nog eens: de wandaad van Cham

De geschiedenis van Noachs dronkenschap (Gen.9:20-27) roept vragen op. Wat deze passage vooral opmerkelijk maakt, is wat Cham zijn vader aandoet. De tekst zegt dat Cham “de naaktheid van zijn vader zag”. Maar wat is daar zo ernstig aan? Noach had zich immers zelf ontbloot. Toch blijkt uit het vervolg dat het niet blijft bij zien alleen.

wat deed Cham zijn vader aan?

Wanneer Noach ontwaakt, bemerkt hij wat zijn zoon hem heeft aangedaan. Dat wijst op een daad. De reactie is ook niet gering: niet Cham, maar diens zoon Kanaän wordt vervloekt en aangezegd dat hij “een knecht der knechten” zal zijn. Daarmee dringt de vraag zich op: wat heeft Cham gedaan, en waarom treft de vloek Kanaän?

De gangbare uitleg dat Cham slechts heeft nagelaten zijn vader te bedekken, voldoet niet. De tekst spreekt over iets wat Noach is aangedaan.

“de naaktheid zien” in de Schrift

De uitdrukking “naaktheid zien” is in de Schrift een eufemisme. In Leviticus 18 en 20 wordt deze formulering gebruikt voor seksuele omgang binnen verboden familieverhoudingen. Daarbij wordt ook gezegd: “de naaktheid van de vrouw van uw vader… is de naaktheid van uw vader” (Lev.18:8). Dat is de manier waarop de Schrift zelf deze woorden gebruikt.

Vanuit deze overweging ligt het meer voor de hand dat Cham omgang met de vrouw van Noach of met Noach zelf heeft gehad. In beide gevallen geldt dat Cham de eer van zijn vader heeft geschonden.

Kanaän: drager van de consequentie

Wanneer Noach verneemt wat er heeft plaatsgevonden, spreekt hij niet Cham, maar Kanaän aan. Tweemaal vermeldt de tekst daarbij dat Cham de vader van Kanaän is. Vanwaar deze formulering en de nadruk op die relatie? Werd Kanaän kort na deze daad geboren? Of moeten we zelfs aannemen dat Kanaän uit deze schanddaad is voortgekomen? Het zijn slechts gissingen – de tekst doet er het zwijgen toe. De link tussen Chams daad en Kanaän blijkt vooral een profetische hint te zijn.

illustratief

Deze geschiedenis toont hoe reeds kort na de zondvloed de menselijke familie ontspoort. In plaats van over de aarde te heersen, blijkt Noach niet eens zichzelf te beheersen en tast Cham in die toestand de eer van zijn vader aan. Sem en Jafeth daarentegen bedekken eervol de naaktheid van hun vader.

Dit voorval dient niet als moralistische les. Het moet juist dienen als illustratie van de weg die God in de toekomst met de mensheid zal gaan. Noach spreekt dit profetisch uit (Gen.9:25-27). Kanaän zal een knecht der knechten zijn, zoals eeuwen later zal blijken. En terwijl Jafeths nageslacht zich uitbreidt over de hele aarde (Jafeth = uitbreiding), verbindt God zijn Naam uitdrukkelijk aan Sem (= naam). Zo blijkt deze geschiedenis geen los incident, maar zet God hier vooraf de lijnen uit die de loop van de mensheid zullen bepalen.

Delen: