koning Agrippa en Katwijk

Wie vanuit Katwijk over de N206 richting Leiden rijdt (de Tjalmaweg), komt bij Valkenburg onder een viaduct door met een opmerkelijke naam: Praetorium Agrippinae. Het is een herinnering aan het Romeinse verleden van onze omgeving, maar achter die naam gaat een geschiedenis schuil die verrassend nauw verbonden is met de wereld van het Nieuwe Testament. Via een Romeinse veldheer en de familie van keizer Augustus komen we namelijk terecht bij Herodes de Grote, diens kleinzoon Agrippa en uiteindelijk zelfs bij de apostel Paulus.

een Romeins fort in Valkenburg

Bijna tweeduizend jaar geleden vormde de Oude Rijn de noordelijke grens van het Romeinse Rijk, de zogenaamde Limes (= grens, spreek uit: lie-mes). Langs deze grens hadden de Romeinen een reeks legerplaatsen aangelegd, waaronder een fort op de plaats van het huidige Valkenburg. Archeologisch onderzoek heeft uitgewezen dat dit fort in de winter van 39 op 40 na Christus werd gesticht, tijdens de regering van keizer Caligula. Het kreeg de naam Praetorium Agrippinae, wat zoveel betekent als ‘hoofdkwartier van Agrippina’. Vermoedelijk was het vernoemd naar Caligula’s moeder, al kan ook diens zus Agrippina zijn bedoeld. Deze laatste is trouwens de moeder van de beruchte keizer Nero. Hoe dan ook, moeder en dochter behoorden tot de Romeinse keizerlijke familie.

Caligula’s moeder was een dochter van Marcus Vipsanius Agrippa, een beroemde Romeinse veldheer en rechterhand van keizer Augustus, die we kennen uit Lukas 2:1, in verband met de geboorte van Jezus. Deze Agrippa (63–12 v.Chr.) was een van de machtigste mannen van zijn tijd en bovendien een persoonlijke vriend van Herodes de Grote. Dat is de Herodes die we uit Mattheüs 2 kennen als de koning die het kind Jezus naar het leven stond. De Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus vertelt uitvoerig over de bijzondere vriendschap tussen Herodes en Agrippa. Ze bezochten elkaar over en weer en Herodes ontving zijn Romeinse vriend zelfs met groot eerbetoon in Jeruzalem. Hun band was zo hecht dat Herodes een van zijn kleinzonen naar Agrippa liet vernoemen.

En daarmee komen we bij een koning die we ook uit het Nieuwe Testament kennen: Herodes Agrippa I. Deze kleinzoon van Herodes de Grote groeide op in Rome, verkeerde in de hoogste kringen van het keizerlijke hof en raakte nauw bevriend met Caligula. Toen deze in het jaar 37 keizer Tiberius opvolgde, schonk hij Agrippa een koningstitel en een eigen gebied. En juist deze vriendschap brengt ons opnieuw terug naar de contreien van Katwijk!

een Bijbelse koning op Katwijkse bodem?

In de winter van 39 op 40 na Christus bevond Herodes Agrippa I zich in het gezelschap van keizer Caligula, die in die periode met zijn legers naar het uiterste noordwesten van het Romeinse Rijk trok. De keizer bereidde een militaire onderneming tegen Brittannië voor en bezocht daarbij ook het gebied van de Rijnmonding. Vermoedelijk heeft zijn vriend Agrippa hem op deze reis vergezeld en is dus ook in de omgeving van het huidige Katwijk en Valkenburg geweest.

Opmerkelijk is dat juist in die tijd het Romeinse fort in Valkenburg werd gesticht. Bij archeologische opgravingen is daar zelfs een wijnvat aangetroffen met een stempel waarop de officiële naam van keizer Caligula stond vermeld. Een tastbare herinnering aan de keizer, die daar wellicht ook met koning Herodes Agrippa heeft rondgelopen. Dus direct in de omgeving van waar tegenwoordig het verkeer over de N206 raast!

Dat alles speelde zich af rond het jaar 40 na Christus. Het waren de jaren waarin de apostel Paulus actief was in de streken van Syrië en Cilicië, zoals hij zelf vermeldt in Galaten 1:21. Terwijl hier aan de Noordzee de Romeinse legers hun posities innamen, voltrok zich in het oosten van hetzelfde rijk de geschiedenis die we kennen uit het boek Handelingen.

En die koning Agrippa, die wellicht dus Katwijk bezocht, ontmoeten we enkele jaren later in Handelingen 12. Daar lezen we hoe hij Jakobus, de broer van Johannes, met het zwaard liet ombrengen en vervolgens ook Petrus gevangen liet zetten. Zijn regering eindigde in het jaar 44 op dramatische wijze. Toen hij in Caesarea, gekleed in zijn koninklijke gewaad, het volk toesprak en zich als een god liet toejuichen, werd hij door een boodschapper van de Heer geslagen en stierf hij (Hand.12:20-23).

van Agrippa naar Paulus

Maar daarmee houdt de verbinding tussen de naam van het Valkenburgse viaduct en de Bijbelse geschiedenis nog niet op. Herodes Agrippa I had namelijk een zoon die eveneens Agrippa heette. Deze Herodes Agrippa II was dus een achterkleinzoon van Herodes de Grote en ook hem ontmoeten we in het boek Handelingen. In hoofdstuk 25 en 26 lezen we hoe hij samen met zijn zus Bernice een bezoek brengt aan de Romeinse stadhouder Festus in Caesarea. Daar bevindt zich op dat moment Paulus als gevangene en krijgt hij de gelegenheid tegenover de koning te getuigen van zijn ontmoeting met de opgewekte Christus. Tijdens zijn verdediging legt Paulus Agrippa II hem het vuur aan de schrenen, zodat deze uitriep: “Je beweegt mij bijna een Christen te worden!” (Hand.26:28).

Zo ontmoeten we in het boek Handelingen twee opeenvolgende generaties Agrippa: de vader in hoofdstuk 12 en de zoon in hoofdstuk 25 en 26. Beiden behoorden tot de Herodesfamilie, die haar positie en macht in hoge mate aan de Romeinse keizers te danken had.

En zo komen we weer terug bij het viaduct Praetorium Agrippinae in Valkenburg. De naam voert ons via de keizerlijke familie van Augustus en diens veldheer Marcus Agrippa naar Herodes de Grote, diens kleinzoon Agrippa I en diens achterkleinzoon Agrippa II. Een geschiedenis die zich uitstrekt van Rome tot Jeruzalem en Caesarea, maar waarvan de sporen ook op nog geen kilometer afstand (hemelsbreed) van mijn huis zijn terug te vinden.

Wie had gedacht dat een naam langs de N206 zo’n verrassende verbinding heeft met de geschiedenis van het Nieuwe Testament?!

Delen: