⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik: de Kwalitatieve Betekenis van de Ene God⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wij gaan ons opnieuw bezighouden met dit alomvattende thema, en met recht alomvattende thema: de Ene God. Er zullen nog een tweetal andere studies volgen in de maanden april en mei, Deo volente uiteraard. Dit keer gaan we ons met een specifiek onderwerp bezighouden, en dat betekent dat we vooral deze avond naar het eerste hoofdstuk van het Johannes-evangelie zullen gaan, Johannes 1. Daar vinden we die woorden over het Woord dat vlees werd.⟨/p>
⟨p>Laat ik eerst voor de helderheid nog even teruggrijpen op wat we de vorige keer hebben gezien en kort samenvatten wat ook alweer het punt was. Het gaat dus over de ene God; Hij is één in de zin van integer. Dat wat Hij zegt, dat doet Hij ook. Hij is niet innerlijk tegenstrijdig, maar Hij is ook de enige God, want buiten Hem is er geen ander. Ik heb in de inleiding vrij uitgebreid stilgestaan bij het gegeven dat dit zonder enige overdrijving het allerbelangrijkste onderwerp is van de hele Bijbel. Dat zeg ik niet omdat wij hier nu toevallig mee bezig zijn en om het belang daarvan te benadrukken; de Bijbel doet dat zelf heel uitdrukkelijk.⟨/p>
⟨p>Dat vinden we niet alleen in de Hebreeuwse Bijbel, zoals de Joden dat tot op de dag van vandaag maar al te goed weten: het Sjema Yisrael. Dat wil zeggen: 'Hoor Israël, de Heer onze God is één'. Zij nemen dit dagelijks op de lippen wanneer ze gaan slapen en wanneer ze opstaan, wanneer ze de deur uitgaan en wanneer ze weer binnenkomen. Onderweg, thuis, altijd en overal is dit het grote onderwerp: namelijk dat er één God is. Het belang daarvan kun je nooit overdrijven. Het Jodendom is zich daar tot op de dag van vandaag zeer van bewust. Men zegt ook – dat zijn Joodse geluiden zelf – dat het eigenlijk het enige dogma is dat het Jodendom kent.⟨/p>
⟨p>Maar niet alleen in de Hebreeuwse Bijbel vind je dat. Ook de Heer Jezus wijst daarop als Hem hierover gevraagd wordt. We hebben dat gezien. Hij spreekt ook Zijn Vader aan als de enige waarachtige God. En de apostelen, of dat nu Judas is of Petrus of Paulus, allemaal onderstrepen ze het enorme belang van deze waarheid: er is één God.⟨/p>
⟨p>Ik heb daarbij ook laten zien dat het niet maar een kwantitatief idee is dat iets zegt over een getal, maar dat het een kwalitatief gegeven is. Het punt is namelijk dat alleen één God werkelijk God kan zijn. Op het moment dat er meerdere goden zijn – ongeacht of het er twee of drie of vier of vijfentwintighonderd zijn, zoals bijvoorbeeld in de oosterse godsdiensten als het hindoeïsme – dan kan slechts één God werkelijk allesomvattend zijn. Op het moment dat er twee goden zouden zijn, zouden ze de macht al moeten delen en zou de ene kunnen dwarsbomen wat de andere bepaalt. Alleen één God kan werkelijk over alles beschikken. Uit Hem zijn alle dingen, door Hem zijn alle dingen en tot in Hem zijn alle dingen. Dat betekent dus dat heel de schepping tot Zijn gebied gerekend wordt. Of niet alleen gerekend wordt: die wereld is Zijn wereld. Hij heeft die wereld in Zijn handen en niemand anders. Daarom kan er ook nooit iets misgaan; er is namelijk maar één God. Dan zie je dus dat het veel meer is dan alleen maar een getalletje of een kwantitatief idee.⟨/p>
⟨p>We hebben ook gezien dat ons woord 'monotheïsme' betekent dat er maar één God is. Dat staat tegenover polytheïsme, wat wil zeggen dat er meerdere goden zouden zijn. Het is zelfs een heel Bijbels idee; bij Paulus en in de Judasbrief is ook sprake van ⟨em>monoo theo⟨/em>. Dat betekent letterlijk inderdaad 'de enige God'. En wie die ene God is, ook dat hebben we gezien: die ene God is Hij die door de Heer Jezus hier op aarde werd aangesproken als Zijn Vader. U bent de enige waarachtige God. Eén God, namelijk de Vader.⟨/p>
⟨p>Een van de afspraken die we hebben gemaakt als startpunt van deze avonden, is dat we even alle traditionele ideeën aan de kant schuiven. We gaan er eigenlijk niet eens op in tijdens deze avonden. We doen het puur positief door te zeggen: slechts Bijbelse begrippen. We laten slechts de Schrift spreken en dan is het eigenlijk niet eens nodig om allerlei andere ideeën binnen de christelijke wereld te bespreken. Misschien dat we straks in de vragenbespreking daar nog even op terugkomen, dat staat iedereen vrij, maar in mijn Bijbelstudies wil ik het heel positief puur vanuit de Schrift benaderen. Vandaar ook dat ik geen begrippen ga bespreken als de drie-eenheid. Oké, nu heb ik het alsnog genoemd, en de vorige keer heb ik het ook genoemd, maar eigenlijk alleen maar om aan te geven dat ik het er niet over heb. Niet omdat ik daar tegen ben, maar het gaat er gewoon om dat we Bijbelstudie doen en dat woord, het hele begrip, komt niet in de Bijbel voor. Dus laten we het gewoon voor wat het is. Dat lijkt me ook de meest zuivere benadering. Goed, dat is eigenlijk heel kort samengevat wat we de vorige keer hebben gezien.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="431" title="Speel af vanaf 07:11">▶ 07:11⟨/button> ⟨span>De Proloog van het Johannes-evangelie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan gaan we nu naar Johannes 1. De wijze waarop Johannes zijn evangelie heeft opgetekend... De Bijbel kent natuurlijk heel wat Johannessen. Er is een beroemde die trouwens ook in Johannes 1 genoemd wordt: Johannes de Doper. Maar daar hebben we het nu niet over. We hebben het over Johannes de apostel, de broer van Jacobus, die dit evangelie heeft opgetekend. Zijn evangelie begint ontzettend verheven, met een enorme diepgang en met de woorden: "In begin".⟨/p>
⟨p>Men spreekt trouwens ook wel over de proloog. Dat is eigenlijk een heel aardige introductie. Je kent het begrip proloog wel; als je een boek aanvangt, dan begint dat met een inleiding of een voorwoord. Maar als je het wat krachtiger wilt uitdrukken, dan zeg je geen voorwoord, maar proloog. Dat betekent precies hetzelfde. In het geval van het Johannes-evangelie is dat een heel toepasselijk begrip: prologos. Want waarom? Hij begint zijn evangelie namelijk met het Woord. Dat is met recht dus een proloog.⟨/p>
⟨p>Laten we gewoon bij hoofdstuk 1 vers 1 beginnen; dat is de basis. U ziet dat ik ook nu weer deze interlineair als uitgangspunt heb genomen. Daarbij zie je dat de bovenste regel de Griekse woorden bevat die Johannes heeft opgetekend. De tweede regel is de meest letterlijke weergave en de lichtgrijze woorden laten zien hoe de NBG-vertaling dat heeft weergegeven. Dan zie je soms dat woorden weggevallen zijn, of anders worden geïnterpreteerd of vertaald. Of er worden woorden toegevoegd, zoals je dat in dit geval ziet. En dat is meteen wel heel aardig, want het begint dus letterlijk met: "In begin was het woord". Zo begint Johannes zijn evangelie.⟨/p>
⟨p>In begin was het woord. Als je dat leest en je kent de Bijbel, dan zie je dat Johannes in feite direct refereert aan hoe de Hebreeuwse Bijbel — wat wij het Oude Testament noemen — aanvangt, namelijk met Genesis 1 vers 1. Dat begint exact zo, ook met "en archè", dat wil zeggen: in begin. Dat zie je hier in de Hebreeuwse tekst: "In begin schept God (Elohim) de hemelen en de aarde." In begin, in aanvang: Bereshit. En als je de Griekse vertaling van het Oude Testament bekijkt, de zogenoemde Septuagint, die begint inderdaad ook met deze woorden: "In begin". De parallel is dus volmaakt. In begin was het woord. Let er trouwens op: er staat niet "in het begin", maar "in begin". Het is niet bepaald, het is onbepaald: in aanvang. In begin was het woord.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="673" title="Speel af vanaf 11:13">▶ 11:13⟨/button> ⟨span>Logos: de Expressie van een Gedachte⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Als je het hebt over 'woord', dan is het Griekse woord daarvoor logos. De meesten van ons kennen dat woord wel, vooral vanwege het feit dat het in onze taal op allerlei manieren is terechtgekomen. Als je naar de definitie van het woord logos kijkt, dan is dat de expressie, de uitdrukking. Expressie betekent letterlijk 'uit-persing', druk naar buiten. Logos is dus de uitdrukking van een gedachte, van een concept of een idee. Zolang het alleen een idee is, is het nog geen logos. Pas op het moment dat je er uitdrukking aan geeft, dan heet het logos.⟨/p>
⟨p>Wij kennen dat in verwante woorden als logica en logistiek, of in een logo. Denk bijvoorbeeld aan een bedrijf met een gele 'M'. Dat kan een concept zijn, maar op het moment dat je daar een vorm aan geeft en er uitdrukking aan verleent, dan heet het een logo. Het één staat voor het ander; dat zijn allemaal van die verwante betekenissen. We kennen trouwens ook heel veel woorden die op -logie eindigen, zoals theologie. Theo betekent God, dus theologie is eigenlijk de kennis, het hele concept of de uitdrukking van de gedachte van God. Of psychologie. Er zijn natuurlijk talloze woorden die eindigen op -logie, en dat komt direct van dit Griekse woord logos.⟨/p>
⟨p>Het is heel opmerkelijk: dit Griekse woord logos komt heel vaak voor in het Nieuwe Testament. In onze Bijbelvertalingen wordt het op veel verschillende manieren weergegeven, wat het soms lastig maakt omdat het niet op één manier is vertaald. Het wordt bijvoorbeeld vertaald met gesprek, een redenering, een bevel, een spreuk, een rekening, een reden of een tel. Dat laatste komt van een getal; een getal is in feite ook een concept, maar op het moment dat je het opschrijft, geef je daar uitdrukking aan. Dus ook dat is logos.⟨/p>
⟨p>Het is dus een heel breed woord. Het is niet zomaar één los woord in een regel met allemaal woordjes; daarvoor bestaat weer een ander Grieks begrip. Logos is de uitdrukking van een gedachte. Dat kan dus een redenering zijn of een rede, een reden in de zin van een motief. Dat is immers ook weer de uitdrukking van een bepaalde gedachte. Of een spreuk... er zijn nog veel meer woorden waarmee het wordt weergegeven. De grondgedachte bij logos is echter altijd: het is de uitdrukking van een gedachte. Houd dat vast.⟨/p>
⟨p>In het begin... we moeten de boel nu even woord voor woord scherp krijgen, omdat ik heel graag zo dicht mogelijk bij de Schrift wil blijven. Alleen op deze wijze blijven we bij de Schrift en komen de gedachten die Johannes hier optekent werkelijk tot ons. Als er staat: 'In het begin was het woord', dan betekent dat: van aanvang af was er logos, de expressie van een gedachte. Ik geef toe, het klinkt nu misschien nog wat vaag en filosofisch, maar het zal je verbazen hoe concreet het is.⟨/p>
⟨p>Het betekent namelijk dat er vanaf het begin, in Genesis 1 al, logos was. Dat was natuurlijk niet alleen maar een gedachte. Wie was daar? Ja, dat was God. En was daar ook een uitdrukking van een gedachte? Jazeker, want dat is precies wat God deed: God schiep de hemelen en de aarde. En wat lees je iedere keer? 'En God zeide', 'en God sprak'. Het eerste woord dat je leest is: 'Er zij licht'. Dat is logos. Niet alleen dat licht is die logos, maar als God spreekt, dan is dat logos. En let wel: God spreekt en Hij wordt gehoord. Hij wordt niet gezien.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1026" title="Speel af vanaf 17:06">▶ 17:06⟨/button> ⟨span>De Onzienlijke God Laat Zich Horen Via Zijn Woord⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dat is een heel essentiële gedachte die we om te beginnen meteen scherp moeten krijgen. We hebben het er de vorige keer trouwens al even over gehad naar aanleiding van wat we zagen in 1 Timotheüs 1, waar Paulus spreekt over de enige God, ⟨em>mono theo⟨/em>. Daar staat ook: de onzienlijke of de ongeziene. De Bijbelse waarheid is: niemand heeft ooit God gezien. Ik geef toe dat dit toegelicht moet worden, want als je de Bijbel een beetje kent, zou je daar bezwaar tegen kunnen maken. Je zou kunnen zeggen: "Ho, wacht even, niemand heeft ooit God gezien? Wat dacht je hiervan?" Maar ik verzin dit niet; het staat letterlijk zo in Johannes 1 vers 18. In ditzelfde hoofdstuk, dat begint met "In den beginne was het Woord", wordt aangegeven: niemand heeft ooit God gezien. De expressie van de gedachte was dus niet dat God gezien werd, maar wel dat Hij gehoord werd.⟨/p>
⟨p>Dat komt inderdaad volmaakt overeen met wat je leest in Genesis 1. God laat van Zich horen; Hij laat Zich niet zien. Johannes schrijft in vers 18 inderdaad: "Niemand heeft ooit God gezien." Johannes schreef dit in de eerste eeuw van onze jaartelling, dus twintig eeuwen terug. Hij blikt terug op al die honderden, wat zeg ik, duizenden jaren en hij stelt vast dat er nog nooit een mens geweest is die God gezien heeft. Niemand heeft ooit God gezien. De volgende vraag is dan natuurlijk: hoe zit dat dan met al die godsverschijningen? Er zijn nogal wat keren in de Bijbel dat je leest dat God aan Abraham verschijnt. Dat begint trouwens al veel vroeger, namelijk in de geschiedenis van Adam en Eva, waar staat dat zij God hoorden in het ruisen van de avondkoelte. Ook daar is het weer: horen. God deed van Zich horen: "Adam, waar ben je?"⟨/p>
⟨p>Je leest ook bij allerlei gelegenheden over verschijningen aan Abraham en aan Hagar. Maar dan lees je dat een engel aan haar verschijnt. In verband met Mozes lees je inderdaad ook dat de Heere aan hem verschijnt. Voordat ik daarop inga, eerst nog even dit punt: deze waarheid dat niemand ooit God gezien heeft, is de reden waarom in de Kolossensenbrief, in Exodus 33 en in 1 Timotheüs 1 — en er zijn nog meer plaatsen — gesproken wordt over de onzienlijke God. Hij wordt niet met de ogen visueel waargenomen. Dat is niet alleen maar een statement dat Johannes hier maakt; we vinden het heel de Bijbel door. Johannes trapt als het ware een open deur in; iedereen die de Schriften kende, zou weten: God is de Onzienlijke. Van Mozes lees je dat trouwens ook. Heel eigenaardig staat er dat hij was "als ziende de Onzienlijke". Dat wil zeggen dat zijn oog gericht was op Degene die niet gezien wordt.⟨/p>
⟨p>Maar nu ik het toch over Mozes heb: je leest dat Jahweh aan hem verschijnt. In de beroemde geschiedenis bij de brandende braamstruik lees je in Exodus 3 inderdaad dat Jahweh aan hem verschijnt. Maar een paar verzen later lees je dat het een boodschapper, een engel van Jahweh was. Dan stel je jezelf de vraag: hoe zat het nu? Was het nu Jahweh die hij zag in die brandende braamstruik, of was het een boodschapper? Het punt is: God verschijnt via die boodschapper. Hij wordt niet direct gezien, maar altijd als Hij gezien wordt, is het via een boodschapper die Hij zendt. Heel vaak wordt die boodschapper dan ook "de engel des Heren" genoemd, de engel van Jahweh. Via een boodschapper verschijnt Hij. Je leest trouwens ook in Handelingen 7, in de rede van Stefanus, dat een engel verscheen aan Mozes. Was het dan toch Jahweh? Ja, maar indirect.⟨/p>
⟨p>In feite representeert die engel God. Hij spreekt ook namens God. Het is zelfs zo dat die engel spreekt alsof hij God Zelf is; hij spreekt over "Ik ben de Heer, Ik ben Jahweh uw God". Maar het is de engel die spreekt. Dat moeten we goed vasthouden. Verscheen God dus aan Mozes? Zag Mozes God? Ja, maar dan wel via de engel. Niet direct, zodat het inderdaad waar blijft: niemand heeft ooit God gezien in de directe zin. Als God verschijnt in het Oude Testament, dan is dat via een engel en daar zijn vele voorbeelden van te geven, die later misschien nog wel aan de orde komen. Een heel boeiende is ook dat je leest dat God aan het volk Israël de wet geeft. De "tien woorden", maar in feite het hele bestel van bepalingen. Jahweh geeft de wet aan Zijn volk via Mozes. Maar kijk maar eens op diverse plaatsen, waaronder Handelingen 7 — ik heb de dia's erbij vermeld zodat u het gewoon kunt nakijken, want we komen er niet aan toe om al die teksten nu uitgebreid na te gaan — daar staat dat God door bemiddeling van boodschappers, van hemelse boodschappers de wet gaf. Engelen dus, zoals wij dat noemen, maar engel betekent gewoon boodschapper. God gaf door bemiddeling van engelen de wet aan Mozes. Niet direct, maar altijd indirect.⟨/p>
⟨p>Het is erg belangrijk om dit te zien, omdat je alleen op deze wijze begrijpt hoe de Bijbel aan de ene kant benadrukt dat God de Onzienlijke is en dat nooit iemand God gezien heeft, terwijl je tegelijkertijd heel veel keren leest dat God wel verschijnt. Is dat tegenstrijdig? Nee, want God verschijnt indirect via een boodschapper. Zo blijft het waar: niemand heeft ooit God gezien. Wel gehoord, dat wel.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1505" title="Speel af vanaf 25:05">▶ 25:05⟨/button> ⟨span>Het Woord Was Naar God Toe en God Was het Woord⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In het begin was het Woord en het Woord was naar de God toe. In de NBG-vertaling staat dat het Woord ⟨em>bij⟨/em> God was, maar er staat hier niet het voorzetsel ⟨em>para⟨/em>. Dat is een ander voorzetsel. Hier staat het Griekse voorzetsel ⟨em>pros⟨/em> en dat drukt beweging uit in een bepaalde richting, zoals wanneer wij ergens een pijltje bij zetten. Het Woord was naar de God toe. Let op Frans, dat is niet zomaar God; nee, het is ⟨em>de⟨/em> God. Welke God? De ene God. Dat betekent dat het Woord verwijst naar de God. Het betekent dus niet simpelweg dat het Woord bij God was; nee, het Woord is naar God toe, het verwijst naar God.⟨/p>
⟨p>Hoezo dan? Wel, dat wordt vervolgens verklaard: "en God was het Woord". Kijk, waar God zich bekendmaakt of bekendmaakte, was dat altijd via het Woord. Als God gehoord werd, dan wist je: dat is God. Wij kennen dat fenomeen zelf ook. Je hoort een stem of je hoort iemand op de piano spelen en als je een kenner bent, zeg je: "Hé, dat is Louis van Dijk." Of je hoort een zanger en herkent direct Andrea Bocelli. Je hoort alleen maar de klank of het woord en toch zeg je: "Dat is hij," of "Dat is zij." Dat is eigenlijk helemaal niet zo vreemd, want zo spreken wij daar ook over. Op het moment dat je iets hoort, zeg je: "Dat is diegene." Zo was het trouwens ook bij het eerste mensenpaar: zij hoorden God; Hij was herkenbaar aan de klanken die Hij voortbracht. We kennen allemaal dat fenomeen: je hoeft de stem maar te horen, je hoeft maar één woordje te horen en je weet al met wie je te doen hebt. Er staat trouwens ook niet: "en het Woord was God". Nee, er staat: "en God was het Woord". Dat is een heel belangrijk onderscheid. Het Woord verwijst naar God en God was het Woord. Waar God zich bekendmaakt, is dat altijd via het Woord. Op het moment dat je het Woord hoort, zeg je: "Dat is God." Dus wie was God dan? Wel, dat is Hij die zich laat horen: het Woord.⟨/p>
⟨p>Dit gaat heel diep en we gaan echt woord voor woord door de tekst heen, maar ik kan het ook niet helpen; deze eerste zinnen in Johannes zijn zo rijk dat elk woord betekenis heeft. Er staat dus: "God was het Woord". Dat woordje "was", de verleden tijd van "is", duidt op representatie. Denk aan het moment dat de Heer Jezus het brood breekt en zegt: "Dit is mijn lichaam." Je kunt daar geen wiskundig "is gelijk aan"-teken tussen zetten. De rooms-katholieken hebben dat overigens wel gedacht: dat het brood op het moment dat je het breekt daadwerkelijk verandert in het lichaam van Christus. De transubstantiatie, zoals dat met een mooi woord heet. Maar dat is niet het idee. Het betekent: dit brood representeert of betekent het lichaam; het verwijst naar het lichaam.⟨/p>
⟨p>In het boek Openbaring vind je ook vaak allerlei symbolen. Dan ziet Johannes bijvoorbeeld kandelaren en dan staat er dat de kandelaren de zeven gemeenten zijn. Dat wil zeggen: als je die kandelaren ziet en wilt weten wat ze betekenen, wat ze representeren en waar ze voor staan, dan hoor je dat het de zeven gemeenten zijn. Of de zeven koppen van dat beest dat hij uit de zee ziet opkomen; daarvan staat dat die zeven koppen zeven bergen zijn. Dat wil zeggen: het representeert zeven bergen. Of hij ziet de vrouw, die hoer die op dat beest zit, en er wordt gezegd: de vrouw, dat is de grote stad. Die vrouw is een beeld en het staat voor de grote stad Babylon. Iedere keer staat daar dan dit woordje "is". Wij gebruiken het werkwoord "zijn" altijd, bijvoorbeeld: "Ik ben André Piet." Maar in het Grieks zeg je dat niet zo; dan zeg je gewoon: "Ik André Piet." Het woordje "ben" wordt weggelaten. Het werkwoord "zijn", "is" of "was" wordt juist gebruikt als het ergens voor staat in de zin van representatie. En dat is hier ook zo: "en God was het Woord." Hij wordt gerepresenteerd door het Woord.⟨/p>
⟨p>Dus, even terugblikkend: in het begin was het Woord. Dat Woord was de uitdrukking van een gedachte. Dat Woord was naar God toe gericht, het verwijst naar God. Sterker nog: God was het Woord. Waar het Woord klinkt, daar is God.⟨/p>
⟨p>Ik wil hier trouwens nog iets over zeggen. Ik heb hier een plaatje van de Bijbel in Gewone Taal. Er kan soms behoefte aan zijn om het gewoon wat simpel te houden, maar het grote nadeel daarvan is dat er soms zo enorm veel theologie in meekomt, zoveel traditionele gedachten. Ik zal u een voorbeeld geven van hoe men het vertaald heeft. In Johannes 1 vers 1 van deze Bijbel in Gewone Taal staat: "In het begin was Gods Zoon er al. Hij was bij God en hij was zelf God." Is dit begrijpelijk? Ja, als je uitgaat van het gewone traditionele denken, zeg je: "Ah, dat betekent Johannes 1." Maar in feite heeft dit niets met vertalen te maken. Dit is geen vertalen, dit is gewoon een projectie van de eigen theologie. Er wordt hier helemaal niet over Gods Zoon gesproken; er wordt gesproken over wat er in het begin was: een Woord. En dat Woord verwees naar God. God wordt slechts gekend via dat Woord; dat Woord is God. Ik heb door deze tekst in mijn aantekeningen een dubbele streep gezet, want dit lijkt echt nergens op.⟨/p>
⟨p>Er wordt wel eens wat gezegd over de vertaling van de Jehova's getuigen, de Nieuwe Wereldvertaling. In de mainstream christelijke kringen wordt dan gezegd dat die vertaling niet klopt, omdat daar zoveel van de ideeën van de Jehova's getuigen in zitten. Nou, dat laatste klopt wel, maar als je dat als kritiek gebruikt, dan moet je wel weten dat je een behoorlijke klodder boter op je hoofd hebt. Dat geldt namelijk voor onze eigen Bijbelvertalingen ook; daar zit ook heel veel theologie in, zodat je eigenlijk op het verkeerde been wordt gezet. Ik heb het nu laten zien bij Johannes 1: dit klopt in ieder geval niet met wat Johannes zegt.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2035" title="Speel af vanaf 33:55">▶ 33:55⟨/button> ⟨span>Alle Dingen Zijn Door het Woord Geworden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik lees nu verder in Johannes 1 vers 2: "Dit was in den beginne naar de God toe." Johannes verwijst hier direct naar Genesis 1. Alle Logos, de expressie van gedachten, verwijst naar God. En dan gaat hij verder: "Alle dingen werden door hetzelfde," namelijk door dat Woord. Let hierbij op het belangrijke onderscheid: het Woord ⟨em>was⟨/em> er vanaf de aanvang, maar alle dingen ⟨em>werden⟨/em>. Dat is een groot verschil. Het Woord was er altijd al, maar de schepping is geworden. En hoe dan wel? Wel, door ditzelfde Woord.⟨/p>
⟨p>Ik geef toe dat de uitdrukking "door hetzelfde" wat oud-Nederlands aandoet, maar het betekent simpelweg: door het Woord. Ik moet hier nog iets bij zeggen en mijzelf wellicht even excuseren voor de technische zijstap, maar ik vind het van belang om dit correct weer te geven. In het Nederlands is "woord" onzijdig; we zeggen "het woord". In het Grieks is "Logos" echter mannelijk. Er zijn overigens ook talen waarin het woord vrouwelijk is, dat hangt sterk van de taal af. Omdat Logos in het Grieks mannelijk is, moet ook het verwijzende voornaamwoord mannelijk zijn. In veel vertalingen staat er daarom: "Alle dingen werden door ⟨em>hem⟨/em>." Vanuit het Grieks klopt dat, maar in het Nederlands denken we dan al heel gauw dat dit Woord een persoon is. Dat is echter niet de gedachte. Het feit dat een woord grammaticaal mannelijk is, betekent niet dat het een man of een persoon is.⟨/p>
⟨p>Ik zal daar een paar voorbeelden van geven. In het Nederlands hebben we een heleboel mannelijke woorden die geen mannen zijn: een appel, een film, een stoel of een trap. Dat zijn geen personen. Het grammaticaal geslacht heeft niets te maken met het zijn van een persoon of met biologisch geslacht. Het heeft vaak wel te maken met de onderlinge relatie. Het mannelijke is datgene wat de invulling geeft en het vrouwelijke is de vorm. Zo is de zon mannelijk ten opzichte van de maan, omdat de zon licht geeft en de maan het licht ontvangt. Maar de maan is ten opzichte van de aarde weer mannelijk, omdat de maan op haar beurt weer licht geeft aan de aarde. Het hangt er dus vanaf in welke relatie iets staat. Het mannelijke is het gevende en de inhoud; het vrouwelijke is het ontvangende en de vorm. In het Grieks zijn woorden als "strand", "rug" of "verlichting" ook mannelijk, maar dat betekent natuurlijk niet dat het mannen zijn. Ik zeg dit wellicht ten overvloede, maar ik breng het naar voren omdat men vanuit het Grieks vaak redeneert: "Alle dingen werden door hem." Dat is grammaticaal correct, maar je moet daarbij niet aan een persoon denken. Het gaat simpelweg over het Woord. "Alle dingen werden door ditzelfde," zegt de Statenvertaling terecht.⟨/p>
⟨p>Als we nu teruggaan naar de aanvang, naar Genesis 1, wat weten we daar dan van? Hoe ontstonden de dingen? God sprak en het was er. In Psalm 33 staat dat prachtig geformuleerd: "Door het woord van Yahweh zijn de hemelen gemaakt en door de adem van zijn mond al hun heer." In feite is dit een prachtige toelichting op wat Johannes naar voren brengt. In het begin was het Woord en alle dingen werden door dat Woord. Psalm 33 vers 9 voegt daar nog aan toe: "Want Hij sprak en het was er, Hij gebood en het stond er." In heel Genesis 1 gaat het voortdurend over hoe de dingen werden door de sprekende God: "God zeide: er zij licht, en er was licht." God spreekt, en alle dingen worden door het Woord van Yahweh.⟨/p>
⟨p>Wat we hiermee vaststellen, is dat er sprake is van het Woord dat God spreekt. Dat Woord van God is inderdaad heel persoonlijk, maar we hebben het hier niet over een persoon ⟨em>naast⟨/em> God. Ik vind het belangrijk om dit te benadrukken, omdat er vaak dingen worden ingelezen die er niet staan. Dat zag je bijvoorbeeld in de Bijbel in Gewone Taal: "In het begin was Gods Zoon er al." Maar zo staat het er niet. Er staat: "In het begin was het Woord." God sprak, en dat Woord ís God, maar het is geen persoon naast God. Dat dit inderdaad niet een tweede persoon naast God is, blijkt ook uit andere schriftplaatsen. In Job 9 lezen we dat God "geheel alleen de hemel uitspant". God had geen hulp naast Zich nodig; Hij alleen deed dat. In Jesaja 44 zegt God: "Ik ben Yahweh, die alles gemaakt heeft, die de hemel heb uitgespannen, Ik alleen, die de aarde uitgebreid heb door eigen kracht." Er staat nadrukkelijk: "Ik alleen."⟨/p>
⟨p>Nu geef toe dat er in poëtische boeken, zoals in Spreuken 8, wel eens wordt gezegd dat de schranderheid en de wijsheid bij God woonden. Dat is beeldspraak. Het wil zeggen dat Gods verstand en wijsheid Hem ondersteunden, maar het zijn geen afzonderlijke personen. Net zoals er in de Psalmen staat dat Gods rechterhand Hem ondersteunde. Dat betekent niet dat die rechterhand ineens een afzonderlijk persoon is. Nee, het betekent dat God Zich daarvan bediende. En dat is met het Woord ook zo. Het Woord is geen zelfstandige persoonlijkheid naast God; het is Zijn expressie. Het is God Zelf zoals Hij gehoord wordt en zoals de hele schepping tot stand kwam.⟨/p>
⟨p>Alle dingen werden door ditzelfde Woord en zonder dit Woord werd ook niet één ding dat geworden is. Noem maar iets wat deel uitmaakt van de schepping; het is allemaal ontstaan door het Woord. Dat is overigens de belangrijkste reden om je bezig te houden met het Woord van God. Er is niets grootser, heerlijker of origineler dan het Woord. Met "origineel" bedoel ik dat alles zijn oorsprong, zijn origine, vindt in het Woord. Alles. Want God sprak en het was er.⟨/p>
⟨p>Hoe zijn de dingen die we zien ontstaan? Er zit een gedachte achter. Alles is zo ongelooflijk intelligent gemaakt; we zien overal "Intelligent Design" in de schepping. Hoe is dat ontstaan? God sprak Zijn Woord, de Logos. Het is allemaal ook heel logisch. Dat wil niet zeggen dat wij het altijd begrijpen, maar het zijn Zijn gedachten. Hij sprak, en Hij alleen maakte de hemelen en de aarde door Zijn Woord. Het is ook zo logisch dat de hele schepping dezelfde boodschap heeft als de Bijbel. De Bijbel is het Woord dat opgetekend is, en de schepping is het Woord dat we waarnemen als we omhoog kijken naar de sterren. Beide hebben dezelfde oorsprong en komen bij God vandaan. De schepping is via het Woord gekomen en daarom heeft dat Woord zo'n enorme kracht. Vandaar dat er in vers 4 staat: "In het Woord was leven en het leven was het licht der mensen."⟨/p>
⟨p>Hoe is leven ontstaan? Dat kun je natuurlijk op academici loslaten en die zeggen dan dat dat allemaal door een oerknal en dergelijke is ontstaan. Maar dat is natuurlijk onzin. Het is zo verrassend, zo intelligent. Nog niet zo lang geleden las ik daar een leuke column over. Al zou men nu in laboratoria, na tientallen jaren, er uiteindelijk in staat zijn om een onderdeeltje van een cel te maken – het gaat ze niet lukken, maar laten we voor even meegaan in dat gedachte-experiment.⟨/p>
⟨p>Al zou men daartoe in staat zijn, heeft men dan bewezen dat de dingen zomaar kunnen ontstaan? Nee, dan heeft men juist één bewijs geleverd: dat er ongelooflijk veel breinkracht, denkkracht en intelligentie voor nodig is om zelfs maar iets heel simpels van de schepping te maken. Je moet niet denken dat wanneer je een baksteen hebt gemaakt, je kunt zeggen: "Ik heb eigenlijk al bijna een hele kathedraal gebouwd." Dan ben je er nog niet hoor, als je een baksteen hebt gemaakt. Nee, in die orde van grootte ligt dat. Alle dingen zijn door het woord geworden; dat is wat Johannes zegt. En er is geen ding geworden dan alleen door dat woord.⟨/p>
⟨p>Johannes gaat verder. Hij spreekt over Johannes de Doper, die kwam getuigen van het licht, hoewel hij zelf niet dat licht was. In vers 14 komt hij weer terug op dat woord. Nog steeds is dit de proloog, het voorwoord, en dan zegt hij in vers 14: "En het woord werd vlees."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2809" title="Speel af vanaf 46:49">▶ 46:49⟨/button> ⟨span>Het Woord Werd Vlees: Verwekt Door de Vader⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dus naar wat hij zojuist allemaal heeft opgetekend over dat woord van God, hoe alle dingen daardoor zijn geworden. En nu zegt hij in vers 14: "En het woord werd vlees en heeft onder ons gewoond en wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van de eniggeborene van de Vader." Ik kom daar straks op terug, maar eerst even dit: het woord werd vlees. Ja, hoe? Gewoon lezen wat er staat: het woord werd vlees. Het woord van God, waar ooit alle dingen door ontstaan zijn — want God sprak en het was er — datzelfde woord kwam duizend jaren later tot Maria en zij werd zwanger zonder tussenkomst van een man.⟨/p>
⟨p>Laten we daar niets anders van maken. Ik kom weer even met de Bijbel in Gewone Taal, eigenlijk alleen maar om te illustreren hoe belabberd mensen met het woord omgaan en het eigenlijk op deze manier totaal van zijn betekenis beroven. Wat men doet is niet het woord doorgeven, wat een vertaling zou moeten doen; nee, men projecteert slechts de eigen gedachten daarin, waarvan men denkt: dat zal wel de betekenis zijn. Of: dat heeft de kerk altijd al duizenden jaren zo aan ons geleerd. Ja, en? Het gaat er niet om wat de kerk leert, het gaat er niet om wat de gemeenten leren, maar wat de geest tot de gemeenten zegt, namelijk via het woord. Maar in de Bijbel in Gewone Taal staat hier in Johannes 1 vers 14 niet "het woord werd vlees", maar daar hebben ze van gemaakt: "Gods Zoon is een mens geworden." Weer hartstikke fout. Dat staat er niet en dat kan er ook niet staan.⟨/p>
⟨p>Dat ga ik u nu laten zien, want ik zei u al: het woord werd vlees, heel letterlijk. We gaan even naar Lukas 1, waar we de geschiedenis vinden dat Maria wordt bezocht door een hemelse boodschapper, Gabriël. In vers 31 staat dat er tegen haar gezegd wordt: "En let op, je zult zwanger worden en een zoon voortbrengen en je zult hem noemen bij de naam Jezus." Later wordt die naam ook verklaard: JAHWEH is redder. Dat is wat Jezus betekent: Yeshua. Maria zegt dan tegen de boodschapper: "Hoe zal dit dan zijn, omdat ik geen man beken?" Met andere woorden: ik heb geen gemeenschap met een man, hoe kan ik dan zwanger worden?⟨/p>
⟨p>Dan is het antwoord in vers 35: "Heilige geest zal op jou komen en kracht van de Allerhoogste zal jou overschaduwen. En daarom zal het heilige dat verwekt wordt, de Zoon van God worden genoemd." Let op: niet "de Zoon van God werd mens", nee, het woord kwam tot Maria. Dat woord maakte dat zij zwanger werd, want geest kwam daarmee. De kracht van de Allerhoogste kwam over haar. Zo werd ze zwanger, zonder tussenkomst van een man. En omdat God zelf deze persoon verwekt, wordt hij Gods Zoon genoemd. "Daarom zal het heilige dat verwekt wordt..." Heilig, hoezo? Wel, het is namelijk de kracht van de Allerhoogste, een heilige geest die over haar zou komen en die zou maken dat ze zwanger werd.⟨/p>
⟨p>Dat is volstrekt uniek, vandaar ook dat de Heer Jezus genoemd wordt de eniggeborene, de enige geboren zoon van God. Van al die miljarden mensen die er geleefd hebben of nog geboren zullen worden, is er maar één die inderdaad op deze wijze, zonder tussenkomst van een man, is geboren. Geen enkel ander mens. Hij is de enige geboren zoon van God, maar daarom heet hij ook de Zoon van God. Vandaar ook dat het echt dwaasheid is — sorry dat ik het zeg — om te zeggen: "Gods Zoon werd mens." Nee, het woord werd vlees. Hou je gewoon aan de Bijbelse taal, dat lost niet alleen problemen op, het zorgt er zelfs voor dat je ze niet eens krijgt. Dit voorkomt problemen. Dit houdt je dicht bij de taal van de Schrift: niet Gods zoon werd mens, maar het woord werd vlees. En omdat God zelf dit leven verwekte, daarom zal het heilige dat verwekt wordt, Zoon van God worden genoemd. Dit hoeft niet eens uitgelegd te worden, dit is zo simpel.⟨/p>
⟨p>De volgende keer gaan we daarop door, dan gaat het specifiek over de Zoon van God en de geweldige betekenis daarvan. Waarschijnlijk komt dit vers dan ook nog wel even voorbij, maar nu noem ik het vooral omdat het gaat over het woord dat tot Maria kwam. Je leest nog even verder dat Maria zei: "Zie, de slavin van de Heer, moge mij geschieden naar uw woord." Naar uw uitspraak. Met andere woorden: u hebt gesproken via de boodschapper, het woord van God kwam tot haar en zo werd zij zwanger. Zo werd dat woord vlees. Het woord van God, waar alle dingen door ontstaan zijn, werd nu vlees. Vandaar dat de Heer Jezus met recht de Zoon van God is, de enige geboren zoon van God, maar ook het vlees geworden woord.⟨/p>
⟨p>Heel concreet dus: het woord werd vanaf toen — en dat is voor het eerst — vlees. Alle dingen waren al geworden door het woord, maar nu werd het woord vlees. Daarmee is de Zoon van God die verwekt werd, het vlees geworden woord van God. Dat is wat Johannes hier naar voren brengt: "En het woord werd vlees en het woonde te midden van ons." Er staat trouwens letterlijk: het tabernakelde te midden van ons. Het woonde als in een tent. Dat zie je niet in de gewone vertalingen, maar bijvoorbeeld in de Thealos-vertaling staat zoiets: "het woord tabernakelde onder ons." In feite is de tabernakel, die tent van God onder de mensen, ook een type van de Heer Jezus Christus zelf.⟨/p>
⟨p>In ieder geval, het woonde te midden van ons en wij sloegen zijn heerlijkheid gade. Daar wil ik nog wat meer over zeggen, maar ik stel voor dat we eerst eens even gaan pauzeren. Ik geef toe, deze eerste delen zijn pittig. Ik kan me voorstellen dat u zegt: "Ik vond dit wel pittig," en dat u even goed de gedachten erbij moet houden om Johannes hierin te volgen. Maar ik hoop dat u het belang ervan inziet om dit scherp te hebben: om gewoon dicht bij de orakels, bij de woorden van de Schrift te blijven en zo de dingen te verstaan. Oké, dan stel ik voor dat we eerst even gaan pauzeren. We hebben nog wat dia's te gaan en misschien dat er straks nog gelegenheid is om wat vragen die wellicht opgekomen zijn te bespreken.⟨/p>
⟨p>Wat ik zojuist voor de pauze naar voren gebracht heb, gaat over het woord waar alle dingen door zijn ontstaan. Dat kwam ooit tot Maria en daardoor werd zij zwanger. Het woord werd vlees. Zo werd Maria — zo lees je het letterlijk ook — bevrucht en inderdaad, haar geschiedde naar het woord dat tot haar kwam. En dan lees je dus in vers 14: "Het woord werd vlees en het woonde of tabernakelde te midden van ons." Eigenlijk is het idee: Gods heerlijkheid was verborgen, Hij woonde als in een tent, als in de tabernakel, te midden van ons.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3401" title="Speel af vanaf 56:41">▶ 56:41⟨/button> ⟨span>Wij Hebben Zijn Heerlijkheid Aanschouwd⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Johannes zegt er dan bij: "en wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd". Hij spreekt hier als ooggetuige; wij sloegen Zijn heerlijkheid gade. De NBG-vertaling gebruikt het woord 'aanschouwd', en dat is nog wat sterker dan alleen maar zien. Het gaat om nauwkeurig waarnemen, het werkelijk kunnen bezien en vaststellen. Dat was inderdaad heel visueel. Het woord zelf wordt niet gezien — het woord wordt gehoord — maar de heerlijkheid ervan en de uitstraling (want dat is wat heerlijkheid ook is) werd wel gezien. Dat woord woonde te midden van ons en wij sloegen Zijn heerlijkheid gade.⟨/p>
⟨p>Een aantal keren voordat de Heere Jezus stierf, is die heerlijkheid van de Zoon van God inderdaad uitdrukkelijk aan het licht getreden. Dat gebeurde voor het eerst bij Zijn doop en later ook bij wat de transfiguratie heet, de verheerlijking op de berg. In beide gevallen klonk toen uit de hemel de stem: "Deze is mijn Zoon." Hoezo "Mijn Zoon"? Wel, door God Zelf verwekt. Ik moet er trouwens bij zeggen dat dit een dubbele betekenis heeft; het is dubbelzinnig omdat het zowel slaat op het feit dat Hij ooit verwekt is uit Maria, als ook op het feit dat Hij later werd verwekt uit de doden — opgewekt uit de doden door de heerlijkheid van de Vader. In die dubbele zin van het woord is Hij inderdaad de Zoon van God.⟨/p>
⟨p>Neem het loutere feit dat de Heere Jezus bij Zijn doop in de Jordaan onderging in het watergraf. Dat is het Bijbelse beeld. Hij stond daaruit op en dan lees je dat de hemelen zich openden en een stem uit de hemel klonk: "Deze is mijn geliefde Zoon." De Geest Gods daalde in de gedaante van een duif op Hem neer. Dus als Johannes zegt dat wij Zijn heerlijkheid hebben aanschouwd, dan was dat ook echt heerlijkheid. Normaal gesproken was dat verhuld en niet zichtbaar. Wanneer de Heere Jezus hier op aarde rondwandelde, dan lezen we in Jesaja 53 dat Hij gestalte noch luister had waardoor wij Hem zouden hebben begeerd. In Zijn uiterlijke verschijning en in Zijn omwandelingen op aarde was op zich niets bijzonders te zien. Maar bij enkele gelegenheden werd Zijn heerlijkheid als Zoon van God inderdaad in het licht gesteld.⟨/p>
⟨p>Later bij de verheerlijking op de berg werd dat ook weer gezien. Johannes was daarbij, samen met Jakobus en Petrus, en zij namen dat visioen waar op de berg. Ze zagen dat Zijn aangezicht straalde gelijk de zon in haar kracht; een enorme heerlijkheid. Ik denk overigens dat zij daar ook een visioen hebben gezien van de toekomst, maar ik aarzel een beetje om dat nu helemaal uit te leggen, want dat zou ons te ver voeren. In ieder geval: wij hebben Zijn heerlijkheid gade geslagen. Dat is een aantal keren zo duidelijk geweest en Johannes was daar ooggetuige van.⟨/p>
⟨p>Hij zegt er nog bij: het was een heerlijkheid als van een eniggeborene bij Vader. In de grondtekst staat hier het woordje 'para'. De heerlijkheid die getoond werd bij die gelegenheden, bij Zijn doop in de Jordaan en bij de transfiguratie op de berg, was overweldigend. In beide gevallen klonk de stem uit de hemel en werd er door God Zelf gesproken. Ook dat was weer een stem die gehoord werd: "Deze is mijn Zoon, mijn geliefde, hoort Hem, in wie Ik al Mijn welbehagen heb." Vandaar dat er staat dat het een heerlijkheid was als van een eniggeborene bij Vader. Daar klonk immers Vaders stem: "Deze is mijn Zoon", namelijk degene die Ik Zelf verwekte. Dit zijn de eerste veertien verzen over het Woord dat vlees werd. Tot en met vers 14 is dit inderdaad het voorwoord van Johannes.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3744" title="Speel af vanaf 01:02:24">▶ 01:02:24⟨/button> ⟨span>Het Getuigenis van Johannes de Doper over Pre-existentie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Vanaf vers 15 begint de eigenlijke geschiedenis; dan gaat Johannes verhalen wat er plaatsvond. Er staat dat Johannes getuigt, en dat is misschien een beetje verwarrend, maar de Johannes die hier genoemd wordt, is niet de schrijver van het boek, maar Johannes de Doper. Johannes getuigt van Hem en hij heeft geroepen: "Deze was het van wie ik zei: Hij die na mij komt, die is vóór mij geweest." U weet, de Heer Jezus was een half jaar jonger dan Johannes; er zat zes maanden verschil tussen hen. Het was een neef, maar Johannes zegt: "Hij die na mij komt, die is vóór mij geweest." Ik moet er trouwens bijzeggen dat het publieke optreden van Johannes ook eerder begon. Pas later begon het publieke optreden van de Heer Jezus, eigenlijk bij de doop in de Jordaan, toen Johannes daar al doopte en velen uit het Joodse land bij hem kwamen om gedoopt te worden.⟨/p>
⟨p>Maar Johannes heeft dus van Hem getuigd en gezegd: "Deze was het van wie ik al zei: Hij die na mij komt, de Messias, die is vóór mij geweest." Dat betekent: ik mag weliswaar ouder zijn, maar Hij was er al vóór mij. Want, zo zegt hij, Hij is vóór mij geweest, want Hij was eerst. Weet u hoe ze dit noemen? Dit is de gangbare term en het lijkt me een fijne, logische uitdrukking: men spreekt dan over het voorbestaan van de Zoon. Er is ook een hele deftige term voor: pre-existentie. 'Pre' betekent 'vóór' en 'existentie' is 'zijn' of 'bestaan'. Wij existeren, wij bestaan. Pre-existentie is dus voorbestaan. Johannes zegt dus dat Hij die na hem komt, een voorbestaan had. Hoezo voorbestaan, en als wat dan? Het antwoord is: als Logos.⟨/p>
⟨p>Hier in vers 15 begint de eigenlijke evangeliebeschrijving, want daarvoor was het allemaal nog het voorwoord, de proloog. Het eerste wat er dan gezegd wordt, is dat Johannes heel uitdrukkelijk verklaart: "Degene die na mij komt, die was er vóór mij." Hoe dan wel? Dat had Johannes in de eerste veertien verzen gezegd: namelijk als Logos. Hij is het vleesgeworden Woord van God. Dat is wat er staat, en dus had de Heer Jezus een voorbestaan. Maar dan moet je niet zeggen wat men er meestal van maakt: "Hij was Gods Zoon en die is mens geworden." Weet u wat de Bijbel in Gewone Taal daarvan maakt? Het is inderdaad de uitleg die meestal gegeven wordt: "Gods Zoon werd mens." Nee, het Woord werd vlees. Dat is de Bijbelse gedachte. Had Hij een voorbestaan als een persoon bij God of zo? Nee, als het Woord van God. Want Hij was namelijk Woord, en dat Woord is vlees geworden. Dat is misschien een wat vreemde manier om daarover te denken, over voorbestaan.⟨/p>
⟨p>Dit is trouwens nog een heel mooi voorbeeld; ik neem even de gelegenheid te baat. Toen ik op weg hiernaartoe was – en dan heb je even de tijd om na te denken, want we doen er vijf kwartier over – dacht ik: ik ben eigenlijk één diaatje vergeten. Eigenlijk wilde ik dat erbij doen, maar die heb ik nu dus niet bij de hand. Wat ik daar wilde vertellen, was wat je leest over Levi in Hebreeën 7. Laat ik dat kort proberen toe te lichten. In Hebreeën 7 lees je over Melchizedek, de koning-priester van Salem. Abraham komt bij hem en Abraham is diep onder de indruk van deze Melchizedek. Hij buigt voor hem neer, krijgt van Melchizedek brood en wijn en Abraham wordt door hem gezegend. Wie die priester precies was, wat zijn geslachtsregister was of wie zijn vader en moeder waren en wanneer hij geboren werd, wordt allemaal niet vermeld. Normaal gesproken was dat bij het priesterschap heel belangrijk, maar van deze priester lees je nergens van een begin van dagen. Omdat dat niet vermeld wordt, zegt de schrijver van de Hebreeënbrief dat hij juist daarin een geweldig type is van de Priester, een Koning-Priester naar de ordening van Melchizedek.⟨/p>
⟨p>Maar waar ik bij mijn punt wil komen: Abraham boog voor Melchizedek. De schrijver van de Hebreeënbrief zegt dan dat Levi bij wijze van spreken ook al voor Melchizedek neerboog. Hoezo Levi? Dat was toch de achterkleinzoon van Abraham? Ja, maar hij was nog in de lendenen van Abraham. Wij vragen ons weleens af: "Waar was ik voordat ik geboren was?" Vroeger kreeg ik dan als antwoord: "Toen zat je in de rode kool." Oh ja, de rode kool, zo was het. Maar in de Bijbelse gedachte is het: waar was je? In de lendenen van je vader, of in dit geval de lendenen van je overgrootvader Abraham. Het idee is dat Levi, hoewel hij nog maar in de lendenen van zijn overgrootvader Abraham was, al voor Melchizedek neerboog. Wat de schrijver van de Hebreeënbrief dan eigenlijk betoogt, is dat je daarin ziet dat het Levitische priesterschap minder was dan dat van Melchizedek. Want Levi heeft, terwijl hij nog in de lendenen van zijn overgrootvader Abraham was, al neergebogen voor Melchizedek. Had Levi een voorbestaan? Ja, maar hij was in de lendenen van zijn overgrootvader.⟨/p>
⟨p>Dat is het. Dat diaatje wilde ik erbij hebben; misschien dat ik hem er alsnog even tussen voeg. Maar het is boeiend genoeg om het idee van voorbestaan te verduidelijken. Boog Levi letterlijk voor Melchizedek? Nee, dat niet, maar in zijn voorbestaan in die zin wel. En in welke zin had de Heer Jezus een voorbestaan? Wel, Hij was het Woord van God. Je kunt inderdaad zeggen dat de hemelen en de aarde door Hem gemaakt zijn. Dat zeg ik niet alleen, dat zegt Paulus ook in de Colossensebrief. En trouwens, in Johannes 1 lees je het ook: "Alle dingen zijn door het Woord geworden en het Woord is vlees geworden." Dus het vleesgeworden Woord is in feite ook degene door wie hemel en aarde ontstaan zijn. Dat is een hele Bijbelse gedachte. Maak daar nou niet van dat er bij het begin van de schepping naast God nog iemand was, Gods Zoon of zo. Nee! Het was het Woord van God, en het Woord is vlees geworden. In die zin was Hij er vóór Johannes. Dat is waar Johannes op wijst: "Degene die na mij komt, die was er vóór mij", namelijk als Logos.⟨/p>
⟨p>Ik doe nu moeite om dit duidelijk te maken, want dit is de gedachte die Johannes naar voren brengt. Wij doen er verstandig aan om daar niets aan af te doen, maar ook niets aan toe te voegen. Laat het zo zijn. We zullen trouwens de volgende keer – eigenlijk is dat min of meer deel twee van waar we het nu over hebben – specifiek gaan inzoomen op de Zoon van God, dan zal ik er nog wel wat meer over zeggen. Maar Johannes belicht, in tegenstelling tot Matthäus, Marcus en Lucas, juist deze identiteit van de Heer Jezus heel sterk: als het vleesgeworden Woord. Matthäus, Marcus en Lucas doen dat niet. Matthäus wijst er bijvoorbeeld op dat de Messias voorzegd is en dat Hij verwekt werd door God. Lucas doet dat ook heel nadrukkelijk. Maar Johannes zegt: aangezien het Woord tot Maria kwam, betekent dit dat Hij al een voorbestaan had als de Logos van God.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4400" title="Speel af vanaf 01:13:20">▶ 01:13:20⟨/button> ⟨span>De Hemelse Oorsprong in het Gehele Johannes-evangelie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dat is niet alleen in Johannes 1 de gedachte, maar je ziet dat het hele evangelie door iedere keer weer eruit springen en doorklinken. Dan staat er bijvoorbeeld in Johannes 6 vers 38 – ik geef de versnummers er even bij – dat Jezus hier zegt: "Ik ben van de hemel neergedaald." Dat is dan ook de logische gedachte. Het gaat daar trouwens ook over het manna dat uit de hemel neerdaalde, en de Heere Jezus zegt: "Dat ben Ik, Ik ben uit de hemel neergedaald." Trouwens, het manna is ook een beeld van het Woord van God, de Logos.⟨/p>
⟨p>Johannes 6 vers 62 zegt dat jullie de Zoon des Mensen zullen zien opvaren waar Hij tevoren was. Dat wil zeggen: Hij komt bij God vandaan. Ja natuurlijk, God heeft Hem verwekt. Zijn oorsprong is God, dus Hij komt inderdaad van boven. Ziet u dat de Heere Jezus Christus echt uniek is? Hij is mens. Hij is niet de ene God, maar Hij is wel de unieke Middelaar waar er geen ander van is. Hij is de unieke Zoon van God, de eniggeboren Zoon van God. Er is één God en er is één Middelaar. Zoals God uniek is, zo is de Middelaar ook uniek. Er is één God en er is één Middelaar: de mens Christus Jezus, die Zichzelf gegeven heeft tot een losprijs voor allen.⟨/p>
⟨p>Inderdaad, Hij is volstrekt uniek, ook in Zijn voorbestaan als Logos. "Eer Abraham was, ben Ik." Hoe dan? Als Logos. Over dat vers is trouwens nog wel meer te zeggen, maar dat laat ik hier eventjes voor wat het is. Ik geef dit even als voorbeeld van hoe dit in het Johannes-evangelie iedere keer weer opnieuw doorklinkt.⟨/p>
⟨p>Heel sterk is ook Johannes 17 vers 5. Weet u nog dat ik er de vorige keer op wees dat de Heere Jezus in het zogenoemde hogepriesterlijk gebed zegt: "Vader, dit nu is het eeuwige leven, het aeonische leven: dat zij U kennen, de enige waarachtige God, en Jezus Christus die U gezonden hebt." En dan een paar verzen later staat er: "Verheerlijk Mij met de heerlijkheid die Ik bij U had eer de wereld was." De Logos. Wist u dat de Heere Jezus die heerlijkheid al had? De heerlijkheid die Hij heeft gekregen als de Opgewekte, toen Hij is gaan zitten aan de rechterhand Gods waar Hij nu is, die stond al vast voordat de wereld was. Daarom zegt de Heere Jezus: "Verheerlijk Mij met die heerlijkheid die Ik reeds in Uw Woord had, als Logos, voordat de wereld was."⟨/p>
⟨p>Ik zei al: deze inleidende woorden van de Johannes-proloog zijn heel verheven. Ik kan me voorstellen dat als u dit nu zo hoort, u aanvoelt dat dit heel hoog gaat. Ik zeg niet dat het onbegrijpelijk is, maar we voelen allemaal wel aan dat het over zeer verheven zaken gaat als we het over deze dingen hebben. Wie is de Heere Jezus Christus? Ja, de Logos waar alle dingen door ontstaan zijn. Het Johannes-evangelie heeft dan ook terecht de naam het evangelie te zijn dat voortbouwt op de voorgaande evangeliën en de Heere Jezus schildert in Zijn meest verheven heerlijkheid. De heerlijkheid die Hij nu heeft gekregen, sinds Hij verhoogd is aan Gods rechterhand, die heerlijkheid was al vastgelegd; die stond al in het Woord vast, in het Woord van God Zelf, de Logos, voordat de wereld er was. Ik heb daarmee de laatste dia gehad. De volgende keer gaan we verder met een volgend deel en spreken we over de Zoon van God.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4702" title="Speel af vanaf 01:18:22">▶ 01:18:22⟨/button> ⟨span>Vragenbespreking: Voorbestaan en Menswording⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nu we de dia's iets eerder hebben doorlopen, is er de gelegenheid om nog even met elkaar de puntjes op de i te zetten of wat vragen toe te lichten. Zijn die er? Als u zegt: "Die zijn er niet", dan heb ik ze blijkbaar allemaal weggenomen.⟨/p>
⟨p>Het eerste woord in de Schrift was: "Er zij licht". Dat is een prachtig thema dat ook in Johannes voorkomt. U bedoelt het Licht der wereld? Ja, ook dat is namelijk vlees geworden. In 2 Korintiërs 4 zegt Paulus dat de God die sprak: "Licht schijne uit de duisternis", die heeft het doen schijnen in onze harten om ons te verlichten met de heerlijkheid van de kennis van God. Dus wat in Genesis 1 staat – "Er zij licht" – was ook een profetie dat het Licht zou komen en de duisternis zou verdrijven.⟨/p>
⟨p>Iemand merkt op: "Ik vind het heel erg moeilijk om me voor te stellen dat Jezus, het vleesgeworden Woord, ooit was wat Hij was voordat Hij geboren werd. Dat Hij toen 'het Woord' was, daar kan ik me weinig bij voorstellen."⟨/p>
⟨p>Het is ook uniek. Ik denk dat het punt waarom dit lastig is, is dat wij bij voorbestaan altijd denken aan een bewust, persoonlijk voorbestaan. Zo wordt dat ook vaak in verband met de Heer Jezus uitgelegd. Men zegt dan: Hij was al een persoon, meestal noemt men Hem dan de God-Zoon, en Hij werd vervolgens mens. De menswording wordt dan opgevat alsof het een daad van Jezus Christus zelf was. Dat is een punt dat wellicht nog even aangestipt moet worden, want dat wordt vaak gebaseerd op Filippenzen 2, waar gesproken wordt over: "Laat die gezindheid in u zijn, welke ook in Christus Jezus is", die in de gestalte Gods zijnde Zichzelf heeft ontledigd.⟨/p>
⟨p>Wat men daar meestal uit afleidt, is dat het gaat over de Heer Jezus Christus die ooit in de gestalte Gods was en zich van daaruit heeft ontledigd. Maar dat staat er niet. Hij is nú in de gestalte Gods, en Hij heeft Zichzelf inderdaad ooit ontledigd en vernederd. Hij heeft de gestalte van een slaaf aangenomen en is gehoorzaam geworden tot de dood aan het kruis. Dat is die weg van ontlediging en van vernedering tot de dood van het kruis. Daarom heeft God Hem ook uitermate verhoogd. Maar het idee is niet dat Hij ooit in de gestalte van God was en dat Hij zich daaruit vernederd heeft, alsof het een daad van Hemzelf was.⟨/p>
⟨p>Nee, God heeft Hem verwekt, namelijk door het Woord tot Maria te laten komen en haar te overschaduwen met de kracht van de Allerhoogste door de geest. Het idee is dus niet dat Hij een persoonlijk voorbestaan had; Hij was het Woord. Dat is inderdaad abstract. Een woord kun je niet pakken; je kunt het alleen maar horen. En dat Woord kwam tot Maria en werd vlees. Zo is Hij het vleesgeworden Woord.⟨/p>
⟨p>Later lees je ook in het boek Openbaring, wat trouwens ook geschreven is door Johannes, dat wanneer de hemel zich straks gaat openen, er staat: "En Hij kwam uit de hemel, Hij, Wiens naam was: het Woord Gods." Het is dus een van Zijn benamingen: dat Hij inderdaad het Woord Gods is dat vlees is geworden. Dat kan van geen enkel mens gezegd worden; daarin is Zijn heerlijkheid uniek.⟨/p>
⟨p>Dus als u zegt: "Dat is moeilijk voorstelbaar", dan klopt dat. Dit is ook niet voorstelbaar in de zin van visualisering, alsof er twee personen bij elkaar waren en dat God door middel van de Heer Jezus ooit de wereld heeft gemaakt. Nee, het was Zijn Woord dat de wereld maakte, en dat Woord werd vlees.⟨/p>