⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Terugblik op de Visioenen van Daniël 2 en 7⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Maar goed, we zijn hier dus weer bij elkaar. De zesde avond op deze locatie en ook de zesde avond rond dit thema: de vier koninkrijken met die vijfde achter de hand, inclusief alle symboliek die daarbij komt kijken. De vier koninkrijken in Daniël 2 en 7. Dat betekent dus dat we al een vijftal avonden aan dit onderwerp hebben gewijd.⟨/p> ⟨p>Daniël 2 was trouwens een heel lang hoofdstuk. U weet wel, dat is het hoofdstuk over dat statenbeeld met dat gouden hoofd, uiteindelijk resulterend in die benen van ijzer en die voeten van ijzer en leem. En dan Daniël 7, dat ook over vier koninkrijken gaat die uiteindelijk uitmonden in het koninkrijk dat definitief gevestigd zal worden en dat ook niet meer op een ander zal overgaan. Dat is het visioen waar we ons de laatste avonden mee bezig hebben gehouden. Het gaat om de dromen die Daniël zelf droomde aan het einde van zijn leven, want hij was toen al een stokoude man; dat kan haast niet anders. Hij zag die droom van die vier beesten die hij zag opkomen uit de wateren, uit de zee.⟨/p> ⟨p>Ik ga niet uitgebreid terugblikken op Daniël 2, maar ik wil wel nog even inzoomen op wat we vanuit Daniël 7 hebben besproken, zodat we weer even goed bij de les zijn. De vier koninkrijken die Nebukadnezar ooit in een droom zag – maar dat was dus al vele tientallen jaren eerder – daarin worden de metalen beschreven van goud, zilver, koper en ijzer, vermengd met leem. Daarin wordt de beschrijving gegeven als het ware van boven naar beneden. Maar Daniël ziet die wilde beesten niet van boven naar beneden, maar van rechts naar links, oftewel van oost naar west. Zijn perspectief is ook niet dat van de afnemende kwaliteit van de regeringen, maar hij beschouwt de koninkrijken vanuit een ander punt: niet de politieke kwaliteit die afnemend is, maar het beestachtige karakter van die koninkrijken.⟨/p> ⟨p>Het ontzet hem ook, dat zullen we vanavond nog wel zien aan het einde van het hoofdstuk. Eigenlijk lees je dat door het hele gedeelte heen; hij is een hele tijd van zijn apropos door wat hij heeft aanschouwd. Want weliswaar was het onderwerp hem bekend, maar de wijze waarop de wereldrijken hier worden voorgesteld, en met name dat vierde koninkrijk waar we ons vanavond mee bezig gaan houden, is werkelijk ontstellend. Hoe beestachtig het is, hoef ik eigenlijk niet eens duidelijk te maken, want het is in onze taal ook een bestaande uitdrukking voor iets wat afschrikwekkend en afschuwelijk is. Dat is beestachtig. Dat is de wijze waarop deze koninkrijken worden beschreven, met name dan dat vierde koninkrijk dat tot op de dag van vandaag nog toekomstig is.⟨/p> ⟨p>Vandaar dat het perspectief anders is. Hij ziet een ander beeld: niet dat van metalen beelden, maar van beesten en dieren die steeds afschuwelijker worden. En daar is nog iets bijzonders aan de hand, namelijk dat de eerste drie beesten die hij ziet, niet worden uitgelegd. Daarvan wordt weliswaar gezegd dat het koninkrijken zijn, maar de verschillende details worden niet geduid. De lezer wordt kennelijk geacht dat zelf te kunnen beoordelen. We hebben ook gezien dat als je eenmaal weet wat er in Daniël 2 is beschreven en dat het over dezelfde vier koninkrijken gaat, je door Schrift met Schrift te vergelijken inderdaad kunt onderkennen waar het over gaat.⟨/p> ⟨p>Dan wil ik trouwens nog even iets zeggen over de indeling van dat hoofdstuk, Daniël 7. In de eerste veertien verzen beschrijft Daniël wat hij heeft gezien in de nacht, van die beesten en al die details die daar worden opgezomd. Dan in vers 15 tot en met 18 – dat zijn maar een paar verzen – vind je een algemene uitleg van die vier beesten en wordt er gezegd dat het duidt op opeenvolgende koninkrijken. Uiteindelijk monden die vier wereldrijken, net als in Daniël 2, uit in die vijfde. Dat koninkrijk is tot op de dag van vandaag heel doelbewust verborgen, maar het zal definitief de wereldrijken die uit de zee opkomen, uit deze wereld, vervangen. Dat vijfde koninkrijk komt ook niet van omlaag, maar van omhoog. Dat zie je helemaal sterk in Daniël 2 bij dat statenbeeld, want daar komt die steen van de berg rollen; van boven naar beneden rolt die steen en verpulvert dat hele beeld. De wijze waarop het vooral wordt geformuleerd – ik zal daar nog wel iets dieper op ingaan later vanavond – is dat het iedere keer zo genoemd wordt dat de heiligen van de Allerhoogsten het zullen gaan overnemen.⟨/p> ⟨p>In vers 19 tot en met 22 vraagt Daniël zich vervolgens af wat de betekenis is van dat vierde beest en de details die daarover worden gegeven. In vers 23 tot en met 26 vinden we dan de uitleg van dat vierde beest. En tenslotte wordt in de verzen 27 tot en met 28 het hoofdstuk afgesloten. Dat is om even een totaalidee te krijgen van hoe het beschreven wordt. Nou, dan pakken we nu de tekst erbij.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="429" title="Speel af vanaf 07:09">▶ 07:09⟨/button> ⟨span>Daniëls Focus op het Vierde Rijk en de Toekomstige Rol van Babylon⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We pakken de draad op bij vers 19. Ik stel voor dat we daar kijken, want zoals ik al zei, vanaf vers 19 gaat Daniël zich de vraag stellen waar dat vierde dier over gaat en wat de betekenis is van de verschillende details die daarover worden gegeven. Met andere woorden, het is juist dat vierde, dat laatste wereldrijk dat voorafgaat aan het koninkrijk van God, dat zijn aandacht trekt. En dat plaatst ons bij het bestuderen van deze hoofdstukken ook meteen bij de actualiteit. Want als die eerste drie koninkrijken inderdaad reeds in het verleden zijn geweest en heel accuraat hun vervulling hebben gevonden, dan weten we dat het vierde koninkrijk nog moet gaan komen.⟨/p> ⟨p>Het is goed om ons nog even te realiseren dat het hier allemaal gaat om koninkrijken die Babylon tot hoofdstad hebben gehad, of in ieder geval geregeerd hebben vanuit Babylon. Bij het eerste koninkrijk is dat nogal duidelijk, want dat was het Babylonische Rijk met Babylon als hoofdstad. Toen kreeg je het Medo-Persische Rijk; toen had Babylon nog steeds een grote betekenis, maar het was niet eens meer de hoofdstad, maar één van de steden van waaruit dat rijk werd geregeerd. En bij het Griekse Rijk werd dat nog sterker; de stad werd in zekere zin minder waardig. Vandaar ook die opeenvolging van goud, zilver en koper.⟨/p> ⟨p>Waarom zeg ik dat? Omdat Babylon weliswaar door Alexander de Grote op het eind van zijn leven was veroverd, en hij de stad verklaarde tot de hoofdstad van zijn rijk. Ik ben daar bij een eerdere gelegenheid nog wat dieper op ingegaan, maar hij verklaarde het dus tot de hoofdstad van zijn rijk. Hij was nog maar 33 jaar en daar op die locatie, in Babylon, komt hij ook te overlijden. Een jonge vent die in die tien of vijftien jaar dat hij zo’n hoge positie had, de hele wereld in een sneltreinvaart heeft veroverd. Daar bij Babylon verklaart hij de stad tot zijn hoofdstad en daar sterft hij aan de griep, naar het schijnt. Er zijn ook complottheorieën over dat hij vergiftigd zou zijn door een van zijn kompanen, maar goed, daar valt moeilijk meer zekerheid over te verkrijgen en trouwens, het doet ook niet helemaal ter zake. In ieder geval is hij daar omgekomen. Dat betekent dus dat Babylon weliswaar verklaard was tot de hoofdstad van zijn rijk, maar echt geregeerd is er niet meer. Na zijn dood viel het rijk van Alexander de Grote ook uiteen in vier delen, in de vier windrichtingen, en ook dat wordt in Daniël beschreven.⟨/p> ⟨p>Sinds die tijd, dus een paar eeuwen voor onze jaartelling, hebben we voor het laatst de situatie gehad waarin Babylon de functie vervulde van hoofdstad in deze wereld, of in één van de rijken. Daarna is Babylon eigenlijk ontmanteld en van zijn luister ontdaan. Tegenwoordig, ja, wat is Babylon nu? Eigenlijk niks. Nou ja, ik zeg niks, maar het heeft de omvang van een stad als Utrecht. Het heet Hilla. Er is ook een regio, een provincie in het huidige Irak die Babylon heet, en die heeft Hilla als hoofdstad. Maar dat is het dan ongeveer. Het is nooit meer een stad van enige betekenis geweest, laat staan dat het de proporties had van een wereldrijk of het centrum daarvan te zijn. Dat was in Alexanders dagen tot dusver de laatste keer dat dit het geval was.⟨/p> ⟨p>En dus skippen we een heel aantal eeuwen, wat zeg ik, gewoon een aantal millennia. En dan komen we in de nabije toekomst. In die termen durf ik dat wel te zeggen, want de termijn verstrijkt en het Messiaanse Rijk gaat komen. Dat betekent dus dat vlak voordat het Messiaanse Rijk zich gaat vestigen hier in deze wereld, er nog een vierde koninkrijk zal zijn dat ook Babylon weer als hoofdstad zal hebben. Dat is op zich een heel spectaculair gegeven. Goedenavond Jos, goed je te zien. Wij gaan gewoon verder; we hebben nog een aantal avonden te gaan, maar ik wil er eigenlijk nog speciaal een avond aan wijden: aan de rol die de stad Babylon speelt in deze rijken. Daar moeten we nog eens bijzondere, echt speciale aandacht aan geven.⟨/p> ⟨p>U begrijpt wat ik nu zeg over het feit dat we een aantal wereldrijken hebben gehad. Voornamelijk na de zondvloed werd Babylon al heel gauw de eerste hoofdstad op aarde. De stad was beroemd om de toren die daar gebouwd werd. Toen heeft God de volkeren hun eigen wegen laten gaan door ze van elkaar te scheiden omdat ze elkaar niet meer verstonden. Die families hebben zich verspreid over de hele wereld, maar toen was Babylon dus al de eerste stad van deze aion. Dat betekent dat deze aion begon met Babylon, maar ook weer zal eindigen met de stad Babylon. En dat is spectaculair, juist omdat we inmiddels ruim twee millennia niks meer van Babylon hebben vernomen in de zin van een stad die echt de allure heeft van een wereldhoofdstad of het centrum van een wereldrijk.⟨/p> ⟨p>Terwijl dat wereldrijk nog moet komen. En dat is het meest bijzondere. Dat wat we nog gaan krijgen, en dat wat we hebben gezien in het verleden waar we nu in de geschiedenisboekjes op terug kunnen kijken — van het Babylonische Rijk, het Medo-Persische Rijk en van het Griekse Rijk — dat is al spectaculair. Jazeker, maar het meest spectaculaire gaat nog komen. In ieder geval is Daniël er buitengewoon in geïnteresseerd, en wij met hem, zoveel eeuwen, om niet te zeggen duizenden jaren later.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="881" title="Speel af vanaf 14:41">▶ 14:41⟨/button> ⟨span>De Ware Zin van het Vierde Dier en Zijn Koperen Klauwen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Toen wilde ik de ware zin weten van het vierde dier dat van al die anderen verschilde. Hier wordt dat – later zullen we dat nog een keer zien. Dus aan de ene kant is het een voortzetting in de reeks. Ja, het heet 'het vierde dier'. Dat betekent dus in zekere zin dat het een voortzetting is. Dat is waar; het is het vierde wereldrijk dat over Babel regeert. Maar het is verschillend. Nou, vooral – en dat blijkt nu uit het navolgende – vanwege het militaire vermogen, maar ook het godslasterlijke karakter. En ja, eigenlijk moet ik ook zeggen: het beestachtige karakter van dat rijk, dat slaat alles. Dat is echt wat we tegenwoordig noemen 'next level'. Dat is echt van een heel andere orde. Als Daniël zegt dat het verschilde van al die anderen, dan is dat niet teveel gezegd uiteraard.⟨/p> ⟨p>Trouwens, Daniël constateert gewoon: hij zegt dat het vierde rijk dan wel de vierde mag zijn – dus hij telt wel gewoon door – maar aan de andere kant, in een ander opzicht, als je kijkt naar de aard en zoals het zich voordoet, is het echt van een totaal andere orde. Dat staat er dan ook bij: dat het buitengewoon vreselijk was met zijn ijzeren tanden. Nou, op dat ijzeren karakter kom ik straks nog eventjes terug. En zijn koperen klauwen; die zijn trouwens wel apart. Waarom? Omdat die koperen klauwen of nagels – het woord wat hier gebruikt wordt – nog één keer voorkomt, en dat is in hoofdstuk 4 vers 33. Daar wordt het in de NBG-vertaling vertaald met 'nagels'. Andere vertalingen zeggen ook 'klauwen', maar ja, je begrijpt dat je met die klauwen dingen ook kunt grijpen.⟨/p> ⟨p>Trouwens, van Nebukadnezar in hoofdstuk 4 vers 33 lees je dat ook, want daar gaat het over Nebukadnezar die dan inderdaad beestachtig wordt. Dan lees je dat gedurende zeven tijden – zeven jaren mogen we aannemen – zijn haar groeit omdat het niet meer geknipt wordt en ook zijn nagels bleven groeien; hij had de klauwen van een vogel. Dat heeft er niet uitgezien! Maar het opvallende hier is dat die koperen klauwen worden genoemd. Die waren niet genoemd in de eerste beschrijving. Want feitelijk is het heel apart wat Daniël hier doet: hij had de hele droom al verteld, inclusief dat vierde dier. En nu gaat hij in feite de beschrijving herhalen, want hij zegt: "Ik wil de ware zin weten van dat vierde dier, dat...". Maar dat had hij al eerder gezegd. Dus door het in feite nog een keer te benoemen, maar nu vragenderwijs, accentueert hij het bijzondere karakter ervan.⟨/p> ⟨p>In de eerste beschrijving worden die koperen klauwen dus niet genoemd. En ook eigenaardig, of misschien nog wel eigenaardiger, is dat in de uitleg ook die koperen klauwen niet meer genoemd worden. Zodat wij nu met terugwerkende kracht met die vraag zijn opgezadeld. Tenminste, zo ervaar ik het zelf. Ik denk – dat is mijn insteek – dat tegen de tijd dat het zich allemaal aan zal dienen, die koperen klauwen ook wel duidelijk zullen worden; waar dat betrekking op heeft. Ik kan trouwens wel een paar suggesties aan u van de hand doen, maar meer dan suggesties zijn het niet, want ik kan het namelijk niet hard maken. Ze worden genoemd naast de ijzeren tanden: "zijn ijzeren tanden en zijn koperen klauwen".⟨/p> ⟨p>De simpelste suggestie is: dat betekent niks. En dat klinkt wat denigrerend als ik het zo zeg, maar dan wordt het verklaard als: dit is een manier van zeggen geworden. Het zijn twee parallelle zinnen. IJzeren tanden, koperen klauwen; in beide gevallen van metaal, keihard, en dat zou dan het idee zijn. Dan is het dus eigenlijk een synonieme variant van ijzer, waarbij je feitelijk zegt dat het geen aparte of bijzondere betekenis heeft, maar gewoon parallel loopt met het voorgaande. Oké, nou ja, dan hoef je verder niks te verklaren. Ik geloof het eigenlijk niet, maar goed, ik geef hem even door voor wat het waard is.⟨/p> ⟨p>Een andere interessante verwijzing en gedachte is dat het koper verwijst naar het Griekse rijk. En die vind ik ook wel heel erg interessant en eigenlijk ook wel ter zake doend. Want eerder, in verband met de vier koninkrijken, hadden we een koperen koninkrijk. Dat was dat rijk waar ik het over had van Alexander de Grote. Ik wil eens weten of u er allemaal nog bij bent... Maar ja, dat koperen rijk van Alexander de Grote. Zou het er dus mee te maken hebben dat daar nog een Grieks kenmerk in zit? Van die klauwen?⟨/p> ⟨p>En ook interessant is dat het zou kunnen verwijzen naar – en dit is eigenlijk speculatief, maar op zich wel opmerkelijk – Cyprus. Want weet u dat Cyprus niks anders betekent dan koper? Het is het Griekse woord voor koper, ja. En het woord kopererts kwam oorspronkelijk ook van dat eiland. Ik heb me laten vertellen dat een Cyperse kat – Linda, jij bent de kenner, maar dat dat ook een koperkleurige kat is. Zeker, zo'n kleurige. Oké, dus heeft het te maken met Cyprus of met koper? Ik weet het niet. Nou ja, en die klauwen... dat het verwijst naar de handel? Wat zijn die klauwen? De handen, de grijpgrage handen die dan alles bij elkaar proberen te graaien? Ik weet het niet, ik doe maar wat suggesties. Het wordt in de Schrift niet uitgelegd en we gaan er dus maar gemakshalve van uit dat tegen de tijd dat het vierde rijk zich inderdaad gaat aandienen, die koperen klauwen ook wel duidelijk zullen worden.⟨/p> ⟨p>En dan lees je verder – we gaan zinsdeel voor zinsdeel: het was buitengewoon vreselijk, dat vierde dier, dat vierde beest. Met zijn ijzeren tanden en zijn koperen klauwen at en vermaalde het, en wat overbleef vertrad het met zijn poten. Je voelt natuurlijk wel aan dat er in die zin zeker sprake is van parallellisme. Want in al deze gevallen, in deze nadere specificeringen, komt tot uitdrukking hoe verschrikkelijk en afschuwelijk het is in zijn optreden. De ijzeren tanden: agressief vreten, verslinden – dat is wat vreten eigenlijk is: ver-eten en verslinden. Die koperen klauwen met het graaiend verzamelen. En dat vertreden: dat wat nog overgebleven is, wat in feite geen dienst deed, maar dat dan toch nog eventjes met de poten vertreden wordt. Een spoor van vernieling nalatend. Dat is dat vierde koninkrijk dat zich zo verschrikkelijk aandient.⟨/p> ⟨p>Je hoort trouwens ook de echo nog van dat vierde koninkrijk dat in Daniël 2 beschreven was, met die droom van Nebukadnezar. Want dat was ook dat ijzeren rijk en dan wordt er ook benadrukt dat het verbrijzelend zijn werk zal doen. Dus er is ook in dat opzicht wel degelijk overlap in de beschrijving van dat vierde koninkrijk in Daniël 2 en Daniël 7.⟨/p> ⟨p>Nou ja, er staat dan nog bij: "en van de tien horens welke op zijn kop waren". Dat skip ik opnieuw. Vorige keer heb ik het ook geskipt, want ik zei: dat komt nog. En nu moet ik opnieuw zeggen: dat komt nog. Laten we dus niet voor de muziek uitlopen. Van die tien horens die op zijn kop waren en van die andere die zich verhief en waardoor er weer drie uitvielen. Die ene hoorn die tussen de tien opkwam, waardoor er drie uitvielen. Terwijl deze hoorn met ogen en een mond vol grootspraak er groter uitzag dan de andere. Dit wordt dan weer uitgelegd in vers 25. Nogmaals, ook dat parkeer ik even.⟨/p> ⟨p>En dan zegt Daniël erbij... Ik zag – nog steeds eigenlijk vragenderwijs: ik zag dat die hoorn, die elfde dus die opkwam uit die tien, dat die hoorn strijd voerde tegen de heiligen en hen overmocht. Dat is oud-Nederlands voor: het kreeg de overhand over hen. Vandaar ook dat we later zullen zien dat in de tijd van die elfde hoorn, die elfde koning...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1538" title="Speel af vanaf 25:38">▶ 25:38⟨/button> ⟨span>Een Theologische Afslag: de Oude van Dagen en de Mensenzoon⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En nu gaan we eigenlijk even een afslag nemen, omdat het namelijk onze aandacht vraagt. Het bepaalt ons bij een heel apart en bijzonder fenomeen. Want er staat hier: "Ik zag dat die horen strijd voerde tegen de heiligen en hen overmocht, totdat..." Dus die kleine horen krijgt een bepaalde tijd – niet veel, maar hij krijgt een tijd – dat hij de heiligen verslindt en daar zo huishoudt in het land. Maar het heeft een "totdat". En dan staat er: "totdat de Oude van dagen kwam en recht verschaft werd aan de heiligen des Allerhoogsten."⟨/p> ⟨p>Ik weet niet of het u nu opvalt. Misschien niet, omdat we juist nu vooral inzoomen op de details en het nadeel daarvan is dat het grote plaatje je dan weer eventjes ontgaat. Maar je zou deze formulering eigenlijk niet verwachten. Wat je zou verwachten is: "totdat de Mensenzoon kwam". Want hoe was het ook alweer? Daniël had in zijn droom gezien dat in die tijd van die kleine horen er iemand kwam gelijk een Mensenzoon. Daar hebben we het de vorige keer over gehad. Die Mensenzoon naderde tot de Oude van dagen. Ook op die term zijn we ingegaan; ik laat het nu even voor wat het is. En dan lees je dat die Mensenzoon van de Oude van dagen heerschappij ontvangt. Ik verwijs hierbij even naar Micha 5:1, de verwijzing naar God wiens oorsprongen zijn van ouds. Met recht dus de Oude van dagen. Dat betekent niet dat hij bejaard was of met een stok liep; nee, het betekent dat Hij Degene is die zelf het begin is en alle tijden trotseert. Hij is de Oude van dagen. De Mensenzoon nadert dan tot de Oude van dagen en hij ontvangt heerschappij en koninklijke macht.⟨/p> ⟨p>Wie is dan de degene die zal gaan regeren? In deze beschrijving is dat de Mensenzoon, degene aan wie alle koninklijke macht is gegeven en die de macht had gekregen van de Oude van dagen. Laat ik vers 13 even voorlezen, misschien dat het dan wat duidelijker tot de verbeelding spreekt. Daniël zegt in zijn droom: "Ik bleef toekijken in de nachtgezichten en zie, met de wolken van de hemel kwam iemand gelijk een Mensenzoon. Hij begaf zich tot de Oude van dagen en men leidde hem voor deze." Ik heb de vorige keer ook duidelijk gemaakt dat dit verwijst naar de Mensenzoon, de Ben Adam, de Heer Jezus Christus, die inderdaad na zijn lijden en sterven tot de Oude van dagen is gegaan en aan wie alle macht is gegeven in hemel en op aarde. En dan staat er: "En hem werd heerschappij gegeven en eer en koninklijke macht. En alle volkeren, natiën en talen dienden hem. Zijn heerschappij is een eeuwige heerschappij die niet zal vergaan, en zijn koningschap is er één dat onverderfelijk is."⟨/p> ⟨p>Daarom is het zo vreemd dat hier nu staat dat de Oude van dagen kwam. Echt, als je het zo leest, dan struikel je erover. Dat is ook de bedoeling, daar ben ik vast van overtuigd. De bedoeling is juist dat je erover struikelt, omdat het je bepaalt bij een fenomeen waar ik u op wil wijzen. Want als hier staat: "totdat de Oude van dagen kwam en recht verschaft werd aan de heiligen des Allerhoogsten", dan zou je verwachten dat er stond dat de Mensenzoon kwam. Aan hem was immers de heerschappij, eer en macht gegeven door de Oude van dagen. Het punt is dit – en daar wil ik graag een vette streep onder zetten: de Mensenzoon representeert en vertegenwoordigt de Oude van dagen.⟨/p> ⟨p>Dit is een heel belangrijk punt. Ik weet dat er eigenlijk vanaf het begin van de kerkgeschiedenis enorm over is gesteggeld. Toen kreeg je de leer van de Drie-eenheid: dat Jezus Christus zelf God de Zoon is van eeuwigheid. Men zegt dan dat de één de ander is en dat ze in wezen hetzelfde zijn. Maar dat is niet wat er staat. Kijk, dat die Oude van dagen inderdaad gerepresenteerd wordt door de Mensenzoon, dat blijkt wel uit de beschrijving. We lazen net over de Oude van dagen: "Zijn kleed was wit als sneeuw en zijn hoofdhaar blank als wol." En nu neem ik u mee naar Openbaring 1. Wat leest Johannes daar in vers 13, bij de opening van het visioen dat hij ziet op Patmos? Hij zegt dat hij te midden van de kandelaren iemand ziet als een Mensenzoon, bekleed met een tot de voeten reikend gewaad. Hij ziet een mens. En er staat bij: "En zijn hoofd en zijn haren waren wit als witte wol, als sneeuw; zijn ogen als een vuurvlam." Maar dit zijn precies de dingen die we lazen over de Oude van dagen in Daniël 7!⟨/p> ⟨p>Dat is eigenaardig. Dus even voor de goede orde: Daniël ziet in die nachtelijke droom de Oude van dagen en geeft een beschrijving die overeenkomt met de Mensenzoon die Johannes later waarneemt op het eiland Patmos. Wanneer Johannes verplaatst is in de 'dag des Heren', ziet hij de Mensenzoon en geeft hij de beschrijving dat zijn haren waren als witte wol en als sneeuw. Maar dat was nu juist wat we over de Oude van dagen lazen. Eigenaardig genoeg worden we, zowel in het boek Daniël als in de vergelijking met Openbaring 1, geattendeerd op het fenomeen dat die Mensenzoon een representatie en een vertegenwoordiging is van de Oude van dagen.⟨/p> ⟨p>Waarom zeg ik dit nu eigenlijk? Wel, de komst van de Messias is de zichtbaarwording van JAHWEH God zelf. En dat moet je scherp onderscheiden. De Zoon van God, de Messias, de Mensenzoon of onze Heer Jezus Christus – hoe wordt zijn heerlijkheid beschreven? Kolossensen 1 zegt: "Hij is het beeld van de onzienlijke God." God is de Onzienlijke, de Oude van dagen. Voor zover Hij gezien wordt, is dat in een visioen, maar in wezen is Hij de Onzienlijke. Maar de Onzienlijke God heeft een icoon. Het Griekse woord dat hier staat is ook ⟨em>eikon⟨/em>, ons woordje icoon komt daar rechtstreeks vandaan, en dat betekent een beeld.⟨/p> ⟨p>Een beeld van iemand representeert die persoon. Als ik een beeld van Abraham Kuyper zie, dan zeg ik: "Dat is Abraham Kuyper." Is dat waar? Nu moet je gaan oppassen. In de praktijk hoef je niet op te passen, want in het dagelijks gesprek begrijpen we allemaal dat als ik wijs naar een beeld van Abraham Kuyper en zeg dat het Abraham Kuyper is, er niemand zal zeggen: "Nee, dat is Abraham Kuyper niet, want die ligt al in het graf." We begrijpen dat dit beeldspraak is die we in het dagelijks spraakgebruik vaak hanteren. Je laat een fotootje zien en zegt: "Kijk, dat is mijn kleinzoon." Is dat zo? Nee, je kleinzoon ligt in een wiegje ergens in Katwijk. Maar als je zegt "dat is hem", dan bedoel je daarmee dat het hem representeert en vertegenwoordigt. Dit maakt zichtbaar wat je eigenlijk niet kunt zien. Je zegt "dit is het", omdat het voor het oog is. Als ik een fotootje laat zien van mijn kleinzoon, dan ziet u mijn kleinzoon weliswaar niet echt, maar u ziet die foto wel. Begrijpt u?⟨/p> ⟨p>God is dus per definitie de Onzienlijke, maar Hij laat zich kennen in zijn beeld. Hij is ook de Logos, het Woord, maar dat betekent ook niets anders dan dat Hij de expressie van God is. Of zoals Hebreeën 1 zegt: "Hij is de afstraling van zijn heerlijkheid en de afdruk van zijn wezen." God zelf wordt niet gezien, maar Hij drukt zich uit. Zijn heerlijkheid wordt niet gezien, maar de afstraling ervan is de Here Jezus Christus. Of om het nog anders te zeggen, en die is eigenlijk nog wat simpeler misschien.⟨/p> ⟨p>Als de Heer Jezus zegt in Johannes 14: "Wie Mij gezien heeft, die heeft de Vader gezien," dan zegt Hij daarmee niet: "Ik ben eigenlijk uw Vader." Nee, Hij zegt: "Ik representeer de Vader. Wie Mij ziet, ziet Hem."⟨/p> ⟨p>Dat heeft dus helemaal niets te maken met theologie. De hele leer van de drie-eenheid gaat er vooral van uit dat er vanaf de eeuwigheid — ook zo’n Bijbelse term — drie afzonderlijke personen zijn die allemaal God zijn. Maar dat kent de Schrift niet. Er is één God, de Onzienlijke. En Hij heeft een Zoon; Hij heeft iemand voortgebracht: de Zoon. In Hem drukt Hij Zich volmaakt uit. Hij is het beeld van de God die onzienlijk is.⟨/p> ⟨p>Dat is een fenomeen dat eigenlijk heel logisch is. Zo is het mij persoonlijk ook vergaan: als je eenmaal begrijpt dat de essentie van die beeldspraak is dat de Heer Jezus Christus inderdaad de expressie is van de onzienlijke God — gewoon zoals de Bijbel het zelf uitlegt — dan worden er in één klap een heleboel dingen duidelijk. Dan heb je ook helemaal die ingewikkelde theorieën van de drie-eenheid niet meer nodig, waarvan zelfs de paus in Rome zegt dat een mens het niet kan begrijpen en dat het een mysterie is. Maar wat ik nu vertel over beeldspraak, is helemaal geen mysterie. Dat is gewoon algemeen spraakgebruik; dat kennen we allemaal.⟨/p> ⟨p>Om het even heel deftig te zeggen — ik kwam de uitspraak laatst tegen en ik heb hem hier voor mezelf treffend uitgedrukt: als ik zeg dat de Heer Jezus Christus God is, dan is dat beeldspraak. Kun je dus zeggen dat de Heer Jezus God is? Jazeker, dat kan wel, maar het is beeldspraak. Dat heeft niets met theologie te maken, maar met wat we noemen 'semantiek'. Dit heeft te maken met spraak, met taaleigen. Dat is het ABC van hoe wij spreken over metaforen, beeldspraak en dat soort stijlfiguren.⟨/p> ⟨p>Ik wil op nog een tweetal dingen wijzen die in dezelfde lijn liggen. We waren bij Daniël. Daniël zegt dat die elfde koning daar in het laatste rijk vreselijk zal huishouden, totdat de Oude van dagen komt. Terwijl we hadden verwacht dat hij zou zeggen: "totdat de Mensenzoon komt". Maar wat blijkt? Die Mensenzoon is dus de representatie van die Oude van dagen. Dat is wat ik bedoel te zeggen, en dat blijkt uit diverse zaken. Dat is de uitleg die de Schrift hiervan geeft, maar ook in de profetische boeken vind je dit meerdere keren terug.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2406" title="Speel af vanaf 40:06">▶ 40:06⟨/button> ⟨span>Beeldspraak in Zacharia: de Representatie van de Onzienlijke God⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ik wil u op twee plaatsen wijzen in het boek Zacharia waar u ditzelfde fenomeen ziet. In Zacharia 12 lezen we over de laatste dagen. Ik lees het u voor uit de Statenvertaling, want helaas heeft de NBG-vertaling het hier gladgestreken en daarmee bedoel ik eigenlijk gewoon wegvertaald. De Statenvertaling is hier echter correct. Daar staat dit: "Doch over het huis van David en over de inwoners van Jeruzalem zal Ik uitstorten de Geest der genade en der gebeden." En dan staat er: "En zij zullen Mij aanschouwen." Kijk maar naar de context: dat is Jahweh Zelf, de HEERE met hoofdletters. "En zij zullen Mij aanschouwen, Dien zij doorstoken hebben." In de NBG-vertaling en de meeste moderne vertalingen staat: "En zij zullen hem aanschouwen, die zij doorstoken hebben." Maar dat staat er niet. Er staat echt gewoon in de Hebreeuwse tekst: "en zij zullen Mij aanschouwen, Die zij doorstoken hebben."⟨/p> ⟨p>Maar het wordt nog vreemder, want als u even doorleest in dezelfde zin, staat er: "en zij zullen over hem rouwklagen." Taalkundig klopt dat eigenlijk niet, toch? Om het even goed te zeggen: "Mij aanschouwen" is de eerste persoon enkelvoud, en "over hem rouwklagen" is de derde persoon enkelvoud. Ik begrijp ook wel – en dat is geen kritiek – dat de moderne vertalingen dit taalkundige 'foutje' hebben gladgestreken door er in beide gevallen 'hem' van te maken, want dat leest immers prettiger. Maar ik denk dat die 'fout' bewust is gemaakt. Hoort u wat ik zeg? Die taalkundige fout heeft de Grote Auteur er bewust in gebracht. Met andere woorden: het was helemaal geen fout. Het is juist bedoeld om hierover te struikelen, om de aandacht te trekken voor het fenomeen dat Degene die zij doorstoken hebben, de representatie is, de vertegenwoordiging van Jahweh Zelf. Hij is het beeld van de onzienlijke God en als Hij straks zichtbaar zal worden, dan zullen ze over Hem rouwklagen. Dat blijkt trouwens ook wel uit de rest van de tekst, want er staat bij: "zij zullen over Hem rouwklagen, als met de rouwklage over een enigen zoon; en zij zullen over Hem bitterlijk kermen, gelijk men bitterlijk kermt over een eerstgeborene." Met andere woorden: deze 'Mij' is de Eniggeborene of de Eerstgeborene.⟨/p> ⟨p>Het is duidelijk dat dit ons bepaalt bij wat er straks gaat gebeuren. Dat zie je ook in Zacharia 12: dat de volkeren ten strijde zullen trekken tegen Jeruzalem. En Jeruzalem zal Ik maken tot een zware steen die alle volkeren moeten tillen, en zij zullen zich deerlijk verwonden. Men is niet in staat om zich die stad eigen te maken. En dan zal in de uiterste nood de naam van Jahweh aangeroepen worden en dan zal Hij verschijnen. Dan zal de Geest der genade en der gebeden over hen worden uitgestort en dan zullen ze Hem zien. Het is een overblijfsel en dan zullen ze Hem zien die zij ooit doorstoken hebben. Dit is een hele treffende wijze van weergave dat dit gaat over de Messias, die zij ooit hebben verworpen en gedood. Trouwens, dit vers wordt ook weer in Openbaring 1 aangehaald: "Zie, Hij komt met de wolken en elk oog zal Hem zien, ook zij, die Hem hebben doorstoken." Kijk het maar na, het is een directe verwijzing hiernaar. En als zij Hem dan zullen zien, dan moet ik onwillekeurig denken aan de geschiedenis van Jozef die zich bekendmaakt aan zijn broeders. Dat ze echt achteruitdeinzen en helemaal van hun stuk zullen zijn: Hij is het dus toch! Ze zullen zien wie zij doorstoken hebben. Je leest ook inderdaad dat ze Hem zullen herkennen aan de tekenen in Zijn handen en dan weten ze om wie het gaat. Maar wat blijkt? Ze zullen ook erkennen dat Degene die zij zien, de Eniggeborene is van de Vader, maar ook de Eerstgeborene, dat wil zeggen de Erfgenaam. Dat zijn beide termen die zo duidelijk verwijzen naar de kwaliteiten van de Messias, maar vooral ook: Hij is de representatie van Jahweh Zelf. "Zij zullen Mij aanschouwen."⟨/p> ⟨p>Ik blader nog eventjes twee hoofdstukken verder naar Zacharia 14 en daar zie je eigenlijk hetzelfde verhaal, of in ieder geval gaat het over dezelfde gebeurtenis als de volkeren ten strijde trekken tegen Jeruzalem. Daar lees je: "Dan zal Jahweh uittrekken om tegen die volkeren te strijden, zoals Hij vroeger streed ten dage van de krijg." Dat is altijd mooi: als de Heere strijdt, dan betekent dat er helemaal geen wagens meer nodig zijn. Kijk het maar na in de Bijbel: "De Heere zal voor u strijden en gij zult stil zijn." Er zijn zoveel voorbeelden in de Bijbel dat als Hij de krijg gaat voeren – dat zie je trouwens in dit gedeelte ook – dat Hij zal verschijnen en er ter plekke een vluchtweg gecreëerd wordt doordat de Olijfberg middendoor splijt. Ze zullen zo gewoon weg kunnen vluchten zonder dat er wapengekletter aan te pas komt. De Heere zal voor hen strijden, zoals Hij dat vroeger ook al deed. Dat vind ik geweldig. Maar waar het me eigenlijk om ging, is vers 4: "En Zijn voeten – lees even gewoon begrijpend – zullen te dien dage staan op de Olijfberg." Op wie slaat 'Zijn'? Dat slaat op Jahweh, toch? Maar wij dachten: was dat niet de Zoon van Jahweh die daar zal staan en Zijn voeten zal zetten op de Olijfberg? Jazeker, dat is ook zo, maar die Zoon is het beeld van Jahweh en wie Hem ziet, ziet Jahweh. Dit is de Bijbelse beeldspraak. Ik was recentelijk nog betrokken bij een gesprek of een dispuut dat over deze vraag ging, maar dit is zo simpel. Het is beeldspraak. Als je Hem ziet, dan zie je de Vader. Het heeft dus niets met theologische constructies over de drie-eenheid of 'één wezen, twee of drie personen' te maken. Niets van dat alles. Zijn voeten zullen te dien dage staan op de Olijfberg, die voor Jeruzalem ligt aan de oostzijde, en dan zal de Olijfberg middendoor splijten. Het moet toch duidelijk zijn dat deze passage over een gebeurtenis gaat die tot op de dag van vandaag niet heeft plaatsgevonden. Die wonderlijke identificatie, of vereenzelviging van Jahweh en de Zoon, laat zich slechts verklaren zoals de Schrift het zelf verklaart: Hij is het beeld van de onzienlijke God. Het is eigenlijk heel mooi geformuleerd. Jezus zal terugkeren op de Olijfberg; dat was toch de belofte van de twee mannen die daar stonden bij de hemelvaart? "Op dezelfde wijze als gij Hem naar de hemel hebt zien varen, zal Hij weer terugkomen." Zelfs op dezelfde locatie. Zijn voeten zullen daar staan en dan zal Hij daar weer zijn: Jezus. Jahweh is Redder. Hij zal dan gezien worden en zo zal Hij Zich ook betonen. In feite zegt de naam van Jezus daarmee ook voldoende: Hij is Jahweh als Redder.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3021" title="Speel af vanaf 50:21">▶ 50:21⟨/button> ⟨span>Terug Naar Daniël 7: de Heiligen van de Hoge Plaatsen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan pakken we de draad weer op bij Daniël 7. Dit was even een uitstapje, gewoon vanwege de merkwaardigheid dat hier nu staat: "totdat de Oude van dagen kwam". Dat is niet zomaar iets; dat hoop ik met deze uitweiding even duidelijk te hebben gemaakt. Totdat de Oude van dagen kwam en recht verschaft werd aan de heiligen van de Allerhoogste.⟨/p> ⟨p>Ik weet niet of het u al eens is opgevallen, maar in de Statenvertaling staat hier: "de heiligen van de hoge plaatsen", niet "de heiligen van de Allerhoogste". Op zich is die hele weergave niet problematisch; het zijn de heiligen, het apart gezette volk van de Allerhoogste. Maar het punt is — en de Statenvertaling heeft dat goed onderkend — dat hier "de Allerhoogste" in het meervoud staat. Het zijn de heiligen van de hogen. Hoe je dat het meest logisch kunt verstaan, is "plaatsen", maar in principe zou je daar ook een ander woord voor kunnen invullen. Vandaar ook dat "plaatsen" vaak schuingedrukt staat of tussen vierkante haken, om daarmee aan te geven: voor begrijpelijk Nederlands heb je dit nodig, maar het staat er in de grondtekst niet letterlijk. De heiligen van de hoge plaatsen. De Concordant Version heeft iets soortgelijks: "de heiligen van de superieuren". Dan is het niet zozeer hoge plaatsen, maar de hogen, namelijk in de hiërarchie; kwalitatief superieur.⟨/p> ⟨p>Iets anders wat heel apart is, vind je in Lukas 2, als de herders daar in de velden van Efrata zijn. Dan lees je dat daar plotseling een engelenschare is en die getuigen dan. Ze zeiden — er staat niet "ze zongen", ze zeiden: "Ere zij God in de hoge". Zo kennen we dat: "en vrede op aarde in mensen van welbehagen". Maar weet u dat er eigenlijk staat: "heerlijkheid aan God", niet "in de hoge" in de zin van op één hoge plaats, maar "in de hoogsten" — meervoud, eigenlijk zelfs een overtreffende trap. Te midden van de hoogsten. Ere zij aan God te midden van de hoogsten. Eigenlijk zou u zich nu, net zoals ik, aangesproken moeten voelen, want dat is waar wij ook gepositioneerd zijn. We zijn toch met Christus geplaatst te midden van de hemelsen? Hij is daar en wij ook. Onze positie is eveneens daar, dus wij bevinden ons ook in die hoge plaats. Dat is waar de Heer ons geplaatst heeft.⟨/p> ⟨p>De heerlijkheid aan God is dus te midden van de hoogsten; ook daar staat een meervoudsvorm. In de praktijk maakt het niet zo heel veel verschil, want we hebben het over het volk van de Allerhoogste. Maar het idee is vooral dat die heiligen van Godswege geplaatst zijn op de allerhoogste positie. Dat kun je letterlijk opvatten, namelijk in de hemelen, maar je kunt het ook opvatten als de hoogste positie op aarde. Zo heeft het volk van Israël van Godswege zo'n hoge positie.⟨/p> ⟨p>Laten we ook het einde van vers 22 erbij betrekken. Daar staat: "totdat de Oude van dagen kwam en recht verschaft werd aan de heiligen van de hoge plaatsen en de tijd naderde dat de heiligen het koningschap in bezit kregen". De Concordant Version zegt trouwens niet "in bezit kregen"; er staat letterlijk dat de heiligen het koningschap "beveiligen". U ziet dat ook in de interlineair. Het idee is niet zozeer dat ze het in bezit krijgen, maar dat zij het beveiligen en veiligstellen. Het koningschap wordt veiliggesteld. Hoezo? Nou, het wordt niet meer overgenomen; het wordt daar definitief gegarandeerd. De heiligen zullen het dan eens voor altijd overnemen en dus inderdaad ook wel in bezit krijgen.⟨/p> ⟨p>Dat was tot en met vers 22. Dan gaan we na de pauze — want het is negen uur, zie ik — alsnog de uitleg vernemen over het vierde dier. Dat was immers de vraag van Daniël, en we hebben eigenlijk alleen de vraag nog een keer onderstreept. Straks gaan we naar het antwoord luisteren. Zullen we eerst even pauzeren? Laten wij het daarna weer gaan voortzetten.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3372" title="Speel af vanaf 56:12">▶ 56:12⟨/button> ⟨span>De Uitleg Vervolgd: de Verbrijzelende Macht van het Vierde Rijk⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Daniël zet zijn beschrijving voort, want hij vroeg zich af wat dat vierde dier allemaal beduidde. Hij onderstreept nog eens wat hij gezien had door die vraag te stellen, en vanaf vers 23 krijgt hij daarop een antwoord. We hebben al eerder gezien van wie hij dat antwoord kreeg, maar waar staat dat ook alweer precies? Het stond er wel – ze hebben het weggehaald – o ja, dat was in vers 15: "De geest van mij, Daniël, was ontroerd in mijn binnenste en de gezichten die mij voor ogen waren gekomen ontstelden mij. Ik naderde een van hen die daar stonden" — het wordt verder niet benoemd wie dat precies was — "en vroeg hem de ware zin van dit alles en hij sprak tot mij en gaf mij de uitlegging daarvan."⟨/p> ⟨p>Eerst kreeg Daniël die algemene uitleg, en nu volgt de specifieke toelichting van diezelfde anonieme spreker uit vers 15 en 16. Hij sprak aldus: "Dat vierde dier, dat is het vierde koninkrijk dat op aarde zal zijn." Opnieuw worden we hier bepaald bij dezelfde terminologie die we ook al aantroffen in hoofdstuk 2. Daar lees je inderdaad over dat vierde koninkrijk, namelijk dat ijzeren en lemen koninkrijk dat geregeerd wordt vanuit Babel. Het wordt daar ook letterlijk het vierde koninkrijk genoemd, dat op aarde zijn zal en dat verschillen zal van alle andere koninkrijken, en dat de hele aarde zal verslinden en haar zal vertreden en vermorzelen.⟨/p> ⟨p>We zullen straks ook zien dat dit rijk later verschijnt als een tienstatenbond, of eigenlijk een alliantie van tien koningen. Het zal de hele aarde in zijn macht hebben. Ook dat zullen we trouwens later nog zien. We bespreken nu Daniël 7 en de volgende keer zullen we het staatje daarvan nog verder behandelen, maar daarna is er echt nog wat tijd over om bepaalde hele belangrijke dingen in een breder perspectief te plaatsen. Ik zei al dat we het nog gaan hebben over de rol die Babylon speelt in al deze rijken, en vooral in het laatste rijk. We zullen ook nog een speciale avond wijden aan die elfde hoorn die daar optreedt en die de boel domineert.⟨/p> ⟨p>Dat vierde dier, dat vierde koninkrijk dus, zal verschillen van alle andere koninkrijken en de hele aarde verslinden. De formulering dat het de aarde zal verslinden, vertreden en vermorzelen, betekent dat het militair gezien gewoon oppermachtig is; agressief en dominant. Ik heb hier nog even een dia van wat er in Daniël 2 ook staat over dat vierde, ijzeren koninkrijk: "En het vierde koninkrijk zal hard zijn als ijzer. Juist zoals ijzer alles verbrijzelt en vermorzelt en gelijk ijzer dat vergruizelt, zal dit die allen verbrijzelen en vergruizelen." Ik zou haast niet weten hoe je beter duidelijk kunt maken hoe agressief — vooral in militair opzicht — dat laatste koninkrijk zal zijn: volstrekt oppermachtig. Dat is het ene aspect. In feite zagen we dit dus al eerder bij dat ijzer en waarom dat zo karakteristiek is. Het wordt hier ook gewoon uitgelegd: het is namelijk hard als ijzer. En staat er dan...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3656" title="Speel af vanaf 01:00:56">▶ 01:00:56⟨/button> ⟨span>De Tien Horens als een Alliantie van Tien Gelijktijdige Koningen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>"...en de tien horens uit dat koninkrijk zullen tien koningen opstaan." En deze tien horens worden niet alleen hier in Daniël uitgelegd, maar we komen ze ook nogal royaal tegen in het boek Openbaring. Ik heb hier even een lijstje gegeven: in hoofdstuk 12 van de Openbaring vers 3, in hoofdstuk 13 vers 1 en vooral in hoofdstuk 17, waar het gaat over de grote stad Babylon en die vrouw die op dat beest met die tien horens en zeven koppen zit. Ook daar gaan we het nog over hebben, maar een heel aantal keren worden daar die tien horens weer vermeld. Zodat het boek Openbaring in hoge mate een nadere toelichting is op, of een uitweiding van Daniël 7. Het veronderstelt dus de kennis daarvan.⟨/p> ⟨p>Dat is trouwens in het algemeen een heel belangrijk beginsel in het boek Openbaring. Het is het sluitstuk van de profetie en dat veronderstelt dus dat je weet wat daaraan voorafgegaan is. Dat stelt nogal wat eisen, moet ik erbij zeggen. Je kunt niet beginnen bij de Openbaring, want de Openbaring is niet voor niets, letterlijk en qua duiding van onze Bijbel, een sluitstuk; het is ook het sluitstuk van de profetie. En dat blijkt in alle opzichten, omdat de beelden die gebruikt worden en allerlei thema's die worden aangesneden, allemaal al eerder in de Schriften bij de Hebreeuwse profeten werden genoemd. Ook dus die tien horens. Er staat dat uit dat koninkrijk tien koningen zullen opstaan, dus die tien horens zijn tien koningen, wat ook niet echt vreemd is. Dat wordt trouwens ook uitgelegd, of liever gezegd: dezelfde uitleg krijgt Johannes ook te horen. Johannes wist dat natuurlijk al uit Daniël, maar hij krijgt nog een keer expliciet de betekenis van die hoorn onderstreept. Tien horens... een hoorn is eigenlijk een uitbeelding van koningschap.⟨/p> ⟨p>Ik vind het trouwens ook heel mooi dat bijvoorbeeld een ramshoorn – ja, wat is een ramshoorn? Nou, dat is wat geluid produceert, wat verzamelt tot de strijd bijvoorbeeld. Maar het is eigenlijk wat overgebleven is van een ram die eerst geslacht is. Wat overblijft geeft geluid en roept op tot de strijd; dat is de uitbeelding van het koningschap-idee. Daarbij is de gedachte dat het in dat geval ook verwijst naar de Messias die leed en stierf, Hij werd geslacht, maar wat daarna komt is Zijn koningschap. Maar dat zeg ik even terzijde, want over wíé die hoorn gaat, daar gaat het nu natuurlijk niet over. Het gaat hier over die tien koningen en die staan in een veel kwalijker perspectief.⟨/p> ⟨p>Opmerkelijk is trouwens, en dat is iets wat echt onze aandacht moet hebben, dat er wordt gezegd: "uit dat koninkrijk zullen tien koningen opstaan". Dat betekent dus dat er eerst dat vierde koninkrijk is – dat is de eerste fase – en uit dat koninkrijk zullen tien koningen opkomen of opstaan. Dat is hetzelfde verhaal als wat je in Daniël 2 al vindt. In feite zie je daar ook die twee fasen al: eerst heb je daar die ijzeren benen en dan vervolgens, in de laatste fase, de voeten van ijzer deels van leemklei. Dus dat is in feite een aanduiding dat dit vierde koninkrijk zich voordoet in twee fasen. Eerst in die ijzeren fase en dan vervolgens in de laatste fase, de fase van de tien tenen. Dat is het voetenstadium, het laatste of het onderste deel zo u wilt; eigenlijk het deel waar het beeld ook getroffen wordt. In de dagen van die koningen zal die steen dat beeld raken. In ieder geval gaat het er nu even om dat hier ook wordt aangegeven: je hebt dat vierde koninkrijk en daaruit zullen tien koningen opstaan. Dat correspondeert met het gegeven dat er twee fasen in zijn. Daaruit komen dan tien koningen voort, wat correspondeert met die voeten en de tien tenen. Dat is fase twee.⟨/p> ⟨p>Ik beloof dat ik hier nog op terugkom, want dit is ook van belang voor het verstaan van waar ik het net over had in Openbaring 13 en 17, over dat beest met die tien horens en die vrouw die erop zit. Ik zeg dit er trouwens ook bij, en dit is iets wat je misschien niet zo 1-2-3 zou denken: die tien koningen zullen zich daar in het Midden-Oosten voordoen, in ieder geval rondom Babel, maar dat is pas in een later stadium. Ik zeg dat eigenlijk ook ter correctie van mezelf, want ik heb namelijk zelf ook een lange tijd gedacht dat we die tien landen nu al zouden moeten zien. Dat hoeft niet per se. Die tien koningen zullen uit dat koninkrijk voortkomen en dat is in de tweede fase. Maar nogmaals, we komen daar later op terug. En als u zegt: "ik vind het een beetje ingewikkeld", dan excuseer ik mij, want je leest namelijk in de Openbaring ook over die koppen, weet je nog? Moet ik dat nu even zeggen om het ingewikkeld te maken? Nee, ik zeg het niet óm het ingewikkeld te maken, maar om u te bepalen bij de vragen. Als je dit aandachtig leest, roept dat vragen op, maar dat is juist de bedoeling. Want alleen als je een vraag stelt, ben je open en toegankelijk voor het antwoord. Als je de vraag niet hebt, dan moet je maar eens opletten... Dit is eigenlijk een heel belangrijk pedagogisch principe wat ik nu weer doorgeef en door schade en schande heb ik dat zelf ondervonden. Ik heb mijn kinderen soms antwoorden gegeven op vragen die ze niet hadden, en dan doe je de ervaring op dat ze daar totaal geen interesse in hebben. Of dan stelden ze een vraag en dan gaf je nog eens even extra antwoord omdat je dacht: "die gelegenheid moet ik waarnemen", en dan gaf je ook nog antwoorden over een aantal andere vragen. Maar op het moment dat je de vraag stelt, dán sta je open voor het antwoord, en daarvóór niet.⟨/p> ⟨p>Nu vergeet ik nog dit te zeggen: je leest namelijk over die zeven koppen van dat beest. Daar staat dat vijf ervan vallen, de zesde is er – ja, ik moet het zelf even goed zeggen – en de zesde wordt omgebracht. Er zal vervolgens een zevende voor een korte tijd komen en dan zal de zesde alsnog weer opkomen, namelijk opstaan uit de dood. En wat blijkt, is dat die achtste kop identiek is aan die elfde hoorn. Maar ik zei al: daar gaan we het een latere keer nog over hebben. Het klinkt haast als een cryptogram, ook zoals dat in het boek Openbaring gezegd wordt. Hoe zit dat dan? Wat ik ermee wil zeggen is dat er over die tien horens en het hele fenomeen van wat zich dan voordoet, een heleboel te melden is. En ik ben er vast van overtuigd: op het moment dat het zich inderdaad zal gaan voordoen, we ongetwijfeld nog verrast zullen zijn – vanuit hemelse zijde inmiddels – en dat we zullen zeggen: "ah wacht even, zó gaat het".⟨/p> ⟨p>"En de tien horens uit dat koninkrijk zullen tien koningen opstaan." Ik moet er trouwens bij zeggen – niet zoals ik het denk, maar ik kwam in een officiële uitleg van, ik geloof 'In de Ruimte' of in de Studiebijbel, de uitleg tegen dat dit achtereenvolgende koningen zouden zijn. Er werd ook gezegd dat het wel een heel langdurig koninkrijk zal zijn, want het zijn tien koningen. Nou, dat is dus niet de gedachte. Het zijn geen tien koningen die achtereenvolgens het stokje overnemen en de troon vererven. Nee, het zijn tien koningen die tegelijkertijd zullen opstaan. Het staat er zelfs expliciet bij. Want kijk maar in Openbaring 17, waar we later zeker nog op terug zullen komen. Daar staat: "En de tien horens die gij zaagt, dat zijn tien koningen."⟨/p> ⟨p>Die nog geen koningschap hebben ontvangen, maar één uur ontvangen zij macht als koningen met het beest. Dus hier: die tien koningen zijn niet met dat ene beest; dat is de laatste die we horen. En deze zijn één van zin en geven hun kracht en macht aan het beest.⟨/p> ⟨p>Dus heel uitdrukkelijk: die tien koningen zullen tegelijkertijd als een alliantie optrekken met, maar ook steun geven aan dat beest. Die verschrikkelijke machthebber. Waarbij ik trouwens moet zeggen: soms is het beest het hele rijk en soms is het een aanduiding van die ene persoon die aan het hoofd staat. Ook dat is nog iets wat je soms goed moet onderscheiden.⟨/p> ⟨p>Ja, dus hij zag tien horens en uit dat koninkrijk zullen tien koningen opstaan.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4362" title="Speel af vanaf 01:12:42">▶ 01:12:42⟨/button> ⟨span>De Opkomst en Grootspraak van de Godslasterlijke Elfde Hoorn⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En na hen zou een ander opstaan. Dat is geen hogere wiskunde natuurlijk: eerst die tien koningen en daarna de volgende. In dat visioen zag Daniël tussen die tien koningen een elfde, een kleine hoorn, opkomen. Het deed zich aanvankelijk voor als een kleine hoorn; het was er aanvankelijk dus niet, maar het zal opstaan. Na hen zal een ander opstaan, dus dat is een duidelijke opeenvolging. Die elfde hoorn zal van de vorige verschillen.⟨/p> ⟨p>Ik herinner mij dat we tijdens de Bijbelstudie in De Aker over het boek Openbaring hier nog wat uitgebreider op ingegaan zijn. In welk opzicht zal hij van de vorige verschillen? Is dat qua afkomst? Ik herinner mij dat ik toen de suggestie deed: zal het een Palestijn zijn, een Filistijn, zoals Goliath dat was? Maar goed, of het nu qua stijl of in religieus opzicht is, dat parkeren we even. Hij zal in ieder geval van de vorige verschillen en hij zal bij zijn opkomst drie koningen ten val brengen. Dat zag Daniël dus ook in die droom: dat die ene hoorn drie andere horens verdrong. Zijn opkomst gaat ten koste van drie koningen. Dat is interessant, maar ze zullen ook weer vervangen worden, want tien koningen zullen met hem regeren. Dan weet je dus: hij verdringt een drietal, maar uiteindelijk zullen er ook weer tien koningen zijn die met dat beest, die elfde hoorn, zullen regeren of een gezamenlijke heerschappij zullen hebben.⟨/p> ⟨p>Wat het vooral ook beestachtig maakt — behalve dat eten, vreten, vertreden en dat ijzerharde kenmerk — is vooral wat we hier lezen. Dat is trouwens iets wat in Daniël 2 helemaal ontbrak. Ik suggereerde het al bij het begin: in Daniël 2 gaat het echt om metalen die elkaar opvolgen, maar er worden geen morele kwalificaties aangegeven. Er wordt niets gezegd over het religieuze karakter ervan. Hier in Daniël 7 wel, en dat maakt het ook echt beestachtig. Hij zal woorden spreken tegen de Allerhoogste. De eerste keer staat het er in het enkelvoud: hij zal woorden spreken tegen de Allerhoogste.⟨/p> ⟨p>Ik zei al dat we over de identiteit van die elfde hoorn eigenlijk nog een hele avond bij elkaar zouden moeten zijn. We moeten de dingen eens op een rijtje zetten: wat zegt de Schrift daarover? Dat is het punt. We leggen puzzelstukjes bij elkaar. We zijn nu bezig met dat ene puzzelstukje van Daniël 7, maar in Daniël 8 komen we die hoorn weer tegen in een heel andere context, terwijl het over exact dezelfde figuur gaat. Iedere keer opnieuw wordt met name dit element genoemd: dat hij woorden zal spreken tegen de Allerhoogste, en dat zal hij doen met heel veel indrukwekkende taal.⟨/p> ⟨p>Over de identiteit van die elfde hoorn moeten we echt een speciale avond wijden, want je ziet hoe groot dit onderwerp is. Je hebt het beest uit de zee, uit de volkerenzee, waarvan je leest dat het tien horens heeft. Maar dan lees je dat Johannes zegt: "En ik zag een ander beest uit het land opkomen." Dat had twee horens. Van hem lees je dat hij een beeld zal maken dat geplaatst zal worden op de heilige plaats in Jeruzalem, ter ere van dat beest uit de zee. Dat beest uit de aarde, uit het land, wordt later de valse profeet genoemd. Het beest en de valse profeet zijn dus niet identiek.⟨/p> ⟨p>Als je dan vraagt welke van de twee de antichrist is, dan is dat lastig. De term antichrist wordt in de profetieën namelijk nooit genoemd. We komen de term wel tegen in de brieven van Johannes, waar staat: "Gelijk gij gehoord hebt dat er een antichrist komt, zo zijn er nu reeds vele antichristen." Reden genoeg om hier inderdaad op zijn minst een avond aan te wijden; het ligt helemaal in het verlengde van dit onderwerp. Maar voor nu is het genoeg om op te merken hoe die elfde hoorn opkomt na die tien, ten koste van drie anderen, en dat hij vooral gekenmerkt wordt door het spreken van woorden tegen de Allerhoogste.⟨/p> ⟨p>Dat gaat hand in hand met het feit dat hij de heiligen van de hoge [plaatsen] te gronde zal richten. Ik geef het nu even goed weer vanwege dat meervoud. Dan heb ik het niet over de Joodse staat, integendeel zelfs, ik bedoel juist de heiligen: degenen die nog in het land zijn, die niet tijdig hebben kunnen vluchten of niet gevlucht zijn, maar die gelovig zijn geworden. Zij zijn de heiligen. Er zullen er velen van hen omkomen; dat staat hier ook: "en de heiligen van de hoge [plaatsen] te gronde richten".⟨/p> ⟨p>Trouwens, ik had het net over dat beest uit het land. Daarvan lees je ook dat hij goddelijke aanbidding zal opeisen. Men zou moeten buigen voor dat beeld, en degenen die dat niet doen, worden van het hele economische verkeer uitgesloten. Zij krijgen geen teken op de rechterhand of op het voorhoofd en zullen niet kunnen kopen of verkopen. Dat gebeurt allemaal in ieder geval in het land. In hoeverre het daarbuiten nog een rol speelt, weet ik niet, maar in ieder geval in het land. Velen zullen bij die gelegenheid omkomen. Dat is de grote verdrukking; daarom wordt het ook een grote verdrukking genoemd. De heiligen van de hoge [plaatsen] te gronde richten... Ik lees het nu eigenlijk alleen nog maar even voor om een totaalbeeld te krijgen, want we moeten hier later nog eens op ingaan.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4828" title="Speel af vanaf 01:20:28">▶ 01:20:28⟨/button> ⟨span>Tijden en Wet Veranderen: een Tijd, Tijden en een Halve Tijd⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En hij, die elfde horen, zal erop uit zijn om tijden en wet te veranderen. Dat wil zeggen dat hij datgene wat het volk heeft gekregen — de tijden, de feesttijden en de Torah — gaat veranderen. Er staat ook bij: 'tijden en wet', dus ook de hoogtijden.⟨/p> ⟨p>Israël heeft daar trouwens in het verleden al eens mee kennisgemaakt. Bekend is Antiochus Epiphanes; dat was ergens twee eeuwen voor onze jaartelling. Deze Antiochus heeft destijds ook de tempel ontwijd. Hij heeft er varkensbloed of varkensvet aan geslagen. Afschuwelijk, maar ook toen heeft hij de hoogtijden veranderd. Dat was natuurlijk ondenkbaar voor een getrouwe, godvrezende Jood in die tijd. Toen zijn er ook velen omgekomen; er is daar een enorme verdrukking geweest. Daarom is die Antiochus Epiphanes — die we trouwens ook in het boek Daniël tegenkomen, want hij wordt daar al aangekondigd — echt een heel treffend type van die elfde horen. Hij zal erop uit zijn om tijden en wet te veranderen, dat wat God aan zijn volk heeft gegeven: de Torah.⟨/p> ⟨p>En zij, het volk van de heiligen, zullen in zijn macht gegeven worden voor een tijd, tijden — dat wil zeggen twee tijden — en een halve tijd. Oftewel: drieënhalve tijd. Ook dat wordt weer genoemd in Openbaring, en daar worden trouwens ook andere termijnen gegeven, maar die blijken bij nader inzien exact dezelfde lengte te hebben. Het wordt daar genoemd als 1260 dagen, 42 maanden of drie jaar en zes maanden. Dat is exact dezelfde termijn: één jaar, twee jaren en een half jaar, oftewel 42 maanden of 1260 dagen.⟨/p> ⟨p>Trouwens, over Nebukadnezar lees je ook dat hij zeven tijden lang 'gelijk het gedierte des velds' was. Daarom is het heel logisch om te veronderstellen dat dit een periode van zeven jaar is geweest. Zolang zal die vreselijke tijd dus duren; het is een heel beperkte periode. Ze zullen in zijn macht gegeven worden voor de tijd, tijden en een halve tijd.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5001" title="Speel af vanaf 01:23:21">▶ 01:23:21⟨/button> ⟨span>De Vierschaar Spant: het Eeuwige Koningschap voor het Volk Der Heiligen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan zal de vierschaar, die Daniël eerder zag – de Rechter en de rechtspraak van bovenaf – zich neerzetten. Men zal hem, de horen, de heerschappij ontnemen en hem verdelgen en vernietigen tot het einde. Kortom, hij wordt van al zijn koninklijke macht en heerschappij ontdaan. Dat is het einde van dat beest.⟨/p> ⟨p>Laat ik dan meteen het hele gedeelte nog lezen, zodat we het compleet hebben: "En het koningschap, de macht en de grootheid der koninkrijken onder de ganse hemel, dat zal worden gegeven aan het volk van de heiligen des Allerhoogsten. Zijn koningschap is een eeuwig koningschap, en alle machten zullen het dienen en gehoorzamen." Daarmee is het gericht over die vier koninkrijken voltrokken, ook over dat vierde, dat verschrikkelijke rijk dat zo heeft huisgehouden.⟨/p> ⟨p>Juist als de nood het hoogst is, dan is de Redder, maar ook het Koninkrijk – met allemaal hoofdletters – nabij. Dan zal het worden gegeven, niet aan de Babyloniërs, niet aan de Grieken, niet aan de Meden of de Persen, maar aan het volk waar God het van oudsher al aan heeft beloofd, namelijk aan het huis van Israël, en niet anders.⟨/p> ⟨p>Daniël zegt er nog bij: hier eindigt het bericht. En wat mij, Daniël, betreft: mijn gedachten ontstelden mij zeer, zodat mijn gelaatskleur verschoot; en ik bewaarde deze woorden in mijn hart. Ja, daarmee is Daniël 7 afgesloten. Door deze laatste verzen ben ik nu heel snel doorheen gegaan. Ik zei al: die hebben echt nog wel wat toelichting nodig, maar dat doen we dan de volgende keer. Maar we hebben nu in ieder geval een idee van hoe dat dus afloopt.⟨/p> ⟨p>Ik vind het mooi en goed om inderdaad in te zien wat dat vierde koninkrijk is, maar vooral ook hoe er op een dieptepunt, als het eigenlijk niet duisterder kan, van bovenaf zal worden ingegrepen. Met andere woorden: ook hier geldt 'eind goed, al goed', hoe donker het dan ook mag gaan. Zelfs als je denkt dat het echt helemaal misgaat, juist dan blijkt dat het licht straalt en schijnt waar het duister is. Goed, ik stel voor dat we het hier dan bij laten.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5210" title="Speel af vanaf 01:26:50">▶ 01:26:50⟨/button> ⟨span>Afsluiting en Dankgebed⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Hier eindigt het bericht. Ja, dat heeft Daniël geschreven en ik wil het ook graag hierbij laten. We hebben nog een paar avonden te gaan, dus er moet echt nog het een en ander besproken worden. Mocht ik nog even goed in de schijnwerpers zijn gezet, denk ik.⟨/p> ⟨p>Ik stel voor dat we met elkaar zullen afsluiten met een dankgebed.⟨/p> ⟨p>Trouwe God en Vader, we willen U heel hartelijk danken dat we hier bij elkaar mochten zijn, de Schriften mochten openen en het profetische woord, dat zeer vast is, mochten bestuderen en onderzoeken. We danken U dat we het zinsdeel voor zinsdeel ons eigen mochten maken en Schrift met Schrift mochten vergelijken.⟨/p>