nog eens: de wandaad van Cham

De geschiedenis van Noachs dronkenschap (Gen.9:20-27) roept vragen op. Wat deze passage vooral opmerkelijk maakt, is wat Cham zijn vader aandoet. De tekst zegt dat Cham “de naaktheid van zijn vader zag”. Maar wat is daar zo ernstig aan? Noach had zich immers zelf ontbloot. Toch blijkt uit het vervolg dat het niet blijft bij zien alleen.

wat deed Cham zijn vader aan?

Wanneer Noach ontwaakt, bemerkt hij wat zijn zoon hem heeft aangedaan. Dat wijst op een daad. De reactie is ook niet gering: niet Cham, maar diens zoon Kanaän wordt vervloekt en aangezegd dat hij “een knecht der knechten” zal zijn. Daarmee dringt de vraag zich op: wat heeft Cham gedaan, en waarom treft de vloek Kanaän?

De gangbare uitleg dat Cham slechts heeft nagelaten zijn vader te bedekken, voldoet niet. De tekst zelf geeft daar geen aanleiding toe. Zij spreekt over iets wat hem is aangedaan.

“de naaktheid zien” in de Schrift

De uitdrukking “naaktheid zien” is in de Schrift niet neutraal. In Leviticus 18 en 20 wordt deze formulering gebruikt voor seksuele omgang binnen verboden familieverhoudingen. Daarbij wordt ook gezegd: “de naaktheid van de vrouw van uw vader… is de naaktheid van uw vader” (Lev.18:8).

een daad met gevolgen

Tegen deze achtergrond krijgt de geschiedenis van Genesis 9 gewicht. Cham ziet de naaktheid van zijn vader en vertelt dat aan zijn broers. Sem en Jafeth handelen anders: zij bedekken hun vader zonder hem te zien. Wanneer Noach ontwaakt, blijkt dat er meer is gebeurd. Hij spreekt een vloek uit die Kanaän treft.

Dat verband is niet toevallig. De daad van Cham en de positie van Kanaän worden in één lijn gezet. Kanaän komt buiten de lijn van zegen te staan en wordt ondergeschikt aan zijn broers.

de aard van Chams daad

Wat Cham doet, wordt aangeduid met taal die elders in de Schrift gebruikt wordt voor seksuele omgang binnen verboden verhoudingen. In dat licht gaat het hier niet om zien, maar om een daad die de eer en positie van zijn vader aantast.

Kanaän: drager van de consequentie

Opvallend is dat Kanaän centraal komt te staan. Tweemaal wordt gezegd dat Cham de vader van Kanaän is. Wanneer Noach ontwaakt, spreekt hij niet Cham aan, maar Kanaän. Daarmee wordt de lijn zichtbaar: wat Cham heeft gedaan, zet zich voort in zijn zoon.

De vloek treft geen willekeurige nakomeling, maar juist deze. Dat kan erop wijzen dat Kanaän op een directe manier met deze gebeurtenis verbonden is geweest, bijvoorbeeld doordat hij kort na deze daad werd geboren. De gedachte ligt dan voor de hand dat Kanaän zelfs uit deze schandaad is voortgekomen. De tekst zelf zegt dat niet en geeft daar ook geen uitsluitsel over, maar verbindt daad en zoon wel zo nadrukkelijk dat ze niet los van elkaar te zien zijn.

Kanaän wordt buiten de zegen geplaatst en onder de heerschappij van zijn broers gesteld. Wat Cham zijn vader heeft aangedaan, komt neer op zijn zoon.

illustratief

De geschiedenis laat zien hoe kort na de zondvloed de orde opnieuw wordt geschonden. In plaats van over de aarde te heersen, blijkt Noach niet eens in staat zichzelf te beheersen. Vervolgens tast Cham de eer van zijn vader aan. Sem en Jafeth bedekken hun vader en bewaren zijn eer.

In deze gebeurtenis wordt zichtbaar wat Noach vervolgens uitspreekt (Gen.9:25-27). Kanaän zal een knecht der knechten zijn. God verbindt zijn Naam aan Sem. Jafeth zal worden uitgebreid.

Delen: