⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie: de Veertig Jaren voor 70 Ad en Typologische Parallellen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Voor de derde keer, en het is trouwens ook de laatste keer – want het is ook de laatste studieavond van dit seizoen – dat we ons bezig gaan houden met de tijdlijn van het Nieuwe Testament. Dat kan niet anders dan enigszins summier zijn, want het is een groots onderwerp. En toch heeft dat ook wel weer z'n voordelen: om het eens wat breder te bezien en de grotere verbanden te ontdekken. Nou, vanavond houden we ons bezig met, zoals trouwens hiervoor ook was aangekondigd, de veertig jaren voor 70 AD.⟨/p>
⟨p>70 AD is het jaar dat ik hier eigenlijk ook als een soort van begrip gebruik, zoals wij spreken over '40-45', want dan weten we allemaal dat we denken aan de periode van de Tweede Wereldoorlog. Zo is 70 AD het jaar bij uitstek waarbij je denkt en herinnerd wordt aan de verwoesting van Jeruzalem en van de tempel in het bijzonder door de Romeinen. Eigenlijk is het zo dat dit vandaag wel een hele bijzondere timing is; pas later realiseerde ik me dat. Ik heb juist vanmorgen nog een stukje geplaatst waarin ik ook op deze verbanden wijs en ik wil graag toch eventjes ter introductie ons hierbij bepalen, juist op deze Hemelvaartsdag. Ik hecht helemaal niet aan deze kerkelijke kalenderdag, maar goed, de dag leent zich er wel voor om te denken aan het geweldige feit dat onze Heer inderdaad op de veertigste dag na zijn opstanding ten hemel voer.⟨/p>
⟨p>Waar ik dan vooral even aandacht voor wil vragen – en dat is dus echt ook een aanloopje naar wat ik vanavond ga vertellen – is dat er een hele bijzondere parallel is tussen dat wat gedurende die veertig dagen plaatsvond en de veertig dagen die er ooit waren toen de twaalf verspieders het land werden ingestuurd, het Beloofde Land. Toen zijn zij veertig dagen getuigen geweest en hebben ze verkend en verspied in het land. En ze kwamen terug. Nou, ik had het over het jaar 70 dat een soort van embleem is, een jaar wat ergens voor staat; wel, dat geldt voor dit plaatje eigenlijk ook. Die twee mannen, dat zullen wel Jozua en Kaleb geweest zijn denk ik, maar in ieder geval waren dat de twee van de twaalf die dan terugkwamen met zo'n gigantische druiventros als bewijs van de geweldige vruchtbaarheid van het land waar God hen in zou brengen.⟨/p>
⟨p>En die veertig dagen lopen geweldig parallel met de twaalf apostelen die veertig dagen lang ooggetuigen geweest zijn van het nieuwe leven dat de Heer Jezus Christus, de beloofde Messias, aan het licht had gebracht. Maar wat we zien bij de twaalf verspieders is dat terwijl ze vertellen wat zij die veertig dagen hebben gezien en meegemaakt en met eigen ogen aanschouwd, het volk daar in ongeloof op reageert. En dat loopt weer perfect parallel met wat we ook in het boek Handelingen lezen. Dat begint met de veertig dagen waarin de twaalf getuigen waren van Hem die was opgestaan uit de doden, Israëls Messias. Maar Israël reageert ook daar in ongeloof op.⟨/p>
⟨p>Wat er dan vervolgens gebeurt is die bekende geschiedenis: juist vanwege die veertig dagen dat zij in het land waren, moet Israël vervolgens veertig jaar in de woestijn blijven alvorens het Beloofde Land binnen te trekken. Veertig dagen, en daarop volgen veertig jaren. Wel, een exacte parallel zie je dus in de geschiedenis van het Nieuwe Testament. Want je krijgt daar die veertig dagen dat de twaalf getuigen zijn van het nieuwe leven – waar trouwens die druif ook een embleem van is natuurlijk. Maar dan vervolgens krijg je ook weer veertig jaren. Alleen eindigen die niet met het beloofde Messiaanse Rijk, maar integendeel met de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70.⟨/p>
⟨p>Maar ik moet erbij zeggen: die veertig jaren tussen 30 en 70 – en daar hebben we ons de laatste avonden mee bezig gehouden – staan feitelijk model voor veertig jubeljaren waarna Israël alsnog hersteld zal worden. Want na veertig jaar werd Jeruzalem verwoest, maar na veertig jubeljaren – en dat is een periode van 40 keer 50 jaar, oftewel 2000 jaar – zal Jeruzalem alsnog hersteld worden. Dus die veertig jaren, ja, maar dan niet zomaar kalenderjaren. Kalenderjaren, maar veertig jubeljaren of veertig cycli van jubeljaren.⟨/p>
⟨p>De aardigheid is dat je in de geschiedenis van de hemelvaart in Handelingen 1 daar al bij bepaald wordt. Want als je leest dat de twaalf weer terugkeren vanaf de Olijfberg naar Jeruzalem, dan wordt daarbij vermeld dat de afstand tussen de Olijfberg, waar de Heer was heengegaan, en Jeruzalem, de stad van de grote Koning, een sabbatsreis was. En dan moet u weten: een sabbatsreis, dat is de afstand van 2000 ellen. Dat wil zeggen dat de afstand tussen de Olijfberg als berg model staat voor de Heer die zojuist was heengegaan, ten hemel was gevaren en aan het oog was onttrokken. Ja, en de afstand – maar nu heb ik het niet over ruimte, maar over tijd – de afstand tot de stad Jeruzalem, de stad van de grote Koning, die is gemeten als 2000. En dat is een hint in de richting van de tijdspanne, de afstand die er is tussen zijn heengaan en wanneer Hij als Koning zal gaan regeren in Jeruzalem. Dat zijn, je kan zeggen 2000 ellen, maar in cycli van jubeljaren gerekend zijn dat er veertig. Veertig jubeljaren.⟨/p>
⟨p>Dus dat verhaal van die veertig blijft staan, alleen is het een andere manier van rekenen. Je rekent dan niet in... Je kunt rekenen in dagen, je kunt rekenen in weken. Veertig weken is trouwens ook een markant getal; als we het hebben over zwangerschap, dan krijg je na veertig weken de baring of de openbaring van dat wat verborgen was, van het nieuwe leven. Nou ja, er zit zoveel Bijbelse symboliek in die veertig. Maar je kunt ook rekenen in veertig maanden, of tweeënveertig maanden – die kent u ook natuurlijk – maar ook veertig jaren, of in dit geval ook veertig jubeljaren.⟨/p>
⟨p>Dus ik vind dat een buitengewoon opmerkelijke parallel. Dit is voor de goede orde geen bewijs dat de terugkeer van de Heer inderdaad na 2000 jaar zou zijn. Het is typologie, het is illustratief. Maar omgekeerd is het wel zo dat als je eenmaal de Bijbelse waarheid weet dat de Heer na 'twee dagen' zou terugkeren... Dat is profetie, expliciet, oké, ook cryptisch, maar niettemin wordt heel uitdrukkelijk gezegd door de profeet Hosea dat Hij na twee dagen tot zijn volk zou terugkeren. Dat ze Hem dan zouden zoeken en dat Israël als natie uit de dood zou opstaan, enzovoort. Ja, als je dat verstaat, dan begrijp je ook de illustraties en dan ga je de typen herkennen.⟨/p>
⟨p>Ja, en dit – die veertigste dag waarop de Heer ten hemel voer en dat dat op de Olijfberg was in de afstand met Jeruzalem – wel, het is alles zeer sprekend als u mij vraagt. En als we dan in 2023 deze Bijbelstudie houden, dan bepaalt ons dat bij het geweldige feit: zijn komst is gewoon in termen van chronologie. Ik heb het dus helemaal niet over de tekenen van de tijden, ik heb het puur over tijdrekening en de hints die de Schrift in die richting geeft; dan weten we hoe dan ook: de tijd is nabij. Dat wist Luther vijfhonderd jaar geleden al. Die zei al van: dat zal ergens zo in het begin van 2030 of 2040... nee, hij rekende voor 2045. Hij zat er een paar jaar naast bijvoorbeeld. Hij zei toen al van: let erop. En nu zitten we in die tijd en de meeste mensen zien het niet; ze slapen met de ogen open en dicht. Maar daarom is het des te belangrijker en mooier als je ogen daar wel voor open zijn gegaan en dat je die dingen mag zien en herkennen. Oké, nou, dat wilde ik op deze Hemelvaartsdag, toch deze veertigste dag na de opstanding – of na Pasen in ieder geval – toch even gememoreerd hebben.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="622" title="Speel af vanaf 10:22">▶ 10:22⟨/button> ⟨span>Terugblik op 30 Ad en Daniëls Zeventigste Jaarweek⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou, dan gaan we ook nog eventjes terugblikken en samenvatten wat we tot dusver hebben gezien. Wat hebben we bevonden? Er zijn twee jaartallen die erg belangrijk zijn, namelijk het jaar 70, dat is het jaar van Jeruzalems ondergang, en het jaar 30 AD. Dat was het jaar waarin de Heer stierf, opstond en ten hemel voer. Rond die twee jaartallen cirkelen deze studies eigenlijk voortdurend.⟨/p>
⟨p>Ik wil daar nog iets bij zeggen: Jezus' sterven markeert de helft van Daniëls zeventigste jaarweek. Dat wil zeggen: 3,5 jaar. Ik kom daar straks nog even op terug en zal het ook wat verduidelijken met een tijdbalkje. Maar het is 3,5 jaar vóór het jaar 4000 Anno Hominis, dat wil zeggen: gerekend vanaf Adam. Ik kom daar straks nog uitgebreider op terug.⟨/p>
⟨p>De vorige keer hebben we met name gezien dat Johannes de Doper en Jezus hun bediening aanvingen in het jaar 26 van onze jaartelling, in het jaar 26 Anno Domini. Waarom? Dat hebben we gezien in Lukas 3 vers 1, een heel belangwekkend vers. Nergens anders vind je een uitgebreidere tijdsaanduiding van een bepaald feit dan in Lukas 3 vers 1. Er wordt daar gezegd dat het het vijftiende regeringsjaar van Tiberius was. We weten dat zijn co-regentschap begon in het jaar 12. Als je dan doorrekent, kom je in het jaar 26 uit; dat was het vijftiende regeringsjaar van Tiberius. Het wordt allemaal beschreven: het was het jaar van Pontius Pilatus, enzovoort. Dus het jaar 26 is een heel belangwekkend getal als we het hebben over de chronologie van het Nieuwe Testament.⟨/p>
⟨p>Wanneer begon het publieke optreden van de Here Jezus? Wel, in het jaar 26. Jezus was toen in Zijn dertigste levensjaar, zo lees je. Dat betekent dat Hij geboren is – ook dat hebben we uitgebreider bekeken – in, niet 4 voor Christus zoals ik dan zeg, want dat klinkt eigenlijk heel erg raar, maar in -4 AD. Ook dat klinkt vreemd, maar wen er maar aan. Als je het jaar 26 als uitgangspunt neemt, en Hij was in Zijn dertigste levensjaar – eigenlijk was Hij nog 29 jaar, maar Hij zat in Zijn dertigste levensjaar – en je rekent vervolgens terug, dan is Hij dus geboren in -4 AD.⟨/p>
⟨p>We hebben nog iets opmerkelijks gezien, iets wat je al kon afleiden uit de profetie van Daniël: in die zeventigste week zou de Messias komen aan het einde van de 69 weken. Daarna zou er een 'week' volgen, een periode van zeven jaren, die onderverdeeld is in twee gelijke helften van 3,5 jaar. Na 3,5 jaar zou Hij het slachtoffer en spijsoffer doen ophouden. Dat is het jaar waarin de Here Jezus stierf en het grote offer werd gebracht.⟨/p>
⟨p>Jezus' bediening duurde 3,5 jaar. Dat staat zo beschreven in Lukas 13, in de gelijkenis die we hebben bezien: drie jaren krijgt die boom, en dan krijgt hij nog een jaar spijt om alsnog vrucht op te brengen. Daar wordt dat door de Heer inderdaad nadrukkelijk naar voren gebracht. Er is nog een aanvliegroute om die 3,5 jaar te zien. In de eerste plaats is er de profetie: vijfhonderd jaar van tevoren was al gezegd dat het 3,5 jaar zou zijn. Vervolgens wordt in de evangeliën inderdaad duidelijk gesproken over die drie jaren en nog een jaar spijt; ergens tussen de drie en de vier jaar heeft Jezus' publieke bediening dus geduurd.⟨/p>
⟨p>Ten slotte hebben we nog een getuige in het Johannes-evangelie. We zien daar namelijk dat Jezus gedurende Zijn publieke optreden vier keer het Pascha heeft gevierd. Ik zeg 'gevierd' tussen aanhalingstekens, want de vierde keer was natuurlijk niet echt een viering; dat was het Pascha waarop Hij zelf als het ware als Pascha geslacht werd, precies op de dag die daarvoor was vastgelegd. Vanuit de profetie, de evangeliën en specifiek het Johannes-evangelie kom je dus iedere keer op diezelfde termijn uit: Jezus' publieke bediening heeft 3,5 jaar geduurd, aanvangend in het najaar van 26 AD en voortdurend tot het jaar 30, het jaar waarin Hij stierf. Dat is wat we tot dusver hebben gezien.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="957" title="Speel af vanaf 15:57">▶ 15:57⟨/button> ⟨span>De Tweede Helft van de Jaarweek en de Steniging van Stefanus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nu moeten we nog iets bespreken, want we zijn eigenlijk daar geëindigd bij het jaar 30, namelijk het leven van de Heer Jezus. We hebben eigenlijk de tijdlijn van Jezus gezien: het begin van Zijn publieke optreden en het einde daarvan. Maar die laatste jaarweek van Daniël heeft nog een tweede helft. Ik zei al: het heeft twee keer drieënhalf jaar. Laat ik dat gedeelte nog even lezen in Daniël 9. Daar staat: "En na de zeven en tweeënzestig weken zal de Messias worden afgesneden en Hij zal niet hebben." En dan staat er vervolgens – ik sla even een paar zinnen over: "En Hij zal het verbond bevestigen voor de velen, één week. In de helft van de week zal Hij slachtoffer en spijsoffer doen ophouden."⟨/p>
⟨p>Als je dat in een schema neerzet – en ik doe het even kort, omdat we het al bij meerdere gelegenheden wat uitgebreider hebben bezien – dan krijg je dus het verhaal dat dit de tijdrekening van die zeventig weken is. Dat is in totaal dus 500 jaar en dat ving hier aan. De Messias wordt gezalfd met Geest en met kracht, oftewel Jezus’ doop in de Jordaan. Dat markeert het begin van die zeventigste week en dat duurt dan drieënhalf jaar. Want in de helft van die jaarweek sterft de Messias. Het voorhangsel scheurt, het offer is gebracht en dat maakt feitelijk alle offers die tot dusver gebracht zijn – naar de wet overigens, dat wel – overbodig. Het was slechts een schaduw; daarna verwees het. In ieder geval sterft bij die gelegenheid de Messias. Dat is na drieënhalf jaar.⟨/p>
⟨p>Dat betekent dat er nog drieënhalf jaar resteren. De Messias zou zeven jaren, een week, een jaarweek lang het verbond bevestigen. Nou ja, dat is het bekende begrip, want we hadden het net over jubeljaren. Maar een jubeljaar is niets anders dan zeven cycli van sabbatjaren: zeven keer zeven jaren. En die eindigen dan met een vijftigste jaar, een jubeljaar. Maar wat wilde ik nou zeggen? De Messias zou een week lang het verbond bevestigen. Als Hij nu in de helft van die week sterft, terwijl Hij het een week lang zou bevestigen, dan kan dat maar één ding betekenen: Hij moet opstaan om ook de rest van die zeven jaren het verbond te bevestigen. En dat is precies wat er gebeurd is. Ook in de helft van de week, op de derde dag, stond Hij op uit de doden.⟨/p>
⟨p>Wat er vervolgens gebeurd is, is dat Hij het verbond voor de velen – en voor de heilige stad, zo wordt dat in Daniël ook geformuleerd – heeft bevestigd. Hoe lang? Wel, tot aan de steniging van Stefanus. Al die tijd, ook die drieënhalf jaar die volgden, heeft Hij het verbond, het nieuwe verbond – want dat is wat de Messias zou brengen – bevestigd met vele wondertekenen. De twaalf zijn uitgegaan. Trouwens, het boek Handelingen begint er ook mee. Handelingen begint met hoofdstuk 1 vers 1 en daar zegt Lucas: "Mijn eerste boek, Theofilus, heb ik geschreven over alles wat Jezus begonnen is te doen." Met andere woorden: mijn tweede boek gaat over wat Jezus daarna doet. Wij zeggen dan: het zijn de Handelingen der apostelen. Ja, maar feitelijk presenteert Lucas het op een andere wijze, notabene in het eerste vers al. Hij zegt: "Mijn eerste boek ging over wat Jezus begon te doen," en dat betekent – ABC van begrijpend lezen – dat mijn tweede boek gaat over wat Jezus in het vervolg gaat doen.⟨/p>
⟨p>Dat is inderdaad het verbond bevestigen, en dat heeft Hij gedaan met vele wondertekenen in Jeruzalem tot aan de steniging van Stefanus. Waarom is dat zo belangrijk? Omdat bij de steniging van Stefanus – en dat is dus drieënhalf jaar verder, ik kom daar straks nog op terug – het volk officieel de opgestane Messias heeft verworpen. Kijk, bij de kruisiging hebben ze Jezus Christus gekruisigd. Maar vervolgens is aan het volk gepredikt dat zij tot bekering zouden komen, omdat ze hun Heer eerst in onwetendheid hadden gekruisigd. De leidslieden van het volk hadden Jezus Christus overgeleverd aan de Romeinen om Hem te kruisigen. Wat er gedurende die drieënhalf jaar gepredikt wordt, door Petrus met name – hij is dan de woordvoerder, maar de twaalf in het algemeen hebben dat zo gepredikt aan het volk – is dat ze tot geloof en tot bezinning zouden komen. Ze zouden terugkeren van hun wandaad en de Messias alsnog aanvaarden; dit keer de opgestane Messias. Dat is eigenlijk wat het getuigenis van de twaalf is: Hij leeft! Degene die jullie hebben gekruisigd, God heeft Hem opgewekt. Kom tot berouw en bekering, opdat de tijden van verademing mogen aanbreken. Drieënhalf jaar lang heeft dat woord in Jeruzalem geklonken en hebben er massale wondertekenen plaatsgevonden. Kijk het maar na in de eerste hoofdstukken van Handelingen, tot aan Handelingen 7 toe.⟨/p>
⟨p>Handelingen 7 is een sluitstuk, een mijlpaal. Ik vind het heel opmerkelijk – ik wil er nu niet te diep op ingaan – dat je leest dat als Stefanus gestenigd wordt, Saulus zich achter de coulissen eigenlijk al aan het warmdraaien is. Het is de eerste keer trouwens dat de naam van Saulus in dat verband wordt genoemd. Als Stefanus dan sterft, overlijdt, dan lees je dat zijn laatste woorden zijn: "Ik zie de Ben Adam, de Zoon des mensen, staan aan Gods rechterhand." Het is een mijlpaal. Waarom? Omdat hier een periode wordt afgesloten. Dat lees je ook, want vervolgens lees je in Handelingen 8 dat er een enorme vervolging uitbreekt. Alleen de apostelen blijven in Jeruzalem achter, maar de rest wordt verstrooid. Kortom, met de steniging van Stefanus eindigt er een heel specifieke periode die drieënhalf jaar geduurd heeft.⟨/p>
⟨p>De aardigheid is – of u vindt het misschien juist niet zo aardig – dat we eigenlijk alleen uit de profetie weten dat dit precies drieënhalf jaar is geweest. Daniël voorzegt dat zo: een week lang heeft de Messias het verbond bevestigd. In het boek Handelingen is dat niet direct zo te lezen. Kijk het maar eens na in alle handboeken. Ik heb mijn huiswerk echt wel aardig gedaan; ze zeggen allemaal dat die periode ongeveer drie à vier jaar geweest moet zijn. Dat klopt, maar in feite worden er in het boek Handelingen niet zulke specifieke chronologische details over gegeven, hoewel het er wel uit valt af te leiden. Maar daar gaan we het ook nog over hebben. Wat je bij de steniging van Stefanus vindt – en dat is de laatste aantekening die ik erbij wil maken – is dat het een einde markeert van de bevestiging van wondertekenen in Jeruzalem. Daarna worden er daar geen wondertekenen meer gedaan; dan houdt het op.⟨/p>
⟨p>Dat zijn dus twee keer drieënhalf jaar. Vanaf de doop van Jezus tot aan Zijn sterven is drieënhalf jaar, en daarna nog een keer drieënhalf jaar tot aan de dood van Stefanus. Als je dat synchroniseert met de gangbare chronologie – dit is natuurlijk de tijdrekening van Daniël 9, en als je onze tijdrekening neemt krijg je waar we het al over hadden – dan begint het in het najaar van het jaar 26. Als je dan drieënhalf jaar verder komt, ben je in het voorjaar van 30. Oftewel rond het voorjaar in Aviv: 14, 15, 16, 17 Aviv. En nog weer drieënhalf jaar later, dus in het najaar van het jaar 33, moet de steniging van Stefanus hebben plaatsgevonden.⟨/p>
⟨p>Dat is in feite het einde. Dat is de zeventigste... pardon, het zevende sabbatiaan, en dat betekent dat daarop een jubeljaar volgt. Dus na de steniging van Stefanus zou er een jubeljaar zijn, oftewel het vijftigste jaar. Maar aangezien het zeventig jaarweken waren, hebben we het dus over het jaar 500. Hier eindigen — bij 500 eindigen dus — 500 jaren, gerekend vanaf het moment dat het woord uitging om Jeruzalem te herbouwen, namelijk in de dagen van Kores. Weer die periode van vijfhonderd jaar.⟨/p>
⟨p>Maar die vaststelling hebben we natuurlijk al heel veel keren gedaan: hoe de Bijbelse chronologie in elkaar stak. Wonderbaar! Dat is een intern bewijs van de Bijbel zelf. Als je inderdaad de stukjes gewoon bij elkaar legt en je gaat Schrift met Schrift vergelijken en er ontstaat zo’n structuur, dan kun je maar één ding zeggen: dit is goddelijk. En ik vind dat geweldig, hoe inderdaad de Schrift zichzelf daarmee bewijst. Je hebt niet eens een extern bewijs nodig; intern zie je in de structuur, in de harmonie en in de opbouw: dit is goddelijk. Dit is een creatie, dit is pure, goddelijke design.⟨/p>
⟨p>Ja, oké. Nou, dit is dus onze tijdrekening, zeg maar, in het jaar 30 of 34. Dat betekent dus dat ook als je dan weer 2000 jaar verder rekent, het in het jaar 2030 dus 2000 jaar geleden is dat de Heer stierf en opstond. Daarmee zeg ik dus niks, hè? Ik zeg gewoon: dat is 2000 jaar verder gerekend. En in 2033-2034 — want je hebt een gedeeltelijke overlap, een Joods jaar rekent immers van najaar tot najaar, dus dat betekent dat het niet synchroon loopt met ons jaar dat loopt van 1 januari tot 31 december — oké, ja, en dat is dus de tijdrekening, al helemaal Anno Hominis, het jaar 6000 vanaf Adam.⟨/p>
⟨p>Dus er gaan hele interessante tijden aanbreken. Pure chronologie. We gaan het zien. Vol verwachting blijf ik uitzien, en 'vol verwachting klopt ons hart'... zoiets. De ene komt uit Johannes de Heer, de andere komt uit de Sinterklaasliedjes, maar in beide gevallen is het zeer van toepassing, lijkt mij. Ja, oké, nou dan gaan we nu ons bezighouden met de tijdlijn van het vervolg in Handelingen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1785" title="Speel af vanaf 29:45">▶ 29:45⟨/button> ⟨span>Tijdlijn Handelingen: de Roeping van Saulus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik kom straks nog even terug op de details van die drieënhalf jaar, maar laten we nu eerst stap voor stap door het boek Handelingen gaan. We hebben gezien dat de dood en opstanding van Christus in het jaar 30 plaatsvonden. In het jaar 33 volgde de steninging van Stephanus en een jaar later, in het jaar 34, vond de roeping van Saulus plaats. Dat jaar 34 is in de reeks van de zeventig jaarweken het jaar 500, maar het is ook exact het jaar 4000 AH. Dat is een prachtig jaar om een heel nieuw begin te maken.⟨/p>
⟨p>Nu wilt u natuurlijk weten hoe ik aan dat jaartal kom. U zou waarschijnlijk niet tevreden zijn als ik alleen maar zeg dat de meeste Bijbeluitleggers er inderdaad van uitgaan dat de roeping een jaar of drie tot vijf na de kruisiging heeft plaatsgevonden. Dat zal wel zo zijn, maar we willen weten waarom; wat zijn de Bijbelse gronden daarvoor? Laten we een paar dingen op een rijtje zetten. Nu de opname loopt, mag u meeluisteren. De mensen hadden maar moeten komen, dit is een mooie teaser voor het einde. Ik weet niet exact wat er al is opgenomen, maar ik wilde vertellen over dat nieuwe begin.⟨/p>
⟨p>Het jaar van de roeping van Saulus was dus het jaar na de steninging van Stephanus. In het boek Handelingen wordt de naam van Saulus van Tarsus voor het eerst vermeld bij die steninging. Hij blijkt dan al een veelbelovende student van Gamaliel te zijn en hij heeft toegang tot een zeer select gezelschap: het Sanhedrin. Die jongeman Saulus is de leider van de beweging tegen Jezus de Messias. Hij is gigantisch tekeergegaan, tot hij in het jaar daarop ergens door de Heer werd geroepen toen hij op weg was naar Damascus.⟨/p>
⟨p>Hoe kom ik bij dat jaartal? Het is namelijk niet direct zo uit de tekst op te maken, maar we kunnen het er wel degelijk uit afleiden. De roeping van Saulus vond veertien jaar voor de apostelvergadering plaats. Dat zegt hijzelf in Galaten 2 vers 1: "daarna, na verloop van veertien jaren, ging ik weder naar Jeruzalem". Hij heeft het daar over de ontmoeting en bespreking met de apostelen. Kortom, de vergadering uit Handelingen 15 is dan aan de orde, en dat is veertien jaar na zijn roeping.⟨/p>
⟨p>Wanneer vond die apostelvergadering dan plaats? Die vergadering vond plaats in het jaar 48, eventueel in 49. Wat ik nu zeg is historisch onomstreden, want het was namelijk twee jaar voordat Claudius de Joden beval om Rome te verlaten. Dat staat in Handelingen 18 vers 2. We weten wanneer dat is gebeurd: Claudius deed dit in zijn negende regeringsjaar, in het jaar 50. In de Bijbel wordt vaker verwezen naar de regeringsperiodes van keizers. Welnu, in het jaar 50 beval Claudius de Joden om Rome te verlaten. In Handelingen 18 wordt daaraan gerefereerd. We weten exact wanneer dat is geweest. Dat was trouwens ook het jaar dat Londen gesticht werd, maar dat terzijde.⟨/p>
⟨p>Nog een jaar later, in het jaar 51, vinden we een feit dat misschien wel het meest markante en zekere ankerpunt is: Gallio wordt genoemd in Handelingen 18 vers 12. Hij was de proconsul waar Paulus voor gesleept werd en die recht moest spreken. Er wordt beschreven dat Gallio toen net proconsul was geworden. In zijn eerste jaar moet dat het jaar 51 zijn geweest. Ook daar kom ik straks nog even op terug.⟨/p>
⟨p>Het gaat mij er nu om dat we zeker weten dat de apostelvergadering in het jaar 48, hooguit 49, is geweest. Als we uitgaan van het jaar 48 voor die vergadering en we rekenen veertien jaar terug naar de roeping van Paulus, dan komen we uit in het jaar 34 van onze jaarrekening. Dat is precies waar we het zojuist over hadden. Je ziet dat de lijntjes bij elkaar komen wanneer je Paulus' eigen woorden over die veertien jaar linkt aan de geschiedenis. De apostelvergadering was in 48, een jaar of wat later volgt het bevel van Claudius — wat overigens gebeurde vanwege de zaak van 'Chrestus', zoals dat in de geschiedenisboeken staat beschreven — en drie jaar na de vergadering werd Gallio proconsul in het jaar 51.⟨/p>
⟨p>Je hebt een aantal eikpunten nodig om de link te leggen met onze jaarrekening. We hebben al gekeken naar het jaar 30, het jaar 70 en het vijftiende regeringsjaar van Tiberius als belangrijke ankerpunten waaraan je de chronologie kunt koppelen. Zo zijn ook deze twee feiten in het boek Handelingen — het bevel van Claudius en het moment dat Gallio proconsul werd — bekend in de Romeinse geschiedschrijving. Daarmee kunnen we de link leggen die de Bijbel zelf aandraagt met onze jaarrekening.⟨/p>
⟨p>Goed, Paulus werd dus geroepen in het jaar 34 van onze jaarrekening, een jaar na de steninging van Stephanus. Laten we stapje voor stapje verder gaan door de tijdlijn van Handelingen. Als Saulus geroepen is in het jaar 34, dan lees je in Galaten dat hij niet direct naar Jeruzalem is gegaan. Nee, hij is eerst drie jaar lang naar Arabië gegaan. Pas drie jaar later gaat hij naar Jeruzalem. Dat betekent dat je gewoon door kunt rekenen: het jaar 34 plus drie jaar brengt ons in het jaar 37. Ik moet erbij zeggen dat er soms een speling van een jaar in onze jaarrekening kan zitten. Als hij drie jaar in Arabië verblijft, weten we niet exact of dat vanaf het begin of het einde van het jaar gerekend is. Daarom houd ik die slag om de arm, maar in het algemeen rekenen we vanaf 34 drie jaar dat hij in Arabië vertoefde. Dat was ook omdat de Heer tegen hem had gezegd: "Ik ben nu aan je verschenen, maar Ik heb je nog meer te melden; Ik zal opnieuw aan jou verschijnen." Toen is hij inderdaad naar Arabië gegaan, naar dezelfde plek waar de Heer ooit ook aan Mozes verscheen.⟨/p>
⟨p>Ik geef in de rechterkolom van de tijdlijn ook de Bijbelverzen aan, zoals Galaten 1 vers 18, waar je letterlijk leest dat hij drie jaar in Arabië was. Daarna keert hij pas terug naar Jeruzalem. Dat verblijf duurde overigens niet erg lang, want in Jeruzalem krijgt hij het meteen zwaar te verduren. Hij moet zelfs het vege lijf zien te redden en wordt de stad uitgebracht onder begeleiding. Uiteindelijk keert hij weer terug, eigenlijk naar zijn moederstad Tarsus.⟨/p>
⟨p>Nou ja, dat weet ik niet helemaal zeker, maar in ieder geval naar de stad waar hij vandaan kwam, naar Tarsus. Dat lees je in Handelingen 9. En dat moet dus in het jaar 37 geweest zijn. Dan een heel aantal jaren verder — we komen inmiddels in het jaar 43 — zoekt Barnabas Paulus op in Tarsus. In die tussentijd, dat lezen we in Galaten 1 ook, heeft Paulus gearbeid in Cilicië en in de streken van Syrië. Dat beschrijft hij aan het einde van Galaten 1. En dan lees je in Handelingen 11 dat Barnabas Saulus weer gaat opzoeken als hij in Antiochië is; dan zoekt hij Paulus weer op. Dat is in het jaar 43 geweest.⟨/p>
⟨p>Hoe weet ik dat? Nou, er is nog iets. Dat komt omdat dat een jaar voor — dat lees je dus ook in Handelingen 11 — een jaar voordat Herodes Agrippa I stierf was. In Handelingen 12 lees je dat Herodes, één van de Herodessen, dat was Agrippa I, sterft. Het wordt vrij uitgebreid beschreven dat die man dan bij een festiviteit optreedt voor publiek. Dan lees je dat iedereen roept en helemaal idolaat is van Herodes. Dat was er allemaal in scène gezet natuurlijk, want dat moest zo, maar iedereen riep dat. Iedereen riep: "Geweldig, die Herodes!" En dan lees je dat hij ter plekke aangevreten wordt — ik weet niet precies hoe het er staat, maar door een worm — en hij valt voor de ogen van het publiek pal neer. Dood.⟨/p>
⟨p>En dat is in de tijd dat Paulus net in Jeruzalem is gearriveerd; ook dat wordt dan beschreven. Ook dit is trouwens een heel belangrijk ankerpunt, want het sterfjaar van Herodes Agrippa is bekend. Sterker nog, zijn sterfdatum is ervan bekend, op welke dag dat is geweest. Ik geloof, als ik me niet vergis, ergens in juni. Maar in ieder geval, het sterfjaar is onomstreden en dat is in het jaar 44 geweest. En kort daarvoor, of een jaar daarvoor, is Paulus vanuit Tarsus in Antiochië aangekomen en vervolgens naar Jeruzalem gegaan, ook om een bijdrage te geven aan de broeders in Jeruzalem.⟨/p>
⟨p>U begrijpt, terwijl ik hier zo sta te praten, realiseer ik me dat als je nou niet al te veel weet van de geschiedenis van Handelingen, de dingen misschien een beetje gaan duizelen. Waar heb je het allemaal over? Die namen ken ik allemaal niet. Ja, nou, dan moet ik me excuseren, want ik kan dat hele verhaal natuurlijk niet vertellen. Maar goed, als je een klein beetje een idee wilt hebben van de tijdlijn en ook de redenen waarom dingen hier geplaatst moeten worden en niet daar, dan heeft dat dus allemaal te maken met een paar aanknopingspunten en de lijnen die de Schrift daar zelf voor aangeeft. En het feit dat hier staat "Barnabas"... maar ik was zeker een beetje met die kleuren op de dia bezig dat ik dat verkeerd spelde, ik weet het niet.⟨/p>
⟨p>Ja, en als Herodes Agrippa I dan sterft, dan lees je een tweetal jaren later — dan komen we dus inmiddels in Handelingen 13 en 14 — dat Paulus en Barnabas eropuit gaan. Die maken dan hun, zoals dat dan heet — ik sluit me maar aan bij dat gangbare spraakwoord — eerste zendingsreis. En dan gaan ze daar naar Lystra, naar Derbe, naar Zuid-Turkije, Galatië, etcetera. En dat heeft een tweetal of drie jaren geduurd, van 46 tot 48. En dat betekent dat je dan vervolgens uitkomt bij dit jaar: de apostelvergadering.⟨/p>
⟨p>Want wat lezen we? Als Paulus en Barnabas daar gearbeid hebben tijdens hun reis en er zulke geweldige wondertekenen hebben plaatsgevonden, dan komt daar erg veel oppositie vanuit de joods-messiaanse hoek. Namelijk, zij vinden dat de gelovigen uit de natiën zich ook moeten voegen naar de Joodse gebruiken, besneden moeten worden en zich moeten houden aan de wet. Naar aanleiding daarvan ontstaat een hele grote kwestie. Er wordt een vergadering belegd in Jeruzalem en Paulus gaat daar ook naartoe. Nou, daar hebben we het over gehad, dat hadden we al eerder vastgesteld: dat is in het jaar 48 geweest. De aardigheid is dat er een paar van die onomstreden ankerpunten zijn, omdat alle gegevens in de Bijbel, maar ook alle historische gegevens, exact in dezelfde richting wijzen. Dan weet je van: oké, dat is dus zeker. En dat is in het jaar 48 geweest.⟨/p>
⟨p>Dit was dus veertien jaar nadat Paulus is geroepen. En Galaten 2 vers 1, wat ik hier ook noem, is ook een heel belangwekkend bijbelvers, omdat de Schrift zelf daarin ons de informatie verschaft van: kijk, zo lopen de lijnen. Zo lopen de hazen, of hoe zeggen ze dat? Dat zijn de linken die de Bijbel zelf verschaft in de tijdlijn. Oké, nou, dat is die apostelvergadering. Ik zie dat het nu negen uur is, dus ik stel voor dat we nu eerst even gaan pauzeren. Dan gaan we straks verder.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2835" title="Speel af vanaf 47:15">▶ 47:15⟨/button> ⟨span>Samenvatting van de Handelingen-tijdlijn en de Apostelvergadering⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wat we tot dusver hebben gezien, is dat we door het boek Handelingen zijn gebladerd. Je moet je realiseren dat deze geschiedschrijving begint in het jaar 30 van onze jaarrekening. Dat is het jaar waarin de Heer stierf. Drieënhalf jaar later zien we dat Stefanus wordt gestenigd en weer een jaar later, in het jaar 34, wordt Paulus geroepen. Zo kun je stap voor stap door de hoofdstukken heen gaan en de linken chronologisch leggen. Dat is wat we gedaan hebben. Soms valt dat mee, soms is dat wat lastiger. Vandaar ook dat ik een aantal eikpunten noem. Soms is er een marge — hier kan het eventueel het jaar 48 of 49 geweest zijn — maar in de meeste gevallen is het zeer precies aan te geven.⟨/p>
⟨p>Wij hebben vooral een aantal steunpunten gevonden in historische feiten. Daarmee doel ik vooral op zaken die gedocumenteerd zijn in de Romeinse historie, waar de Bijbel, en specifiek Lucas zelf, uitdrukkelijk naar verwijst. Ik voel me geheel vrij om daarnaar te kijken. Kijk, ik ben een biblicist, dat weet u. Ik vind dat zelfs een eretitel. Een biblicist is volgens het woordenboek iemand die zich uitsluitend beroept op de Schrift. Dat doe ik ook, zelfs als ik in dit geval soms steunpunten zoek en vind in de Romeinse geschiedschrijving. Waarom ben je dan nog steeds een biblicist als je zegt: 'Alleen de Schrift'? Wel, omdat de Bijbel zelf naar die zaken verwijst. Juist omdat de Bijbel naar die feiten of naar die chronologische gegevens verwijst, heb ik de vrijmoedigheid om daarnaar te kijken. Sterker nog, dat is eigenlijk wat je verplicht bent om te doen. Als de Bijbel daarnaar verwijst, dan horen we daarop te letten. Zo kunnen wij inderdaad een idee krijgen van de hele historie. In het jaar 30 begon dat en we zullen zien dat de geschiedschrijving van het boek Handelingen loopt tot het jaar 60 of 62.⟨/p>
⟨p>We hebben nog een aantal mijlpalen te gaan. 48 AD is zeker zo’n mijlpaal; het is de basis voor een van de bekendste hoofdstukken omdat toen de apostelvergadering heeft plaatsgevonden. Paulus was daar aanwezig en Jacobus heeft toen de knoop doorgehakt. Na die apostelvergadering is Paulus weer naar Antiochië gegaan en vanuit Antiochië heeft hij zijn zogenaamde tweede zendingsreis ondernomen. Dat wordt beschreven in Handelingen 15 tot 18. Dat is ook de tijd dat hij in Filippi was, zoals we lezen in Handelingen 16. U weet wel, met die gevangenbewaarder en die gevangenis die openschudde. Dat was Handelingen 16. In Handelingen 17 zien we dat hij in Athene was en op de Areopagus sprak. Dat is allemaal in die periode van 49 tot 52 geweest. Vervolgens is hij naar...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3048" title="Speel af vanaf 50:48">▶ 50:48⟨/button> ⟨span>Paulus in Korinthe en het Historische Eikpunt Gallio⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Paulus is vervolgens naar Korinthe gegaan, waar hij anderhalf jaar heeft gearbeid. Dat lees je in Handelingen: één jaar en zes maanden. Dat is trouwens ook weer zo'n chronologisch gegeven dat het boek Handelingen zelf aandraagt, zodat je inderdaad de dingen kunt combineren. De aardigheid is dat je leest dat Paulus anderhalf jaar in Korinthe verblijft, maar dat verblijf begint met een bijzondere ontmoeting. Wie kwam hij daar tegen in Korinthe? Hij trof een echtpaar met wie hij veel gemeenschappelijk had, vooral in hun werk: ze waren tentenmakers. Ik heb het over Priscilla en Aquila.⟨/p>
⟨p>Je leest dat zij eigenlijk met het nieuws kwamen. Ze kwamen uit Rome en hadden die stad moeten verlaten. Dat lees je in Handelingen 18 vers 2. Claudius was de keizer die toen al negen jaar regeerde, en omdat er veel tumult was, had hij het bevel gegeven dat alle Joden Rome moesten verlaten. Zo kwamen Priscilla en Aquila uiteindelijk in Korinthe terecht, waar Paulus hen treft. Paulus wilde zelf ook naar Rome gaan, maar door dit bericht krijgt hij feitelijk te horen dat hij dat op dat moment niet moet doen. Juist omdat Claudius had gelast dat alle Joden Rome moesten verlaten, blijft hij in Korinthe. Dat wordt in Handelingen 18 vers 3 gezegd. Dus het begin van Paulus' verblijf in Korinthe is direct gekoppeld aan dit historische gegeven van het decreet van Claudius.⟨/p>
⟨p>Dat is een belangrijk ijkpunt, want we weten wanneer dat was. En dan komen we op nog iets uit, namelijk het jaar 51, het jaar waarin Gallio proconsul wordt – of landvoogd, zoals de NBG-vertaling het noemt. Men zegt dat dit het belangrijkste historische aanknopingspunt van het hele boek Handelingen is; dat wordt in het algemeen daarover gezegd. Je leest dat Paulus anderhalf jaar in Korinthe is. Overal waar Paulus kwam, ontstond veel heibel; dat loopt als een rode draad door het hele boek Handelingen. Op een gegeven moment proberen de Joden hem ook voor de nieuwe landvoogd te brengen, en die landvoogd heet Gallio. Zo'n landvoogd regeerde dan altijd voor een termijn van één of twee jaar.⟨/p>
⟨p>De heer Gallio was dus de proconsul. Ik vind het wel leuk om dat te vermelden, want ik heb het eventjes op Wikipedia nagekeken en daar lees je dit: "Gallio's ambtstermijn kan redelijk nauwkeurig worden gedateerd tussen 51 en 52 na Christus. Daarom kunnen de gebeurtenissen van Handelingen 18 in deze periode worden gedateerd. Dit is belangrijk omdat het de meest nauwkeurige bekende datum in het leven van Paulus is." Dit is dus zo’n vast eikpunt.⟨/p>
⟨p>Deze Gallio was trouwens een apart figuur. Hij was een Romeins senator, maar hij was ook een broer van de beroemde schrijver Seneca. Kent u die naam? Ik heb nooit direct iets van hem gelezen, maar ik heb wel veel over hem gelezen. Hij was een groot redenaar en een Stoïcijn. In ieder geval, deze Gallio was een broer van hem. Wij weten dat hij in 5 voor Christus is geboren en in 65 na Christus is overleden; dat is dan weer buitenbijbelse informatie. Maar deze Gallio was dus net proconsul geworden in het jaar 51, en dat markeert de afsluiting van Paulus' anderhalfjarige bediening in Korinthe. Zodoende worden zowel het begin als het einde van zijn bediening in Korinthe gekoppeld aan belangrijke gebeurtenissen die duidelijk gefixeerd zijn in de Romeinse geschiedschrijving.⟨/p>
⟨p>Dit zijn van die belangrijke aanwijzingen waardoor we inderdaad een goed beeld kunnen krijgen van de hele tijdlijn in het boek Handelingen. Kijk, het is erg mooi dat je weet dat het begon in het jaar 30 en dat Paulus in het jaar 60 in Rome arriveert, maar het is ook waardevol als je enigszins een idee hebt wat er in die drie decennia precies is gebeurd. Als je inzoomt op hoe dat gedateerd moet worden, is dat soms moeilijk, maar soms is het toch heel goed te doen. Het is in ieder geval van belang om daar een helder beeld van te krijgen. Goed, tot zover Gallio.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3393" title="Speel af vanaf 56:33">▶ 56:33⟨/button> ⟨span>Via Efeze Naar Jeruzalem en de Arrestatie van Paulus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan lees je ook over het jaar 52, dat is dan een jaar later. Dat kun je duidelijk opmaken uit Handelingen 18: dat Paulus heel kort een bezoek brengt aan Jeruzalem. Dat had te maken met de gelofte die hij had gedaan. Er wordt slechts in één vers kort vermeld dat hij "opging". Hij kwam in Caesarea aan en dan lees je dat hij opging naar Jeruzalem. De stad wordt niet eens bij naam genoemd, maar de context is duidelijk genoeg: hij ging naar Jeruzalem en vertrok vervolgens weer naar Antiochië. In ieder geval was dat dus in het jaar 52.⟨/p>
⟨p>Daarop volgend, vanaf het jaar daarna, zitten we inmiddels in Handelingen 19 en 20, waar we lezen dat Paulus drie jaar in Efeze verblijft. Dat wordt ook letterlijk zo gezegd in Handelingen 20 vers 31. Zijn verblijf begint echter al in Handelingen 19. Ik moet erbij zeggen dat zijn verblijf in Efeze wel een paar keer onderbroken is geweest. We weten immers uit de brieven dat hij in die tijd ook nog even een bliksembezoek heeft gebracht aan Corinthe. In die periode is ook de tweede Corinthebrief geschreven. Ik bespreek dat vanavond niet uitgebreid om het niet nog complexer te maken of teveel lijnen te trekken, maar het is goed om de brieven die Paulus geschreven heeft ook te plotten in deze tijdlijn. Dat is namelijk heel eenvoudig; je weet bijvoorbeeld dat hij in deze periode nogal wat brieven heeft geschreven. Tijdens zijn verblijf in Corinthe in de jaren 50-51 schreef hij de brieven aan de Thessalonicenzen. Dat waren zijn eerste brieven, tenminste van de brieven die we in de Bijbel aantreffen.⟨/p>
⟨p>Oké, drie jaar heeft hij daar dus gearbeid in Efeze en dan zijn we inmiddels aangekomen in het jaar 56 van onze jaartelling. Vervolgens is Paulus via een omweg – want het is niet rechtstreeks gegaan, maar ook dat wordt beschreven – uiteindelijk een jaar later, in het jaar 57, gearriveerd in Jeruzalem. Dat wordt wel hét grote bezoek aan de stad, een bezoek waar hij enorm tegenop heeft gezien. Hij moest naar Jeruzalem, maar hij wist ook dat het hem door iedereen was afgeraden. Toch wist hij dat hij moest gaan. Hij zegt ook diverse keren in het boek Handelingen: "Gebonden in de geest ga ik naar de stad, naar Jeruzalem toe." Hij wist echter dat hij daar gevangen genomen zou worden.⟨/p>
⟨p>Hij arriveert dan in Jeruzalem en dat wordt in Handelingen 21 beschreven. U weet hoe het gegaan is: er ontstaat een gigantische rel in Jeruzalem, wat trouwens tijdens het Pinksterfeest was. Hij wordt daar beschuldigd dat hij een heiden binnen het sorek had gebracht op het tempelterrein, en daar stond zelfs de doodstraf op. Maar het was een valse beschuldiging en Paulus wordt in feite door de Romeinen beschermd. De Joden willen hem lynchen, maar Paulus wordt als Romein – heel uitdrukkelijk, hij is een Romeins burger – beschermd door de Romeinen. Hij is met recht een apostel van de natiën. Niet alleen voor de natiën, hij is een apostel van de natiën die eigenlijk als Romein het Evangelie aan de Joden brengt. Het is heel apart dat hij dan zo’n rede houdt bovenaan de trap van het tempelplein. Hij wordt daar beschermd door de Romeinen zodat de menigte niet bij hem kan komen, maar dan houdt hij bovenaan die trap die rede tot zijn broeders. Het was een soort 'pinksterrede', maar het eindigde heel erg tumultueus, om het maar even netjes te zeggen. Oké, dat is het jaar 57 waar we het over hebben.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3673" title="Speel af vanaf 01:01:13">▶ 01:01:13⟨/button> ⟨span>Gevangenschap in Caesarea en het Proces voor Festus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Om een lang verhaal kort te maken: Paulus wordt uiteindelijk toch gevangengenomen en verschijnt ook nog voor het Sanhedrin. Uiteindelijk wordt hij, ook weer ter bescherming, door de Romeinen naar Caesarea gebracht. Met een enorme cohort van honderden soldaten wordt hij beveiligd, want er was namelijk een moordaanslag op hem beraamd; er was een complot gesmeed. Ja ja, complotten... Er was een complot gesmeed en toen is hij door de Romeinen in veiligheid gebracht in Caesarea. U weet wel, dat is die poort daar aan de zee vanwaar hij ook altijd naar de natiën ging.⟨/p>
⟨p>Terwijl ik dit zeg, gaat mijn typologische radar draaien en denk ik: wauw, dit is geweldig. Maar goed, Paulus gaat dan naar Caesarea en zit daar twee jaar gevangen. Dat wordt ook beschreven in Handelingen 24 tot 27. Het plaatje dat u hier nu ziet, deze tijdlijn die ik hier opbouw, is echt iets om eens nader te bestuderen. Kijk al die teksten maar eens na en u zult gaan zien hoe het inderdaad klopt. Dat is natuurlijk aan u om te bevestigen, dat begrijp ik, maar ik vind het fascinerend.⟨/p>
⟨p>Paulus is dan twee jaar lang gevangen in Caesarea. Hij verschijnt daar voor de stadhouder Felix, die vervolgens wordt vervangen door Festus. Dat is in het jaar 59 geweest; Festus volgt Felix op. Kijk, dat is ook weer zo'n gebeurtenis die beschreven staat in de Romeinse geschriften; in de historische annalen is dat allemaal bevestigd. Om even de link te leggen met de encyclopedie: daar staat bijvoorbeeld dat hij de opvolger was van Antonius Felix van 59 tot 62 na Christus. In die periode wordt dat ook zo neergezet. F.F. Bruce, de bekende nieuwtestamenticus, zei dat de datum van Felix’ terugroeping en vervanging door Porcius Festus wordt betwist, maar dat een verandering in de provinciale muntslag van Judea getuigt van Nero’s vijfde jaar, wat wijst naar 59 na Christus. Dat is het jaar waarin Felix werd opgevolgd door Festus.⟨/p>
⟨p>Waarom is dat zo belangrijk? Wel, u leest dat wanneer Felix wordt opgevolgd door Festus, deze laatste wordt onthaald en hoog bezoek krijgt van onder andere Herodes Agrippa II. Dat was de zoon van de man over wie ik zojuist vertelde dat hij overleed — u weet wel, ter plekke, 'en public'. Dit was de zoon, Agrippa II. Omdat Festus een nieuwkomer was, wordt hij onthaald en komt Herodes bij hem op bezoek in Caesarea. Herodes zegt dan: 'Jij hebt die Paulus gevangen zitten; ik zou hem zelf ook wel eens willen horen.' Dat vond Festus ook wel erg boeiend. Festus heeft toen Agrippa uitgenodigd en Paulus gevraagd: 'Nou, verantwoord je maar.'⟨/p>
⟨p>Dat wordt beschreven in Handelingen 26, allemaal bij die gelegenheid. Zo weten we dat het inderdaad in het jaar 59 is geweest dat Paulus daar voor Festus en voor koning Agrippa zijn verhaal hield. U weet hoe het gegaan is: Paulus beriep zich op de keizer. Toen zei Festus: 'Op de keizer heb je je beroepen — je maakt immers als Romein gebruik van je grote rechten — naar de keizer zul je dan ook daadwerkelijk gaan.' En tja, hij is toen, opnieuw beveiligd door Romeinse soldaten, op de boot gezet richting Rome.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3961" title="Speel af vanaf 01:06:01">▶ 01:06:01⟨/button> ⟨span>Aankomst in Rome en het Abrupte Einde van Handelingen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan komt hij aan in Rome in het jaar 60. Hij arriveert daar en heeft huisarrest. Hij wordt voortdurend bewaakt door een Romeinse soldaat, maar hij zit dus niet achter tralies. Hij wacht daar in feite om te verschijnen voor de keizer.⟨/p>
⟨p>In die tijd is bijvoorbeeld ook de Filippenzenbrief geschreven. De Filippenzenbrief is geschreven aan het einde van die periode, want je leest dat Paulus zegt: "Ik ben al voor het hele praetorium geweest en mijn vrijlating is aanstaande." Paulus heeft daar twee jaar gevangen gezeten en hij heeft zich verantwoord voor de keizer. Dan loopt eigenlijk het boek Handelingen af; het eindigt heel abrupt. Waarom?⟨/p>
⟨p>Lucas heeft dit opgetekend en hij heeft de geschiedenis van Paulus heel nauwkeurig bijgehouden. Paulus werd voor een groot gedeelte voortdurend vergezeld door Lucas, zijn goede vriend en de geliefde geneesheer, zo staat er. Lucas heeft het allemaal nauwkeurig opgeschreven en voor een groot gedeelte tijdens zijn bediening is Paulus vergezeld geweest door Lucas. Hij beschrijft het allemaal en op een gegeven moment houdt het op. Waarom? Dat was gewoon het moment dat het boek Handelingen stopt. Als Paulus in Rome gearriveerd is, houdt Lucas op met de beschrijving. Inmiddels is de tijd aangebroken dat hij niet meer verder kan schrijven, omdat Lucas dit allemaal heeft genoteerd in die periode van twee jaar gevangenschap. Wat daarna gebeurd is, was toen allemaal nog toekomstig. Het is dus feitelijk onafgemaakt.⟨/p>
⟨p>Je zou de vraag kunnen stellen: waarom eindigt het in Rome? Dat is natuurlijk niet voor niks. Het begon allemaal in Jeruzalem en het eindigt in Rome. In feite is dit ook de grote gebeurtenis die bepalend is in Paulus' bediening. Nu hij is gearriveerd in Rome, gaat ook daadwerkelijk definitief de deur dicht voor Israël. Dat wordt ook heel plechtig door Lucas verklaard en daar houdt de geschiedschrijving op. Verder gaat het boek Handelingen niet. In zekere zin vinden wij dat vanuit historisch oogpunt natuurlijk jammer, want we hadden graag geweten hoe het na het jaar 60 verder is gegaan. De geschiedenis ging immers door. Maar goed, we stellen vast dat het boek Handelingen daar niet meer in voorziet.⟨/p>
⟨p>Je leest nog de laatste verzen van het boek Handelingen: Paulus verbleef in zijn eigen gehuurde woning — die hij overigens zelf moest betalen — maar wel onder huisarrest en onder bewaking. Hij ontving allen die tot hem kwamen. Hij ontving hen vrijmoedig en hij predikte de Heere Jezus Christus en de dingen aangaande het Koninkrijk Gods. Dat is het. Ik moet er nog bij zeggen dat de deur voor Israël zojuist definitief was gesloten, wat ook heel plechtig door Paulus werd verklaard.⟨/p>
⟨p>Ik betrap mezelf erop, terwijl ik dit nu zo allemaal beschrijf, dat ik iedere keer in de verleiding kom om dieper op de geschiedenis zelf in te gaan. Maar het gaat mij nu natuurlijk om de tijdlijn, dus ik houd het hier even bij. Wat je dan vervolgens krijgt, zijn de turbulente jaren zestig.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4213" title="Speel af vanaf 01:10:13">▶ 01:10:13⟨/button> ⟨span>De Turbulente Jaren Zestig en Paulus' Reizen Na Zijn Vrijlating⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>U denkt bij deze uitdrukking natuurlijk aan iets heel anders, want wij hebben het ook altijd over de roerige jaren zestig. Maar dan denken we aan de roerige jaren zestig van de twintigste eeuw. Ik heb het echter over die roerige jaren zestig van de eerste eeuw. En die waren ook erg turbulent, moet ik zeggen. Waarom? Vooral in verband met Israël. Ik zei zojuist al dat de deur was dichtgegaan voor Israël en wat er vervolgens gebeurde met betrekking tot de Joodse natie is dramatisch. Het sluitstuk is het jaar 70, als Jeruzalem verwoest wordt, maar dat heeft een hele aanloop gehad.⟨/p>
⟨p>Ik moet er trouwens bij zeggen dat een heel belangrijke gebeurtenis niet in de Bijbel wordt beschreven, maar Flavius Josephus schrijft er uitgebreid over. De eigenlijke Joodse oorlog, die voorafging aan de verwoesting van Jeruzalem, begon in het jaar 62, acht jaar voor de verwoesting, met de moord op Jacobus, de broer van Jezus. Jacobus de Rechtvaardige, die naam had hij onder de Joden, werd toen gedood. Dat werd volgens Flavius Josephus de aanleiding tot de Joodse oorlog. Het is allemaal zo veelzeggend. Je hebt de Joodse opstand die ook in de jaren zestig plaatsvond; dat was dan de tweede helft van de jaren zestig.⟨/p>
⟨p>Maar laten we de lijn met Paulus even vasthouden. Na Paulus’ vrijlating in 62 – want zoals ik al zei, van het jaar 60 tot 62 heeft hij onder huisarrest in Rome vertoefd en daar de zogenoemde gevangenisbrieven geschreven – heeft hij nog diverse dingen gedaan. Hoe lang precies weten we niet, maar we weten wel: hij is vrijgekomen. De Filippenzenbrief schrijft erover, maar ook 1 Timotheüs; dat is allemaal na Handelingen 28. Hij is naar Macedonië gegaan, waar Filippi ligt, en hij is vermoedelijk – ik zeg het met een slag om de arm, maar eigenlijk wel met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid – ook naar Spanje gegaan. Hoe weten we dat? Wel, aan het einde van de Romeinenbrief lees je dat Paulus al zegt: "Als ik in Rome geweest ben, dan ga ik naar Spanje toe."⟨/p>
⟨p>Paulus had het zich anders ingedacht en anders gepland hoe hij in Rome terecht zou komen, maar hij is inderdaad naar Rome gegaan. Wat zou hij dan gedaan hebben als hij weer wordt vrijgelaten in Rome? Zijn oorspronkelijke voornemen om naar Spanje te gaan, heeft hij toen alsnog ingevuld. In ieder geval is hij in die periode na 62 kennelijk daarheen gegaan. Laat ik het zo zeggen: er is geen enkele Bijbelse aanleiding om te denken dat hij van dat oorspronkelijke voornemen, namelijk dat hij na Rome ook naar Spanje zou gaan, afstand heeft genomen. We gaan er dus voor; ik denk dat we goede redenen hebben om aan te nemen dat hij daadwerkelijk naar Spanje gegaan is.⟨/p>
⟨p>Trouwens, er zijn nog meer getuigen dat hij richting het westen is geweest. Er zijn er zelfs die zeggen dat hij de Britse eilanden heeft bezocht, maar dat zeggen kerkvaders, dus dat laat ik even voor wat het is. Hij is ook nog op Kreta geweest. Daar was hij al eens eerder aangespoeld, min of meer. Dat is de tijd dat hij ook de Titusbrief heeft geschreven. Dat wil zeggen: hij had Kreta zojuist verlaten, maar hij had Titus achtergelaten en hem instructies gegeven. Paulus was zelf dus ook op Kreta geweest. Dat is nergens te plotten in het boek Handelingen, dus dat moet na Handelingen 28 geweest zijn. Dan lees je ook dat hij zou overwinteren in Neapolis. Dat ligt daar boven Zuid-Albanië, zo ongeveer. Daar heeft hij overwinterd, zo lees je in de Titusbrief.⟨/p>
⟨p>Paulus is ook nog in Milete geweest, want daar had hij zijn medewerker Trofimus ziek achtergelaten, zo lees je in 2 Timotheüs. Hij is ook nog naar Kolosse geweest. In de Filemonbrief schrijft hij Filemon aan, die trouwens in Kolosse woonde, en hij zegt: "Nou, weet je wat, maak alvast je huis maar gereed, want ik kom nog bij je langs." Dat is allemaal na Handelingen 28 geweest. Ik geef hier even een korte inventarisatie van wat hij allemaal nog gedaan heeft. De lijst zou ik langer kunnen maken, maar ik laat het hier even bij. Ik wil alleen maar aangeven dat er echt nog een aantal jaren van actieve dienst hebben gelegen na zijn vrijlating in Rome.⟨/p>
⟨p>En dan heb ik nog iets wat me belangrijk lijkt om te beschrijven: hij heeft vanuit Rome nog een brief geschreven die hij niet ondertekent met zijn naam, maar waarvan de hele inhoud getuigt dat deze inderdaad van de hand van Paulus is geweest. Het is in strikte zin geen Paulinische brief – hij noemt niet voor niets zijn naam niet – want het is een brief aan de Hebreeën. Paulus was toch de apostel van de natiën, vandaar dat hij zijn naam niet noemt. Dat is heel apart. Je leest ook aan het einde van de brief dat hij schrijft vanuit Rome. Hij maakt aan de Hebreeën duidelijk: "Jullie krijgen de groeten van de broeders in Italië en ook Timotheüs is bij mij." Wie kan dat anders geweest zijn?⟨/p>
⟨p>Hij waarschuwt voor een zeer aanstaande verwoesting van de stad en vooral van de tempel. Hij zegt ook aan het einde van de brief: "Ga buiten de legerplaats en vlucht; maak dat je wegkomt." Want nog een zeer, zeer korte tijd en dan zal de Heer inderdaad gaan ingrijpen in Jeruzalem. Dat moet dus korte tijd voor de val van Jeruzalem geweest zijn. Wanneer is dat geweest? Er wordt vaak 67 gezegd, dat zou kunnen. Het is in ieder geval korte tijd voor de val van Jeruzalem geweest en de hele Hebreeënbrief gaat daarover.⟨/p>
⟨p>Trouwens, ik moet erbij zeggen dat ook de brieven van Petrus, zeker de tweede brief, maar ook de Judasbrief over diezelfde periode gaan. Ze zijn gericht aan de besnijdenis, speciaal aan de Joodse natie, en gaan over het grote debacle dat aanstaande was, maar ook over de enorme opstand en de rebellie. Het was een chaos; het was echt een vreselijke toestand toen in het land van Israël. Ik hoor sommige mensen nu denken – of is dat verbeelding? – dat dit enige gelijkenis vertoont met de huidige tijd. Daar denk ik dan ook aan, maar laten we dat maar even laten rusten. In ieder geval heeft Paulus ook dat nog gedaan.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4738" title="Speel af vanaf 01:18:58">▶ 01:18:58⟨/button> ⟨span>De Tweede Timotheüsbrief: Paulus' Afscheid en de Bewaring van de Schriften⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan zijn laatste brief, zijn duidelijke afscheidsbrief: de tweede brief aan Timotheüs. Hij geeft Timotheüs nog instructies, terwijl hij met lede ogen aanziet wat er van het christelijke getuigenis over is. "Allen die in Azië zijn, hebben mij verlaten," zegt hij. Moet u nagaan, in het gebied waar hij zo actief was geweest. Hij ziet de enorme neergang en waarschuwt Timotheüs voor wat er in de laatste dagen zou gebeuren: een algehele afval. Hij spreekt niet over een opwekking; hij zegt dat men de gezonde leer niet meer zal verdragen. "Men" – gewoon in het algemeen. Daar wordt Timotheüs al voor gewaarschuwd.⟨/p>
⟨p>Dat wat Paulus zegt over die enorme neergang in de christenheid, en dat het in de christelijke wereld volledig de foute kant op zou gaan waarbij men afstand zou nemen van het geloof, zou zich in die dagen al gaan inzetten. Sindsdien is het alleen maar bergafwaarts gegaan. Hij zegt dat men de gezonde leer niet meer zal verdragen en hij steekt Timotheüs een hart onder de riem: wees daarop voorbereid. Telkens wanneer hij de situatie schildert, zegt hij: "Maar jij, Timotheüs, maar jij..." Want die enkeling, niet meer het grote geheel, wordt aangesproken om te blijven bij dat wat wel vast en solide is. Vast staat het fundament van God, zo zegt hij in deze brief. Wat hecht en vast is, zijn de Schriften. Telkens brengt hij ons daarnaar terug. Dat is de kern van 2 Timotheüs.⟨/p>
⟨p>Hij bereidt Timotheüs voor op wat komt. Hij zegt: "Mijn tijd van verscheiden is nabij en reeds word ik als een plengoffer geofferd." Kortom, zijn executie is zeer aanstaande. De tweede Timotheüsbrief is zijn afscheidsbrief. En hoewel hij met donkere tinten beschrijft hoe het in de christenheid zou gaan, is het tegelijkertijd een geweldige brief van hoop en van licht, namelijk het licht van de Schriften. Terwijl het donker wordt in de christenheid, zal het licht van het Woord blijven schijnen. Dat is een vaste constante.⟨/p>
⟨p>Inmiddels zijn we negentienenhalve eeuw verder en het is de waarheid: de christenheid is een puinhoop, een ruïne. Men heeft in het algemeen afstand genomen van het Woord. Men verdraagt de gezonde leer niet meer. Dat is een generalisering, maar niettemin waar. Tegelijkertijd is de Schrift vast en betrouwbaar; zij blijft haar licht verspreiden. Dat is het kostbare dat altijd blijft. Waarom zijn wij mensen van hoop? Niet omdat het in de christenheid zo heerlijk is of omdat er een geweldige, massale opwekking gaande is. Mensen die zulke verwachtingen hebben: ⟨em>forget it⟨/em>. Dat is niet wat er gebeurt en dat is ook niet wat Paulus voorzegt. Maar het Woord is er, dat blijft, en sterker nog: juist dat zal aan betekenis en kracht alleen maar toenemen.⟨/p>
⟨p>Ik prijs mezelf gelukkig dat wij vandaag in een tijd leven waarin het Woord toegankelijker is dan ooit tevoren. Het is zelfs toegankelijker dan toen Paulus deze brief schreef. Moet u nagaan, we zijn inmiddels tweeduizend jaar verder, maar de Schriften zijn zo beschikbaar en ook zo vrij toegankelijk. Dat komt mede doordat het zware huwelijk tussen kerk en staat ten einde is gekomen. Er is een enorme vrijheid, waar je soms je bedenkingen bij kunt hebben, maar ik zou zeggen: prijs God voor die vrijheid! Telkens zijn er weer technologische mogelijkheden om toegang te hebben tot de Schrift. Als u wilt weten wat er staat, drukt u op uw mobiel en u ziet het. U hoeft geen kilometers meer af te leggen of tijden te reizen naar een bibliotheek om te zien wat er geschreven staat. Nooit is dat simpeler geweest dan nu.⟨/p>
⟨p>Daardoor is het contrast ook zo groot. Terwijl de Schriften zo toegankelijk en helder zijn, lijkt bijna niemand er iets voor te geven. Dat is bizar. Het is zo groot, zo heerlijk en zo bereikbaar, maar wie heeft er interesse? Men denkt dat Netflix veel interessanter is. Begrijp me goed, ik heb niets tegen Netflix, maar ziet u: dat is een geest van verdoving. Men slaapt.⟨/p>
⟨p>Daar wil ik mee eindigen. Paulus schrijft in 2 Timotheüs 4 nog iets bijzonders. Je zou zeggen dat hij zich vlak voor zijn executie ergens anders druk om zou maken, maar hij is bezig met zijn bibliotheek. Hij vraagt om de boeken en de "mantel". Dat woord wordt vaak vertaald met mantel, maar eigenlijk gaat het om de hoes of de kaft van de boekrollen. Hij is bezig de brieven te verzamelen; de boeken moeten bij elkaar. Er staat: ⟨em>ta biblia⟨/em>, waar ons woord "Bijbel" van afgeleid is. Dat vind ik een prachtige inkopper. Hij is bezig de Schriften samen te voegen, want hij weet: als ik er straks niet meer ben... en straks ook mijn collega Petrus niet meer, die trouwens ook zeer actief is geweest in het bijeenbrengen van de boeken en zich beijverd heeft zodat latere generaties over dat fundament zouden kunnen beschikken.⟨/p>
⟨p>Paulus is aan het einde van zijn leven bezig geweest om die Schriften bij elkaar te brengen, zodat wij nu die boeken compleet verzameld hebben. Dat is een geweldig voorrecht dat wij hebben boven de dagen van de apostelen zelf. Nu hebben we die boeken inderdaad bij elkaar en zijn ze zo toegankelijk. Dat is waar Paulus zich aan het einde van zijn leven druk om maakte. Daarom moest Timotheüs komen en de boeken meenemen, en vooral de perkamenten, want dat is het kostbaarste.⟨/p>
⟨p>Zo heeft Paulus ons ergens in de jaren zestig achtergelaten. Terwijl de val van Jeruzalem zeer aanstaande was, heeft hij dit alles opgetekend. In het jaar 70 brak inderdaad het definitieve einde van de Bijbelse geschiedschrijving aan. Ik geloof overigens dat alle boeken van het Nieuwe Testament vóór dat tijdstip zijn opgetekend en vastgelegd, inclusief het boek Openbaring, maar dat is weer een onderwerp apart. Het betekent dat al die boeken in die generatie zijn vastgelegd en nu, in 2023, hebben wij dat alles tot onze beschikking. Prijs God daarvoor.⟨/p>
⟨p>Met mijn veertig dia's ben ik toch weer redelijk op tijd door alles heen gegaan. Dit was hopelijk een krachtige indruk van de tijdlijn en de chronologie van het Nieuwe Testament en het boek Handelingen. Ik hoop dat u wat wijzer bent geworden van wat de Schrift ons op dit gebied te bieden heeft. Dat betekent dat we deze avond kunnen gaan afsluiten. Ik hoop dat we straks in het najaar, ⟨em>Deo volente⟨/em>, weer een mooi nieuw onderwerp kunnen beginnen. We laten dat alles over aan onze grote God.⟨/p>