⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik: de Ene God, het Woord en de Zoon⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Vanavond gaan we, zoals gezegd, verder met het onderwerp over de ene God. Dit is het vierde deel en we gaan ons vanavond bepalen bij de kracht van de Allerhoogste. U bent het inmiddels van mij gewend – tenminste als u tot dusver de studies enigszins hebt bijgehouden – dat ik altijd even terugblik. Dat lijkt me in dit geval ook verstandig, omdat er sowieso alweer een maand tussen heeft gelegen sinds we hier bij elkaar waren. Bovendien is het goed om weer even helder voor de geest te krijgen waar we het ook alweer over hadden.⟨/p>
⟨p>Het onderwerp is dus het feit dat er één God is, namelijk de Vader. Dat is waar we ons op de eerste avond in het bijzonder op hebben gefocust. We hebben toen ook gezien dat dit de meest basale Bijbelse waarheid is. En dat is niet omdat dat onze keuze is, maar de Schrift zelf houdt ons dat bij herhaling voor: er is geen waarheid die zo elementair, zo basaal en zo fundamenteel is als de waarheid dat er één God is. Als u een Joodse achtergrond zou hebben, dan zou u zeggen: "De waarheid." Want elke Jood weet dat; het is de allerbelangrijkste waarheid. "Hoor Israël, de Heere onze God, de Heere is één." Dat zijn de woorden die dagelijks in de mond worden genomen. Het is ook wat we in het Nieuwe Testament voortdurend bevestigd vinden uit de mond van de Heer Jezus zelf, maar ook uit de monden en de pennen van de apostelen Petrus en Paulus.⟨/p>
⟨p>De aardigheid is dat deze waarheid zo ontzettend eenvoudig is, in de meest letterlijke zin van het woord: we hebben het over één God. Ik weet het, voor de meesten van ons is dit onderwerp juist omgeven door enorm veel mysterie – of zal ik zeggen: mist, veel wazigheid. Dat wordt ook zo gezegd; op het moment dat je het over het onderwerp van de ene God hebt, zal er vanuit de christelijke orthodoxe traditie gezegd worden: "Ja, dat is niet voor ons mensen te begrijpen." Dat komt omdat men niet zozeer gelooft in één God. Men zegt dat wel – men zegt dat men monotheïst is – maar als je doorvraagt, dan blijkt dat men het heeft over één wezen dat bestaat uit drie personen. Er zijn dus drie personen die elk kunnen zeggen: "Ik ben God." Maar in hoeverre is dat nog monotheïstisch? De Bijbel spreekt nu juist over één God, de Vader. Dat kan een klein kind begrijpen; daar is niets moeilijks aan. Integendeel, het is zo simpel en zo eenvoudig.⟨/p>
⟨p>Maar u weet hoe het gaat met dat wat God zo presenteert op het moment dat het in mensenhanden komt of door mensen moet worden uitgelegd. Dat is juist het mooie: iets wat simpel is, hoeft niet te worden uitgelegd. Ja, het moet worden doorgegeven en het moet worden geleerd, maar op het moment dat daar allerlei elementen, gedachten en concepten bij komen, dan wordt het met recht vertroebeld.⟨/p>
⟨p>De tweede avond hielden we ons bezig met – en dat was de lastigste, dat moet ik erbij zeggen – het Woord dat vlees werd. Ik kreeg dat trouwens later ook in de reacties te horen en ik begrijp dat ook wel. Dat kan verklaard worden uit de aard van het onderwerp, al kan het natuurlijk ook te maken hebben met het feit dat ik het gewoon niet al te goed heb doorgegeven; dat laat ik geheel aan de luisteraar over. Maar het ging dus over het Woord dat vlees werd, naar Johannes 1: "In het begin was het Woord, het Woord was naar God toe en God was het Woord." En dat Woord werd, zo lees je later in datzelfde hoofdstuk, vlees. Wat we toen vooral ook hebben gezien, is dat de Bijbel nooit zegt dat de Zoon mens werd – hoewel dat in allerlei verhandelingen wel zo wordt beweerd. Nee, het Woord van God werd vlees, en niet de Zoon werd mens. Integendeel, juist toen het Woord vlees werd, tóen werd Hij de Zoon. We hebben ons ook beziggehouden met de vraag hoe dat dan zit met de verschijningen van God in het Oude Testament. Wat we vaststelden is dat God, voordat het Woord vlees werd, verscheen via engelen of via 'de Engel van de HEERE'. Maar in ieder geval via engelen. Eigenlijk is het grote markeringspunt waarin dat verandering bracht, juist het moment dat het Woord vlees werd. De Zoon van God is boven de engelen gesteld en maakt daar geen deel meer van uit.⟨/p>
⟨p>De derde avond, dat was dus de vorige keer een maand geleden, hielden we ons bezig met het onderwerp 'de Zoon van God'. Let wel: de Zoon van God, niet 'God de Zoon'. Want op het moment dat je eenmaal verstaat dat er één God is, de Vader, zoals de Bijbel dat zegt, dan weet je sowieso van tevoren al dat er niet zoiets kan bestaan als 'God de Zoon'. Want er is één God, de Vader. Daarom spreekt de Bijbel ook nooit over 'God de Zoon' – de traditie wel, maar de Bijbel nooit. Tientallen keren zul je in de Bijbel de aanduiding 'God de Vader' tegenkomen, maar never nooit 'God de Zoon'. Waarom niet? Wel, Hij is niet 'God de Zoon', Hij is de Zoon van God. Waarom? Omdat Hij door God verwekt is. En dat moet u heel letterlijk opvatten. Hij is vanuit Maria verwekt; de kracht van de Allerhoogste kwam over Maria. Daar komen we straks nog over te spreken. Zij werd overschaduwd en zo werd zij zwanger, zonder tussenkomst van een man. Zo is Hij met recht – dat staat er ook bij – de Zoon van God. "Daarom zal het heilige dat uit u voortkomt, Zoon van God worden genoemd."⟨/p>
⟨p>Later is daar eigenlijk een dubbele reden voor bijgekomen, want Hij is niet alleen vanuit Maria verwekt, maar ook vanuit de doden. God heeft Hem verwekt uit de doden. Ook daar spreekt de Bijbel over, dus er is een dubbele reden waarom Hij de Zoon van God is. Dat heeft te maken met Zijn geboorte of Zijn verwekking vanuit Maria, maar ook met de dag van de opstanding, toen Hij uit de doden werd geroepen en door God zelf – ook door Gods Geest trouwens – werd opgewekt. God deed Hem opstaan uit de doden. Nou, dat was het onderwerp van de vorige keer.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="435" title="Speel af vanaf 07:15">▶ 07:15⟨/button> ⟨span>De Drie-eenheid: een Dogma uit de Vierde Eeuw⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan zijn we nu aangekomen bij het laatste onderwerp. Je zou kunnen zeggen dat we feitelijk met de vorige avond het onderwerp al zouden hebben afgerond. We hebben het immers gehad over God de Vader en over de Zoon van God, en wat zou er dan nog meer besproken moeten worden? Eigenlijk niets, ware het niet dat in de vierde eeuw van onze jaartelling – en dat is echt alweer enige jaren terug – er iets gebeurde. Om precies te zijn was dat in het jaar 381. In Constantinopel werd toen een concilie gehouden, het tweede concilie van Constantinopel, en daar werd de geloofsbelijdenis van Nicea, die al veel eerder was vastgesteld in 325, met één artikel uitgebreid.⟨/p>
⟨p>Tot dusver was het in de orthodoxie en in de geloofsbelijdenissen zo vastgelegd dat er sprake was van God de Vader, met daarnaast de Zoon van God. Maar in dat concilie van 381 kwam er een artikel bij, waarbij naast de Vader en de Zoon ook de heilige Geest tot de derde persoon van de goddelijke drie-eenheid werd verklaard. Op dat moment werd de leer van de drie-eenheid eigenlijk pas gecompleteerd. Tot die tijd had men het idee van God de Vader en ook de Zoon van God – wat op zichzelf al een afwijking is, als ik het zo mag zeggen. Want als de Bijbel zegt dat er één God is, de Vader, en men maakt daarvan: 'Ja, maar Hij is niet alleen God de Vader, er is nog een tweede persoon, namelijk God de Zoon', dan wijkt men al af. En in 381 kwam daar dus officieel nog een artikel bij dat ook de heilige Geest verklaarde tot de derde persoon van de goddelijke drie-eenheid.⟨/p>
⟨p>Je moet je realiseren dat al die termen ongetwijfeld zeer filosofisch zijn. Het sluit aan bij de filosofie in die dagen, bij het taalgebruik en de begrippen die men hanteerde. Maar al die begrippen komen simpelweg totaal niet uit de Bijbel. Dat geldt voor het woord 'drie-eenheid', voor 'één wezen' en voor 'drie personen'. Het staat allemaal niet in de Bijbel. Je kunt zeggen dat het door eerbiedwaardige mensen is bedacht, maar het is wel door hen bedacht. Het staat niet in de Schrift. Dat is geen beschuldiging, dat is gewoon een feitelijke constatering, en je zult het vanzelf zien. Het meest basale onderwerp dat er bestaat, wordt hier geformuleerd in uitdrukkingen die de Schrift totaal niet kent: de eerste persoon, de tweede persoon en de derde persoon van een goddelijke drie-eenheid. Als je houdt van bijbelstudie en je wilt weten wat de Schrift zegt, dan ben je genoodzaakt om zulke terminologie op voorhand terzijde te schuiven. Want er is maar één vraag relevant: wat zegt de Schrift? Kent de Bijbel die termen en dat soort uitdrukkingen? Het antwoord is: nee.⟨/p>
⟨p>En dus gaan we weer verder, want wij doen immers aan bijbelstudie. We hadden het voordat we deze avond begonnen over het begrip 'reformatorisch'. Een van de zuilen van de Reformatie was Sola Scriptura: alleen de Schrift. In die zin ben ik voluit reformatorisch. Aangezien de Schrift die termen niet kent, ken ik ze dus ook niet, of herken ik ze in ieder geval niet. Ik heb er weleens van horen spreken, en daarom spreek ik er nu ook over, want sinds die tijd wordt er in de christelijke wereld officieel geleerd dat er niet alleen de Vader en de Zoon zijn – waarover we het al hebben gehad: God de Vader en de Zoon van God – maar dat er al zoveel eeuwen een derde persoon in aanmerking komt om God te zijn: de heilige Geest.⟨/p>
⟨p>De vraag is dan: wie of wat is de heilige Geest? Daarbij moet ik nog iets zeggen wat vanuit bijbelstudie-oogpunt misschien niet eens zo ter zake doet, maar wat wel te maken heeft met de formulering en de schrijfwijze. Wij spreken vaak over de heilige Geest en dat wordt dan in kapitaalletters geschreven: de Heilige Geest. Waarom doet men dat? Omdat het als een persoonsnaam wordt opgevat. Ik ben André Piet; de A en de P zijn hoofdletters. Dat is een persoonsnaam en zo gebruiken wij die hoofdletters als een voor- en achternaam. Dat is ons gebruik. De huidige schrijfwijze verraadt dus de gedachte dat men denkt aan een aparte persoon, aan een derde persoon in de godheid.⟨/p>
⟨p>U zult straks zien dat ik daar niet in meega. De vraag is natuurlijk altijd: moet je 'geest' – of dat geldt trouwens ook voor de 'zoon' – met een hoofdletter schrijven? Vanuit bijbelstudie-oogpunt is het zo dat de Schrift domweg het verschil tussen kleine letters en hoofdletters niet kent. Dat verschil maken wij. Er zijn taalkundige regels voor wanneer je hoofdletters gebruikt, en voor 'God' is dat nogal voor de hand liggend. Maar hoe zit dat met andere namen? Dat is wat arbitrair. Daar kun je bijbels gezien geen regels voor bedenken. Als u weleens een Grieks manuscript van het Nieuwe Testament heeft gezien, dan ziet u alleen maar kapitaalletters. Ons Nieuwe Testament, zoals Paulus zijn geschriften schreef, bestond volledig uit hoofdletters. Pas later kreeg het Grieks ook kleine letters. In het Hebreeuws zien we feitelijk hetzelfde fenomeen.⟨/p>
⟨p>Dat hele verschil tussen hoofd- en kleine letters doet er dus eigenlijk niet toe, maar ik verklaar alleen even waarom men 'Heilige Geest' in beide gevallen vaak met een hoofdletter schrijft. Waarom zou dat zo zijn? Als je het zou hebben over 'de heilige God', dan zou je alleen het woord 'God' met een hoofdletter schrijven. Maar op het moment dat het gaat over de 'heilige Geest', schrijft men vaak 'Heilig' ook met een hoofdletter. De reden daarvoor is dus de aanname dat het een persoonsnaam betreft. Zo zie je dat zelfs de schrijfwijze al een theologie verraadt, een heel concept dat men daarover heeft.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="918" title="Speel af vanaf 15:18">▶ 15:18⟨/button> ⟨span>God Is Geest: de Betekenis van Pneuma en Ruach⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Goed, ik heb een heel aantal punten. Ik geloof dat er een stuk of acht, negen zijn die ik zo eens naar voren wil brengen. Het eerste punt eigenlijk, of het tweede punt, want het voorgaande was de inleiding: God is geest. Voor de bijbelvaste luisteraars die weten dat ik nu citeer uit... nou, laat ik het eens vragen. Waar staat dat? Wat denk je? "En wie Hem aanbidden moet, moet Hem aanbidden in geest en waarheid." Helemaal goed, dat staat in Johannes 4. Het is dat gesprek dat de Heer Jezus heeft met de Samaritaanse vrouw. In Johannes 4 vers 24 staat: "God is geest en wie Hem aanbidden, moeten aanbidden in geest en waarheid."⟨/p>
⟨p>Als je het erover hebt of de geest God is, dan zeggen we: God is geest. Er zitten trouwens nog wat taalkundige dingen aan vast waar niet aan te ontkomen is. Want kijk, is 'geest' nu een hij, een zij of een het? Dat hangt er maar helemaal vanaf in welke taal je het benadert. In het Grieks is het woordje — zoals je dat hier ook ziet — Pneuma. Je herkent het nog enigszins. Dit is dus de letter 'p', Pneuma. Dat is het Griekse woord voor geest en in het Grieks is Pneuma een onzijdig woord. Eigenlijk zou je het dus moeten weergeven met 'het'. In het Hebreeuws is het woord voor geest Roeach, en daar is het woord weer vrouwelijk. Het is frappant dat de eerste keer dat het gebruikt wordt, in Genesis 1 vers 2, er staat: "en de geest Gods (Roeach van Elohim) zweefde over de wateren". Er zijn vertalingen die dat weergeven met 'broedde'. Dat is wat een vogel doet over de eieren en omdat datzelfde woord daar in dat verband wordt gebezigd, wijst dat op een vrouwelijke activiteit.⟨/p>
⟨p>Maar goed, daarmee ben je er nog niet, want hoewel er vrouwelijke eigenschappen aan de Roeach zitten — en dat geldt ook voor allerlei andere onderwerpen — is dat taalkundig niet beslissend. In het Latijn is het 'spiritus' en daar is het weer mannelijk. Dus zoek het maar uit: is het nu mannelijk, onzijdig of vrouwelijk? Dat hangt af van de taal. In onze taal is het trouwens ook mannelijk: de geest. In feite zijn dit begrippen waarbij het mannelijke of vrouwelijke karakter vooral een relatief gegeven is. Ik wil daar nu niet te diep op ingaan, maar in de taalkunde staat het mannelijke vaak voor het gevende en actieve, terwijl het vrouwelijke staat voor het ontvangende en passieve. Dat is de gangbare gedachte. Of iets mannelijk of vrouwelijk is, hangt af van de relatie waarin het staat.⟨/p>
⟨p>Een aardig voorbeeld daarvan is de maan. Is de maan vrouwelijk? De meeste mensen zullen 'ja' zeggen, want aan de maan worden vrouwelijke eigenschappen toegekend, al was het maar vanwege de cyclus. Maar ten opzichte van de aarde is the maan mannelijk, want ze geeft licht. Ten opzichte van de zon is de maan echter weer vrouwelijk, want ze ontvangt het licht en geeft dat licht door aan de aarde. En is de aarde vrouwelijk? Dat is ook weer heel relatief. Dat hangt ervan af wat de aarde geeft, maar ze ontvangt ook; we spreken niet voor niets over 'moeder aarde'. Het is complex en heel relatief in welk opzicht je het bekijkt. Ik zeg dit er even bij omdat sommige mensen zeggen dat de geest eigenlijk gewoon een 'het' is, omdat het onzijdig is. Dat kun je zo zeggen, maar het hangt er dus helemaal vanaf vanuit welke taal je het benadert.⟨/p>
⟨p>Er is nog iets aardigs aan de hand. Hier staat: "God is geest." Eigenlijk staat er: "Geest de God." Het woordje 'is' staat er in de grondtekst niet bij. Dat is opnieuw een taalkundig ding. Normaal gesproken ontbreekt in het Grieks vaak het werkwoord 'zijn'. Als ik mij voorstel in het Grieks — wat ik liever niet doe, want wat ik nu doorgeef is ongeveer de top van mijn kunnen — dan zou je in het Nederlands zeggen: "Ik ben André Piet." In het Grieks wordt dat werkwoord 'zijn' slechts in een bijzonder aantal gevallen wel gebezigd. Dat is wanneer het iets illustratiefs is. Bijvoorbeeld: "God is licht." Dat woordje 'is' geeft aan dat het iets representeert. Licht is een representatie of een illustratie van wie God is. Er zijn allerlei voorbeelden. In Openbaring 18 lees je over die symboliek van die vrouw, die hoer die op het beest zit. Dat wordt later uitgelegd: "de vrouw die jij zag, dat is de grote stad." Je hebt aan de ene kant een beeld, de vrouw, en dat 'is' de grote stad. We zeggen: die vrouw is een voorstelling van de grote stad. Dus als dat woordje 'is' gebruikt wordt, dan is dat figuurlijk.⟨/p>
⟨p>Een heel beroemd voorbeeld is wanneer de Heer Jezus zegt: "Dit is mijn lichaam." Dan gebruikt Hij ook in het Grieks dat werkwoord 'zijn'. "Dit is mijn lichaam" wil zeggen: het is niet letterlijk, feitelijk mijn lichaam. De rooms-katholieken hebben dat trouwens wel gedacht, daar zit een hele theologie aan vast, maar in feite is het een taalkundig fenomeen: dit brood is een voorstelling van mijn lichaam. Je vindt ook: "God is liefde." Dat is niet feitelijk in de zin dat overal waar liefde beleefd wordt, dat God is. Nee, liefde is een voorstelling of een demonstratie van wie God is. Maar in Johannes 4 staat eigenlijk: "geest de God." Daar ontbreekt dat woordje 'is' en dat geeft aan dat het een heel feitelijke weergave is. God is namelijk feitelijk geest. Het is heel lastig om dat onderscheid in het Nederlands, Engels of Duits weer te geven, daarom licht ik het nu even toe.⟨/p>
⟨p>Waarom zeg ik dat? God is feitelijk geest. Maar wat is geest? Wat bedoelen we daarmee? De aardigheid is dat we het woord Pneuma allemaal wel kennen. In onze taal zijn er veel begrippen die met 'pneuma' beginnen, zoals pneumatische instrumenten; die werken met kracht en met lucht. Het Hebreeuwse woord voor geest is Roeach. Letterlijk betekent dat: in beweging gebrachte lucht. Lucht die dus niet stilstaat, maar beweegt. Dat is Pneuma en dat is Roeach. Vandaar dat het eigenlijk staat voor twee dingen. Allereerst voor de wind; dat is in beweging gebrachte lucht. Een beroemd voorbeeld is Johannes 3, in het gesprek met Nicodemus. Daar heeft de Heer Jezus het over geboren worden uit geest en dan zegt Hij: "de geest (of de wind), je hoort zijn geluid, maar je ziet hem niet." Je ziet de effecten en je hoort het, maar je ziet de wind zelf niet. Dat is inderdaad Pneuma. Het woord voor Pneuma en wind is in het Grieks identiek.⟨/p>
⟨p>Daarnaast heb je de adem, want ook dat is lucht die in beweging gebracht is. Ik zou allerlei voorbeelden kunnen geven vanuit Exodus, maar ook vanuit het Nieuwe Testament. Hier is het Hebreeuws Roeach en daar is het Pneuma. Paulus zegt in Handelingen 17 — het staat hem zo voor de geest — ...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1566" title="Speel af vanaf 26:06">▶ 26:06⟨/button> ⟨span>Geest als Containerbegrip voor het Onzichtbare⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laten we eens op een rijtje zetten wat 'geest' nu eigenlijk is. In feite is het woord geest een containerbegrip. Dat wil zeggen: het is een begrip waar allerlei gedachten, woorden en begrippen in geplaatst kunnen worden die we allemaal 'geest' noemen. In feite zegt die term niet zozeer iets over wat het wezenlijk is, maar vertelt het vooral over onze handicap. Een kenmerk van geest is namelijk dat wij het niet kunnen zien. Dat is geest. Het zegt dus eigenlijk niet wat het wel is; je zegt eigenlijk alleen wat we niet kunnen, namelijk het waarnemen. Het is een negatieve karakterisering.⟨/p>
⟨p>Ga maar na. Ik noemde al wind en adem, waarvan je de effecten weliswaar ziet, maar de wind of de adem zelf niet. Je merkt het ook gauw genoeg wanneer het er niet is — als je geen adem meer hebt — en bij de wind merk je het soms ook als je aan het zeilen bent, of bij allerlei andere gelegenheden. Maar je kunt het niet zien. Een engel wordt in de Bijbel ook bij gelegenheid een geest genoemd. Denk bijvoorbeeld aan de zeven geesten Gods die voor de troon zijn; dan gaat het inderdaad over zeven engelen die later in het boek Openbaring de schalen leegstorten. Waarom worden zij geesten genoemd? Omdat een engel een hemelse boodschapper is, wezens die wij doorgaans niet kunnen zien.⟨/p>
⟨p>De Bijbel spreekt ook over een 'geest van een demon', een demonische geest. Ook daarvan kun je de effecten bepaald wel merken, want zo’n demon laat wel van zich horen. Dat is trouwens ook een interessant kenmerk van geest: je kunt het dikwijls wel horen — niet per definitie, maar wel heel vaak — maar in ieder geval niet zien. Geest is in de Bijbel ook heel dikwijls een synoniem voor leven. Het is dan gewoon een ander woord voor het levensprincipe. Het meest duidelijke voorbeeld daarvan is wanneer wij spreken over 'de geest krijgen' of, vooral, 'de geest geven'. Als je geboren wordt, krijg je de geest; dan begin je namelijk te ademen. En op het moment dat je de laatste adem uitblaast, dan geef je de geest. Ook in verband met de Heer Jezus lees je dat in Johannes 19: Hij gaf de geest. Hij blies Zijn laatste adem uit. In dat geval is geest simpelweg leven. Als je de geest ontvangt, krijg je leven; en omgekeerd, als je de geest geeft, dan sterf je dus.⟨/p>
⟨p>Een geest kan ook een invloed zijn of een kracht. Ziet u trouwens dat in deze hele lijst die ik tot dusver presenteer, het allemaal zaken en begrippen zijn die je inderdaad niet kunt zien? Leven kun je niet zien. U zegt misschien: "Ja, ik zie een heleboel mensen leven", maar het leven zelf, het principe, de levenskracht — of hoe je dat ook wilt noemen — dat zie je niet. Hetzelfde geldt voor een invloed en een kracht. Je leest hoe Paulus spreekt over een 'betoon van geest en kracht'. Er zijn heel wat voorbeelden hoor die in die sfeer over geest spreken.⟨/p>
⟨p>Het kan zelfs een leer zijn. Denk aan de oproep: "beproef de geesten" of het toetsen van de geesten of zij uit God zijn. Dan gaat het inderdaad over onderwijs, over leren en over beweringen. Een bewering aan zich hoor je, die verneem je, maar kun je niet zien. Toch is het wel degelijk ook een geest. Het is ook een sfeer, zoals wij spreken over de 'tijdgeest'. Paulus spreekt over de 'geest van deze wereld', en dan hebben we het over de sfeer, de hele invloedssfeer van de wereld. Of denk aan de 'geest van het zoonschap' tegenover de 'geest van slavernij'. Dan hebben we het over een invloed of over een sfeer. Hoewel mijn lijstje niet compleet is, denk ik wel dat ik de belangrijkste voorbeelden heb gegeven. Wat ik hiermee wil zeggen is: geest staat voor alles wat we niet kunnen zien. Goed.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1848" title="Speel af vanaf 30:48">▶ 30:48⟨/button> ⟨span>De Heilige Geest: de Kracht van de Allerhoogste⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dan gaan we naar het derde punt. Wat is geest? Nou, in ieder geval ook de kracht van de Allerhoogste. Ik gaf het zojuist al eventjes aan; ik citeerde het zojuist al even. Eigenlijk heel apart: het zou me niet verbazen als in alle drie de voorgaande avonden dit vers uit Lukas 1 is genoemd. Dat is omdat het in verband met dit onderwerp nu eenmaal heel elementair is.⟨/p>
⟨p>In dat vers staat – u weet het – dat de engel tot de boodschapper kwam. De geest kwam tot... nou ja, in dit geval werd de engel gematerialiseerd en toen zag ze hem dus. Maar de boodschapper antwoordde Maria en zei tot haar: "Heilige geest zal op jou komen." Niet ⟨em>de⟨/em> heilige geest, maar heilige geest. Niet zomaar geest, nee, heilige geest; namelijk een hele aparte geest, Gods geest.⟨/p>
⟨p>Dat dit zo is, blijkt eigenlijk uit de parallelle zin. Er staat namelijk: "Heilige geest zal op jou komen en kracht van de Allerhoogste zal jou overschaduwen." Wat is die heilige geest hier? Dat is de kracht van de Allerhoogste zelf. Heilige geest valt hier samen en loopt in lijn met de kracht van de Allerhoogste. En dat "op jou komen" komt dan overeen met "jou overschaduwen". En daarom zal het heilige dat daardoor verwekt wordt, Zoon van God worden genoemd.⟨/p>
⟨p>Wat is heilig? Gewoon de definitie, de omschrijving die de Schrift zelf aanreikt voor heilige geest: het is een aanduiding van de kracht van de Allerhoogste. Dan begrijp je ook meteen waarom het heilige geest is; het is namelijk afkomstig van de Allerhoogste. En wat is het? Het is kracht, levenskracht, want het verwekt ook.⟨/p>
⟨p>Dit is trouwens weer een mannelijke functie. Er staat trouwens... dit staat in Lukas 1, die tekst had ik eigenlijk even erbij moeten betrekken, maar goed, dat ben ik vergeten. In Matthäus 1, als ik me niet vergis vers 22 of 23, daar staat dat Maria zwanger was van heilige geest. Wat was het nou? Was ze zwanger van God of was ze van heilige geest? Dat is typisch hoe we dat theologisch uit elkaar halen, terwijl dat in de Bijbel juist één is. Het is de kracht van de Allerhoogste. De Here Jezus had niet twee vaders, namelijk God de Vader en de Heilige Geest. Nee, God was Zijn vader, want het is de Allerhoogste. En het was de kracht van de Allerhoogste die inderdaad maakte dat Maria zwanger werd. Een volstrekt uniek gebeuren, maar ja, dat is wat de Heilige Geest is: het is kracht van de Allerhoogste. Heilige geest is Gods kracht. Nou wordt er... nou komen we op...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2063" title="Speel af vanaf 34:23">▶ 34:23⟨/button> ⟨span>Is de Geest een Persoon Naast God?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Er is nog wel een belangwekkend punt, want ik herinner mij dat ik ooit een hele discussie heb beleefd. Dat was twintig jaar geleden en het ging er heftig aan toe. De vraag was: is de Heilige Geest nou een kracht, of is het een persoon? Is het iemand? In feite hebben we het daar vanavond ook over. Wat we zojuist zagen is de kracht van de Allerhoogste, maar is dat in strijd met het feit dat de Heilige Geest ook persoonlijk is? Dat het iemand is?⟨/p>
⟨p>Nee, ik kan een heel aantal voorbeelden geven van beschrijvingen die de Schrift zelf geeft over de Geest, over Gods Geest, die ook emoties tonen die typisch zijn voor iemand, voor een persoonlijkheid. Ik gebruik het woord 'persoon' maar even, hoewel het eigenlijk niet eens zozeer een Bijbels woord is. Weet u dat de oorspronkelijke betekenis van het woord 'persoon' eigenlijk een masker is? Ja, wat is je persoonlijkheid? Zet je masker eens af, denk ik dan. Maar goed, die woorden zijn in betekenis verschoven.⟨/p>
⟨p>Over Gods Geest lees je — ik kom daar straks nog op terug in 1 Korinthe 2 vers 11 — dat Gods Geest onderzoekt. Je leest in diezelfde brief, 1 Korinthe 12, ook over de bedoeling van de Geest. En je leest in vers 4: "Bedroef de Heilige Geest Gods niet, door welke gij verzegeld zijt tegen de dag..." In ieder geval kan de Geest bedroefd worden, zoals iemand dat kan. Dat is een persoonlijke eigenschap; het is niet louter en slechts een kracht, maar iemand. En je leest ook in Romeinen 8: Hij pleit, Hij hoort en spreekt. Dan gaat het trouwens over de parakleet, wat in onze vertaling dan altijd de Trooster genoemd wordt. Hij hoort en spreekt, Hij overtuigt.⟨/p>
⟨p>Allemaal voorbeelden die erop wijzen dat het inderdaad over iemand gaat. Vooral als je zegt dat Hij bedoelt, onderzoekt en bedroefd kan worden; met name die eerste drie eigenschappen wijzen er overduidelijk op dat je het over iemand hebt. Van die andere eigenschappen zou je eventueel nog kunnen zeggen dat overtuigen niet per se iemand hoeft te zijn; ook een argument kan overtuigend zijn of de Bijbel kan overtuigen. Maar een aantal in deze lijst zijn zonder meer persoonlijke eigenschappen.⟨/p>
⟨p>Maar nu komt het hele belangrijke punt. Als we hebben vastgesteld dat de Geest van God, de Heilige Geest, de kracht is van de Allerhoogste, maar wel degelijk ook persoonlijke eigenschappen heeft, dan komen we op een kritisch punt. Want wat heeft men daaruit geconcludeerd? In de vierde eeuw, in 381, waar ik het zojuist over had, concludeerde men dat het een persoon is naast God, een derde persoon. En die conclusie is absoluut onwijs; dat staat ook nergens in de Schrift. De kracht van de Allerhoogste is inderdaad Zijn persoonlijke kracht, maar niet een persoon naast de Allerhoogste.⟨/p>
⟨p>Ik zal daar een heel vrij voorbeeld van geven uit 1 Korinthe 2. Daar lees je in vers 10 — het is midden in het betoog dat de apostel houdt — het volgende: "Maar aan ons onthult God het door de Geest." Dan gaat het over de wijsheid en ook over de verborgenheid die Paulus bekendmaakte. Er staat: "Maar aan ons onthult God het." Hoe doet Hij dat? Door de Geest. En die Geest is de kracht van God, maar die hoort ook en doet van Zich horen. Dit is een hele kwestie die ik nu even ter sprake breng. Men spreekt vaak over geest en woord, of woord en geest. Maar als je eenmaal begrijpt wat geest is — namelijk dat geest staat voor dat wat je wel kunt horen, maar niet kunt zien — dan begrijp je ook dat het woord ook geest is. Want wat u nu bijvoorbeeld uit mijn mond hoort, is in mijn geest ontstaan. Ik vertel het, ik spreek erover, en u hoort het nu. Kunt u het zien? Nee, maar u hoort het wel. Dit is geest. Dat is ook een lering, een onderwijs, dat via mijn mond in uw oor komt. En als het goed is, toetst u dat, en als dat inderdaad goed geland is, dan komt het in het hart.⟨/p>
⟨p>Dat is de wijze waarop dat werkt. Die Geest onthult dingen en Paulus tekende het op; dat is allemaal geest. En er staat dat de Geest alle dingen doorzoekt — daar heb je het weer waar ik het zojuist over had — de Geest doorzoekt alle dingen, ook de diepten van God. Dus wat Paulus zegt is: wat ik bekendmaak is de onthulling van Gods wegen. Het is geest; het komt regelrecht van God zelf vandaan. Het is de kracht van de Allerhoogste, maar ook Zijn wijsheid, die rechtstreeks van God afkomt. En die Geest doorzoekt alle dingen, ook de diepten van God. De Geest is dus niet slechts een kracht en een medium waardoor het doorgegeven wordt, maar die Geest is ook onderzoekend.⟨/p>
⟨p>Dat is trouwens ook niet zo gek, want vergelijk het maar eens met de mens. Geest is adem, dat is pneuma. Maar dat wat er in mij werkt — daar kun je allerlei kritiek op hebben — ook de intelligentie en het onderzoekend vermogen van een mens, valt onder het kopje pneuma. Wij zeggen vaak: "Ja, dat is iets heel anders." Maar wat is dan de overeenkomst? In beide gevallen zijn het de aspecten van een mens die je niet kunt zien. Dat is geest. En dat geldt trouwens voor God ook. De Geest doorzoekt alle dingen, ook de diepten Gods.⟨/p>
⟨p>Laat ik even verder lezen, want Paulus maakt deze parallel, deze metafoor. Hij vergelijkt het met de mens en zegt: "Want wie van de mensen weet de dingen van de mens dan de geest van de mens die in hem is?" Geen mens kent uw gedachten en uw motieven zo goed, afgezien van God zelf natuurlijk. Van de mensen kent niemand uw gedachten en uw motieven, dan alleen uzelf, uw eigen geest. Zo zegt Paulus dat hier. Wie van de mensen weet de dingen van de mens? Alleen de geest van de mens die in hem is. Mijn geest weet wat er in mij is. Dat kun je ook maskeren — over een masker gesproken — dat kun je verbergen, maar de geest die onderzoekend is en een onderzoekend vermogen heeft, die weet het. We spreken over zelfreflectie; dan weet je wat daarachter schuilt: de motieven, de eigenlijke gedachten. Voor de mens is dat trouwens maar heel beperkt, want in welke mate ken je jezelf daadwerkelijk? Dat is een hele goede vraag. Maar goed, één ding is duidelijk: als je het vergelijkt op menselijk niveau, is er niemand die uw gedachten zo goed kent als uw eigen geest. Dat is wat Paulus hier zegt.⟨/p>
⟨p>En let op de vergelijking die hij vervolgens afmaakt in de rest van vers 11. Zoals de geest van de mens de mens zelf kent als geen ander, zo heeft ook niemand de dingen van God gekend dan de Geest van God. Dit vertelt ons iets heel elementairs over die Geest van God. Ik vind het persoonlijk, als je eenmaal weet dat er één God is, de Vader, niet eens zo heel schokkend. Als je eenmaal op die lijn zit van de simpele Bijbelse waarheid van de ene God, dan is dit zo voor de hand liggend. Eigenlijk had wat ik vanavond toelicht niet nodig hoeven zijn als we niet opgezadeld waren geweest met al het gedachtegoed dat in 381 officieel in een concilie is vastgesteld. Dan was het vanzelfsprekend geweest. Dan hadden we geweten: ja, de Geest van God. Dan hadden we niet gedacht aan een aparte persoonlijkheid, aan een derde persoon.⟨/p>
⟨p>Hadden we gewoon gedacht aan de kracht van de Allerhoogste. Een persoonlijke kracht, maar het is Zijn kracht, niet een aparte persoonlijkheid.⟨/p>
⟨p>Net zoals dat met mijn geest ook het geval is. Mijn geest onderzoekt zichzelf en heeft dat vermogen ook. Hij kan spreken over zichzelf – ja, wie? En Paulus zegt: zo is het met God ook. De Geest; niemand kent God zozeer als de Geest van God. Maar als mijn geest niet een persoonlijkheid is naast mijzelf, wat voor schizofrene gedachten ontstaan er dan op het moment dat je dat gaat doorredeneren? Dan ga je eigenlijk zeggen dat je uit verschillende persoonlijkheden bestaat. Dat is dwaasheid. Nee, de geest, mijn geest, dat is niet een persoonlijkheid naast mij. Dat is mijn geest.⟨/p>
⟨p>En dus is de Geest zeker geen derde persoon in de Godheid. Dat is een conclusie die totaal niet gestaafd wordt door de Schrift. Dus één God, de Vader, en Hij heeft een Zoon, de Zoon van God. En Hij heeft ook Zijn kracht, Zijn Geest; dat is de kracht van de Allerhoogste. Maar in verband met de Zoon en in verband met de Geest praten we niet over een tweede of derde persoon in de Godheid.⟨/p>
⟨p>Nou, ik wil nog één punt behandelen voor de pauze.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2813" title="Speel af vanaf 46:53">▶ 46:53⟨/button> ⟨span>De Uitdrukking 'de Geest van Christus'⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Er is nog een uitdrukking die we moeten bespreken en dat is 'de geest van Christus'. Ik neem u daarvoor mee naar Romeinen 8. Het is heel interessant hoe Paulus in dat verband allerlei verschillende termen bezigt. Hij zegt: "Maar jullie..." Ja, ook hier heb ik weer het probleem dat altijd opspeelt bij een thematische studie: je gaat van het ene Bijbelgedeelte naar het andere en eigenlijk zou je, voordat je die overstap maakt, eerst even moeten toelichten waar het ook alweer over gaat. Het meeste skip ik nu even voor het gemak en vanwege de tijd.⟨/p>
⟨p>Paulus zegt daar: "Maar jullie zijn niet in het vlees, maar in geest." De woorden tussen vierkante haakjes in de diverse vertalingen staan er eigenlijk gewoon niet, dus die laat ik voor nu ook even weg. Hij vervolgt: "...aangezien de geest van God in jullie woont. Indien echter iemand de geest van Christus niet heeft, deze is niet van Hem." Het is heel eigenaardig hoe hier gesproken wordt. Eerst wordt er gesproken over de geest van God die in jullie woont, en vervolgens wordt dat onderbouwd met de opmerking dat als iemand de geest van Christus niet heeft, hij niet van Hem is. Hier heet het dus 'geest van God' en daar heet het 'geest van Christus'. Is dat hetzelfde? Ze worden hier door Paulus gewoon als identieke termen gebruikt. Wat hij in het ene zinsdeel 'geest van God' noemt, noemt hij vervolgens 'de geest van Christus'.⟨/p>
⟨p>Dat is ook niet vreemd, want geest heeft inderdaad alles te maken met kracht. De kracht van God is ook de kracht die Christus uit de doden opwekt. Houd dat even vast, want ik zal straks laten zien dat dit inderdaad zo is. Het wordt overigens nog opvallender, want in vers 9 was het nog 'geest van God' en 'geest van Christus' die in jullie woont, maar in vers 10 staat er vervolgens: "Maar indien Christus in jullie is..."⟨/p>
⟨p>Kijk aan: de geest van God in ons, de geest van Christus in ons en dan zegt hij: Christus in ons. Hoe dan wel? In Romeinen 8 is Christus degene die gestorven is en, wat meer is, de Opgewekte die thans aan de rechterhand van God is. Daar is Hij boven; lichamelijk is Hij daar. Maar in Zijn geest – namelijk Zijn woord en Zijn kracht – is Hij hier. Is dat Zijn kracht en Zijn woord? Jazeker, maar het is ook de kracht en het woord van God. Zie je hoe de geest van Christus net zo goed ook de geest van God kan zijn?⟨/p>
⟨p>Indien Christus in jullie is, dan is inderdaad het lichaam een dode vanwege de zonde. Dat Christus in jullie is – hoewel Hij boven is – gebeurt door Zijn geest, namelijk Zijn woord dat in ons woont. Dat is allemaal identiek. Het is niet zo dat de geest van God in mij woont, én de geest van Christus in mij woont, én Zijn woord in mij woont, alsof je er iedere keer een plusteken tussen moet zetten omdat het allemaal verschillende entiteiten of personen zouden zijn. Nee, dat is helemaal niet de gedachte. Geest is de kracht van Hem, van Christus, en ook Zijn woord. Dat zijn in feite synoniemen, aanduidingen van diezelfde werkzaamheid van God.⟨/p>
⟨p>Als Christus in jullie is, dan is het lichaam weliswaar een dode vanwege de zonde, maar de geest is leven. Die zagen we al: geest is leven vanwege rechtvaardigheid, namelijk opstandingsleven. En nu komt het punt waar ik zojuist al even op doelde toen ik zei dat u dit vast moest houden. Er staat: "Indien echter de geest van Hem die Jezus uit de doden opwekte in jullie woont..."⟨/p>
⟨p>Dit is trouwens heel erg lastig voor de leer van de Drie-eenheid. Kijk, als Jezus nou God was, dan krijg je die bekende gedachte. Ik weet het, als je het aan theologen vraagt, dan heet het dat je er verder niet over mag praten omdat het een mysterie is. Bij mij gaan er dan altijd rode lampjes branden en belletjes rinkelen. Aha, denk ik dan, hier heeft men geen antwoord op, hier loopt men spaak. Want als Jezus God was, wat gebeurde er dan toen Hij stierf? Was God toen die drie dagen dood? En nog een vraag: hoe stond Hij op? Er is een bekend lied dat zegt dat Hij opstond uit eigen kracht. Nou, vergeet het maar. De Schrift zegt: "Het is de geest van Hem die Jezus uit de doden opwekte." God wekte Hem op door Zijn geest, door Zijn kracht. Dat is ook weer een bewijs van het feit dat Hij de Zoon van God is. Hij was echt dood, niet bij wijze van spreken. Hij was echt dood en als God Hem niet uit de doden had opgewekt, dan was Hij nog steeds dood geweest.⟨/p>
⟨p>Indien echter de geest van Hem die Jezus uit de doden opwekte in jullie woont... Diezelfde geest, diezelfde kracht, diezelfde levenskracht en datzelfde woord waardoor Hij uit de doden werd verwekt, die woont nu in ons. Moet je je dat voorstellen! Als je Hem mag kennen, dan woont datzelfde woord, diezelfde kracht en datzelfde leven dat Hem deed opstaan, ook in mij. Wij denken daar vaak te gering over, maar wat een kracht woont er in ons! Uit die geest leven wij en wij wandelen in die geest. Als je je bewust bent van die enorme kracht, daar gaat het om. Je wordt je bewust van wat je hebt, wie je bent en wie er in jou woont.⟨/p>
⟨p>Zie je hoe je dat inderdaad zo kunt zeggen? Wat woont er in ons? Zijn kracht, Zijn woord. Wie woont er in ons? Dat is Christus, dat is God zelf. Dat zijn niet allemaal verschillende personen; nee, het is die power, die levenskracht die in ons woont. Gods geest, dat is de geest van Christus en dat is Christus; dat vloeit allemaal uit elkaar voort.⟨/p>
⟨p>Ik zie dat het klokslag negen uur is. Ik heb nog een paar punten die we na de pauze gaan bespreken. Het volgende onderwerp wordt: 'Tot wie bidden wij?'⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3268" title="Speel af vanaf 54:28">▶ 54:28⟨/button> ⟨span>Tot Wie Bidden Wij?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Inmiddels zijn we weer wat opgefrist en hebben we gepauzeerd. Ik stel voor dat we nog wat aantekeningen aan het onderwerp zullen toevoegen. Deze vraag is min of meer zijdelings ten opzichte van het hele thema over de geest, de kracht van de Allerhoogste. En toch dringt de vraag zich telkens weer aan ons op, juist als we het over dit onderwerp hebben, over de ene God: tot wie bidden we?⟨/p>
⟨p>Laat ik daarover een paar dingen vaststellen. Weet u, in de Bijbel lezen we nooit dat er tot de geest gebeden wordt. Ik weet het, er zijn liederen waarin de geest wordt aangesproken, maar in de Bijbel lees ik het nooit. Ik daag u uit om met een tekst te komen waar dat wel zou staan, maar ik heb het nooit kunnen vinden. Ik moet er trouwens ook bij zeggen: dat geldt ook voor de Zoon. Ook daarvan zijn heel veel voorbeelden dat men tot Jezus bidt, maar in de Bijbel vind ik dat nooit terug.⟨/p>
⟨p>De Bijbelse gedachte is eigenlijk universeel en ook zo logisch. Dat vind ik het mooie: als je op een Bijbels spoor zit, dan word je daar altijd weer in bevestigd. Waarheid bevestigt zichzelf altijd omdat het constant is, namelijk waar. Anders blijkt iedere keer weer dat het niet klopt of dat het niet samenhangend is. De Bijbelse gedachte is: we bidden tot wie anders dan tot de ene God, namelijk tot de Vader? En dat doen we door de Heer Jezus Christus, die immers ook de middelaar is van God en mensen. Dat wil zeggen: God komt tot ons door Hem en wij gaan door Hem tot God. Dus dat voorzetsel 'door' is dan zo logisch, net zoals het voorzetsel 'tot' Hem — tot God naderen we — ook zo logisch is.⟨/p>
⟨p>Als we de geest daarbij betrekken, dan is het inderdaad: in de geest of in één geest. Dat is in de sfeer van een geest of in de kracht van een geest. Nu heb ik het wel heel systematisch met mooie voorzetselverschillen aangegeven, maar nu wilt u natuurlijk de bewijsplaatsen hebben. Deze is wel heel fraai: Efeze 2 vers 18. Daar lezen we: "Want door Hem hebben wij de toegang, wij beiden, in één geest tot de Vader." Nou, hier heb je al die voorzetsels die zo perfect weergeven waar het over gaat. Door Hem, dat gaat over Christus, hebben wij de toegang. Het gaat hier over die tweedeling van de mensen: Jood en heiden. In één geest. Dit voorzetsel wordt altijd gebruikt: 'in' één geest. Wij beiden, ongeacht of het Joods is of heidens of Grieks of wat dan ook; welk verschil er ook mag zijn, het is in één geest. Ook in het woord dat die ene geest ons heeft gegeven, maar ook in de kracht van die ene geest. Hoezeer er ook verschillen zijn, het is in één geest dat wij de toegang hebben naar — ⟨em>pros⟨/em> in het Grieks, dat is 'naartoe' — de Vader. Hier vind je het eigenlijk perfect weergegeven. We bidden dus tot God, en door de Heer Jezus Christus hebben wij de toegang. Hij is de middelaar en het is inderdaad in één geest.⟨/p>
⟨p>Met name die eerste twee elementen, namelijk dat we tot God de Vader bidden en dat dit dan is in de naam van of door de Heer Jezus Christus, daar geef ik u een paar voorbeelden van. Romeinen 1 vers 8, daar zegt Paulus: "In de eerste plaats dank ik mijn God door Jezus Christus over u allen." Tot wie bidt hij? Tot zijn God. Hoe doet hij dat? Wel, door Jezus Christus. Dat wil zeggen: via Hem. Hij is de weg, de waarheid en het leven. Niemand komt tot de Vader dan door Hem. Dat is de weg waardoor wij tot God naderen.⟨/p>
⟨p>Romeinen 7: "Gode zij dank door Jezus Christus onze Heer!" Wie danken we? God. Hoe doen we dat? Door Jezus Christus. Ook hier weer hetzelfde voorzetsel: 'door'. Kolosse 3: "Al wat je doet, ongeacht of het met woord of werk is, sprekend of handelend, doet het alles in de naam van de Heer Jezus, God de Vader dankende door Hem." Dus ook hier is het weer: we danken God en hoe doen we dat? Wel, door de Heer Jezus Christus. Ook hier dus weer: door Hem. Ik heb er nog eentje in Hebreeën, daar sluit ik mee af: "Laten wij dan door Hem — ook weer de Heer Jezus Christus die buiten de legerplaats heeft geleden — laten wij dan door Hem aan God voortdurend een lofoffer brengen." Aan wie brengen we het lofoffer? Aan God. Hoe doen we dat? Via welke weg? Door Hem.⟨/p>
⟨p>Het is trouwens heel opvallend dat als het gaat over deze zaken, de Bijbel dat heel specifiek zo aangeeft. 1 Korinthe 8 is zeker al voorbijgekomen, waar staat dat alle dingen uit Hem zijn. Paulus zegt daar: "Voor ons nochtans is er één God, de Vader, uit wie alle dingen zijn en wij tot Hem; en één Heer, Jezus Christus, door wie alle dingen zijn." Hoe helder wil je het hebben? God is de bron, die ene God. De Vader is de bron uit wie alle dingen zijn. En hoe komt dat tot ons? Door de Heer Jezus Christus. Het zijn die voorzetsels die karakteristiek zijn. Vooral als het gaat over de Zoon: het is altijd door Hem. Als je dus de vraag stelt: tot wie bidden wij? Dan is het logischerwijs tot de ene God, en dat doen wij inderdaad door de Heer Jezus Christus.⟨/p>
⟨p>Ongeacht trouwens of je die formulering gebruikt, want dat is nog een andere vraag. "Je doet alles in de naam van de Heer Jezus." Vaak is de gedachte dat dit een standaardformule is bij een gebed, dat je altijd dan moet zeggen: 'in de naam van'. Begrijp me goed, daar heb ik totaal geen kritiek op, maar het idee is niet zozeer dat je altijd die formulering gebruikt, maar dat het altijd op gezag is van Hem en ook onder Zijn autoriteit. Dat je je daarvan bewust bent, ongeacht of je die specifieke woorden uitspreekt. Maar dat is een andere kwestie. Er moet nog iets aan de orde gesteld worden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3828" title="Speel af vanaf 01:03:48">▶ 01:03:48⟨/button> ⟨span>Het Comma Johanneum: een Onbijbels Verzinsel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dat is iets wat u misschien wel kent, of misschien kent u de term zelfs helemaal niet: het Comma Johanneum. Maar hij is berucht. Na een van deze avonden kreeg ik er nog een vraag over, en ik heb hem al heel wat keren via de mailbox of andere wegen binnengekregen: hoe dat nu precies zit. Want ja, als je vertelt over die ene God, en dat de Bijbel maar één God kent, namelijk de Vader, en dat er niet zoiets bestaat als een drie-eenheid of één wezen in drie personen... dat ligt gevoelig, dat weet u. En ik zou zeggen: als u dat niet weet, kom er maar eens voor uit, dan zal blijken hoe gevoelig het is. Maar blijf standvastig, dat is mijn ervaring. Dan komt men met een 'bijbels' argument — tussen aanhalingstekens — en zegt men: "Het staat toch in Johannes? In 1 Johannes 5 wordt er letterlijk gesproken over 'deze drie zijn één'." Dat wordt dan aangevoerd als bewijs voor de leer van de drie-eenheid, en dat tekstgedeelte heet het Comma Johanneum.⟨/p>
⟨p>Laat ik het eerst even voorlezen uit de NBG-vertaling. Ik heb expres even goed ingegeven wat er wel bij hoort en wat er niet bij hoort, maar dat ga ik straks toelichten. Dit is het, vers 6: "Dit is Hij, die gekomen is door water en bloed, Jezus Christus; niet slechts met water, maar met het water en met het bloed. En de Geest is het, die getuigt, omdat de Geest de waarheid is. Want drie zijn er, die getuigen..." En dan lees ik nu even verder wat er oorspronkelijk staat: "de Geest, het water en het bloed, en de drie zijn tot één." Hier wordt inderdaad gesproken over drie die één zijn, maar waar gaat het dan over? Over de Geest, het water en het bloed. Díe drie zijn één.⟨/p>
⟨p>Nu staat er in een aantal Bijbelvertalingen nog een tekst bij — meestal staat het tussen vierkante haakjes of is het weggelaten — die ik in het rood heb weergegeven. Ik heb dat deel meteen doorgestreept om heel duidelijk aan te geven dat het gewoon een late toevoeging is en een verzinsel. En zelfs een algemeen erkend verzinsel. Dat het zo hardnekkig telkens weer in de Bijbelvertalingen binnengeslopen is, is wel veelzeggend. Maar daarover straks meer. Het gaat over die woorden die men eraan toegevoegd heeft: "...in de hemel: de Vader, het Woord, en de Heilige Geest; en deze drie zijn één. En drie zijn er, die getuigen op de aarde..." En dan gaat het weer verder over de Geest, het water en het bloed. Het idee van wat men eraan toegevoegd heeft, is dus: ja, er zijn er drie die getuigen in de hemel en er zijn er drie die getuigen op aarde. Maar weet u wat het is? Het is dikke duim. Het staat er niet.⟨/p>
⟨p>Ik zal het u laten zien, want ik moet daar een aantal toelichtende opmerkingen bij maken. Deze rode en doorgestreepte woorden staan bekend onder de Latijnse naam Comma Johanneum. 'Comma' betekent een korte zin — als we een zin korter maken, zitten we in een commatje, vandaar dus — en 'Johanneum' verwijst uiteraard naar de naam van het Bijbelboek: Johannes. In de nieuwere Bijbelvertalingen zijn deze rode woorden, zoals ik al gezegd heb, tussen vierkante haken geplaatst, waarmee men aangeeft dat het niet in het origineel staat of dat het zwaar omstreden is. Of het wordt geheel weggehaald. In een goede vertaling wordt het gewoon weggelaten. Vlak voordat ik wegging, heb ik bijvoorbeeld nog even gekeken in een hele goede vertaling, de Telos-vertaling; daar is het gewoon weggelaten met een aantekening dat sommige vertalingen dit weergeven, maar dat het een late toevoeging is. En zo hoort het ook. Dan heb je als lezer meteen even toegelicht gekregen waarom het er niet in staat.⟨/p>
⟨p>Weet u hoe de vork in de steel zit? Deze rode, doorgekraste woorden ontbreken in álle Griekse handschriften. Er zijn veel handschriften van het Nieuwe Testament, maar er zijn drie grote handschriften — de Sinaiticus, de Alexandrinus en de Vaticanus — die min of meer complete handschriften van het Nieuwe Testament zijn. Daar ontbreken ze. Niet een deel van die woorden, nee, daar staat het helemaal niet. In alle betrouwbare, oude teksten vinden we die woorden totaal niet. Pas in de Middeleeuwen werd deze tekst in de Latijnse geschriften gevonden. Waarschijnlijk is dat via een of ander commentaar in de kantlijn gekomen en hebben latere overschrijvers het tussen de tekst geplaatst. Dat is pas in de Middeleeuwen gebeurd en dus niet in de originele Griekse handschriften. Want u weet het: ons Nieuwe Testament is in het Grieks overgeleverd. In de Latijnse vertalingen raakte dit pas in de Middeleeuwen in zwang.⟨/p>
⟨p>De leer van de drie-eenheid is niet gebaseerd op deze tekst; het is precies omgekeerd. Deze tekst sloop binnen nadat de leer van de drie-eenheid tot dogma was verklaard. Dat is in de vierde eeuw gebeurd. Officieel werd het tot dogma verklaard, en daarna kwam dat stukje tekst, dat Comma Johanneum, in de Latijnse taal binnengesmokkeld. Volkomen ten onrechte. Men heeft het toegevoegd. En het loutere feit dat men zich hierop beroept als bewijs voor de drie-eenheid, geeft wel aan hoe armoedig het gesteld is met de bewijsvoering voor de drie-eenheid. Ik bedoel: dan hebben we het over de aller- aller- allerbelangrijkste Bijbelse waarheid, namelijk die van de ene God, en dat verminkt men. En op basis van wat dan? Wel, op basis van een tekst die zo overduidelijk veel later via het Latijn is toegevoegd. Dat was ook de taal van de kerk, van de kerk van Rome natuurlijk. De Vulgaat was er. In de Vulgaat staat hij oorspronkelijk ook niet, want zelfs de Rooms-Katholieke Kerk laat tegenwoordig in haar Latijnse Bijbelvertaling het Comma Johanneum weg. Zelfs de Rooms-Katholieke Kerk, die toch echt de proponent is van de leer van de drie-eenheid — onder haar vleugels is die leer immers ontstaan — laat het terecht weg.⟨/p>
⟨p>Algemeen wordt nu ook toegegeven — kijk maar in de handboeken, ongeacht welke — dat het Comma Johanneum inderdaad een latere toevoeging is. Zelfs in al die handboeken die wel de leer van de drie-eenheid onderschrijven, en alle orthodoxe leringen doen dat trouwens. Zelfs de vrijzinnige kringen, want weet u dat zelfs een Wereldraad van Kerken, een volstrekt vrijzinnig bolwerk, gebaseerd is op de leer van de drie-eenheid? De basis heeft men aan de kant geschoven, maar die leer blijft overeind. Dit is onvoorstelbaar, maar dat is wat iedereen kan controleren. Alle handboeken geven inderdaad aan: dit stukje tekst is een latere toevoeging. Dus het loutere feit dat men komt met dit bewijs, geeft aan dat het geen grond heeft. Het heeft geen grond, en dat men dan met zo'n argument aankomt, demonstreert slechts de armoede. Het is fantasie. Nou, dat moet inderdaad aangegeven worden. In de Statenvertaling wordt het waarschijnlijk tussen vierkante haken gezet, ik heb het niet nagekeken, dat is alweer een tijd geleden. Ik heb een vertaling waarin het niet staat, maar waarbij wel vermeld staat dat er vertalingen zijn die het wel opnemen. In de meeste moderne vertalingen hoort het er ook niet in. Iemand merkt op dat het in de Herziene Statenvertaling wel staat.⟨/p>
⟨p>Maar dan tussen vier en vijf, zonder cursief, gewoon geen onderscheid. Ik dacht tot dusver redelijk positief over de HSV — dit is een nieuwe Bijbel — maar het staat er vaak toch ook in, in heel veel dingen. Nou goed, ik heb nu een aantal feiten op een rijtje gezet over die Griekse handschriften en dergelijke.⟨/p>
⟨p>En zelfs, kijk het maar na. Controleer wat ik nu heb gezegd hierover. Dit is absoluut een verlaat verzinsel. Want als het inderdaad zo zou zijn, dan moet ik helemaal terug. Dat er drie getuigen zijn... Kijk trouwens naar de naam, naar het hele verband. Johannes kan dit helemaal niet eens zo gezegd hebben, want dit gaat nergens over. Hij heeft het over de geest, het water en het bloed. Daarover heeft hij het, dat ga ik nu verder niet toelichten.⟨/p>
⟨p>Dit tussenvoegsel is totaal buiten de orde van het hele betoog dat Johannes hier geeft. Ja, inderdaad, als het er zou staan, als het zo toegevoegd zou zijn: de Vader en het Woord en de heilige geest, en deze drie zijn één. Daarmee heb je trouwens nog niet gezegd dat het één wezen en drie personen is. Maar goed, het is natuurlijk wel woordelijk een onderstreping van de drie-eenheid.⟨/p>
⟨p>Helaas pindakaars, het staat er niet. Nou ja, ik zeg helaas, maar ik ben juist blij dat het er niet staat, want er is maar één God, de Vader. En daar ben ik heel blij mee, met die simpele waarheid.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4520" title="Speel af vanaf 01:15:20">▶ 01:15:20⟨/button> ⟨span>Typen en Beelden van de Geest in de Bijbel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik had nog één punt. Nou ja, ik had er eigenlijk nog twee; ik wilde eigenlijk dit lijstje van tien compleet maken, maar toen ik ermee bezig was, wilde ik ook nog wat vertellen over de parakleet. Bij de voorbereiding dacht ik echter dat ik daar niet aan toe zou komen, dus ik houd het bij negen. Ik had het al even over typen: beelden, in dit geval van de geest. Welke noemde ik al? Wind en adem. Eigenlijk zeg ik ‘typen’, maar feitelijk is het gewoon de betekenis van de woorden pneuma en roeach. Van daaruit zeg ik: er zijn nog meer beelden, andere bekende typen van de geest. Ik ga een aantal voorbeelden daarvan geven zonder daarbij volledig te zijn, want in werkelijkheid zijn er nog veel meer voorbeelden, maar dit zijn de bekendste.⟨/p>
⟨p>De duif is heel onmiskenbaar. Je vindt in alle vier de evangelieën bij de doop van de Heer Jezus door Johannes de Doper in de Jordaan dat de hemel zich opende. Johannes zelf was daar getuige van. Toen de Heer Jezus opstond uit het water, uit het graf, dan lees je: de geest daalde in de gedaante van een duif neer op Hem. Toen klonk ook de stem uit de hemel: "Deze is mijn geliefde Zoon, in Wie Ik mijn welbehagen heb." In alle vier de evangelieën vinden we die duif beschreven. De geest daalde op Hem neer. Het idee van een duif brengt vrede, maar in het algemeen is een duif een embleem van een dier dat een boodschap overbrengt. De postduif; dat is een hele oude gedachte. Een duif neemt iets mee, en dat wist Noach ook ooit. Wat nam die duif mee? Een olijftakje. Eigenlijk was de boodschap, terwijl de hele wereld één groot graf was, dat er weer een embleem van nieuw leven was. De boodschap die tot Noach en de arkbewoners kwam, was: er is nieuw leven. Weet u trouwens dat de ark op de Ararat strandde op de zeventiende dag? Dat was ook de dag dat de Heer Jezus later zou opstaan uit de doden. Die boodschapper, die duif, verkondigde nieuw leven. Dat is de boodschap en dat is eigenlijk ook wat de geest doet. Hij heeft een boodschap, Hij spreekt. Waar spreekt Hij over? Over nieuw leven.⟨/p>
⟨p>Trouwens, daar spreekt de olijf in het algemeen van, want dan heb ik een tweede beeld: olijfolie. Ik zet 'olijf' er even bij, want je hebt ook nog aardolie, maar dat komt uit de onderwereld. Daar kun je ook goed geld mee verdienen, maar het is wel zwart goud; je kunt er sancties mee bekrachtigen. Maar we hebben het over olijfolie. Dat is wat uiteraard uit de olijf voortkomt. Een olijfboom sowieso is al een beeld van nieuw leven, want een olijfboom gaat eigenlijk niet uit; hij regenereert zich altijd maar weer. En wat gebeurde er met olie? Daar werden mensen mee gezalfd. Een priester werd gezalfd met olijfolie en koningen werden gezalfd. Als ik zeg dat Jezus de Christus is krachtens zijn opstanding uit de doden, dan betekent Christus of Mashiach: Hij is gezalfd. Dat verwijst hiernaar: gezalfd met dat waar olie een beeld van is, namelijk Gods geest. Zo is Hij de Christus geworden. Hij kreeg de geest om te leven, zo stond Hij op uit de doden en zo werd Hij de gezalfde Koning, de onvergankelijke Koning-Priester. In de Bijbel wordt olie voor allerlei redenen gebruikt. We weten natuurlijk allemaal wat het geweldige nut en de functie van olijfolie is, maar in de Bijbel geeft het vooral licht. Het licht dat in het heiligdom brandde, was het licht van olijfolie. De priester die in het heiligdom inging, verzorgde altijd dat er licht was.⟨/p>
⟨p>Dan heb ik nog een type: vuur. Het zijn prachtige beelden van wat geest is. Het is kracht, het zijn emblemen van geest. Het brandt. In Handelingen 2 lees je het bekendste voorbeeld: er zetten zich op hen tongen als van vuur. Het was niet echt vuur, maar daar leek het op. Vervolgens spraken zij ook vurig. Dat wordt ook van Apollos gezegd: hij was vurig van geest. Dat betekent dat er power in zat, maar het is ook heel aanstekelijk. Het geeft ook licht. In Romeinen 12 zegt Paulus ook: "Word vurig van geest." Daar zie je precies wat geest doet. Maar dat is ook wat het woord van God in je uitwerkt. Dat woord is power, is geest, en dat maakt ook vurig.⟨/p>
⟨p>Er is nog een type. Wat dacht je van deze: water. Levend water, moet ik zeggen. Stromend water is een type van de geest. Je leest in Johannes 7 over de laatste grote dag van het feest, dat de Heer zegt: "Wie dorst heeft, die kome en drinke van het water van het leven om niet." Er staat trouwens bij: "Dit zei Hij van de geest, die zij die gelovig waren, zouden ontvangen als Hij verheerlijkt was." Want de geest was er nog niet. Dat zie je trouwens ook: eerst werd Hij verheerlijkt en toen kwam de geest, namelijk toen de onzienlijke Christus tot hen kwam. Dit zei Hij van de geest. Heel indrukwekkend, dat levende water.⟨/p>
⟨p>De wolk. Ik houd het bij deze vijf. Een wolk is ook een type, een embleem. Iets minder bekend misschien, maar een wolk laat zich niet pakken; het is niet tastbaar en wordt meegevoerd door de wind. Je leest dat de wolk het volk leidde in de woestijn. Het maakte de dingen onzichtbaar. De wolk was duister, maar in de nacht gaf het licht en ging het het volk vooruit. Dat is precies ook wat de geest is. Een wolk maakt altijd onzichtbaar. Je leest ook over de hemelvaart van de Heer Jezus op de Olijfberg: een wolk onttrok Hem aan hun ogen. Dat is de situatie tot op de dag van vandaag. Wij zien Hem niet, maar daar is die wolk en die geeft licht. We kunnen het niet tasten, maar die wolk leidt ons op de weg. Zo zie je het, want ik zit nog aan andere figuren te denken, zoals iemand die water droeg met een kruik en de discipelen naar de oppersaal bracht; dat is ook een type van de heilige geest. Maar dit zijn van die overduidelijke beelden, emblemen van Gods geest, de kracht van de Allerhoogste.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5111" title="Speel af vanaf 01:25:11">▶ 01:25:11⟨/button> ⟨span>Vragenronde: Bidden tot Jezus en het Blazen van de Geest⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Daar wilde ik het voor vanavond bij laten. En ik meende juist ook omdat, toen wij deze avonden gepland hebben, ik in aanvang dacht dat deze avond over de geest niet nodig zou zijn. Maar gezien wat er allemaal is opgekomen in de christenheid en wat er geleerd wordt over de geest, ben ik achteraf blij dat we dat er toch bij genomen hebben. Zodat we het scherp krijgen: wie en wat is die geest van de Allerhoogste? En ik hoop dat er op deze wijze allerlei misverstanden uit de weg geruimd zijn. In ieder geval daag ik u uit om te checken en na te gaan of deze dingen zo zijn. En geloof mij niet eerder dan dat u het zelf hebt gezien in uw Schrift. Dat geldt voor elke bewering die ik gedaan heb. Dit was mijn verantwoordelijkheid en dat wat ik u zojuist zei, dat is uw verantwoordelijkheid. Ik wil het daarbij laten. Zijn er nog brandende — mooi woord: brandende, vurige — vragen?⟨/p>
⟨p>Ik heb nog een vraag. Hoe zit het met het bidden tot Jezus? We danken Jezus voor wat Hij gedaan heeft en we weten ook of Hij in ons zou voorkomen. Of doen we dat dan verkeerd? Dat laatste vind ik lastig om te beoordelen. Het enige wat ik wel kan zeggen is, en daarmee herhaal ik eigenlijk wat er zojuist werd gezegd: in de Bijbel lees ik alleen maar dat er tot God gebeden wordt. Ik lees nergens dat de Heer Jezus in gebed wordt aangesproken. En ook de formulering trouwens dat tot Jezus gebeden wordt... het is wat ik zojuist zei over de Geest, dat je nergens leest dat tot de Geest gebeden wordt; ik lees het ook nooit dat tot de Heer Jezus gebeden wordt. We komen tot God door Hem. Maar het wordt dus wel gedaan. Dat moet dan dus eigenlijk niet? Nee, dat lijkt mij... ja, ik heb wel meer dingen vanavond gezegd die door predikanten niet gedeeld zullen worden. Wat zij zeggen is voor hun rekening en het is voor ons om het te checken. Dat geldt trouwens niet alleen voor wat André Piet zegt, maar ook voor wat predikanten zeggen. Als zij zeggen: 'We bidden tot Jezus', waar staat dat dan? Dat is de hamvraag. En dan kan ik niet anders dan inzien wat ik zojuist naar voren bracht.⟨/p>
⟨p>Ik herinner me nog dat toen ik met deze serie begon — dat was in januari of februari waarschijnlijk — ik al zei: we raken een onderwerp aan, een thema, de ene God, en ik geef u op een brief dat dit verschrikkelijk haaks staat op wat hierover geleerd wordt. Want de leer van de drie-eenheid is de basis van alle geloofsbelijdenissen en ja, je moet lef hebben om daar tegenaan te komen. Nou, ik heb toen ook gezegd dat ik dat eigenlijk niet doe. Wat ik doe is: ik wil laten zien wat de Schrift zegt. En dat dit haaks staat op en snijdt met dat wat er gangbaar in de orthodoxie altijd naar voren gebracht is, dat is nu eenmaal zo. De vraag is: wat moet het zwaarste wegen?⟨/p>
⟨p>Iemand vraagt naar het gedeelte waar staat: 'Wiens zonden gij ook vergeeft, die zijn zij vergeven; wiens zonden gij houdt, die zijn zij gehouden.' Dat laatste is misschien eventjes nog weer een onderwerp apart, want ik denk dat over wat de Heer Jezus zegt tegen de twaalf over zijn apostelen — wie je zonden of schuld houdt — dat dit ook het apostolisch gezag is. Dat gezag, die autoriteit die ze als apostelen kregen. Maar de gebeurtenis zelf illustreert denk ik heel treffend waar we het vanavond over hadden, namelijk dat geest leven is. En de Heer Jezus blies op de dag van zijn opstanding, of in de avond daarvan, op hen. De associatie van blazen en adem en geest en leven komt op deze manier helemaal samen. Want we hebben het over Degene die op die dag uit de doden werd opgewekt en de geest kreeg. En wat doet Hij? Hij zegt: 'Ontvang heilige geest'. Dat is onbepaald trouwens. Er staat: 'Ontvang heilige geest'. En Hij blies op hen.⟨/p>
⟨p>Eigenlijk is dat wat uit zijn mond voortkwam adem. Als je spreekt is dat adem. Een woord komt daarin mee, je hoort dat, maar het is adem. Hij spreekt tot hen en zegt: 'Ontvang mijn geest'. Maar dit is levend woord. Hij had dat trouwens al eerder gezegd in Johannes 6, dat Hij zegt: 'Mijn woorden zijn geest en leven'. Geestelijk leven. Dat is wat zijn woord is en dat gaf Hij hen toen daadwerkelijk. En die feiten, dat wat vijftien dagen later plaatsvond... ja, toen gebeurde dat demonstratief, maar feitelijk ontvingen zij op de dag van zijn opstanding inderdaad al dat leven. Namelijk dat levende woord. Dat is wat de geest is: de boodschap van het nieuwe leven. Dat olijftakje wat de duif meebrengt. Dus ja, ik denk dat wat de Heer Jezus toen symbolisch deed, illustratief is voor waar we het vanavond over hadden: wat de essentie van geest is en de geest van de Allerhoogste, en wat er gebeurde op de dag dat Hij uit de doden werd opgewekt. Ik hoop dat u er wat mee kunt.⟨/p>
⟨p>Gaan we even verder? We gaan altijd verder, met het hoofd omhoog. Is er nog een volgende? Nou, dat is een goede. We hebben het er vooraf al eventjes over gehad: dit is de laatste avond van dit seizoen en dan hopen we het in september of oktober weer te gaan oppakken. Wanneer precies, dat houd ik nog eventjes in het midden, maar dan willen we inderdaad weer hier ter plaatse samenkomen. Christine en Frank, die hebben... nou, daar zit je vast op. Maar de vraag is waarover we het dan gaan hebben. Dat weet ik nog niet. Dat is misschien wel een aardige gelegenheid om dat nu eventjes te opperen: ik houd me zeer aanbevolen voor tips. Voor onderwerpen? Ja, voor onderwerpen. Niet omdat ik geen onderwerp heb, maar juist als een soort van bevestiging van: ja, dat moeten we gaan doen. En misschien hebt u inderdaad al een hele mooie suggestie. Dit seizoen hebben we twee onderwerpen gehad. Wat was het overkoepelende thema van de eerste keer? Alle mensen. O ja, dat was 'alle mensen'. We hebben dus eigenlijk twee korte series van vier avonden gehad, als ik me niet vergis. Dan hebben we acht avonden in totaal gehad en dan pakken we het in het nieuwe jaar, Deo Volente, de draad alweer op. Dus ja, als antwoord op de vraag of we weer verder gaan: wij gaan verder.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5632" title="Speel af vanaf 01:33:52">▶ 01:33:52⟨/button> ⟨span>Vooruitblik en Dankgebed⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Goed, zullen we deze avond nog afsluiten met een dankgebed.⟨/p>
⟨p>Trouwe God en Vader, we danken U voor het feit dat we ook vanavond weer met elkaar de Schriften mochten openen. Ongetwijfeld is alles wat wij zeggen over Uw Woord per definitie gebrekkig, maar Uw Woord is volmaakt. En als dat dan toch, al is het via een gebrekkige weg, tot ons gekomen is, dan zal het altijd zijn kracht bewijzen en ook zijn licht verspreiden. Het is levenskracht; levend water is wat Uw Woord is en wat Uw Geest daarin aan ons doorgeeft.⟨/p>
⟨p>Heer, we danken U dat U ons dat geeft en we prijzen onszelf gelukkig dat U ons zo enorm rijk maakt met het kennen van U, de ene grote almachtige God en Vader. We danken U, Heer, dat we ons los mogen maken – of beter gezegd: dat Uw Woord ons losmaakt – van menselijke gedachten en menselijke beweringen. Dat kan soms pijnlijk en scherp en moeizaam zijn, maar wat we ervoor in de plaats krijgen is oneindig veel meer. Het is rijker en groter en duidelijker en simpeler dan dat.⟨/p>
⟨p>Vader, we danken U zo voor dit samenzijn, voor de ontmoeting met elkaar en voor de rijkdom die we hebben mogen bezitten in Hem die de dood heeft overwonnen: Christus Jezus onze Heer, de Redder van deze wereld. Vader, we bevelen elkaar zo ook bij U aan. We danken U dat we geheel voor Uw rekening zijn, dat U ons leven leidt, dat U die wolk bent die ons leidt en die lichtend voor ons uitgaat. Van U verwachten we nooit te veel.⟨/p>
⟨p>In dat dankbare besef willen we deze avond zo afsluiten. In de naam van Uw Zoon, Christus Jezus onze Heer. Amen.⟨/p>