karikatuur van Gods gerechtigheid

08-01-2026 - Geplaatst door Andre Piet

Gods gerechtigheid een belemmering voor vergeving?

In de christelijke orthodoxie leeft breed de overtuiging dat Gods gerechtigheid Hem verhindert om zonder betaling te vergeven. Deze gedachte wordt vaak als vanzelfsprekend gepresenteerd: God wil wel vergeven, maar Hij kan het niet, tenzij eerst aan Zijn gerechtigheid is voldaan. Vergeving zou pas mogelijk zijn nadat de schuld volledig is betaald — door de zondaar zelf of door een plaatsvervanger.

Deze overtuiging vormt geen randopvatting, maar een dragend uitgangspunt binnen de orthodoxie. Zij wordt expliciet uitgesproken in prediking en vastgelegd in belijdenisgeschriften.

Zo vertelt Paul Washer:

Ik sprak met een groep universiteitsstudenten en ik zei: ik wil jullie het meest afschuwelijke nieuws uit de hele Schrift vertellen. En ze bereidden zich voor. En ik zei: oké, hier komt het. God is goed. En een student zei: wat is daar het probleem mee? En ik zei: nou, jij niet. Dus wat doet een goede God met mensen zoals wij? Het probleem is dat God rechtvaardig is. Hij kan niet vergeven. God kan de ene eigenschap niet opzij zetten ten gunste van een andere. Dus, wil God een goddeloos volk vergeven, dan moet Hij eerst voldoen aan de eisen van zijn eigen rechtvaardigheid.

Hier wordt Gods gerechtigheid expliciet voorgesteld als een belemmering voor vergeving: God kan niet vergeven zolang niet aan deze eis is voldaan.

Een vergelijkbare gedachte vinden we bij Josh McDowell (in ‘meer dan een timmerman‘):

Toen Hij naar het kruis ging, bijna tweeduizend jaar geleden, stortte een heilige, rechtvaardige God Zijn toorn uit over Zijn Zoon. En toen Jezus zei: ‘Het is volbracht’, was Gods rechtvaardige aard tevreden gesteld. …Je zou kunnen zeggen dat God op dat moment ‘verlof kreeg’ om de mensheid met liefde te behandelen zonder een zondig mens te hoeven verdelgen…

Ook hier wordt vergeving afhankelijk gemaakt van voorafgaande voldoening. Pas nadat Gods gerechtigheid is ‘bevredigd’, zou er ruimte ontstaan voor liefde.

Deze overtuiging is bovendien normatief vastgelegd in de Heidelbergse Catechismus:

God wil aan Zijn gerechtigheid genoeg geschiede; daarom moeten wij aan haar, óf door onszelven, óf door een ander, volkomenlijk betalen.
(zondag 5)

En in zondag 6:

Niet anders kon voor onze zonden betaald worden dan door den dood des Zoons Gods.

De formuleringen laten geen ruimte voor vergeving zonder betaling. Gods gerechtigheid wordt hier voorgesteld als een noodzakelijke voorwaarde die eerst moet worden vervuld.

vergeving is geen uitgestelde betaling

Vergeving veronderstelt niet dat een schuld eerst wordt voldaan, maar dat degene die gerechtigd is om vergelding te eisen daarvan afziet. Zodra betaling een voorwaarde wordt voor vergeving, houdt vergeving op te bestaan.

Een schuld die volledig is betaald — door wie dan ook — is geen vergeven schuld, maar een vereffende schuld. Ook plaatsvervanging verandert dat principe niet. Wat resteert is afrekening, geen kwijtschelding.

gerechtigheid is geen abstract rechtssysteem

In de Schrift is gerechtigheid geen abstract rechtssysteem waaraan God onderworpen zou zijn. Gerechtigheid is wat God doet. Het beschrijft Zijn handelen waarin Hij rechtdoet, rechtzet en terechtbrengt.

… want Hij komt, want Hij komt om de aarde te richten; Hij zal de wereld richten in gerechtigheid en de volken in zijn trouw.
-Psalm 96:13-

De HERE heeft Zijn heil bekendgemaakt, voor de ogen der volken Zijn gerechtigheid geopenbaard.
-Psalm 98:2-

Zij zullen de roem uwer grote goedheid verkondigen, en jubelen over uw gerechtigheid.
-Psalm 145:7-

God is niet rechtvaardig omdat Hij aan een externe norm voldoet, maar omdat Hij recht doet aan wat Hij gesproken en beloofd heeft. Zijn gerechtigheid is geen zelfstandige macht die Hem bindt, maar de uitdrukking van Zijn trouw en betrouwbaarheid.

recht doen, terecht brengen en recht zetten

Gods gerechtigheid sluit ingrijpen niet uit. Zij kan gericht betekenen, discipline en zelfs vergelding. De Schrift spreekt daar zonder terughoudendheid over. God laat het kwaad niet ongemoeid, maar zet wat scheef staat recht.

Maar nergens wordt dit gepresenteerd als een noodzakelijke voorwaarde voor vergeving. Oordeel en vergelding hebben hun plaats binnen Gods handelen, maar vormen geen blokkade die genade onmogelijk maakt.

God hoeft niet tevreden gesteld te worden

De Schrift spreekt nergens over een God die verzoend moet worden, maar over een God die Zelf verzoent. God verandert niet van houding nadat een offer is gebracht. Hij neemt Zelf het initiatief.

God was in Christus de wereld met Zichzelf aan het verzoenen…
-2 Korintiërs 5:19-

Niet God wordt verzoend, maar de wereld. Niet Gods gezindheid verandert, maar de vijandschap in de mens wordt weggenomen.

verzoening is geen betaling

Het evangelie verkondigt geen God die pas na voldoening kan vergeven, maar een God die vergeeft en daardoor mensen verandert. Vergeving zegt iets over Gods vrije genade; verzoening spreekt van wat God in vijandige en vervreemde schepselen bewerkt.

Verzoenen betekent in de Schrift dat vijandschap plaatsmaakt voor liefde. De mens wordt veranderd van vijand in liefhebber. God blijft wie Hij is. Niet betaling, maar Gods handelen in overeenstemming met wat Hij heeft beloofd, brengt deze omkering tot stand.