▶ 00:00 Introductie: Isaak als Vreemdeling in Gerar ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen, beste vrienden, graag eens meenemen naar een geschiedenis die we vinden in Genesis 26. We willen daarbij de eerste tweeëntwintig verzen van dat hoofdstuk lezen. In werkelijkheid gaat het hoofdstuk nog wat door, maar de geschiedenis van Isaak bij de Filistijnen vinden we in deze tweeëntwintig verzen. Uiteraard betekent dat dat we niet al te uitgebreid bij alle details stil kunnen staan. Ik wil het hele verhaal eens met u doornemen en zo af en toe enkele dingen voor het voetlicht plaatsen.

Isaak bij de Filistijnen. Als je de tekst niet al te nauwgezet leest – het staat ook gewoon als kopje boven in onze Bijbeltjes – dan zou je nog kunnen zeggen dat het niet helemaal goed ging met Isaak, dat hij ‘naar de Filistijnen ging’. Maar het ging juist heel erg goed met hem. Wat ik trouwens vooraf nog even wil zeggen, is dat ik me heel graag bezighoud met de geschiedenissen van de aartsvaders. Daar heb ik iets mee en ik kan ten dele ook wel uitleggen waarom dat zo is. Niet alleen omdat het prachtverhalen zijn en omdat er zoveel in verborgen ligt, maar ook omdat de tijd waarin wij nu leven – de bedeling van Gods genade, om het officieel te zeggen zoals we dat in de Bijbel terugvinden – heel veel gemeen heeft met de tijd die voorafging aan de Sinaï.

De tijd die voorafging aan de wetgeving aan Israël was een tijd waarin men, net als de aartsvaders, niet onder de wet leefde. Het zou nog een hele tijd duren voordat de wet kwam. Zij leefden uit de belofte. Daarom zijn de geschiedenissen van een man als Abraham, maar ook die van zijn zoon Isaak – op wie we vanmorgen de schijnwerpers willen plaatsen – en Jakob, zo veelzeggend. Ook zij leefden puur met de belofte van God. Dat blijkt moeilijk genoeg te zijn, zoals we hier ook zullen zien: puur op de belofte van God bouwen en daaruit putten. Als ik het zo zeg, heb ik eigenlijk al een van de thema's van dit hoofdstuk aangesneden. Putten, want Isaak is iemand bij wie we heel vaak bronnen tegenkomen.

Laten we de geschiedenis eens doornemen, beginnend bij het eerste vers. Daar staat: "Eens kwam er een hongersnood in het land, behalve de eerste hongersnood die er geweest was in de dagen van Abraham." Dat wordt namelijk al eerder in ditzelfde Bijbelboek beschreven. In Genesis 12 lees je dat Abraham zich al in het beloofde land bevond, maar dat er een hongersnood uitbrak. In Genesis 12 vers 10 lees je dat Abraham dan afdaalt naar Egypte. Heel eigenaardig vind je daar een geschiedenis die als twee druppels water lijkt op wat we vinden in Genesis 26.

Abraham komt in Egypte en daar ziet men wat voor een schone vrouw hij had, Sara. Haar jeugd was kennelijk weer helemaal vernieuwd sinds zij zwanger was geworden van Isaak. In elk geval zegt Abraham dan: "Dat is mijn vrouw helemaal niet." Dat tafereel vinden we drie keer in de Bijbel. Twee keer bij Abraham, die zegt: "Dat is mijn vrouw niet, dat is mijn zuster." Mijn zuster? Dat zal de Farao waarschijnlijk ook wel gedacht hebben, en later ook Abimelek, over wie we nog komen te spreken. Abraham was eigenlijk een beetje bang. Hij dacht bij zichzelf: "Laat ik haar maar aangeven als mijn zuster. Want stel je voor dat de machthebber haar wil inpikken, dan ben ik de eerste die het veld moet ruimen." Als zij deel gaat uitmaken van een harem, moet de echtgenoot natuurlijk gedood worden. Dus hij was bang voor zijn eigen leven. Dat had hij helemaal niet hoeven zijn, maar goed, zo gaat dat zo vaak.

In Genesis 26 lezen we dat Isaak naar Abimelek ging, de koning van de Filistijnen. Als u een beetje op de hoogte bent van de geschiedenis in het boek Genesis, dan weet u dat we Abimelek ook al eerder tegenkomen, namelijk in Genesis 20, waar Abraham naar hem toe gaat. Dat zal overigens niet dezelfde persoon geweest zijn, maar het was wel de koning van de Filistijnen in Gerar. Men heeft wel verondersteld – hoewel dat niet helemaal zeker is – dat Abimelek geen eigennaam is maar een titel. Het betekent letterlijk 'mijn vader is koning'. Het zou dus om een dynastie kunnen gaan, waarbij de term 'mijn vader is koning' iedere keer heel goed klopte in het kader van de erfopvolging.

Het is overigens frappant dat toen Abraham naar Abimelek ging, hij voor de tweede keer over zijn vrouw Sara zei: "Dat is mijn vrouw niet, maar dat is mijn zuster." In het geval van Abraham klopte dat ook nog half, want zij was zijn halfzuster. Ze hadden wel dezelfde vader, maar niet dezelfde moeder. Isaak ging dus naar Abimelek, de koning van de Filistijnen, naar Gerar. Om even een beeld te hebben van het verhaal: als dit het zuiden van Israël is, met hier Jeruzalem, de Dode Zee en de Middellandse Zee, dan ligt hier Berseba, wat 'bron van de eed' betekent. Waarom dat 'bron van de eed' of de eedzwering is, wordt ook uitgelegd in Genesis. Isaak ging naar Gerar, en dat moet ongeveer hier gelegen hebben, in de landstreek van de Filistijnen, in wat tegenwoordig de Gazastrook is. Daar waar ook tegenwoordig de Filistijnen, oftewel de Palestijnen, wonen, daar ging hij naartoe.

Gerar betekent trouwens 'gastverblijf'. Je zou misschien denken dat het alleen een plaatsnaam is, maar het kan ook letterlijk het gastverblijf van de koning van de Filistijnen zijn. Isaak ging per slot van rekening naar de koning toe. Isaak verbleef daar als een machtige en vermogende herdervorst in het gastverblijf. Van Abraham lees je dat ook in Genesis 20: "Abraham nu brak vandaar op naar het Zuiderland en hij vestigde zich tussen Kades en Sur en vertoefde als vreemdeling in Gerar." Dat zijn van die dingen die ons als Nederlanders ontgaan, maar dit is eigenlijk een woordspeling. Bij 'vreemdeling' staat in het Hebreeuws hetzelfde stamwoord als wat in 'Gerar' voorkomt. Je verblijft in een gastverblijf per definitie als gast, als een vreemdeling.

Abraham was een vreemdeling. Zo heeft hij in het land Kanaän gewoond. Het was het land van de belofte, maar hij heeft zich verder helemaal niet bemoeid met de gang van zaken; hij was daar een vreemdeling en een bijwoner. Hij had daar ook geen huizen; nee, hij verbleef in een tent. Dat is heel illustratief voor zijn positie in deze wereld. Om de link weer even door te trekken naar ons: dat is voor ons namelijk niet anders. Wij verblijven hier net zo goed als vreemdelingen en bijwoners. Wij zijn hier feitelijk geen burgers; nee, onze burgerstaat is in de hemelen. Wij verblijven hier wel, maar we horen hier niet echt thuis. We maken ons er ook niet al te druk over; dat is onze zaak namelijk helemaal niet. Dat geldt ook voor de politiek, denk ik wel eens.

Dat is niet onze business, laat dat mooi aan de wereld over. Trouwens, er was iemand die daar anders over dacht: Lot. Van Lot lees je dat hij zich wel wilde bemoeien met de politiek van deze wereld en in de gemeenteraad van Sodom ging zitten. Hij zat in de stadspoorten van Sodom, zo lees je.

Dan zou je zeggen: daar kan Lot nog wat goede invloed uitoefenen. Nou, in werkelijkheid was het zo dat het alleen maar ellende opleverde en hij in elk geval geen goede wil oogstte bij de Sodomieten. Nee, want dan zeggen ze op een gegeven moment: "Wat wil deze vreemdeling over ons? Wil hij de wet gaan stellen?"

Want dat wordt niet gepikt. Vandaag de dag is dat trouwens nog precies zo. Het wordt niet gepikt als een vreemdeling, als een minderheid, gaat vertellen: "Jullie moeten je zo gaan gedragen." Isaak was een vreemdeling daar in Gerar.

▶ 10:39 Gods Verschijning en Onvoorwaardelijke Belofte ↑ hoofdstukken

En dan lees je: "Toen verscheen hem de HERE", toen verscheen hem Yahweh. Dat was de vervulling van een belofte die vele jaren daarvoor al aan Abraham was gedaan. In Genesis 17 lees je namelijk dat God zegt: "Uw vrouw Sara zal u een zoon baren." Dit wordt nog voor de geboorte van Isaak gezegd. Sara, dus niet Hagar; Abraham wilde God natuurlijk een handje helpen en dacht dat het wel anders zou moeten gaan, maar dat was dus niet zo. "Uw vrouw Sara zal u een zoon baren en gij zult hem Isaak noemen." Weet u wat Isaak betekent? Lachen. Ja, lachen! Dat is prachtig. We komen daar straks nog even op terug, maar ik wil er nu alvast op wijzen: God doet lachen. Dat is nou het geweldige van de belofte van God. God geeft namelijk gewoon puur om niet en Hij zet alle menselijke wetten te kijk; Hij trekt er een lange neus naar.

Isaak was een type, een figuur die naar menselijke maatstaven helemaal niet meer geboren had kunnen worden. Sara was bovendien een onvruchtbare vrouw, maar God creëert leven uit de dood. Abraham heeft de opstanding aan den lijve ondervonden en Sara ook; God bracht leven uit dode lichamen voort. En dat is lachen, dat is vreugde, want het trotseert elke menselijke beperking. Hij moest hem Isaak noemen en let dan op wat er gezegd wordt: "En Ik zal mijn verbond met hem oprichten tot een eeuwig verbond." Dat wil zeggen: Ik heb mijn verbond met jou opgericht, Abraham, maar Ik zal het straks ook weer doen met Isaak. Ik zal mijn verbond opnieuw oprichten, dat wil zeggen bevestigen en vaststellen. Daarom heet Hij ook de God van Abraham, de God van Isaak en de God van Jakob.

Als er in Genesis 26 vers 2 staat: "Toen verscheen hem de HERE", dan is dat de vervulling van deze belofte. Hier in Genesis 26 lees je inderdaad dat God het verbond met Isaak gaat oprichten en bevestigen. Er staat bij: "Trek niet af naar Egypte" – of letterlijk: "daal niet af naar Egypte" – zoals Abraham dat ooit tot zijn verdriet had gedaan. Dat had hem immers weinig goeds opgeleverd. Ik vind het eigenlijk wel mooi dat er staat "daal niet af", want dat kun je geografisch heel gemakkelijk verklaren: Egypte is het zuiderland, dus hij moest naar beneden. Dat is een afdaling. Maar ook figuurlijk, geestelijk en moreel gezien is het een afdaling. Blijf op niveau; blijf gewoon in het land dat Ik jou ga geven. Er mag dan hongersnood zijn, maar Ik zorg voor je. Daal niet af naar het land van Egypte en woon gewoon in het land dat Ik u zeggen zal. "Vertoef in dit land als een vreemdeling," staat er in vers 3. Hij was daar immers in een gastverblijf.

En dan staat er: "Dan zal Ik met u zijn en u zegenen." Nu wil ik daar in de eerste plaats op wijzen: ik wil u de heerlijkheid van de belofte tekenen, en de vertaling helpt ons daar vaak niet bij. Er staat namelijk niet "dan" – dat moet je gewoon doorkrassen – maar er staat "en". Dat is een groot verschil! Er staat niet: vertoef in dit land als een vreemdeling, dan zal Ik met u zijn en u zegenen, alsof het een voorwaarde is. Nee, er staat: vertoef in dit land als een vreemdeling, wat Ik jou gewoon beloofd heb, en Ik zal met u zijn en u zegenen. Niet "dan", maar "en". Het is geen voorwaarde, het wordt onvoorwaardelijk gezegd. Dat is een buitengewoon belangrijk verschil. Ziet u dat? Het is de God van de belofte die verschijnt. Het is de God der heerlijkheid, zoals dat elders heet, die aan hem verschijnt en de heerlijkheid van Zijn belofte aan hem kenbaar maakt. "En Ik zal met u zijn en u zegenen, want u en uw nageslacht zal Ik al die landen geven." Geven: gratis, voor niks.

Let er eens op hoe vaak hier "Ik zal" staat. Welgeteld zeven keer. Waarom zeven keer? Daar mag u nog eens over nadenken, maar ik wil er alvast op wijzen dat het woord zeven in het Hebreeuws shewa is. We hadden het er net al even over bij Berseba. Shewa betekent eedzwering, de eed. Maar het is ook het woord voor zeven. Ons woord zeven heeft daar misschien ook nog mee te maken. Zeven en eedzwering hebben in het Hebreeuws dezelfde stam. Hier spreekt God inderdaad over de eed die Hij ooit aan Abraham zwoer. We zullen dat nog lezen, maar let op: iedere keer klinkt er "Ik zal, Ik zal". Het is precies zoals bij de aankondiging van het nieuwe verbond in Jeremia 31. Daar lees je ook zeven keer wat God zegt: "Ik zal hun zonden niet meer gedenken, Ik zal mijn wet in uw hart en in uw binnenste schrijven, Ik zal u tot een God zijn en gij zult Mij tot een volk zijn." Belofte! "Gij zult" is ook een belofte. Het zijn allemaal beloften. "Want u en uw nageslacht zal Ik al die landen geven."

▶ 17:16 De Onveranderlijke Eedzwering van God ↑ hoofdstukken

"En Ik zal de eed gestand doen die Ik uw vader Abraham gezworen heb." Dat lees je niet vaak hoor, dat God een eed zweert. Als God belooft, dan vervult Hij sowieso wat Hij zegt. U weet: belofte maakt schuld en God doet recht aan Zijn woord. Gods gerechtigheid is ook niets anders dan dat God recht doet aan wat Hij gesproken en beloofd heeft. En Zijn ja is ja. Alle beloften, zegt Paulus in de tweede Korintiërsbrief, alle beloften in Christus Jezus zijn ja en amen.

Maar bij een paar gelegenheden – om precies te zijn vijf keer in de Bijbel – lees je dat God inderdaad een eed zweert. De eerste keer was bij Abraham. In verband met Melchizedek lees je ook dat God een eed zweert: Hij is Priester naar de ordening van Melchizedek, dat is ook een eedzwering. Weet u waar God ook een eed op gezworen heeft? Dat voor Hem alle knie gaat buigen en alle tong zal belijden dat Jezus Heer is. Dat is ook een eedzwering. En mensen geloven Hem niet, maar als God dat...

Waarom zou God nou een eed zweren? Ik heb daar een antwoord op gevonden in Hebreeën 6. Daar wordt namelijk uitleg gegeven door de schrijver van deze brief, wiens naam niet genoemd wordt – omdat het Paulus was, denk ik, maar goed. Er wordt uitleg gegeven – lees het maar na in de context van Hebreeën 6 – en dat gaat ook over de eedzwering die God gedaan heeft aan Abraham. In de voorgaande verzen lees je dat, maar ik lees even dit vers: "Want mensen zweren bij wie hoger is en de eed dient hun tot een bekrachtiging als einde van alle tegenspraak." Je zweert bij God, bij degene die hoger is. En aangezien er niemand hoger is dan God – dat wordt in ditzelfde gedeelte uitgelegd – daarom heeft God bij Zichzelf gezworen. Je zweert bij het allerhoogste, en aangezien Hij de Allerhoogste is, zweert Hij dus bij Zichzelf.

Maar lees dan even verder in Hebreeën 6: "Daarom heeft God, toen Hij des te nadrukkelijker aan de erfgenamen der belofte het onveranderlijke van Zijn raad wilde doen blijken, Zich onder ede verbonden." Normaal gesproken belooft God, en dat is meer dan genoeg. Maar als Hij dat des te nadrukkelijker wil doen en kenbaar wil maken, wil doen blijken, wel, dan zweert Hij bij die gelegenheden een eed. Opdat door twee onveranderlijke dingen, waarbij het onmogelijk is dat God liegen zou, wij een krachtige aansporing zouden hebben om de hoop, de verwachting te grijpen die voor ons ligt. Schitterende uitleg over de eedzwering! Dat God inderdaad door twee dingen des te nadrukkelijker Zijn beloften laat bekrachtigen, zodat het onmogelijk is dat God liegen zou.

Kan God alles? Nee, Hij kan niet liegen. Dat staat hier: onmogelijk dat God liegen zou. Gods almacht betekent ook niet dat God alles kan. Gods almacht wil zeggen dat wat Zijn liefde wil bewerken, Hem niet ontzegd wordt door Zijn vermogen. Dat wil zeggen dat Hij in staat is om dat wat Hij wil ook te realiseren; dát is Zijn almacht. Het is de almacht van Zijn liefde, en dan is er niets onmogelijk. Maar het is niet zo dat God alles kan; het is onmogelijk dat God liegen zou.

Even terug naar Genesis 26. "En Ik zal de eed..." – dat wordt tegen Isaak gezegd als de Heere aan hem verschijnt – "...gestand doen die Ik uw vader Abraham gezworen heb. En Ik zal uw nageslacht vermenigvuldigen als de sterren van de hemel. En Ik zal uw nageslacht al die landen geven." Ziet u, er wordt hier geen enkele beperking genoemd, ook geen enkele voorwaarde. Dit is God die Zich verplicht. Hij zweert een eed, Hij doet een belofte en Hij zegt: Ik zal je al die landen gewoon geven. En "met uw zaad" – letterlijk staat er: "En in uw zaad zullen alle volkeren der aarde gezegend worden."

Dat kun je natuurlijk opvatten als gewoon het zaad van Abraham, het volk van Israël meer specifiek ook toegespitst, maar ik wil het nog meer toespitsen zoals de apostel Paulus het ooit deed in Galaten 3. Dan gaat het ook over deze dingen en dan zegt Paulus: "Nu werden aan Abraham de beloften gedaan en aan zijn zaad." En daar gaat Paulus op in. Hij zegt: Hoezo "aan zijn zaad"? Hij zegt niet "aan zijn zaden", in het meervoud dus, maar in het enkelvoud: "aan uw zaad". Ja, zegt Paulus, dat is niet zo moeilijk hoor waarom dat enkelvoud is. Omdat het ten diepste uiteindelijk maar over één iemand gaat, namelijk Christus. Dus als hier staat in Genesis 26 vers 4: "En met uw zaad...", moet je dat niet opvatten als "nageslacht". Nee, met uw zaad zullen alle volkeren der aarde gezegend worden. De eerste betekenis daarvan is dat alle volkeren der aarde gezegend zullen worden in Christus, namelijk het Zaad van Abraham.

Sommige mensen vragen zich dan af waarom je met die grammatica bezig bent, met meervoud en enkelvoud. Maar het is van belang hoor, dat hier "zaad" staat en niet "zaden". Net zo goed als dat het van belang is om ook te lezen dat er niet "dán" staat, maar "én". Dat kan een wereld van verschil uitmaken. Dat zijn de kleine lettertjes.

En dan vervolgt God: "Omdat Abraham naar Mij geluisterd en Mijn dienst in acht genomen heeft, Mijn geboden, Mijn inzettingen en Mijn wetten." Oei! Wat staat hier nou? Ik heb mij vaak over dit vers verbaasd. Ik begreep het eigenlijk niet. God zegt hier, nadat Hij over de eedzwering en de belofte had gesproken die Hij Abraham had gegeven, dat van Abraham wordt gezegd dat hij "Mijn geboden, Mijn inzettingen en Mijn wetten" heeft gehouden en "Mijn dienst in acht genomen heeft". Dan vraag je je af: hoe hebben we het nu? Abraham leefde notabene 430 jaar vóór de wet. In Galaten 3 wordt dat uitgebreid door Paulus uitgelegd. Het zou nog honderden jaren duren voordat God bij de voet van de Sinaï aan het volk inderdaad de stenen tafelen gaf en daarmee ook de hele wetgeving. En hier wordt gezegd van Abraham dat hij dat allemaal al gehoorzaamd heeft.

Want als u een Statenvertaling hebt, dan staat er: "omdat Abraham Mijn stem gehoorzaam is geweest." Dan denk je ook al gauw weer aan termen van "doen". Maar weet u, dat is gewoon "geluisterd" hoor. Gehoorzaam wil eigenlijk gewoon zeggen dat je luistert. Je luistert. En Abraham heeft geluisterd, omdat Abraham naar Mij geluisterd heeft en Mijn dienst in acht genomen – letterlijk: "en Mijn dienst bewaard heeft". "Mijn dienst", daar staat eigenlijk een woord dat in de Concordant Version wordt weergegeven met "my charge". Dat wil zeggen: Mijn verplichtingen. Let op: Abraham heeft geluisterd. Niet gehoorzaam aan wat híj moest doen, nee, het ging hier juist over God die alle verplichtingen Zelf op Zich nam. Het is: Abraham heeft geluisterd naar "Mijn verplichtingen". Wiens verplichtingen? Die van God Zelf! Daarover had Hij gesproken, over Zijn eed. Abraham heeft gehoord wat God tegen hem zei: puur om niet, een eedzwering. God had Zijn instructies gegeven en gezegd wat er zou gaan gebeuren, en Abraham heeft daarnaar geluisterd. Het was een belofte. Wat kon hij doen? Nou, wat hij kon doen, dat is luisteren en beamen. Abraham geloofde God. Hij kon niets doen. Hoezo? Er werd niets van hem gevraagd. Er werd alleen maar gezegd – dat hebben we nu toch ook gezien – iedere keer zegt God: "Ik zal, en Ik zal, en Ik zal." Dat is pure belofte. Sterker nog, God bevestigde dat zo nadrukkelijk dat Hij zelfs een eed zweert.

Het gaat hier niet over Abraham die de wetten, de inzettingen en de geboden zelf heeft onderhouden en gehoorzaamd. Dat kan niet eens, omdat die wetten en die inzettingen pas 430 jaar later gegeven werden. Waar hierover gesproken wordt, dat zijn de inzettingen en de wetten, de instructies en de verplichtingen die God zelf op zich genomen heeft: Mijn verplichtingen. Daar heeft Abraham naar geluisterd, zodat het niet gaat over de wet die de mens zou doen, maar over de eed die God zwoer. Het is buitengewoon belangrijk om je dat goed te realiseren.

Ik lees even verder, want we zijn nog niet bij vers 22. Dus bleef Isaak daar in Gerar. Ja, waarom zou hij ook? God had gezegd: "Je hoeft niet af te dalen naar Egypte." Blijf gewoon op het niveau, je kunt gewoon hier blijven. In het gastverblijf, als een vreemdeling. En Isaak bleef daar. Waarom zou hij het moeilijk doen?

▶ 28:40 Een Menselijke Leugen Ondanks Gods Belofte ↑ hoofdstukken

En toen de mannen van die plaats hem naar zijn vrouw vroegen – daar heb je het weer. Dat is de derde keer dat zo’n verhaal zich voordoet. Sommige literatuurcritici zeggen dan: "Dat is een doublure." Dat wil zeggen: dat is een tekst die per ongeluk een paar keer in zo’n boek terecht is gekomen. Het zou door de handen van zoveel redacteuren zijn gegaan dat er foutjes in zijn geslopen. Mevrouw Ellen van Wolde zou zoiets misschien ook gezegd hebben. Maar dat kunt u wel vergeten hoor. Dat dit twee à drie keer in de Bijbel staat, in slechts een paar hoofdstukken, heeft uiteraard een betekenis.

Enfin, toen de mannen van die plaats hem naar zijn vrouw vroegen, zei Isaak: "Zij is mijn zuster." Hij heeft wellicht gedacht: dat zei mijn vader ook – zo vader, zo zoon. "Zij is mijn zuster," want, zo staat er, hij durfde niet te zeggen dat zij zijn vrouw was. Hij dacht: de mannen van die plaats mochten mij anders eens doden om Rebekka, omdat zij zo schoon van uiterlijk was. Isaak kneep hem dus. Waarom? Omdat hij dacht: als de Filistijnen haar nemen, dan ben ik de eerste die uit het veld geruimd wordt.

Ziet u het contrast waar we het zojuist over gehad hebben? God zweert een eed, Hij herhaalt en bevestigt die aan Abraham, en in dit geval aan Isaak. Hij gaf alleen maar beloften. Wat had Hij gezegd? We hebben het zojuist gelezen: "Vertoef in dit land als een vreemdeling, en Ik zal met u zijn en u zegenen." En Isaak is nog niet ontwaakt of hij gaat liegen. Hij zegt: "Dat is niet mijn vrouw hoor, dat is mijn zuster," om zijn eigen leven veilig te stellen. Dat soort trucages had Abraham ook al toegepast. En later bouwde zijn zoon Jakob daar natuurlijk een hele reputatie in op; die was een ster in het bedenken van trucs om God een handje te helpen.

Want God had wel het eerstgeboorterecht beloofd, maar Jakob dacht dat hij het moest kopen voor een beetje appelmoes of zo. Nee, wat was het ook alweer? Linzensoep, ja. Dat rode. Allemaal dat soort moeilijk doen. Hij had dat bord soep gewoon kunnen houden, echt waar. En deze leugen had Isaak zich kunnen besparen, want God had het immers beloofd. De leugen bracht hem uiteindelijk alleen maar problemen, terwijl het helemaal niet nodig was geweest. Herkennen we dat? God belooft, en wij denken: "Tja..." Hoe zeggen de Arabieren dat ook alweer? "Vertrouw op God, maar bind wel je ezel vast" – of was het een kameel?

Isaak bedenkt zo’n leugen; hij is niet gewoon recht door zee. God wel. God belooft en Hij houdt Zich aan Zijn woord. Maar de mens... het is precies wat er in Romeinen 3 staat, wat Paulus concludeert: "God zij waarachtig, maar ieder mens leugenachtig." Dat is de mens. Een mens liegt zo makkelijk. Ik heb me weleens laten vertellen dat een mens gemiddeld – u natuurlijk niet, maar gemiddeld dan – drieëntwintig keer per dag liegt. Natuurlijk zijn het allemaal leugentjes om bestwil... om je eigen wil. Dit was ook zo’n leugentje om bestwil, natuurlijk, maar het was niet nodig geweest. Ik lees verder.

▶ 33:00 Het Ware Gezicht van Isaak en Honderdvoudige Zegen ↑ hoofdstukken

En toen hij lange tijd daar geweest was... de geschiedenis wordt echt grappig hoor. Met recht grappig. Toen hij lange tijd daar geweest was en Abimelek, de koning van de Filistijnen, eens door het venster keek. Was dat door zijn eigen venster of door dat van Isaak en Rebekka? Dat weet ik niet. Was het een gluurder? Hij heeft door het venster gekeken en hij zag: zie, Isaak was aan het minnekozen met zijn vrouw Rebekka. Het moet niet intiemer worden natuurlijk. Er was een hele beroemde schilder in Nederland en die heeft dat ooit zo uitgebeeld: Rembrandt. Ik vind het er wel heel zeventiende-eeuws uitzien, maar dit vond dus vierduizend jaar geleden plaats. In elk geval, Isaak was aan het minnekozen met zijn vrouw Rebekka. Dat zag hij. En toen dacht Abimelek dus: ja, mijn zuster... ze leefden zogenaamd als broer en zus. Nee, ze waren dus echtgenoten.

In elk geval, weet u wat er in de Statenvertaling staat? Ja, 'Izak was jokkende met zijn vrouw Rebekka.' Dat moet even toegelicht worden hoor. Hij was jokkende met zijn... ja, Petra die denkt vast: hij was zeker aan het jokken. Dat is een ideale echtgenoot natuurlijk hè. Nee, jokkende. Ja, Petra wil zo graag dat de man meegaat, ook wat sportiever zou zijn. Maar nee, Isaak was jokkende. Niet jokken, maar hij was jokkende. Maar hoezo jokkende? Nou, het Engels komt ons daarbij wel te hulp, want dan krijg je het woordje 'joke' of 'joker'. Je hebt ook een hele grappige naam: Joke. Want jokken is eigenlijk... ons woord joker is eigenlijk gewoon een grappenmaker. Kijk, het idee is: Isaak was namelijk aan het grappen maken. In de Concordant Version staat trouwens ook: 'He made fun'. Hij maakte plezier, hij was aan het lachen met zijn vrouw Rebekka, maar op een zodanige manier dat het duidelijk was dat dit inderdaad niet zijn zuster was. Hij maakte plezier.

Maar Isaak... ja, het wordt nog leuker. Isaak deed namelijk zijn naam eer aan. Want in het Hebreeuws staat er dit: Jitschak. En dan staat er hier een woord voor 'making fun', minnekozen, jokken, joken. Hij was gewoon aan het joken, aan het plezier maken met Rebekka. Maar hier staat gewoon dezelfde stam als daar. Isaak was aan het 'isaken', zoiets. Wat ben jij aan het doen? Zou er hier nu zomaar een nieuw werkwoord bedacht zijn? Maar zoiets staat er in het Hebreeuws. Isaak was aan het lachen en dat wil zeggen: hij maakte plezier met haar. Maar dat woord Isaak, ik had het er zojuist al even over, Isaak betekent lachen. Hij was de zoon van de belofte. En God laat lachen. Hij lacht inderdaad de wijsheid van deze wereld uit, maar Hij geeft ook werkelijk vreugde, omdat Hij namelijk niks van de mens vraagt en geen voorwaarden stelt. Hij geeft gewoon om niet, dat is genade. En zelfs als je God gelooft, dan nog denk je vaak – herkent u het? – dat we God toch even een handje moeten helpen. Maar Isaak, hij deed zijn naam eer aan, hij kende de vreugd. Isaak was een man die vreugde kende en we zullen het straks ook zien: hij had ook vrede. Ja natuurlijk, dit probleem had hij zich kunnen besparen. Dat had hij echt niet hoeven doen. Maar hij wordt gezegend. Niet dankzij dit leugentje, maar ondanks dat leugentje. God zegent hem gewoon. Maar in ieder geval, Isaak had plezier in zijn leven. En Isaak kende vreugde, blijdschap. Hij kende namelijk de God van de belofte. Hij wist waar hij moest putten.

En toen riep Abimelek, want Abimelek was natuurlijk wel boos, toen riep Abimelek Isaak en zei hij: "Zij is zowaar uw vrouw! Hoe hebt gij dan kunnen zeggen: zij is mijn zuster?" En daarop zeide Isaak tot hem: "Omdat ik dacht: ik mocht anders eens om haar het leven verliezen." Maar Abimelek zeide: "Wat hebt gij ons toch aangedaan? Licht zou een van het volk bij uw vrouw hebben kunnen liggen en dan zoudt gij schuld over ons gebracht hebben." Dus het was nog heel erg link wat hij gedaan had ook. En in feite leest Abimelek in dit geval Isaak de les. Hij had volkomen gelijk. Maar toen gebood Abimelek... want zie je, ook met een kromme stok slaat God nog gewoon een rechte slag, want Isaak krijgt bescherming, alles wat hij nodig had. En toen gebood Abimelek al het volk: "Wie deze man of zijn vrouw aanraakt, zal zeker ter dood gebracht worden." Zo, dat is een manier om hem veilig te stellen. Er staat dan dat Isaak bescherming krijgt van de Filistijnen, officieel. Ondanks zijn leugen zelfs. Ondanks zijn leugen zegent God hem.

Daar staat er: en Isaak zaaide in dat land en oogstte in dat jaar honderdvoudig, want de HERE zegende hem. Dus er was hongersnood, maar Isaak had geen gebrek, hij had gewoon genoeg. Had God trouwens ook gezegd: je zult gewoon genoeg hebben. Genoeg! Wordt trouwens tegen ons ook gezegd. Mijn God zal in al uw behoefte naar Zijn rijkdom voorzien. Nee, ik heb het niet over een Rolls Royce voor de deur of een vakantiehuisje in Mozambique of zo. Nee, gewoon genoeg. Genoeg is namelijk niet een kwestie van bezittingen buiten je. Nee, rijkdom zit van binnen. Het is zelfs zo dat als je Hem kent, dan... weet u wat er in 1 Timotheüs 6 staat? Er staat: als we eten en drinken hebben... ja, in onze vertaling staat dan: dan moet ons dat genoeg zijn. Maar dat staat er niet. Er staat: dan zal u dat genoeg zijn. Want dat is de godsvrucht die nuttig is tot alles, ze heeft namelijk een belofte in zich. Dan heb je eten en drinken en een dak boven je hoofd, dan zal dat je gewoon genoeg zijn, want de echte rijkdom zit van binnen. Hij geeft genoeg en Isaak heeft dat ook ondervonden.

Het staat trouwens in de Statenvertaling: 'en hij vond in datzelfde jaar honderd maten'. Dat is heel eigenaardig. Ja, als je geen Oudnederlands kent, dan zou je zeggen: oh, hij vond er zeker honderd vrienden. Maar dat betekent het ook niet. Hij vond er honderd maten. Geniet en drink met maten, weet je wel. Nee, in de Concordant Version staat: 'And he is finding in that year a hundredfold of barley.' Er staat namelijk het woord gerst. Ik ga nu niet uitleggen hoe dat nou precies in elkaar zit, die honderd maten, maar hij oogstte gerst. Hij zaaide daar en hij oogstte daar gerst. Eerlijk gezegd denk ik dat laatste, hier staat inderdaad het woord voor gerst. En wanneer begon de gersteoogst ook alweer? Ja, vroeger in het voorjaar met Pesach. Nee, dat was de tarweoogst... de tarweoogst, dat werd gevierd met Pinksteren. Maar de gersteoogst... je had namelijk de dag van de eerstelingsschoof. Dat was de dag dat de eersteling van de gersteoogst voor het aangezicht van de HERE bewogen werd. Dat was de dag dat later de Heere Jezus zou opstaan uit de doden. De gersteoogst heeft dus alles te maken met de opstanding van de Heere Jezus. Met opstandingsleven. En Isaak die zaaide bij wijze van spreken, hij zaaide op de akker van de geest. En wat oogst je dan? Aioonisch leven. Leven!

Isaak zaaide, daar gaat het me nu even om. Isaak zaaide in het land en hij oogstte in dat jaar honderdvoudig gerst, want de HERE zegende hem. Overvloed kende hij en die man die werd rijk. Letterlijk staat er: hij werd groot. Maar ja, dat wil zeggen: hij kreeg steeds meer. Ja, gaandeweg rijker totdat hij zeer rijk geworden was. Waarmee toch in elk geval is aangegeven dat hij erg rijk was: rijk, rijker en zozeer uitermate rijk, terwijl het dus in het land hongersnood was. En hij houdt, dat staat er dan nog bij, hij houdt kudden kleinvee en runderen en een talrijke slavenstoet. Letterlijk staat er gewoon niet 'slaven' maar 'dienaren'. Moet toch even gezegd worden. Zodat de Filistijnen hem benijden. Ja, dat kan ik me voorstellen. Ik kan het me wel voorstellen; die zegen wordt je ook niet altijd gegund.

▶ 44:14 Jaloezie van de Filistijnen en het Opgraven van Bronnen ↑ hoofdstukken

Al de putten nu die de knechten van zijn vader in de dagen van zijn vader Abraham gegraven hadden, hadden de Filistijnen dichtgestopt en met aarde gevuld. De geschiedenis herhaalt zich. Ook van Abraham lees je dat hij een uitermate rijk man was. En daar had hij zijn putten, maar dat heeft ook jaloezie gewekt en kwaad bloed gezet, zodat ze uiteindelijk iets heel doms gingen doen. Want als er iets is waar je daar in dat land toch wel heel veel voordeel mee kunt doen, dan zijn dat wel waterbronnen. Maar wat hebben die stumpers gedaan? Sorry, die hebben die bronnen die Abraham gegraven had, toen hij weer vertrokken was, dichtgegooid met aarde. Ze hadden daar zoveel profijt kunnen hebben van die bronnen van Abraham, maar wat doen ze? Ze hebben ze dichtgegooid met aarde.

Opnieuw denk ik weer, ook een beetje dubbelzinnig, want kijk naar die bronnen van Abraham. Isaak graaft – dat lees je in het vervolg – die gaat weer naar die bronnen die zijn vader Abraham ooit had gegraven. Maar wat doen de mensen ermee, met die put? Die putten en die bronnen van Abraham verwijzen eigenlijk gewoon naar het woord dat aan hem was toevertrouwd en waaruit hij putte: dat levende water. Wat mensen doen, is gewoon die bron in feite verlaten en vervolgens met aardse zaken toestoppen, zodat ze er in elk geval geen water meer uit kunnen krijgen en daar niet meer uit kunnen putten. Aardse zaken worden in de plaats gesteld van dat wat God gewoon om niet geeft. Dat is inderdaad heel erg dom, maar dat komt feitelijk ook uit jaloezie voort.

Ik lees verder: "En toen zei Abimelek tot Isaak: Ga van ons heen, want gij zijt veel machtiger geworden dan wij." Abimelek kon uiteindelijk ook niet zoveel anders dan Isaak gewoon weer wegsturen, en Isaak laat dat ook allemaal toe. Want dat staat er in vers 17: dus ging Isaak vandaar en hij legerde zich in het dal van Gerar. Hij verbleef in Gerar en nu ging hij naar het dal van Gerar. Oké, hij woonde daar, ook goed. Dat is typisch voor Isaak. Die man had te maken met strijd en tegenstand en hij schikte zich. In dit geval zegt Abimelek: "Ga weg." Nou, dan gaat hij weg. De mensen zullen ongetwijfeld wel gedacht hebben: wat een sul. Isaak, ja, ik heb weleens gehoord dat ze hem de bijnaam gaven 'Dizak'. Maar waarom? Je leest het nog veel vaker in het vervolg dat hij dat gewoon doet. Hij koos niet voor het conflict.

Isaak ging vandaar en hij woonde daar dan, en vervolgens: "En Isaak groef de waterputten die men gegraven had in de dagen van zijn vader Abraham en die de Filistijnen na Abrahams dood hadden dichtgestopt, weer op, en hij noemde ze met dezelfde namen waarmee zijn vader ze genoemd had." Dus Isaak put gewoon uit dezelfde bronnen als zijn vader Abraham. Dat is letterlijk natuurlijk waar, zoals het hier staat, maar geestelijk is het vooral ook waar. Isaak kende dezelfde bronnen als ooit zijn vader Abraham, en met de bron bedoel ik inderdaad het Woord van God.

Isaak is echt de man van de bronnen. Trouwens, zijn vrouw had hij ooit ook bij de bron laten vinden. Alles bij de bron, bij het Woord van God, bij de belofte van God. En als die bronnen dan weer helemaal toegestopt waren door de Filistijnen, om welke reden dan ook – jaloezie zat daar natuurlijk ook achter, of in elk geval moest de hele naam van Abraham letterlijk gewist worden – maar Isaak graaft ze gewoon allemaal weer op, omdat hij bij diezelfde bron als zijn vader wilde putten. En hij geeft ook weer dezelfde namen die zijn vader Abraham ooit gegeven had.

Daarna groeven de knechten van Isaak in het dal en vonden daar een put met levend water, staat er. Ik moet even verder gaan naar vers 20: "Toen twistten de herders van Gerar met de herders van Isaak en zeiden: Dit water is van ons." Want dit was een put met levend water en die wilden zij ook hebben. Zij zeggen dus: "Dit water is van ons." En hij gaf aan die put de naam Esek, omdat zij met hem getwist hadden. Esek betekent dus twist. En dan lees je dat zij een andere put groeven en ook daarover twistten, en hij noemde die Sitna. Sitna betekent tegenstand. Dus hij geeft die put gewoon de naam van wat er daadwerkelijk plaatsvond.

Isaak had te maken met twist en tegenstand, maar hij was een man die inschikkelijk was. Inderdaad, de wereld zal misschien gezegd hebben: hij is sloom, een sul. 'Sloom' is trouwens een leuk woord; sloom komt uiteindelijk uit het Jiddisch van 'shalom', vredig. Dus als de mensen tegen u zeggen: "Je bent sloom", dan zeg ik: "Dankjewel, heb je nog een compliment voor me?" Sloom. Laat de mensen dan maar praten. Isaak had vrede en hij ging dat gewoon uit de weg. Maar waar hij ook kwam, hij vond altijd weer bronnen. Hij had gewoon genoeg. Wat de mensen ook deden, hij had toch altijd genoeg. Hij had tegenstand genoeg, er was twist genoeg en er was strijd om hem heen, en de levenszee loeide misschien zwaar om hem heen. Natuurlijk, hij heeft ook weleens zijn zwakke momenten gehad, dat hij bijvoorbeeld een leugentje om bestwil ging bedenken, maar God zegende hem. Kijk, en dat vind ik zo mooi van een man als Isaak.

▶ 51:09 Rehobot: de Ruimte en Vrede van Gods Genade ↑ hoofdstukken

En toen brak hij vandaar op. Ja, Isaak ging gewoon weer; hij ging gewoon weer weg. Hij had die strijd namelijk helemaal niet nodig. Hij schikte zich gewoon in de omstandigheden. Dat is precies wat Paulus ook zegt in Filippenzen 4. In onze vertalingen staat daar dan 'vriendelijkheid', maar er staat letterlijk: 'uw inschikkelijkheid zij alle mensen bekend'. Je kunt dat rustig doen: je schikken in de omstandigheden, ook als het heel moeilijk is en strijd oplevert. Schik je maar gewoon in de omstandigheden, want God zorgt toch wel voor je. Daar kunnen die Filistijnen helemaal niets aan doen of tegen doen. God zorgt voor je en voorziet in al je behoeften.

En toen brak hij vandaar op, zo lees je, en hij groef een andere put. Ja, dat is geen probleem, dan schuiven we weer op. Hij ging toch richting Berseba; dat lees je in het volgende vers. Uiteindelijk ging hij gewoon weer terug naar de bron van de eed. Hij brak op en groef een andere put waarover zij niet twistten. Nou, eindelijk rust! Dat is waar het hem om ging: om rust. En deze noemde hij Rechobot. Hij zeide: 'Nu heeft de HERE ons ruimte gemaakt.' Want Rechobot betekent ook inderdaad 'in de ruimte', zodat we daar vruchtbaar kunnen zijn in het land.

Hij vermeed het conflict; die strijd zocht hij helemaal niet op. Isaak was een man van vrede. Hij had bronnen, bronnen genoeg. Zegen in overvloed en uiteindelijk komt hij gewoon daar in de vrije ruimte. Ik zei het zojuist al: Isaak kende inderdaad de belofte. Niet de wet van belasting, nee, hij kende ruimte. Het 'vrije plein', zoals een broeder dat ooit noemde; het vrije plein van de genade waar voor ons alle dingen geoorloofd zijn. Inderdaad, niet alles is nuttig en niet alles strekt tot Zijn eer, maar álle dingen... wij leven uit de belofte en God geeft puur om niet. Kijk, dat is de ruimte. Dat zijn de marges waarmee wij mogen leven als we de belofte kennen.

En Isaak kende dat, ook daar in het midden van de Filistijnen. Strijd en moeite, tegenstand, hongersnood; het kon hem allemaal niet deren. Sterker nog, het kon hem ook niet blokkeren. Isaak had vrede, hij kende de bronnen. Hij kende de trouwe God. En ik stel voor dat we daar een lied over gaan zingen.