▶ 00:00 Het Profetische Drieluik van Genesis 22, 23 en 24 ↑ hoofdstukken

Ik ga u vanmorgen, vrienden, meenemen naar een geschiedenis waarvan ik vermoed dat die bij de meesten van u niet zo heel erg bekend zal zijn. Dat is Genesis 23 en ik heb als titel meegegeven: Abraham koopt Sara's graf. En inderdaad, dat is de inhoud van het hoofdstuk. Het gaat niet zozeer over het overlijden van Sara als wel over de verwerving van het graf. En het is wat eigenaardig zoals dat allemaal wordt vermeld. Ik ben van plan om het hele hoofdstuk vanmorgen te bespreken. Dat zijn heel wat dia'tjes die ik klaargemaakt heb, dus ik zal de vaart erin moeten houden, zodat ik ook niet op alle details van betekenissen van namen of getallen al te diep in kan gaan. Dat is even mijn disclaimer.

Eerst eventjes een wat grootser beeld over de omgeving van dit hoofdstuk. Als ik Genesis 23 centraal stel, dan begin ik bij Genesis 22. Dat hoofdstuk is veel bekender; daar staat de beroemde geschiedenis dat Izaak geofferd wordt. Of had ik dat tussen aanhalingstekens moeten zetten? Maar in elk geval, hij wordt daar overgebracht. De binding van Izaak, zo heet dat in Joodse termen: Izaak geofferd op het gebergte Moria. Dat is Genesis 22. Vanmorgen hebben we het over Genesis 23: Sara's dood en vooral haar begrafenis. En daarna, u had het kunnen raden, krijgt u Genesis 24. Dat is een hoofdstuk waar we ons – ik weet niet meer precies wanneer, maar dat zal ergens vorig jaar of misschien twee jaar geleden zijn geweest – een aantal zondagen achtereen mee hebben beziggehouden. Genesis 24, het hoofdstuk over Izaak, is een heel lang hoofdstuk trouwens, maar heel boeiend hoe Izaak een bruid verwerft. Nou ja, eigenlijk is het anders: er wordt voor hem een bruid verworven. Dat waren nog eens tijden, hè?

Ik noem dit ook omdat dit feitelijk in zekere zin een drieluik is. Genesis 22 – en ik ga het niet uitgebreid toelichten, maar ik zet u zomaar eventjes op het spoor of ik breng u in ieder geval op een gedachte (op het spoor zetten klinkt zo hoogvaardig) – maar Genesis 22, en dat lijkt me toch vrij duidelijk, gaat over hoe de zoon van Abraham, het beloofde zaad van Abraham, geofferd wordt op het gebergte Moria. Het verwijst onmiskenbaar naar die enige Zoon die inderdaad op dezelfde locatie leed en stierf, maar op de derde dag ook verrees uit de doden. Ik noem nu allemaal elementen die ook in Genesis 22 weer een grote rol spelen. Dat is Genesis 22; het spreekt profetisch van het verleden, van dat wat gebeurd is in de dood en opstanding van Christus.

Genesis 23, het hoofdstuk waar we ons vandaag mee bezighouden, spreekt van de moeder van Izaak. Het moedervolk, en daarmee ook van het volk Israël, en hoe Israël nadien begraven werd onder de natiën. Ik ga daar trouwens vanmorgen verder niet meer zo op in, maar het is goed om eerst ook het verband tussen de hoofdstukken te bezien. Dat is eigenlijk de tegenwoordige situatie.

Vervolgens krijgen we in Genesis 24 een blik, een venster op de toekomst. Namelijk hoe Christus, de zoon van Abraham – ook hier weer natuurlijk de beloofde zoon – na de dood van zijn moeder een bruid verwerft. Zo staat het ook aan het einde van Genesis 24, als Rebekka uiteindelijk in de tent van Izaak komt. Zo sluit het hoofdstuk af: "En zo vond Izaak troost na de dood van zijn moeder Sara." Sara stierf, maar vervolgens komt er alsnog een vrouw in zijn leven. En dat is de bruid, en dat is uiteraard een beeld van... nou ik zeg uiteraard, omdat het voor mij nogal voor de hand liggend is: de bruid is Israël. En hoe God vanuit de volkeren inderdaad Israël weer terug zal brengen en zal brengen in het land. Eigenlijk spreekt het dus van een toekomstig huwelijk, die derde dag ook weer, dat huwelijksverbond tussen de zoon van Abraham en het volk Israël. Dat is de toekomst.

Verleden, heden, toekomst. Genesis 22, 23, 24. Die hoofdstukken laten dat zo in hun geheel zien. Dit dus eventjes als een soort helikopterview over deze hoofdstukken.

▶ 05:34 De Landbelofte en de Allereerste Begrafenis in de Bijbel ↑ hoofdstukken

Dan nog even een inleidende opmerking. We gaan naar Genesis 23 en dan praten we over een gebeurtenis waarvan ik het jaartal vrij exact kan noemen. Ik ga u nu niet de 'bonnetjes' daarvan geven, want dat zou een heel werk omvatten, maar dit is een gebeurtenis die plaatsvond in het jaar 2137 AH. Ik bedoel sinds Adam, Anno Hominis, dus de creatie van Adam. Er waren dus al ruim twee millennia voorbijgegaan sinds Adam en verreweg het grootste gedeelte van de oudtestamentische geschiedenis ligt hier, in Genesis 23, al in het verleden. Over die tijd is niet zo heel gek veel bekend.

Hoewel we natuurlijk heel dikwijls lezen dat een patriarch overleed – er staat dan hoeveel zijn dagen waren en dat hij stierf – wordt er nooit gesproken over een begrafenis. De allereerste keer in de Bijbel dat er gesproken wordt over een begrafenis, is hier in Genesis 23. En dat is niet voor niets, want het is namelijk heel belangrijk dat er juist hier een begrafenis plaatsvindt in het land. Om het hele hoofdstuk van Genesis 23 en de navolgende passages goed te begrijpen, moeten we kijken naar Genesis 13.

U moet zich realiseren: God had Abraham geroepen vanuit Ur en uiteindelijk is hij in dat vreemde land gekomen. God had toen gezegd – ik lees het in Genesis 13: "Want al dit land dat u ziet, zal Ik u geven en aan uw zaad." Dat wil zeggen: aan je nageslacht, maar de belofte wordt dus ook aan Abraham persoonlijk gegeven. In Genesis 17 vind je iets soortgelijks: "Ik zal aan u en uw zaad..." Er staat dus niet: "Ik zal u ín uw zaad dat land geven", want dan zou je nog kunnen zeggen dat Abraham het alleen ontving in zijn nakomelingen. Nee, er staat: "Ik zal aan u én uw zaad het land waarin u als vreemdeling vertoeft, het ganse land Kanaän, tot een eeuwige bezitting geven."

Met andere woorden: dat land was beloofd aan Abraham. En laat ik u dit vertellen: dit wordt herhaald bij Isaak – ook weer "aan u en uw zaad" – en bij Jakob in Genesis 28 en Genesis 35: "aan u en uw zaad". Zelfs in Handelingen 7 vind je iets soortgelijks. Ik zeg dit even om aan te geven dat het niet zomaar een enkele tekst is; juist het boek Genesis getuigt er iedere keer van. Met andere woorden: over dat land dat aan Abraham beloofd was en vervolgens aan zijn nageslacht, wordt iedere keer gezegd: jij zal dat ook bezitten.

Met dat in gedachten gaan we naar Genesis 23, want dan ga je ook begrijpen waarom er een heel hoofdstuk wordt gewijd aan het verwerven van een graf. Laat ik u dit vertellen: Abraham heeft nooit één vierkante meter in het land bezeten, behalve een graf. Dat is toch wel een opmerkelijke uitzondering. Hij had niets, behalve – sinds de dood van Sara – een graf. Dat was wel zijn bezitting, als een soort aanbetaling. Maar daarover nog meer.

▶ 09:48 Sara's Sterven in Hebron, de Stad van de Vriend ↑ hoofdstukken

We gaan naar Genesis 23 en we kijken zo door het hele hoofdstuk heen. Er staat: "En het leven van Sara was honderdzevenentwintig jaren." Dat is een respectabele leeftijd, maar in termen van Genesis in die dagen valt dat op zich nog wel mee. Dit waren de jaren van het leven van Sara. Het is trouwens de enige vrouw in de Schrift van wie de leeftijd vermeld wordt bij het sterven. Dit even als een statistisch gegeven; dat vind je nergens meer bij een andere dame. Abraham was hier dus tien jaar ouder, dus Abraham was hier inmiddels honderdzevenendertig jaar. Dat is trouwens ook markant, maar ik zei al: daar gaan we het verder niet over hebben. Abraham zou trouwens nog achtendertig jaren nadien leven, want van Abraham lezen we dat hij honderdvijfenzeventig jaar oud werd.

Sara overlijdt op die leeftijd en dan staat er in vers 2: "En Sara stierf te Kiriath-arba." Die naam wordt nog wel eens een keer genoemd, maar de stad is veel bekender onder een andere naam: Hebron in het land Kanaän. Dat is trouwens tegenwoordig nog steeds een grote stad bij Nablus. De naam Hebron is wel interessant; daar zit het Hebreeuwse chawer in. Ik zou het ook op z'n Amsterdams kunnen zeggen: gabber. Je moet even de klinkers wegdenken, want dat speelt in het Hebreeuws geen rol, en dan houd je 'gb-r' over. Gabber betekent inderdaad vriend. Dat is de aanduiding die we diverse keren vinden voor Abraham – ik heb de teksten er maar even bij vermeld zonder daar nu naartoe te gaan. Abraham was namelijk een vriend van God. Is het niet dat God een vriend was van hem? Dat is net nog weer wat anders, maar Abraham was een vriend van God. Dan lees je ook dat er gezegd wordt: "Zou Ik voor Abraham, mijn vriend, verbergen wat Ik ga doen?" God deelde dat juist met Abraham; hij was een vriend.

De stad heette Kiriath-arba. Zo groot zal dat allemaal trouwens toentertijd nog niet geweest zijn; een stad was gewoon een nederzetting die ommuurd of omtuind was. U moet zich realiseren: het is een paar honderd jaar na de zondvloed. Het begon met acht zielen, dus ook al is dat heel expansioneel gegroeid in die eerste eeuwen – wat je mag aannemen – dan nog kan de wereldbevolking niet zo heel erg groot geweest zijn. Dan denk je eerder in termen van honderdduizenden dan van miljoenen, lijkt mij zo. Maar goed, de stad heette Kiriath-arba, maar sinds Abraham heette hij Hebron: Vriend. Eigenlijk herinnert het direct ook aan wie Abraham was. Daar heeft hij zich nogal eens een keer, weliswaar als vreemdeling, maar toch gevestigd. Hebron, de vriend.

Het was in het land Kanaän; dat was de plaats waar Sara haar ogen sloot. Overigens, het plaatje is niet al te helder zie ik, maar dit is de Dode Zee. Hier had je Sodom en Gomorra waar ooit Lot zich had gevestigd. Dat was toen geen dode zee, maar ongeveer de mooiste locatie van het hele land. Afijn, hier is het huidige Jeruzalem en om u een indruk te geven: Berseba en Hebron liggen zo halverwege Jeruzalem en Berseba. In Hebron stierf Sara en hier zou zij trouwens ook worden begraven. Het plaatje dat ik u in het begin liet zien – dat had ik nog even erbij moeten zeggen – is van wat je nu nog steeds daar in het land kunt bezoeken. In Hebron is het zowel voor de moslims als voor de joden en de christenen een pelgrimsplaats, omdat daar de aartsvaders begraven liggen. De plaats die toen gekocht is door Abraham in Genesis 23, de grot van Machpela, is nog steeds te bezoeken. Afijn, u hebt nu dus een indruk van waar het was.

Dan lees je: "En Abraham kwam om over Sara te rouwklagen en haar te bewenen." Op die speciale locatie kennelijk, naar het gebruik van die dagen. Dat was ook vaak protocolair. Ik bedoel niet dat Abraham dat niet welgemeend zou hebben gedaan, maar dat bewenen en rouwklagen en de gebruiken die daarbij gehanteerd werden, dat vind je iedere keer weer terug. In ieder geval kwam Abraham om over Sara te rouwklagen en haar te bewenen. Ik zei al: ik ga er wat snel doorheen. Daarna stond Abraham op. Bij ons duurt een begrafenis zomaar een week, maar u weet: in het Midden-Oosten gebeurt dat in principe gewoon de dag zelf nog van het overlijden. In zulke warme omstandigheden kan dat gewoon niet langer duren. Abraham moest dus gewoon in actie komen.

▶ 15:58 Abraham als Vorst en Vreemdeling: een Graf als Enig Grondbezit ↑ hoofdstukken

Daarna stond Abraham op van het aangezicht van zijn doden. Ik weet, dit is een wat letterlijke weergave, maar zo staat het er: "van het aangezicht van zijn doden". Let maar op, we gaan die uitdrukkingen nu nog heel wat keren tegenkomen: "zijn doden" of iets dergelijks. "Zijn doden", dat klinkt misschien wat vreemd, niet simpelweg "zijn overleden vrouw". Nee, zijn doden; zij was dood. En dat er dan toch zoveel werk gemaakt wordt van de begrafenis, heeft een heel specifieke reden. Dat is omdat zij geen dode zal blijven, maar Abraham geloofde in de opstanding. Vandaar dat een graf feitelijk een heel belangrijk monument is van zijn geloof in de belofte van God. God heeft het land beloofd aan mij, aan Sara en aan ons nageslacht; Hij zal dat ook geven. Zij moet hier begraven worden, hier in dit land. En dat stuk land, dat moet van mij worden. Verder hoef ik niets te hebben, want ik krijg het uiteindelijk allemaal, maar dat graf is een monument van Gods belofte. Hier, dit land, dat wordt de plek waar zij begraven gaat worden.

Afijn, daarna stond Abraham op van het aangezicht van zijn doden. Dat klinkt dan wel weer heel intiem, zijn doden. En hij sprak tot de zonen van Heth. In het Hebreeuws is dat Heth, met die 'ch'-klank. Dat heeft er alles mee te maken dat Heth ook een letter in het Hebreeuws is, namelijk de achtste letter. Houd die gedachte even vast, want misschien kan ik daar straks nog even op terugkomen. Hij sprak tot de zonen van Heth en zei: "Ik ben een vreemdeling en een gast bij jullie." Je moet je realiseren dat Abraham een steenrijk man was, met vele bezittingen en een man met een enorm aanzien. Maar Abraham heeft nooit pogingen gedaan om het land het zijne te maken. Waarom zou hij? Het klinkt een beetje raar, maar hij gaf daar geen stuiver voor; hij wist: ik krijg het gewoon. Daarmee demonstreerde hij ook het geloof in Gods belofte. Abraham heeft het land niet bezeten en hij heeft ook nooit pogingen gedaan om het land naar zijn hand te zetten. Dat had hij kunnen doen, hij was rijk zat. Ik denk zo — al weet ik niet of ik dit helemaal waar kan maken — maar hij had het land zo ook kunnen kopen. Hij was rijk zat, maar dat heeft hij niet gedaan.

Abraham heeft ook nooit iets met het bestuur van het land te maken gehad. Hij was altijd een vreemdeling en een gast. Zo zegt hij dat ook: "Ik ben een vreemdeling en een gast bij jullie." Er is hierin een opmerkelijk verschil met Lot, zijn neef. Van hem lees je in Genesis 19 dat hij was gaan zitten. Hij had destijds al gekozen voor dat mooie land van Sodom, waarvan je meteen weet dat het niet zo intelligent was. Hij had gekozen voor de stad Sodom en vervolgens is hij daar gaan wonen, maar hij bezat daar ook een invloedrijke positie. Je leest namelijk dat hij gezeten was in de poorten van Sodom. Dat was de plaats waar de macht werd uitgeoefend, waar de ins en outs werden geregeld; dat is eigenlijk wat een poort is. Maar zo was Abraham niet. Abraham heeft zich altijd als een vreemdeling, een bijwoner en een gast opgesteld.

Nou, zo zegt hij dat dan ook wanneer er actie ondernomen moet worden. Hij zegt tegen de Hethieten — eigenlijk staat er de zonen van Heth, de erfgenamen van Heth: "Ik ben een vreemdeling en een gast bij jullie; geef mij een graf als grondbezit bij jullie." Hij bedoelt hiermee trouwens niet dat zij het hem gratis moeten geven, maar: "geef het mij." We zullen vanzelf wel zien dat hij bereid was daar de volle pond voor te betalen. "Geef mij een graf als grondbezit." En dit is het enige bezit dat Abraham ooit gehad heeft in het land. Hij vraagt dat zo: "Geef mij een graf als grondbezit bij jullie, zodat ik mijn doden voor mijn aangezicht begraaf." En de zonen van Heth antwoordden Abraham en zeiden tot hem: "Hoor ons, mijn heer!" Het staat weer tussen haakjes. Als je zo het hoofdstuk doorleest, kom je ook veel aan de weet over de gebruiken en over het type communicatie zoals dat in die dagen gewoon was.

Eigenlijk hebben we hier te maken met memoires. Ik heb weleens bijbelstudies bij deze gelegenheid gegeven over de gedachte dat het boek Genesis feitelijk memoires zijn van de aartsvaders. Ze hebben allemaal zo hun aandeel geleverd. Ook Abraham heeft zijn hoofdstukken geschreven, zodat dit gewoon, hoe zeg je dat, vers van de pers is. Dit was gewoon van Abraham zelf. Door Abraham en later ook door Isaak hebben al die aartsvaders zo hun bijdrage gegeven, en later heeft Mozes het als redacteur bij elkaar gebracht. Maar dit is een ooggetuigenverslag van de aartsvaders. We komen veel aan de weet over de manier waarop er gesproken wordt. Je herkent de manier waarop men spreekt, maar ook hoe men een transactie sluit. Dat gaat soms heel omzichtig en met grootspraak. Dat is nog steeds het gebruik in het Midden-Oosten; hoe dat eraan toegaat. Wat dat betreft kunnen gewoontes heel hardnekkig zijn.

Enfin: "Hoor ons, mijn heer, u bent een vorst van God in ons midden." Abraham was dan weliswaar een vreemdeling en een gast, maar die man had zo’n reputatie. Hij was niet alleen ontzagwekkend omdat hij steenrijk was, maar zij zeiden: "U bent als een vorst van God in ons midden." Hij heeft zich inderdaad heel vorstelijk opgesteld. Ik kan me zo voorstellen — je leest ergens in deze hoofdstukken ook dat Abraham, neem me niet kwalijk hoor, ja, nu heb ik al gehoest, het is altijd een beetje morsen naar de maat, dat ligt aan mij en niet aan jou — je leest van Abraham dat hij, wanneer hem het land gegeven wordt, het land in zijn lengte en breedte heeft doorwandeld. Ik zie hem daar zo gaan als een vorst, daar doorheen wandelend: "Dat krijg ik allemaal zo van God, voor mij en mijn zaad, mijn nageslacht." Hij heeft dat in de lengte en de breedte gezien. Hij kreeg trouwens een heel stuk land hoor; dat was niet alleen dat stukje land wat ik u net bijvoorbeeld liet zien. Nee, God had gezegd in Genesis 15: "Van de rivier tot de rivier." Dat wil zeggen: van de Eufraat tot aan de Nijl toe. Dat wordt allemaal voor jou en je zaad. En Abraham heeft dat gezien en vorstelijk bekeken: "Nou, dat is mijn domein, dat krijg ik." Hij hoefde dat helemaal niet te kopen en dat heeft hij ook nooit gedaan.

Maar hier, hier is de plek. Vandaar ook dat hij een graf wil hebben. Dat was voor hem een monument. Want al krijg ik het nu dan niet, God maakt Zijn belofte waar en dit land krijgt hij. Vandaar ook — ik wees er al eerder op — dat dit de eerste keer is dat er in de Bijbel een begrafenis vermeld wordt. Abraham is namelijk ook de eerste man in de Bijbel aan wie een specifiek stuk land gegeven en beloofd werd. Al die anderen, Noach, Seth, Adam, aan hen was niet een specifiek stuk land beloofd, dus de locatie waar zij begraven zouden worden, speelde feitelijk geen rol. Voor Abraham wel. Voor Abraham was het heel belangrijk: "Dit is het land en in dit land moet ik begraven worden." Dat speelt een hele grote rol en iedere keer komt dat weer terug. Maar die man, dat was een vorst. Je leest in Romeinen 4 dat Paulus zegt dat hij een erfgenaam van de wereld was. Mooi hoor. Als je zo met de belofte van God op zak leeft. Hij zag destijds nog helemaal niks. Dat is mooi hè? Denk er eens aan, want dat is denk ik heel leerzaam voor ons. Hij zag helemaal niks. Dit heeft ook niks met gevoel te maken — ik zou niet weten wat de link daarmee is — maar als je op de belofte gaat staan, dan kun je je die vorstelijke houding permitteren. God heeft gesproken en Hij houdt Zich aan Zijn woord. Dit land, dat wordt voor mij. En dat maakt me wel erg blij, dat wel. Dus in die zin heeft het wel weer met alles, met gevoel, te maken, maar realiseer je waar je begint. Het heeft te maken met feiten, met wat Hij gesproken heeft. Dat is geloof.

Abraham leefde in geloof. Niet in aanschouwen, niet in gevoel, maar in het amen zeggen op wat God gesproken heeft. En soms voel je dat wel en soms voel je dat niet, maar het woord staat, ongeacht wat dan ook.

"Hoor ons," zeggen zij, de zonen van Heth met wie nu de deal gesloten moet gaan worden. "Hoor ons, mijn heer. U bent een vorst van God in ons midden. Begraaf uw dode in de eerste keus van onze graven. Niemand van ons zal zijn graf aan u weigeren om uw dode te begraven."

Ja, maar feitelijk was dit een verkapte weigering. Want wat ze eigenlijk zeggen, is: "Nou, ga je gang Abraham. Sara, je vrouw is overleden en je wilt haar begraven? Prima. Je mag haar zo hier begraven." Maar dat is niet wat Abraham gevraagd had. Abraham wilde iets als grondbezit hebben; hij wilde een graf gewoon in het land hebben als zijn enige bezit.

En nu wordt het tegenvoorstel gedaan: je mag Sara begraven op de beste locatie die je maar eigenlijk voor ogen hebt of die je maar wenst. Ga je gang! Niemand van ons zal zijn graf aan u weigeren — jawel — om uw dode te begraven. Ze stellen zich dus zeer welwillend op, maar ze doen niet wat Abraham vraagt. En dat blijkt dan ook, want vervolgens staat in vers 7: "Toen stond Abraham op."

▶ 27:33 De Onderhandeling met de Hethieten over de Spelonk van Machpela ↑ hoofdstukken

U kunt het zich zo voorstellen: in dat gezelschap — hoe groot dat geweest is, weet ik niet, maar daar vindt in ieder geval zo'n gesprek plaats. Abraham staat op en buigt zich in alle respect neer voor het volk van het land, voor de zonen van Heth, die daar kennelijk de dienst uitmaakten. Abraham toont zich hier trouwens ook weer zo'n vreemdeling. Hoewel die man zelf steenrijk was, heeft hij zich gewoon ondergeschikt aan de bestaande machten, aan degenen die daar de zeggenschap hadden.

Hij boog zich neer en sprak tot hen: "Indien het met jullie ziel is..." Ik heb het even letterlijk vanuit het Hebreeuws zo gelaten, maar in de NBG-vertaling staat: "Indien het uw wil is." Als jullie er met je hele ziel mee akkoord gaan; dat is de gedachte, zoals wij dat ook wel zeggen: 'met hart en ziel'. Indien het dus met jullie ziel is dat ik mijn dode begraaf van voor mijn aangezicht, hoor mij dan en doe voorspraak voor mij bij Efron, de zoon van Zohar.

Waarom wordt die naam nou specifiek genoemd? Wel, omdat hij precies dat stuk land had wat Abraham op het oog had. Abraham wilde niet zomaar wat; hij wilde een specifiek stuk land dat aan Efron toekwam, de zoon van Zohar. Ik zei al: de namen en de betekenissen ervan laten we nu even rusten om gewoon de verhaallijn te volgen. Kennelijk — het is omstreden, want andere uitleggers spreken dat weer tegen — krijg ik de indruk dat Efron hier zelf eerst niet bij is. Waarom zou er anders voorspraak voor hem moeten worden gedaan? In ieder geval zegt Abraham: "Doe voorspraak voor mij bij Efron, de zoon van Zohar, dat hij aan mij de grot van Machpela geeft."

Machpela betekent trouwens 'dubbel'. Ik attendeer er alleen maar even op dat er in die naam telkens iets dubbels zit. De dood heeft dat sowieso al in zich voor ons. De dood is heel dubbel: het is een vijand, maar tegelijkertijd is het juist de basis voor opstanding. Want zonder dood is er geen opstanding. Trouwens, Sara werd nu begraven, maar vervolgens zou Abraham hier ook begraven worden, achtendertig jaar later, door Ismaël, die overigens honderdzevenendertig jaar werd.

Abraham vraagt of Efron hem de grot of de spelonk van Machpela geeft, die aan het einde van zijn veld ligt. Dat wil zeggen dat het kennelijk net op de grens lag van het gebied dat hij bezat. Hij vraagt of hij die grot voor het 'volle zilver' mag hebben. De volle prijs, vol in zilver. Wij spreken over geld, maar dat woord is bij ons van origine afgeleid van 'gold', omdat goud ons betaalmiddel was. In de Bijbel is dat echter zilver, 'kesef'. Zilver is een aanduiding van de prijs. Goud heeft altijd te maken met heerlijkheid, en zilver met de prijs die betaald wordt. Wat Abraham hier zegt, is dat hij die grot van Machpela, die in het bezit van Efron is, wil verkrijgen voor het volle zilver. Hij wil de volle mep neertellen voor een graf als grondbezit. Hij zegt eigenlijk: "Ik wil niet zomaar dat mijn Sara daar begraven wordt, zelfs niet op de beste plek; ik wil een stuk land van jullie kopen voor de volle prijs."

Efron zat daar in het midden van de zonen van Heth. Dat is precies een beetje het probleem bij het reconstrueren van de situatie, want nu kunt u zich afvragen hoe dat kan. Eerst vraagt Abraham om voorspraak bij Efron, en dan zit hij daar ineens. De NBG-vertaling heeft dat zo opgelost door te zeggen dat hij een 'gezeten man' was. Dus niet zozeer dat hij op dat moment fysiek in dat gezelschap zat, maar dat hij een man van positie was die er toen zelf misschien niet bij was. Dat lijkt mij inderdaad de meest voor de hand liggende lezing, maar ik ga er geen ruzie over maken. Dat doen we sowieso natuurlijk niet. Efron was dus een gezeten man onder de zonen van Heth. Het kan trouwens ook nog zijn — dat bedenk ik nu ineens ter plekke — dat dit net weer bij een latere gelegenheid was, een tweede ontmoeting op die dag. Afijn, we laten dat in het midden; het doet ook niet zoveel af aan de zaak.

Efron de Hethiet antwoordde Abraham. Ik zei al: die naam heeft alles met de acht te maken. Efron de Hethiet antwoordde Abraham ten overstaan van de zonen van Heth, voor allen die de poort van zijn stad binnengingen. Er waren dus vele officiële getuigen bij, wat belangrijk was voor zo'n transactie. "Nee, mijn heer," zegt hij, "hoor mij: het veld geef ik aan u, en ook de grot die daarin is, geef ik aan u. Voor de ogen van de zonen van mijn volk geef ik het u." Met andere woorden: zij worden er als getuigen bijgeroepen. "Jullie horen en zien het nu allemaal; ik zeg: Abraham, jij krijgt dat stuk land wat jij als graf wenst tot bezitting. Begraaf uw dode." Daar hebt u het weer: "uw dode".

Toen boog Abraham zich neer voor het aangezicht van het volk van het land. Weer die respectvolle, onderworpen houding ten opzichte van degenen die daar waren. Hij sprak tot Efron voor de oren van het volk van het land. Ziet u hoe dat iedere keer benadrukt wordt? Het gaat hier over een officiële transactie. Het idee is dat dit gebied officieel door Abraham is verkregen; het is zijn bezit als graf. Hij sprak tot Efron: "Indien je naar mij zou luisteren: ik zal het zilver van het veld geven." Dat wil zeggen: "Ik betaal de prijs van de akker. Ik betaal het; neem het van mij aan en laat mij mijn dode daar begraven." Wat daar natuurlijk heel duidelijk in doorklinkt, is dat Abraham erop staat om te betalen. Hij wil niet afhankelijk zijn van de bewoners van het land en ook niet van Efrons genade. Abraham was afhankelijk van genade, maar niet van die van Efron. Hij wilde dit gewoon eerlijk kopen. En Efron antwoordde Abraham en zei tegen hem...

▶ 36:57 De Volle Prijs: de Profetische Betekenis van Vierhonderd Sikkelen Zilver ↑ hoofdstukken

"Mijn heer, hoor mij. Een land van vierhonderd shekel zilver..." Wanneer je in de verklaringen kijkt, wordt er vaak gezegd dat dit een buitensporig bedrag is. Daarin klinkt natuurlijk ook weer iets door van de gebruiken zoals dat gaat in het Midden-Oosten. Eerst wordt er gezegd: "Nee joh, je krijgt het," maar vervolgens wordt er een prijs genoemd waarbij je denkt: goede genade, wat een groot bedrag. Toch is het boeiend dat er specifiek vierhonderd shekel wordt genoemd. Ik heb gezegd dat ik niets zou zeggen over de betekenis van getallen, maar ik wil nu even een uitzondering maken.

Want waar kent u het getal vierhonderd van in relatie tot Abraham? Iemand zegt: vierhonderd man. Ja, dat was ook vierhonderd man, maar ik bedoel eigenlijk iets anders. Ik doel op wat er gezegd wordt in Genesis 15, wanneer God de belofte geeft. Een eenzijdige belofte. Daar lees je dat zijn nageslacht vierhonderd jaar in verdrukking zou zijn. Na die vierhonderd jaar, staat er, zou het volk uittrekken uit het land van verdrukking, uit Egypte dus, en zou de verlossing komen. Dat wil zeggen: vierhonderd is de termijn.

Het getal vier heeft trouwens alles te maken met de dood. Dat is een hele getallensymboliek en op zich een prachtig onderwerp. Vierhonderd is hier de termijn van verdrukking, maar na de vier krijg je de vijf. Waar de vier te maken heeft met een deur, heeft de vijf te maken met een venster: verlossing. Na de vierhonderd volgt de bevrijding. En precies hier wordt de prijs betaald van vierhonderd shekel.

Iemand wees mij er bovendien op dat het woord shekel — wat nu nog steeds de munteenheid in Israël is — in het Hebreeuws wordt geschreven met de letters shin, kuf en lamed. De getalswaarde van deze letters is 300, 100 en 30, wat samen 430 maakt. Dat is ook weer zo treffend. Want als u vraagt na hoeveel jaar de exodus plaatsvond, zullen de meesten zeggen dat dit na 430 jaar was. Dat klopt, alleen was dat gerekend vanaf het moment dat God de belofte deed aan Abraham. Vanaf de geboorte van Izak gerekend was het vierhonderd jaar. Vandaar dat zowel het getal vierhonderd als 430 de termijn aangeeft tot aan de verlossing.

"Hoor mij," zegt Efron, "een land van vierhonderd shekel zilver, wat maakt dat uit tussen mij en u?" Efron was een vermogend man en Abraham was dat evenmin. Dus waar hebben we het eigenlijk over? Wat maakt dat bedrag uit tussen mij en u? Begraaf uw dode. En Abraham luisterde naar Efron. Hij woog Efron het zilver af. Zoals u weet, werd er in die tijd gewogen met een weegschaal; dat was feitelijk de methode om te betalen. Zilver of goud werd gewogen en zo werd de prijs betaald.

Abraham luisterde naar Efron en woog hem het zilver af waarvan hij gesproken had ten overstaan van de zonen van Heth: vierhonderd shekel zilver, gangbaar voor de koopman. Efron heeft dus inderdaad de volle prijs genoemd en Abraham heeft zonder enig protest daadwerkelijk dat bedrag betaald. En alzo werd het veld van Efron, dat in Machpela was, in het zicht van Mamre, eigendom van Abraham. Het veld, de grot die daarin was en al het geboomte op het veld dat rondom in het gehele terrein stond; zo kwam dat toe aan Abraham. Maar laten we hier even bij stilstaan.

▶ 42:14 In het Zicht van Mamre: de Eikenbomen en Gods Gezworen Eed ↑ hoofdstukken

Iedere keer als dat genoemd wordt, van Machpela, die grot waar Sara in dit geval begraven zou worden, was het in het zicht van Mamre. Maar wat was er precies in Mamre? Ik ben niet compleet, want Mamre wordt veel vaker genoemd, maar ik wil een paar markante plaatsen noemen. In Genesis 13 praten we over het begin van Abrahams geschiedenis. Dan lees je in vers 18: "Daarna sloeg Abraham zijn tent op en hij ging wonen bij de eiken van Mamre, bij Hebron, en hij bouwde daar een altaar voor Yahweh." Het was bij de eiken. In de NBG-vertaling staat "bij de terpentijnen", maar dat waren gewoon eiken. In de Statenvertaling staat trouwens ook "eikenbossen". De NBG-vertaling is een moderne vertaling die vertaalt met terpentijnen, maar goed, om het begrijpelijker te maken hebben we daar bij een andere gelegenheid ook wel eens bij stilgestaan, maar u moet het weten. Waarom gingen die aartsvaders iedere keer wonen bij een eik of bij eiken?

Omdat God een eed had gezworen. Dat is het idee. Het woord voor eed, dat wat je zweert, is hetzelfde woord als het woord voor eik. Een eik is sowieso al zo'n monumentale boom. Hoe lees je dat in Jesaja? "De eikenbomen der gerechtigheid." Dat zijn echt van die bomen... ik zou zeggen: vraag het maar aan Bonifatius. Of was het Willibrord? Wie was het nou? Willibrord die die eiken omhakte? Nee, dat was Bonifatius. Gelukkig dat er... ja, u bent wat ouder, u weet dat natuurlijk nog hè. Die kapten zo'n boom om, want van oudsher werd aan die bomen een heel bijzondere betekenis toegekend. Men had toen nog wel verstand van typologie en wist dat er iets mee aan de hand was. Maar in ieder geval: aan Abraham was een eed gezworen en hij ging zich vestigen bij de eik, in dit geval van Mamre. Waarom? Die eik herinnert juist aan die belofte, aan die eed die God gezworen heeft.

En nu koopt hij een graf, Machpela. Dat was in het aangezicht van... Er staat in de NBG-vertaling "tegenover Mamre". Ja, maar het gaat er juist om: het was in het gezicht van. Vanuit Mamre kon je Machpela zien liggen. Het lag in het zicht van beide plaatsen en dat is belangrijk. Dat is de locatie waar Abraham ooit een altaar bouwde; het is de plaats waar hij zich ging vestigen. Later lees je trouwens dat hij ook weer ging verkassen en toen kwam hij bij de eikenbossen van More. Dat was weer op een andere plek, maar iedere keer weer bij die eik. Daar moest hij wezen en dat heeft alles te maken met de eed die God gezworen heeft. Daar werd hij qua locatie iedere keer aan herinnerd. En nu moest Sara begraven worden en dat moest in Hebron gebeuren – "Chawer", de vriend. God had gesproken met hem en een belofte gegeven aan zijn vriend, aan Abraham zijn vriend, en Hij had hem een eed gezworen. Dat is precies waar die locatie aan herinnert: in het zicht van Mamre.

En dan: als ik zeg "een eik", dan ziet u natuurlijk ook een eikel, en dan weet u ook meteen waarom dat verwijst naar de besnijdenis. Die logica kennen de meeste mensen niet, maar het is van groot belang. Waarom nou het wegnemen van de voorhuid? Nou, het is om de eik, de eed van God... daar zit nog veel meer in dan ik nu vertel, maar dit is wel heel basaal: het herinnert aan Gods belofte. En het teken van Gods belofte was vervolgens ook de besnijdenis. Eén en één is twee, dat is in feite iedere keer hetzelfde. Dus als Abraham een zoon krijgt en op de achtste dag die zoon besnijdt, dan heeft dat alles te maken met die eed die God gezworen heeft. God, die ook uit een verstorven lichaam – Sara was trouwens onvruchtbaar en al hartstikke oud – uit de dood nieuw leven heeft gewekt. Toen kreeg hij een zoon en wat doet hij op de achtste dag? Dat had God ook gezegd: op de achtste dag een nieuw begin. Na een reeks van zeven krijg je de acht, een nieuw begin. Dan wordt dat ventje besneden, zodat die bomen waar hij woonde en dat besneden jongetje – trouwens, al zijn huisgenoten waren besneden, zoals hijzelf ook – hem allemaal herinnerden aan Gods eed. Daar ging het allemaal om.

En nu wordt Sara begraven en nog blijft daar die eed van God. Daar zou zij in eerste instantie begraven worden. Trouwens, in Genesis 18 lees je ook: "En Yahweh verscheen aan hem." Waar was dat? Bij de eiken van Mamre. Daar moet je over vallen hoor. Ik ben niet over die eik... daar loop je vanzelf trouwens wel tegenaan. Goed, dat was dus het zicht. "Alzo werd het veld van Efron, die in Machpela was, in het zicht van Mamre..." Wat een uitgebreide manier van zeggen. En het wordt nog een keer herhaald ook. Ja, waarom? Dat is juist de manier om iets te accentueren. Wij zetten er een streep onder, in het Hebreeuws wordt iets gewoon herhaald. "En alzo werd het veld van Efron, die in Machpela was, in het zicht van Mamre, het veld en de grot die erin was, en al het geboomte dat op het veld stond, dat rondom in zijn gehele terrein was gevestigd..."

Het was dus een grote locatie, niet een paar metertjes zoals wij een graf kopen. Nee, het was een heel groot of toch een flinke terrein dat allemaal als graf diende. En zo werd dat allemaal aan Abraham tot eigendom "voor de ogen van de zonen van Heth, bij allen die tot zijn stadspoort ingingen." Dat is de locatie waar deze transactie plaatsvond. De hele geschiedenis van de aankoop wordt vermeld en daarna begroef Abraham zijn vrouw Sara. Sara betekent trouwens ook "vorstin". Daarna begroef Abraham zijn vrouw Sara in de grot van het veld van Machpela, heel dubbel, in het zicht van Mamre – dat is Hebron, in het land van Kanaän. En alzo werd het veld en de grot die daarin was aan Abraham bevestigd tot graf als grondbezit van de zonen van Heth. Dat is Genesis 23. Zo kreeg Abraham dat graf. En nu neem ik u nog even mee.

▶ 50:46 Een Monument van Opstanding: het Geloof van Jakob en Jozef ↑ hoofdstukken

Ik ben er erg blij om, bijna trots zelfs, dat ik het allemaal zo snel heb kunnen vertellen. Maar laten we verder lezen in Genesis, want ik wil u laten zien hoe belangwekkend deze gebeurtenis is. Je zou natuurlijk kunnen zeggen: wat is dit eigenlijk voor een triviaal ding? Goed, iemand moet begraven worden en dat er een graf voor gekocht moet worden, kun je je ook nog voorstellen. Maar waarom moet dat allemaal zo uitgebreid vermeld worden? Het zal u verbazen hoe vaak aan deze gebeurtenis en aan het feit dat Abraham een graf bezat als enig bezit, wordt gerefereerd.

Ik neem u mee naar Genesis 49. We zijn inmiddels heel wat jaren verder, want Jakob is hier aan het einde van zijn leven. Je leest dat hij zijn zonen zegent. Daarna gaf hij – Jakob, eigenlijk moet ik Israël zeggen – een bevel aan zijn zonen. Hij zei tot hen: "Ik word tot mijn voorgeslacht vergaderd." Dat is een mooie, standaard uitdrukking. Letterlijk betekent het: ik ga weer terug. Mijn voorgeslacht bevindt zich daar in Hebron en ik word vergaderd tot mijn voorgeslacht. "Begraaf mij bij mijn vaderen in de spelonk in het veld van de Hethiet Efron."

Hoeveel jaar zal dit later zijn? Ik weet het even niet precies, maar in ieder geval zeker een eeuw later; nou, 105 of 170 jaar later. Ik zit het ter plekke een beetje te verzinnen, maar het zal ongeveer in die geest zijn. Jakob herinnert zijn zonen er nu aan dat hij dáár begraven wil worden. Ik lees even verder: "In de spelonk in het veld van Machpela, dat in het zicht van Mamre in het land Kanaän ligt." Dus zelfs Jakob zegt, pakweg 150 jaar later: daar wil ik begraven worden. Daar liggen mijn vaderen en dit land Kanaän is aan ons beloofd; dat zullen we krijgen. Al zijn wij nu vreemdelingen geweest en hebben we er geen meter van bezeten, behalve dan dat graf, hier gaat het ook voor ons gebeuren.

Er komt een moment dat God de doden levend maakt. Dan zijn ze geen doden meer, dan zijn ze levend; dan heeft God hen doen opstaan. Dat wisten ze, dat is de belofte. Daar valt niets aan te zien en er valt ook niets aan te voelen; dat is een belofte waar je alleen op kunt staan en waar je vanuit kunt gaan. In het veld van Machpela, het veld dat Abraham gekocht heeft van de Hethiet Efron tot zijn eigen grafstede, daar heeft men Abraham en zijn vrouw Sara begraven. In omgekeerde volgorde natuurlijk, dat is nogal logisch. Daar heeft men ook Izaak en zijn vrouw Rebekka begraven en daar heb ik, zegt Jakob, Lea begraven. Al die aartsvaders en aartsmoeders liggen daar begraven, met uitzondering overigens van Rachel. Zij werd begraven in Bethlehem, in de velden van Efrata.

Jakob zegt: "Het veld met de spelonk daarin is gekocht van de Hethieten." Met andere woorden: dat is eigendom. Dat graf is een monument. Het is het enige wat we bezitten, maar het is zó belangrijk. Want God begint waar wij eindigen. Een graf is ons einde, maar bij God begint het dan juist, want Hij roept de doden alsof zij levend waren. Het niet-zijnde roept Hij tot aanzijn en de doden wekt Hij tot leven. Dat ligt natuurlijk buiten de menselijke vermogens, dat kan helemaal niet, maar we hebben het nu over de levende God die levend maakt en die heerst over de dood en over het graf. Kijk, dat zijn perspectieven. Dat is echt vorstelijk. Als je zo in het leven mag staan, maar als je ook zo mag sterven.

Tenslotte neem ik u nog even mee naar Genesis 50. Dit was Jakob, en nog weer een stuk later lees je de laatste verzen van het boek Genesis. Daarmee demonstreer ik ook hoe belangrijk Genesis 23, de aankoop van dat graf, is. Jozef gaat nu sterven en in vers 24 lees je: "En Jozef zei tot zijn broeders: ik ga sterven, en God zal zeker naar jullie omzien en u uit dit land voeren naar het land dat Hij Abraham, Izaak en Jakob onder ede beloofd heeft." Die eiken van Mamre. Jozef deed de twaalf zonen van Israël zweren: "God zal zeker naar u omzien en dan zult u mijn gebeente van hier meevoeren." Hij geeft dus een bevel aangaande zijn gebeente. Later lees je in de Hebreeënbrief, in Hebreeën 11, dat hij dat deed door geloof. Geloof! God had het namelijk beloofd. En wat is geloof? Dat is 'amen' zeggen op wat God gesproken heeft. Jozef geeft hier aan het einde van zijn leven een bevel aangaande zijn gebeente. Wat moet je daar nog mee als je doodgaat? Maar God heeft Zijn belofte daaraan verbonden.

Vervolgens lees je dat Jozef stierf, 110 jaar oud. Men balsemde hem en hij werd in een kist gelegd – trouwens hetzelfde woord dat gebruikt wordt voor de ark die later in het heiligdom geplaatst werd. Hij werd in een kist gelegd in Egypte. Dit is het laatste vers van Genesis. Wat gebeurt er? Jozef sterft en hij wordt gebalsemd. Waarom? Omdat hij zegt: tegen de tijd dat God jullie weer gaat brengen uit dit land... Hoe wist hij dat? God had het beloofd. Hij had zelfs op het jaar nauwkeurig voorzegd wanneer het zou gebeuren. En als Israël dan te zijner tijd inderdaad uittrekt met de Exodus, lees het maar na in Exodus 12, dan staat erbij dat het op de dag nauwkeurig was: vierhonderddertig jaren. En dan lees je: ze namen het gebeente van Jozef mee. Vandaar dat het gebalsemd moest worden, zodat het lichaam houdbaar bleef en meegevoerd kon worden. Vervolgens is het inderdaad later begraven daar in Gebel, bij zijn vaderen.

Ziet u welke grote rol de aankoop van dat graf speelt? Ik hoop dat ik u in dit uurtje heb kunnen duidelijk maken hoe belangrijk dat is. Het spreekt namelijk allemaal van Gods belofte; de levende God die triomfeert over de dood. Abraham wist dat. Daarom vind ik het zo mooi dat al die aartsvaders – Abraham, Izaak en Jakob – dat stuk land kregen en daar begraven moesten worden. Monumentaal wordt dat bevestigd in de aankoop van dat graf; vandaar die grote rol die Genesis 23 daarin speelt.

Wij leven inmiddels pakweg een kleine 4000 jaar na Abraham, zo'n 3900 jaar na het overlijden van Sara. En voor ons nu is de waarheid nog exact dezelfde. Oké, aan ons is geen stuk land daar in het Midden-Oosten beloofd, dat is waar. De locatie van de begrafenis speelt voor ons dus geen rol zoals voor Abraham, Izaak en Jakob. Maar God is de levende God. We leven hier in geloof en de dood heeft niet het laatste woord. Daarom hebben wij hoop en vertrouwen, en kunnen we leven met een opgeheven hoofd, ziende op de toekomst. Ik stel voor dat we daar een lied over gaan zingen.