▶ 00:00 De Hemel in het Midden ↑ hoofdstukken

Ik wens u allemaal een hele goede bekomst. We zitten hier in de tweede bijeenkomst, want ik had de indruk – maar dat wist ik op voorhand natuurlijk al – dat ik nog het een en ander heb toe te lichten vanmiddag. In de vorige bijeenkomst heb ik, in het kort uiteraard, voor zover dat in een uur kan, mijn punt gemaakt. Ik heb vanuit de Schrift laten zien wat de aarde is en wat de hemelen zijn.

Daarbij heb ik met name de opbouw voor het voetlicht gebracht: de hemel heeft God geplaatst in het midden. Dat is eigenlijk het statement, ik moet zeggen een kosmologisch statement in Genesis 1. De tweede dag gaat daarover. Waar staan die hemelen? Wel, te midden van de wateren die de aarde bedekten. Dat is wat ik heb verteld, met het een en ander aan consequenties.

En bovenal – want dat is ook de lijn die ik aan het einde vooral wat breder heb uitgemeten – is de hemel het uitspansel, en dat wordt vergeleken met de tent van God: de tabernakel. En die plaatst God met opzet en ook logischerwijs in het midden, waarbij in het midden, in het binnenste van die tabernakel, de troon stond, oftewel de ark. Dat alles is een uitbeelding, een afbeelding van de ware hemel en van de kosmos als geheel.

Ik heb wat verteld over de wereld die we met onze ogen kennelijk binnenstebuiten zien. Ik heb daar al even wat over verteld, maar ik moet erbij zeggen dat ik aanvoel dat ik daarbij een klein beetje in gebreke ben gebleven. Of in ieder geval: daar moet meer over gezegd worden. En ik zal u eerlijk vertellen, ik wil vanmiddag een aantal vragen voor het voetlicht brengen. Het zijn zeven vragen die ik in de loop der tijd heb verzameld en waarvan ik vind dat die in ieder geval even besproken moeten worden. En met deze eerste vraag heb ik zelf de grootste moeite. Kijk.

▶ 02:23 Inversie: de Wereld Binnenstebuiten Gekeerd ↑ hoofdstukken

Ik ben een bijbelleraar, ik vertel gewoon wat er in de Schrift staat. Maar goed, als je dus vertelt dat we de wereld kennelijk binnenstebuiten zien, dan kan ik natuurlijk zeggen: dat zeggen wiskundigen. En weet u waarom ik daar moeite mee heb? Ten eerste, ik gaf het vanmorgen al even aan, daarin heb ik geen enkele expertise. Ik ben een geïnteresseerde leek, niet meer. Er zitten hier mensen in de zaal – ik zei het al: een docent wiskunde en natuurkunde – en die moeten nu van mij gaan horen wat inversie is. Want daar hadden we het over: omkering.

Nou, toch ga ik het doen. Wat betekent dat nou? We hebben het erover dat als het uitspansel in het midden staat en niet erbuiten, dat betekent dat wat wij geprojecteerd zien aan de buitenkant, in werkelijkheid binnen is. Het binnenste wordt buiten gekeerd. Ik heb dat woord nu al diverse keren laten vallen: dat noemt men inversie. Inversie betekent – als je dat aan een wiskundige vraagt – in dit geval van een bol: elk punt buiten een bol heeft een corresponderend punt binnen de bol, en uiteraard vice versa. Hier ga ik het verder helemaal niet over hebben, maar het is allemaal keurig te berekenen. Dit is geen flauwekul; dit zijn wiskundige kwesties. Een punt A buiten de bol heeft een corresponderend punt binnen de bol, en een punt B heeft een corresponderend punt hier. Dat kun je dus ook over bewegingen zeggen. Een rechte lijn gaat, als je inverteert, over in een kromme lijn. In mijn ogen is dat een tamelijk ingewikkeld concept, maar dit is wat inversie eigenlijk is.

Vooral de consequenties zijn interessant, want we doen bijbelstudie. De rand daarvan heeft toch ook te maken – dat kan niet missen – met kosmologie, met astronomie, met natuurkunde en met wiskunde. Je ontkomt er niet aan om deze dingen ter sprake te brengen. Maar wat vooral voor ons als bijbelstudenten interessant is: wat zijn de consequenties van dit idee, van die inversie?

De eerste consequentie heb ik al even aangestipt: alles richting het centrum wordt kleiner. Het krimpt. Je kunt het ook omkeren natuurlijk: vanuit het centrum expandeert het, het spant uit, het rekt uit. Maar naar binnen toe krimpt het. Dat geldt voor alles. Dat geldt voor atomen en voor astronauten die naar boven gaan. Als je naar boven gaat, ga je dus niet naar buiten, maar dan ga je naar binnen. In dit model, zoals wij het geprojecteerd zien, worden de dingen niet groter, maar juist kleiner. Alles wordt kleiner: atomen, astronauten, de ruimteschepen. Maar dat geldt dus ook voor de afstand en de meetlat. Jouw meter hier is geen meter meer daarboven. Dat gaat nog progressief ook; het wordt steeds kleiner tot in het centrum. Alles naar het centrum toe krimpt. Dat is de eerste consequentie.

Wat gebeurt er bijvoorbeeld als je een ruimtereis beschrijft naar de maan? De maan is een hemellichaam op een afstand van pakweg 400.000 kilometer van de aarde. Maar geïnverteerd zien we het binnenstebuiten. Dan is dat een balletje hier ergens, vele malen kleiner. Je kunt het zelfs precies berekenen. Ik heb iemand zien voorrekenen dat de maan in dat verhaal slechts een kilometer groot is. Maar ik moet er meteen bij zeggen: dat geldt dus ook voor die astronauten. Neil Armstrong was daar nog maar twee à drie centimeter groot. U ziet het, het is toch nog weer goed met hem gekomen. Je hebt namelijk helemaal niets in de gaten, want alles krimpt. Zoals ik al zei: als ik nu zeg dat alles op dit moment tien keer groter wordt, heb je niets in de gaten, want alles ondergaat dat proces, zodat je geen enkele vergelijking ziet. Dat geldt dus ook als je zo'n reis naar binnen of omhoog maakt: alles krimpt. Dat geldt voor je meetlat, voor de afstanden die je aflegt, maar ook voor de snelheid. Een kilometer hier is niet hetzelfde als een kilometer daar. Alles krimpt, dat is het idee.

De tweede consequentie is dat licht geen rechte, maar een gekromde weg gaat bij inversie. Als je het binnenstebuiten keert, krijg je hele merkwaardige effecten. Neem een lichtstraal: als de werkelijkheid inderdaad kleiner wordt richting het centrum, dan zien we de straal misschien recht, maar in werkelijkheid gaat hij gekromd. Doordat alles krimpt richting het centrum, veroorzaakt dit een visuele vertekening die doet denken aan de werking van een visooglens. U kent die foto's wel, je hebt er allerlei varianten van, afhankelijk van hoe groot de hoek van zo'n lens is. In het idee van zo'n visooglens wordt een rechte boom krom. Een rechte steiger trekt vooral in de periferie – dat wil zeggen aan de buitenkant – helemaal krom of bol. Het nadeel bij dat verhaal van inversie is dus dat je niet meer kunt afgaan op wat je ogen zien. Of eigenlijk zeg ik het niet helemaal goed: je kunt heel goed afgaan op wat je ogen zien, het is alleen geen beschrijving van de werkelijkheid. Wat we zien is niet wat het is; nothing is what it seems. In de wetenschap maakt het geen enkel verschil, want de afstand die je aflegt naar de maan is in onze berekening en in de wijze waarop we het meten gewoon 400.000 kilometer. Alleen in werkelijkheid, wat er werkelijk gebeurt, is dat alles krimpt richting het centrum en dat maakt het verhaal anders.

Een andere consequentie is bijvoorbeeld het beeld van de omvattende aarde: de hemel in het binnenste en de aarde daaromheen. Dat beeld wordt richting het centrum steeds kleiner. Vandaar dat je de aarde op deze manier kunt beschrijven. Ik geef toe: als je dit voor het eerst hoort, is dit raar. Maar wat je precies kunt verwachten als de wereld geïnverteerd is, is dat je de wereld exact ziet zoals wij haar zien. Richting het centrum wordt het beeld kleiner. Omgekeerd is er die sterrengroep die daar in de richting van het centrum staat, die in het centrum wellicht microscopisch klein is; dat beeld wordt richting de aarde juist groter, en vandaar de projectie over de hele hemelkoepel. Ik kan hier niet al te veel over vertellen; er is ongetwijfeld heel veel over te vertellen over de verschijnselen die zich voordoen. Maar het punt waar het mij nu vooral om gaat is: als de wereld inderdaad inverteert, als wij haar binnenstebuiten zien, hoe zouden wij haar dan waarnemen in observatie? Nou, precies zoals we haar nu waarnemen. Een paar van die verschijnselen heb ik nu genoemd: over de ruimtereis, over een astronaut op de maan en wat hij dan ziet. Een kleine bol... ja, dat heeft allemaal te maken met de vertekening van de werkelijkheid die zich voordoet wanneer we de wereld inderdaad binnenstebuiten zien.

Nou, daar wou ik het eigenlijk even bij laten. Misschien heb ik nu al te veel gezegd op een bijbelstudiedag als deze, maar ik kon het toch niet nalaten. Ik weet ook dat een heleboel mensen dit toch even gehoord willen hebben. Men vraagt: hoe zit dat dan? Wat gebeurt er nu met een astronaut als hij de ruimte ingaat, of een André Kuipers die om de aarde cirkelt en wat hij dan ziet?

▶ 12:24 Wat Bevindt Zich Onder de Aarde? ↑ hoofdstukken

Dat is de vraag: wat bevindt zich onder de aarde? We hebben onze ogen tot dusver omhoog gericht en ik wil dat vooral ook zo houden, om omhoog te kijken, nietwaar? Maar de vraag is niettemin wel interessant: want wat is daar onder de aarde?

Het is niet het onderwerp van deze studiedag, neem me niet kwalijk. Het antwoord op deze vraag is... nou, er zijn diverse antwoorden te geven, want de Bijbel zegt hier toch ook nogal het een en ander over. Ik overweeg om daar ooit nog eens een keer een studiedag aan te wijden, of misschien een studie in de studio, over wat er nu onder de aarde is. Maar zo licht als het is als je omhoog kijkt, zo donker is het als je naar beneden kijkt. Dat is niet zo aanlokkelijk om daar een hele studiedag aan te wijden, om naar beneden te kijken. Voor mensen, voor de anthropos – anthropos betekent immers 'omhoog gekeerd kijken' – ligt dat niet zo.

Maar de Bijbel spreekt inderdaad over de Tartarus en over plekken onder de aarde, onder het aardoppervlak: de afgrond. Geesten die daar gevangen zijn, engelen die in duisternis gevangen zijn; dat lees je in Petrus, maar ook in Judas gaat het daarover. Daar zit heel veel in en onder. Dat lijkt mij in ieder geval de moeite waard om daar toch eens een keertje bij een andere gelegenheid kennis mee te maken. Maar goed, dat wil ik nu dus niet doen. Een ander punt...

▶ 14:10 Waarom Bedriegen Onze Ogen Ons? ↑ hoofdstukken

Het fenomeen van de optische illusie is heel erg bekend. Vanaf mijn kinderjaren ben ik daar altijd al enorm in geïnteresseerd geweest. Ik haalde vroeger altijd boeken van Escher uit de bibliotheek; ik vond het geweldig. Als je goed naar tekeningen zoals deze kijkt, dan zie je het allemaal bewegen, maar dat is natuurlijk niet zo. Alles staat gewoon stil, en toch zie je het zo naar binnen keren. Dat is optische illusie, en de wereld is daar natuurlijk vol van.

Ik zal u nog een filmpje laten zien van een andere vorm van illusie. Je moet goed naar de wielen van die auto kijken. De auto gaat vooruit, maar de wielen zie je achteruitdraaien. Dit noemen we het 'car-wheel effect'. Het is een vorm van optische illusie waarvan talloze voorbeelden in de natuur te vinden zijn, waarbij je ogen je op het verkeerde been zetten en een indruk wekken die niet overeenkomt met de werkelijkheid. Dat is ontzettend boeiend.

De vraag is: waarom bedriegen onze ogen ons? Eén ding is in elk geval zeker: de Bijbel waarschuwt heel dikwijls om niet af te gaan op wat voor ogen is. Dat gebeurt zelfs heel vaak. Ik moet denken aan de bekende geschiedenis van David die gezalfd wordt. Samuël krijgt dan te verstaan dat hij niet moet afgaan op wat hij ziet. Er staat nog bij: "Want de mens ziet aan wat voor ogen is, maar de Heer ziet het hart aan." Dat wil zeggen: het binnenste, de werkelijkheid.

Het oog bedriegt. Ik vind het woord 'oogenschijnlijk' in dat verband ook erg treffend. De ogen geven 'schijn'. Ze laten fenomenen zien, maar ze geven niet de werkelijkheid weer. Dat is een groot verschil. Wat je ziet, is niet de werkelijkheid. Wat is dan wel de werkelijkheid? Wel, dat is wat je hoort. Het gaat er niet om wat je ziet, het gaat erom wat je hoort.

Er is nog iets heel interessants te vertellen over het menselijk oog, wat typologisch ook weer zo treffend is. Het gaat om de lenswerking: wist u dat uw ogen de dingen op hun kop zetten? Je ziet een vlinder, maar door de lenswerking zie je hem op zijn kop, waarna ons brein het vervolgens weer de andere kant op zet. De ogen zetten de dingen dus feitelijk op hun kop. Dat vind ik op zichzelf al een heel bijzonder fenomeen.

Ik heb hier ook nog een plaatje van dolfijnen, dieren waar ik ook al van jongs af aan erg van houd. Deze prachtige dieren zoeken het altijd boven het wateroppervlak, in de hemel daarboven. Hoewel ze ogen hebben, schijnen deze zeer zwak te zijn. Dolfijnen gaan daarom af op hun gehoor: het sonarsysteem. In een dolfinarium kun je meemaken dat de ogen van de dolfijnen worden afgeplakt, en dat ze toch feilloos de dingen weten te vinden die ze moeten vinden. Ze steken hun neus precies door een ring of vinden een bal. Een dolfijn gaat niet af op zijn ogen, maar op zijn gehoor, voor zover sonar daarmee vergelijkbaar is.

Het is gewoon een feit: onze ogen bedriegen ons. Als wij de wereld anders zien dan zij in werkelijkheid is, dan hoeft ons dat op zich helemaal niet te verbazen. Integendeel. Nou, dan heb ik hierover nog een paar vragen.

▶ 18:39 Is het Hemelcentrisch Wereldbeeld Wetenschappelijk? ↑ hoofdstukken

Vraag 4: Is dat hemelcentrisch wereldbeeld wetenschappelijk? Daar heb ik een heel kort antwoord op, en dat is: nee. Het is geen wetenschappelijk wereldbeeld. Het is namelijk niet gebaseerd op zien en het is ook niet gebaseerd op meten – en dat is wat wetenschap toch is. Dus als u tegen mij zegt dat dit wereldbeeld niet wetenschappelijk is, dan geef ik dat volledig toe: het is geestelijk. God zegt: "Ik plaats het uitspansel in het midden." Kunnen we dat zien? Nee. Kunnen wij iets boven het uitspansel zien? Nee, wij kunnen alleen maar ín het uitspansel zien. Maar God positioneert dat uitspansel – dat wil zeggen de hemel – in het midden van de wateren. Dat onttrekt zich volstrekt aan ons gezichtsvermogen, maar het is een mededeling die God doet. Het is niet te zien en het is niet te meten, dus de wetenschap heeft hier feitelijk ook geen boodschap aan.

Maar ik moet er wel iets bij zeggen: wetenschappers erkennen wel dat dit model onweerlegbaar is. Dat is de andere kant. Het valt niet af te leiden uit meting en waarneming, maar je kunt het evenmin ontkennen. Als we zeggen dat het uitspansel in het midden van de wereld, van de wateren staat, en dat alles richting het centrum kleiner wordt – is dat dan te weerleggen?

Ik gaf vanmorgen aan het eind van de samenkomst al even een citaat van een professor uit Amerika, een wiskundige. Maar ik zal u nog een verhaal vertellen, en dat is van Roman Sexl. Een mooie achternaam, hè? Dat was een man uit Wenen, een kosmoloog en een van de meest vooraanstaande theoretische fysici; een hoogleraar in de relativiteitstheorie, dus niet de eerste de beste. Hij onderwees dit model consequent in zijn colleges. Niet omdat het "de waarheid" was, maar om zijn studenten – die er soms gek van werden. Ik heb op internet een mooi artikel gevonden waarin Sexl daarop ingaat en waarin hij ook zijn ervaringen vertelt als hoogleraar met de "geocosmos", zoals dit model ook wel wordt genoemd.

Het is een Duitstalig artikel en mijn Duits is nogal slecht. Als iemand de handschoen zou willen opnemen om dat artikel in het Nederlands te vertalen, dan zou ik dat ontzettend op prijs stellen. Schiet me even aan als u dat eens een keertje zou willen doen. Bent u het Duits machtig? Want ik heb er nu via Google Translate een beetje kennis van genomen, maar dat is van nogal slechte kwaliteit. Het is heel concordant, maar niet te lezen! In dat artikel vertelt deze hoogleraar dus dat hij aan het begin van zijn colleges voor aankomende fysici dit model presenteerde. Zij mochten het dan "kapot schieten". Dat duurde meestal een uurtje of twee, want dan begonnen ze over de afstanden, over wat ze vanuit een satelliet zien, of over hoe je fenomenen als dag en nacht en maansverduisteringen verklaart. Hij bleef dan heel rustig en zei: "Als je de wetten van de inversie hanteert, krijg je exact hetzelfde resultaat. Weerleg het maar." En dat konden ze niet.

De reden dat hij het onderwees, was niet omdat hij geloofde dat dit de waarheid was; dat liet hij als wetenschapper helemaal in het midden. Daar kan hij als wetenschapper namelijk geen enkele uitspraak over doen. Hij onderwees het omdat het model wetenschappelijk net zo consistent verdedigbaar is als het Copernicaanse wereldbeeld, zoals men dat dan noemt. Het is even consistent. Alle verschijnselen kun je er net zo goed mee verklaren, want je doet exact dezelfde observaties, alleen het model is totaal anders.

Ik moet u zeggen: toen ik van deze dingen op de hoogte raakte, ging ik er ook heel anders tegenaan kijken. Als het verhaal bijbels gezien heel logisch en voor de hand liggend is – ook typologisch geredeneerd vanuit God – dan heb je natuurlijk nog één hobbel te nemen: kan dit wel? En als ongelovige wetenschappers dan vertellen dat dit heel goed kan, dan is het geen enkel probleem meer. Het is vreemd, maar in de kosmologie is álles vreemd. Dat kan ik u vertellen, en het wordt steeds vreemder.

Het is interessant, want als je kennisneemt van de relativiteitstheorie – Sexl doseerde daarin en was een expert op dat gebied – dan kom je ook in aanraking met fenomenen die optreden als je de snelheid van het licht nadert. Bereiken kan niet, want dan staat de tijd stil, maar als je de snelheid van het licht nadert, gaat de tijd steeds langzamer. Je massa – dat wil zeggen je gewicht – neemt toe. Dat is ook niet erg aantrekkelijk als je aan de lijn bent natuurlijk! Maar ook de lengte neemt af; alles wordt korter. Afstanden blijken ineens heel anders te zijn. Als jij je in een ruimteschip bevindt en de snelheid van het licht nadert, heb je overigens helemaal niet in de gaten dat dat aan de hand is, maar niettemin is het zo. Ik zeg dit om aan te geven dat je ook als je het gangbare wereldbeeld volgt, te maken krijgt met buitengewoon intrigerende, maar ook de merkwaardigste fenomenen.

Een ander verhaal van Einstein was – ik wil het even doorgeven – dat hij zei dat de kosmos een bol is. Als je vanaf hier de ruimte ingaat en maar ver genoeg doorgaat, weet u waar je dan uitkomt? Aan de andere kant! Wat in het model dat ik vandaag naar voren breng natuurlijk niet zo gek is, maar in een kosmos waarbij alles uitdijt en naar buiten wijst, is dat toch wel heel eigenaardig. Maar dat heeft weer te maken met het feit dat de ruimte kromt. Dat klopt in dit model ook, de ruimte kromt ook, alleen heel anders. Wat ik daarmee eigenlijk aangeef, is dat de begrippen die zich bij zo'n onderwerp aandienen – de kromming van de ruimte waarbij geen weg recht gaat, en het hele begrip ruimte, dat direct aan tijd gekoppeld is – volstrekt relatieve begrippen zijn.

Roman Sexl bracht dit naar voren. Wat ik maar wilde aangeven: als het bijbels gezien zo logisch is en wetenschappers – nota bene ongelovige wetenschappers – zeggen dat er niets mis mee is, wat weerhoudt mij er dan van om aan te nemen dat de hemel inderdaad in het midden is? Dat is geen wetenschappelijke uitspraak, maar wetenschappers zeggen: "Als je dat wilt, kun je daarvoor kiezen; geen enkel probleem."

Het artikel waar ik vanmorgen eventjes uit citeerde, van professor Coxeter uit Amerika, was in dat opzicht ook erg leuk. Dat was een citaat uit een artikel van een Amerikaans populairwetenschappelijk tijdschrift met de titel: The Hollow Earth: A Maddening Theory Which Can't Be Disproved. De holle aarde, zo wordt het meestal genoemd, al is dat trouwens een wat verwarrend begrip. U hoort mij nooit over de "Hollow Earth" of de "holle aarde" praten; "hemelcentrisch" of "de hemel in het midden" is veel duidelijker. Maar de titel van dat artikel was dus: A Maddening Theory Which Can't Be Disproved. Het is een gekmakende theorie, maar het kan niet weerlegd worden. Nou, dat het gekmakend is, is hún idee. Ik vind het heerlijk en machtig dat God Zijn troon in het centrum heeft. Maar ik vind het genoeg dat zij zeggen: it can’t be disproved. Oké, dat is voldoende. Goed, dan heb ik nog een vraag.

▶ 28:13 Mag Je de Bijbel Zo Letterlijk Lezen? ↑ hoofdstukken

Mag je de Bijbel wel zo letterlijk lezen? Is er in de Bijbel niet ook veel sprake van beeldspraken, zoals de aarde die op pilaren staat? Dat lijkt mij op zich een constatering waar weinig aan af te dingen valt. Want boeken als Job en Spreuken, maar ook delen van Jesaja, zijn in hoge mate poëtisch en vermelden dus veel beeldspraak.

Wat dacht u van deze? In Jesaja 40 staat: "Wie mat de wateren met zijn holle hand?" Uit zo’n poëtische uitspraak mag je geen model concluderen. Dit is poëzie, dit is beeldspraak. Het idee is dat al die kolossale oceanen voor de Schepper die wij kennen, met wie wij van doen hebben, in Zijn holle hand passen. Zo groot is onze God.

"Wie bepaalde de omvang van de hemelen met een span?" Een span is de afstand tussen je duim en je wijsvinger. De omvang van de hemel is voor Hem slechts dit. Je krimpt ineen als je zoiets leest. Dat is de Schepper. De hemel is zo groots, maar voor Hem is het de afstand tussen duim en wijsvinger, terwijl Hij de wateren in Zijn holle hand heeft.

"Wie vatte met een maat het stof der aarde, woog de bergen met een waag — dat was een weegschaal — en de heuvelen met een weegschaal?" Dit is beeldspraak. Je kunt uit beeldspraak en poëzie natuurlijk geen letterlijke conclusies trekken. Je kunt niet over de aarde zeggen dat de mensen sprinkhanen zijn, want de Bijbel vergelijkt hen daarmee. Ja, het is een beeldspraak; zo wordt het trouwens ook geïntroduceerd, als zo’n vergelijking.

Maar dit is toch van een andere orde, want Genesis 1 vertelt namelijk geen poëzie. Genesis 1 spreekt concrete taal voor de mens hier op aarde, letterlijk zelfs. Die mens kijkt omhoog en ziet het uitspansel, en God zegt dat er ook boven het uitspansel nog water is. Alles wat daar in Genesis 1 verteld wordt over de lichten, over het groen en dat de aarde wemelt van vissen en gedierte, is allemaal zeer concrete taal. Het is taal van de observatie, taal van de waarneming, geen beeldspraak.

Mensen hebben wel eens geprobeerd zich van de inhoud van Genesis 1 af te maken door te zeggen dat Genesis 1 gewoon poëzie is. Maar dat is totaal niet aan de orde. Het feit is dat Genesis 1 en de stijl waarin dat geschreven is, geen poëzie is en geen beeldspraak. Het is letterlijk, het is taal van de observatie, een concrete taal. Dat betekent dus dat je Genesis 1 inderdaad gewoon zo moet lezen als het zich aandient.

Dan heb ik nog twee vragen die ik vanmiddag wil bespreken.

▶ 32:03 Waarom Is Dit Theocentrische Wereldbeeld Zo Onbekend? ↑ hoofdstukken

Waarom is dit wereldbeeld zo onbekend? Daar kun je natuurlijk wel wat meer over zeggen. Eigenlijk geldt dit namelijk voor alle Bijbelse onderwerpen; nagenoeg elk elementair Bijbels begrip is onbekend. Je zou kunnen zeggen: noem een willekeurig onderwerp en je zult zien dat men altijd moeite doet om de waarheid daarover te onderdrukken.

Het kan natuurlijk ook zijn – en tussen de middag had ik daar nog even een gesprekje over met een aantal mensen – dat je een tekst leest en daar je eigen voorstelling al in projecteert. Dingen die je daar niet mee in overeenstemming kunt brengen, laat je dan maar buiten beschouwing. Je past die tekst in gedachten aan het idee aan dat je al hebt. Dat is bij Genesis 1 ook het geval. Als je de mededelingen over de tweede dag leest, dan denk je: "Nou, dat zal dan wel over de wolken gaan." Dat kan eigenlijk niet, maar dan pas je in gedachten de tekst aan het idee aan dat je hebt. Maar als je het gewoon leest zoals ik het u vanmorgen heb voorgehouden, waarom kom je dan niet op die gedachte? Omdat we denken: "Het zal toch niet waar zijn, hè?"

Het is mij al zo vaak gebeurd dat ik over iets in een tekst waar ik enorm mee vertrouwd was, toch helemaal heen heb gelezen. Genesis 1 lijkt mij daar een aardig voorbeeld van. Zacharia 14 was voor mij ook jarenlang een heel bekend hoofdstuk, maar het heeft jaren geduurd voordat het echt tot me doordrong wat daar nu eigenlijk staat over de Olijfberg en over Jeruzalem. Als je namelijk al een bepaald concept hebt – je bent bevooroordeeld, want dat is wat het feitelijk is – dan sta je niet eens meer open voor een andere voorstelling omdat je al "weet" hoe het zit. Dat is een heel menselijk fenomeen. Daarbij beschuldig ik niemand, want we moeten de hand in eigen boezem steken; zo werkt het nu eenmaal.

Ik wil daar nog iets over zeggen en dat in een wat groter historisch perspectief plaatsen. Het hele concept van de hemel waar ik het vanmorgen over had – de kosmos als geheel, ook als een ei, zoals ik dat voorbeeld gaf – is overigens erg antiek. Dan praat ik niet eens alleen over Bijbelse voorstellingen, maar ook over voorstellingen die men elders heeft aangetroffen. Ik heb hier bijvoorbeeld een plaatje van een piramide. De piramide geldt ook als een embleem, als een artistieke uitbeelding en een gestileerde vormgeving van de kosmos. De piramides verwijzen in allerlei opzichten naar de sterrenhemel; de positionering van de Sfinx ten opzichte van de piramide van Cheops verwijst bijvoorbeeld naar sterrenbeelden. Er zit zo enorm veel astronomie in de wijze waarop dit is opgebouwd; daar hebben wij geen idee van.

Maar ook die piramide zelf is een beeld van de schepping, waarbij het grondvlak met die vier hoeken een uitbeelding is van de aarde. U zegt misschien: "De aarde is toch rond?" Jawel, de Bijbel spreekt over het rond der aarde, maar zij spreekt ook over de vier hoeken der aarde. Dat wordt in Openbaring 20 ook uitgelegd als de vier windhoeken: Noord, Zuid, Oost en West. Dat zijn de hoeken en dat is het grondvlak. Maar als je omhoog gaat, dan ga je feitelijk naar binnen. Dat is het idee van de piramide als model van de schepping: als je omhoog gaat, kom je uiteindelijk in het centrum uit. De top is inderdaad het middelpunt, het centrum.

Ik zie dan zomaar het plaatje van een dollarbiljet voor me, want het is een bekend verhaal dat de top van de piramide daar verwijst naar God Zelf. Ik geef toe dat daar ook allerlei occulte connecties zijn met de vrijmetselarij, maar daar gaat het nu even niet om. Het is een bekend gegeven dat de top van de piramide een uitbeelding is van God Zelf, het Hoogste. De top is de uiterste hoeksteen; misschien is dat een term die u wat meer zegt. De steen die de bouwlieden hebben afgekeurd, die is tot een hoeksteen geworden die zich nu bevindt in de uiterste top. Uiteindelijk is die steen ook weer een beeld van de Zoon. En die steen is "zoek". Waar is die hoogste steen? Die is er niet; die is onzichtbaar. In letterlijke zin bedoel ik onzichtbaar bij die bouwwerken, maar als je het Bijbels benadert, is de vraag waar die hoeksteen is niet zo moeilijk: die is inderdaad onttrokken aan het oog.

Waarom is dit beeld zo onbekend? Dat geldt voor alle Bijbelse waarheden, en toch wist men in de oudheid veel meer over deze dingen. In de oudheid ging men nog uit van God als basis, niet als een conclusie waar je uiteindelijk bij arriveert. Je zult namelijk nooit bij die conclusie komen als je daar niet op voorhand van uitgaat. Als je Hem op voorhand uitsluit en alleen uitgaat van wat je kunt zien, dan zul je nooit bij God uitkomen. Want God is de Onzienlijke. Dan kom je nooit bij geestelijke waarheden uit en heb je dus het belangrijkste van wat er te weten valt, buitengesloten. Terwijl het juist het centrum is, heeft men het buitengesloten.

In de antieke wereld kende men deze dingen echter veel beter. Daarom verbaast een bouwwerk als model van de kosmos mij ook helemaal niet. Dan kom ik nu bij de laatste vraag. Het is inmiddels tien voor twee, een mooie tijd om af te sluiten of in ieder geval de laatste afsluitende opmerkingen hierover te maken.

▶ 39:20 De Theocentrische Waarde van Dit Wereldbeeld ↑ hoofdstukken

Wat is nu de waarde van dit hemel-centrische wereldbeeld? Laten we het nog eens even op een rijtje zetten. In de eerste plaats: wat u hier ziet, stoelt op een letterlijke lezing van Genesis 1. Dat vind ik waardevol. Gewoon, lees zoals het zich aandient, zonder de tekst aan te passen. Dan is dit het beeld dat zich aan je opdringt.

Twee: het is een theocentrisch wereldbeeld. En dat moet elke gelovige, lijkt mij toch echt op voorhand, gewoon conceptueel zoals dat zo mooi heet, aanspreken. Dat sluit aan bij je geloofsintuïtie. Ja, God staat in het middelpunt, niet alleen van mijn leven, maar waar zou de Schepper zijn woonplaats, zijn troon anders plaatsen dan daar in het midden? En als dat niet gezien wordt, nou, dan deelt Hij het mede. Zo, dan weet je het maar. Zo is het. Het is een theocentrisch wereldbeeld en waar je ook op de wereld bent, als je omhoog wijst, als je omhoog kijkt, wijs je naar die Ene met recht, naar God.

Het is een theocentrisch wereldbeeld en daarom verbaast het mij ook niet, ondanks de mitsen en maren die ik heb gehad, dat dit hele concept, dit model mij altijd zo heeft aangetrokken. Ja, zo moet het zijn. Dat hele idee wat Robert Dijkgraaf vertelde en wat natuurlijk standaard is in de wereld, wat je altijd hoort over de Big Bang enzo, dat is zo — ik bedoel dat letterlijk, niet als een beschuldiging — dat is letterlijk goddeloos. God is er niet. Hij heeft geen enkele plaats in het verhaal. Hij is met recht helemaal buitengesloten. Ja, het verhaal wordt compleet anders, inderdaad ondersteboven en binnenstebuiten, wanneer je begint bij God. Hij is het. Niet explosie, maar expressie. Hij is het begin en vanuit Hem, uit Hem, is alles. Inderdaad expansie: Hij heeft de wereld uitgespannen en uit Hem is het voortgekomen. Een theocentrisch wereldbeeld.

Dat was het laatste deel van de samenkomst. Ik heb verteld: het is ook een organisch wereldbeeld. Dat wil zeggen, de hele levende natuur illustreert het gegeven dat de kern, het hart... maar ik pleeg bijna — hoe noemen ze dat fenomeen? — een pleonasme. Het hart, de kern, is altijd het centrum. Die begrippen liggen in elkaars verlengde. Alles is opgebouwd vanuit de kern. Dat is zoals de natuur, de levende natuur, is opgebouwd. En zoals je dat trouwens in dit prachtige plaatje ook weer uitgebeeld ziet. Ik had er zoveel voorbeelden van kunnen geven, want je loopt tegen dit wereldbeeld elke dag op. Als u morgen ontbijt en u snijdt een kiwi doormidden, dan zegt u: "Aha kijk, de Schepper heeft toch even een plaatje achtergelaten." Alles wijst naar binnen, alles wijst naar het centrum. Of je nu een sinaasappel doorsnijdt of een bloem ziet, whatever. Het is een organisch wereldbeeld; alles herinnert je eraan.

De vierde waarde, het vierde voordeel als ik het zo mag noemen, is wat omstreden, want niet voor iedereen is dit een voordeel. En dat begrijp ik. Het is precies omgekeerd aan wat de mens meent te zien. En dus dwaas. Dat is waar. Voor velen is dit juist de hobbel en de reden waarom ze het niet kunnen of willen accepteren. Maar eerlijk gezegd sluit ook dit weer aan bij mijn intuïtie als gelovige. Wanneer iedereen roept dat de wereld voortgekomen is uit een explosie en dat God ergens — als Hij er al is — ergens buiten is, achter de sterretjes van goud, dan kan dat niet kloppen. Waarom? Iedereen roept dat omdat het gebaseerd is op wat men meent te zien of wat men geconcludeerd heeft. Maar de godswijsheid staat altijd haaks op menselijke wijsheid. Dus als het precies binnenstebuiten is van wat er algemeen gezegd wordt, dan denken we: aha, dat zou wel eens in de goede richting kunnen wijzen. Dus terwijl dit voor velen juist een argument is van "waar heb je het over?", is het voor mij juist een aanwijzing. Omdat iedereen dat zo roept, denk ik dat het juist een aanwijzing is dat het wel klopt. Het is precies omgekeerd aan wat de mens meent te zien en wat hij concludeert uit dat wat hij waarneemt.

Ja, en dat is echt het laatste wat ik wilde zeggen. De wereld is werkelijk een universum. En het woord universum... 'uni' betekent één en dat 'versum' komt uit het Latijn en betekent 'keren', omgekeerd, 'converteren'. Dat 'versie' betekent keer, omkeren. Universum, een ander woord voor de kosmos, betekent letterlijk: het is gekeerd naar één. Wauw, denk ik, ik leef echt in een universum. Het wijst allemaal naar het midden, naar die Ene met allemaal hoofdletters. Dus die 'uni', dat is niet die explosie. Nee, dat is die Ene van wie wij uitgaan. En zo leven we dus inderdaad. We zijn allemaal — dat hebben we ook nog even gememoreerd in de pauze — we zijn allemaal binnen en het is alles een universum. Alles wijst naar de Ene.

Dat zijn, op een rijtje gezet, een aantal van die redenen waarom ik inderdaad geloof zoals ik het vanmorgen heb uiteengezet. Er is ongetwijfeld veel meer over te zeggen, maar dit zijn ze. En als u nu denkt: is dit nu het evangelie? Nou nee, niet echt. Het evangelie is de boodschap dat er een God is die van Zijn schepping houdt en alles tot een goed einde gaat brengen. Maar ik moet u zeggen: de gedachte, het idee, de mededeling dat die God Zijn troon in het midden heeft geplaatst en Zijn uitgespannen tent inderdaad centraal plaatst, ja, dat sluit daar wel naadloos bij aan. Ik heb dat nu vandaag uiteengezet en wat u ermee doet, beste mensen, beste Hollanders, ik laat het aan u. En als u zegt: "Ik denk toch dat het heel anders is", dan zeg ik: nou, even goede vrienden.