent geen hel.

Ik weet het, dat was even tussendoor, maar onlangs vond er een debat plaats over de discussie in christelijk Nederland. Dat was twee weken geleden in Utrecht. Er mochten allerlei sprekers hun licht laten schijnen op dat onderwerp, maar alle sprekers waren het er in ieder geval met elkaar over eens: er was wel een hel. Wat een valse binnenkomst al. Ze mochten allemaal verschillende verhaaltjes vertellen — verhaaltjes die echt gewoon uit de duim zijn gezogen. Het is gewoon blasfemisch. Het hele idee van een hel is godslastering, want het maakt God tot een demon. God is de God die, zoals we in ons gebed ook uitspraken, nooit laat varen het werk van Zijn handen. Het hele idee van een hel is mythologie, terwijl de Bijbel spreekt over een concreet dal van Hinnom. De Bijbel spreekt over oordeel en gericht, daar moet je niet gering over denken. De Heer Jezus noemt dat hier ook gewoon met naam en toenaam, maar het idee van een hel? Kom zeg, vreselijk. Echt godonterend.

Ik weet dat op het moment dat je zulke dingen zegt, je jezelf buiten het christendom plaatst. Dan zeg ik: halleluja! Want ik moet zeggen dat ik heel wat meer fiducie en vertrouwen heb in mensen die juist hierom zijn afgehaakt. Ik las onlangs nog een artikel over iemand; er zijn er velen die zijn afgehaakt op het idee van een hel. 'Als ik niet kies voor Jezus, dan ga ik naar de hel.' En weet u wat ze je proberen wijs te maken? Als je de hel niet predikt, dan heb je geen stok achter de deur om mensen te bewegen tot geloof. Wat een omkering! We zouden juist moeten spreken over God zoals Hij Zich voorstelt: de God van de belofte. Daarover zouden we spreken, daarop zouden we moeten wijzen.

Goed, u zegt misschien dat ik nu een beetje ver van mijn commentaar ben verwijderd, maar het was even een uitstapje. 'Daar zal het geween zijn en het tandengeknars.' Dat tandengeknars wordt altijd geassocieerd met pijn: tandenknarsen van de pijn. Maar zoek het eens op in een concordantie; nergens zul je dat vinden. Ik heb het opgezocht. Er zijn natuurlijk varianten, maar ik heb het eens een keertje opgezocht bij tandenknarsen. Kijk maar eens op tandenknarsen.nl; je hebt mensen die daar in de nacht erg veel last van hebben, of hun partner. In het algemeen zegt men dat het te maken heeft met frustratie en woede die ingehouden is. Zo wordt het psychologisch verklaard. Waarom zeg ik dat? Omdat dat precies is wat de Bijbel er ook over zegt. Let er maar eens op: knersing van tanden heeft inderdaad met frustratie en woede te maken.

Kijk naar de context, die is al helder. Er wordt gesproken over mensen die dachten in de feestzaal te komen, maar zij worden buitengesloten. En mensen op wie zij hadden neergekeken, van wie zij dachten dat ze 'buiten' waren, die zullen juist binnenkomen. Kunt u zich voorstellen dat dat zo frustrerend is? Dat ze woedend zijn? Dat is precies wat de Bijbel zegt: dat is dat tandenknarsen. Het heeft niet te maken met pijn, het heeft te maken met woede.

Ik zal een paar voorbeelden geven. In Job 16 vers 9 staat: 'Zijn toorn verscheurt en bestookt mij, Hij knerst met zijn tanden tegen mij. Mijn tegenstander scherpt zijn ogen tegen mij.' Het gaat er even om mijn statement te laten zien: 'Zijn toorn', daar heeft het mee te maken. Of neem Klaagliederen 2 vers 16: 'Al uw vijanden sperren honend de mond tegen u open, zij fluiten en knersen de tanden.' Vijandschap, toorn, woede; dat is het. Een heel duidelijke geschiedenis is die van de steniging van Stefanus. Stefanus vertelde de aanwezigen striemende dingen, ook vanwege dat buitensluiten trouwens. Dan lees je in Handelingen 7 vers 54: 'Toen zij dit hoorden, sneed het hun door het hart en zij knersten de tanden tegen hem.' Woede!

Het hele idee wat mij altijd is verteld — dat tandenknarsen betekent dat je in de hel komt waar nooit meer een einde komt aan de pijn en foltering — is mythologie. Niet alleen de hel is mythologie, maar ook het hele idee wat men aan dat tandenknarsen koppelt. Het is de frustratie van hen die dachten binnen te zijn, maar in werkelijkheid hadden ze er zelf geen deel aan. Waarom? Omdat ze anderen buitensloten. Dat is wat God zeer ernstig neemt. God sluit niet uit, Hij sluit in. Goed.

▶ 54:41 Sola Fide: U Geschiede Naar Uw Geloof ↑ hoofdstukken

En dan komen we nu bij het einde, want ik zie dat het inmiddels ook voor mij tijd wordt. We kijken naar het laatste vers van Matteüs 8, want nu zijn we weer terug in de geschiedenis van de hoofdman, de centurio. Jezus zei tot die hoofdman: "Ga heen." Hij hoefde dus niet mee te gaan. "Ga heen, u geschiede naar uw geloof." Wat had die man gezegd? Eén woord is al genoeg. U hoeft helemaal niet bij hem binnen te komen; één woord is al genoeg. En dan zegt Jezus: "U geschiede naar uw geloof." Wat je van Mij verwachtte, dat gebeurt.

Nooit kan het geloof teveel verwachten. Dat geldt trouwens ook in de praktijk. Niet alleen voor het grote geheel, maar ook in je leven. Als daar gebrek is, als er moeite zijn, als er dingen zijn waarbij je het inderdaad van Hem hebt te verwachten: kijk naar Hem. Verwacht het niet van jezelf. Probeer niet, verbeeld je ook niets. Dat was juist waar het hier in dit gedeelte over ging. De Joden, de godsdienstige mensen, verbeeldden zich zoveel. Ze moesten zo godsdienstig zijn. Houd toch op, mensen. Híj doet het.

Ik weet dat veel mensen ook over deze samenkomst zeggen: "Ja, het is allemaal zo makkelijk, er wordt alleen maar verteld over Gods belofte." Ik hoop er tot mijn laatste snik mee door te gaan: alleen te wijzen op wie Hij is en wat Hij geeft en wat Hij belooft. Houd je oog alleen nou maar gewoon gericht op Hem en je zal nooit bedrogen uitkomen. Mensen zeggen: "Dat is maar makkelijk, geloof alleen." Ja, geloof alleen! Men weet het wel hoor, want je kunt het ook op zijn Latijn zeggen: Sola fide. Wat betekent dat? Dat is een van de steunpunten van de Reformatie, maar hoe gauw is men het vergeten. Sola fide, Sola scriptura. Alleen de Schrift, maar ook Sola fide: alleen geloof inderdaad. Want alleen op Hem hebben we te varen. Niet op onze probeersels, niet op onze vroomheid; het legt geen enkel gewicht in de schaal. Kijk naar Hem: "U geschiede naar uw geloof."

Ik stel voor dat we nog een lied zingen met elkaar.