⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie: de Tijdlijn van het Nieuwe Testament⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wij gaan ons opnieuw bezighouden met de tijdlijn van het Nieuwe Testament. De vorige keer heb ik er bij de aanvang al op gewezen dat dit min of meer voortbouwt op de Bijbelstudieserie die ik ooit heb gehouden over de tijdlijn van de hele Bijbel, feitelijk gerekend vanaf Adam. Destijds hebben we daar een heel seizoen aan gewijd.⟨/p>
⟨p>Je kunt natuurlijk in het algemeen zeggen dat cijfertjes, getallen en tijdtafels misschien wat stoffig zijn en dat je alleen maar jaartallen moet leren. Maar weet u, bij Bijbelstudie is dat toch heel andere koek. Dat hebben we toen ook gezien, omdat je geconfronteerd wordt met een geweldige opbouw, een geweldige symmetrie en een conceptmatige structuur van alles. Zodra je al die puzzelstukjes en losse gegevens Schrift met Schrift vergelijkend bij elkaar brengt, ontstaat er een geweldig panorama dat adembenemend is. Dat is zo groots en dat verheugt ons inderdaad.⟨/p>
⟨p>Datzelfde zien we ook wanneer we wat meer inzoomen op de tijdlijn van het Nieuwe Testament. De vorige keer heb ik een algemeen raamwerk daarvan gegeven en ik wil nu, terugblikkend, nog een paar dingen samenvatten.⟨/p>
⟨p>Iets waar ik het de vorige keer geloof ik nog niet eens zo specifiek over heb gehad, is de volheid van de tijd. Ik weet niet of dat te maken heeft met het loutere gegeven dat ik mij momenteel zelf in zo’n familiaire sfeer bevind, in de volheid van de tijd. Vandaag is het 20 april en onze dochter Naomi is vandaag uitgerekend. Dus zou ik voor het eerst in mijn leven opa worden. Maar juist vanmiddag zeiden we nog – hoe zal ik het in de volksmond zeggen? – ik geloof dat in 80% van de gevallen een vrouw niet op de uitgerekende datum bevalt. De kans is dus tamelijk klein als je het zo benadrukt. Maar we gaan het zien of ik vanavond nog opa word. Dat is de volheid van de tijd; zelfs als het één, twee of drie dagen scheelt – het kan trouwens nog veel meer fluctueren, maar geen maanden natuurlijk – dan heb je toch enigszins een idee van wanneer die dingen gaan plaatsvinden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="183" title="Speel af vanaf 03:03">▶ 03:03⟨/button> ⟨span>De Volheid van de Tijd en de Verwachting van de Messias⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De aardigheid is dat de Bijbel in meer profetische termen ook datzelfde fenomeen laat zien. Ik neem u even mee naar Galaten 4 vers 4, en het verband wil ik even laten voor wat het is, maar het gaat me even om die uitdrukking. Daar staat: "Maar toen de volheid van de tijd kwam, zond God zijn Zoon, geworden uit een vrouw, geworden onder de wet." Dan wordt daar de reden voor gegeven, maar zoals ik al zei, het gaat om die term. Het was zo dat God zijn Zoon geboren deed worden uit een vrouw in de periode die nog onder de wet viel. Dat was getimed. Niet alleen was voorzegd dát het zou gebeuren, waar het zou gebeuren en hoe het zou gebeuren, maar ook wanneer het zou plaatsvinden.⟨/p>
⟨p>Er was dus kennelijk – want dat is wat de term veronderstelt – een termijn gesteld. En als die termijn afloopt, dan weet je één ding zeker: dan is de volheid bereikt. In het geval van een zwangerschap – en daar gaat het hier feitelijk ook over, want er staat "geboren uit een vrouw" – is er met recht sprake van een volheid. Vol en bol. De tijd is dan vervuld en dan moeten de dingen gaan plaatsvinden. Dat zie je trouwens ook in het Nieuwe Testament heel sterk; al meteen in de aanvang was de periode die daar beschreven wordt, om in de terminologie te blijven, zwanger van Messiaanse verwachtingen. Men wist: nu gaat het gebeuren. Ik zeg "men", maar dat is eigenlijk een beetje te optimistisch geformuleerd, want de meesten hadden er geen besef van. Maar er waren er toch velen die wisten dat de verlossing van Israël nabij was, of in ieder geval de komst van de Verlosser. Denk aan Simeon die ooit al in de tempel was.⟨/p>
⟨p>Het is heel apart, maar ook als de Heer Jezus en Johannes de Doper – die ongeveer gelijkertijd optraden, ik kom daar vanavond later nog op terug – beginnen in hun publieke ambt te spreken en te handelen, dan hebben zij voortdurend die zinsnede op de lippen: "Het Koninkrijk is nabijgekomen." Ik heb hier zomaar wat voorbeelden; ik ben niet eens compleet, maar gewoon twee of drie getuigen, want dat vind ik altijd wel een plezierig idee, dan staat het tenminste vast. "Het Koninkrijk is nabijgekomen", of in Marcus staat er: "De tijd is vervuld!" Dat heeft in feite dezelfde strekking als de "volheid van de tijd". En in Lukas 10 staat: "Weet dat het Koninkrijk van God nabij is gekomen." Hoezo weten? Wel, de tijd was er rijp voor, de tijd was vervuld en nu zou het gaan gebeuren. Waar dat op gebaseerd is – en er zijn veel meer teksten die in diezelfde sfeer spreken – is met name de profetie van de zeventig jaarweken. Het is niet de enige profetie, maar wel de belangrijkste.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="401" title="Speel af vanaf 06:41">▶ 06:41⟨/button> ⟨span>De Zeventig Jaarweken van Daniël⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En ik wil nog even een paar dingen op een rijtje zetten, want al te bekend is het nou ook weer niet. Het idee is dus dat daar een periode van zeventig jaarweken wordt aangekondigd. Je hebt gewoon een week van dagen: dan zes dagen en dan de zevende dag, de zaterdag. Dat is een totale week van dagen, dat is de gewone manier waarop we daarover spreken. Maar je hebt ook weken van jaren, waarbij er zes jaren verstrijken en daarna krijg je het sabbatsjaar, waarbij het land braak blijft liggen en er wordt niet gezaaid en niet geoogst. Dat zijn de sabbatsjaren. Dan krijg je zeven sabbatsjaren, dus dat is een periode van zeven keer zeven jaren. Dat is die cyclus en die wordt dan gecompleteerd door een jubeljaar; dat is het vijftigste jaar.⟨/p>
⟨p>In Daniël 9 wordt zo'n periode beschreven van zeventig keer zeven jaren: zeventig jaarweken. En dat begint dan — want als je het hebt over een termijn, dan moet je een begin weten en dan moet je een einde kennen. Nou, het begint op het moment dat het woord uitgaat om Jeruzalem te herbouwen. Terwijl Daniël die profetie krijgt, krijgt hij ook al te horen — of eigenlijk wordt hij bij de uitleg onderbroken — namelijk dat zojuist het woord is uitgegaan om Jeruzalem te herbouwen. Dat wil zeggen: koning Kores had zojuist op dat moment het bevel gegeven om Jeruzalem te herbouwen en dat is meteen ook het startpunt van de herbouw van Jeruzalem.⟨/p>
⟨p>Die periode zou eindigen na de 69 weken bij Messias de Vorst. En Hij zou, na de 69 weken, worden uitgeroeid zonder dat Hij iets zou hebben. Dat is een heel expliciete profetie aangaande de Messias. De term wordt daar gewoon ook gebezigd, evenals wat er met Hem zou gebeuren. Dan wordt die periode onderverdeeld — dat doet nu verder niet zo ter zake — in zeven jaarweken waarin de stad zelf herbouwd zou worden (49 jaar dus, of vijftig; die vijftig is een soort van appendix die hoort bij die periode) en dan vervolgens nog 62 resterende jaarweken. Dat is dus in totaal een periode van 69 jaarweken en die zouden eindigen bij Messias de Vorst. Dus die 69 jaarweken eindigen op het moment dat de Messias zich aandient en gezalfd wordt, want eigenlijk is dat wat het woord Messias ook betekent: Mashiach, net als het Griekse woord Christos. Dat betekent 'gezalfd'. En ik kan nu alvast even verklappen dat dit alles te maken heeft met de doop van Jezus in de Jordaan, want toen werd Hij gezalfd. Zo wordt het letterlijk ook in Handelingen 10 geformuleerd: gezalfd met heilige geest.⟨/p>
⟨p>Als we dan nog eventjes inzoomen op die laatste zeven jaren van die periode van zeventig jaarweken. Deze telling is trouwens de telling van vijfhonderd jaar. Dan heb je dus nog een periode van zeven jaar, met aan het einde weer een jubileumjaar. Dat is een periode van zeven jaar en die wordt dan onderverdeeld. Dan wordt er gezegd: de Messias bekrachtigt een verbond, één jaarweek lang. En halverwege die jaarweek doet Hij offers ophouden. Dan volgt er nog een periode van drieënhalf jaar — daar gaan we het trouwens de volgende keer ook over hebben — maar dit is precies het moment dat de Messias gedood wordt. Op het moment dat Hij stierf, werd het offer gebracht en feitelijk de offerdienst daarmee figuurlijk, in geestelijke zin, beëindigd. En letterlijk trouwens ook; ik bedoel, het voorhangsel van de tempel scheurde juist op het moment dat de offerdienst plaatsvond, om drie uur 's middags. Waarmee dus feitelijk gezegd is: de Messias kwam en stierf precies op het aangekondigde tijdstip. En dit was al honderden jaren, vijfhonderd jaar om precies te zijn, van tevoren gezegd en vastgelegd in de Schriften.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="708" title="Speel af vanaf 11:48">▶ 11:48⟨/button> ⟨span>Het Teken van Jona en de Veertig Jaar tot het Jaar 70⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We hebben de vorige keer nog iets besproken; ik zei al dat we het hadden over een raamwerk betreffende de komst van de Messias, maar ook over een daaropvolgende periode van veertig jaren. Je leest namelijk in Matteüs 12 dat de Heer Jezus tegen zijn generatiegenoten zegt: dit geslacht, deze generatie namelijk, zou het teken krijgen van Jona de profeet. Dat wordt gepreciseerd en in detail weergegeven: zoals Jona drie dagen en drie nachten in het ingewand van de vis was, zo zou de Zoon, de Ben Adam, zich drie dagen en drie nachten in het hart van het land bevinden, namelijk Jeruzalem.⟨/p>
⟨p>Dat niet alleen, want daarna volgt een periode van de prediking van de omkeer van de stad. Dat is tamelijk dubbelzinnig, en daarom gebruik ik ook het woord 'omkeer'. Want wat is omkeer? De omkeer van de stad, de omkering van de stad, kun je op twee manieren opvatten. Namelijk dat de stad zich omkeert, oftewel zich bekeert. Je kunt het ook opvatten als: de stad wordt omgekeerd. Dat is trouwens wat Jona ook ooit zei tegen Nineve: 'Binnen veertig dagen zal de stad worden omgekeerd.' Dan kun je zeggen: 'Ja, dat is niet gebeurd.' Maar het is wél gebeurd, want Nineve bekeerde zich toch? Dus het is maar net hoe je het bekijkt. De formulering is in feite breed genoeg om beide gedachten in zich te hebben.⟨/p>
⟨p>In ieder geval volgt na dat teken van Jona, van die drie dagen en nachten, een periode van veertig dagen. Maar ik heb dat de vorige keer ook uitgelegd: veertig dagen is in feite ook veertig jaar. Als u de vorige keer er niet bij was, pakt u dit misschien eventjes moeilijk op, maar lees dan in ieder geval die schriftverwijzing nog eens als u wilt weten wat de relatie tussen beide is. Het komt er in ieder geval op neer dat Jeruzalem precies veertig jaar later — maar dan in de negatieve zin van het woord — werd omgekeerd. In het jaar 70. En als je veertig jaar terugrekent, kom je dus in het jaar 30 uit, het jaar dat de Heer Jezus stierf.⟨/p>
⟨p>Of, wat nog mooier schematisch is: het teken van Jona in het jaar 30, drie dagen en drie nachten in het graf in het hart van het land, en dan een periode van veertig jaren. Een geslacht in de Bijbel is sowieso een periode van veertig jaar. En dan krijg je de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70. Wat ik hier in feite doe, is in één plaatje de hele tijdtafel van het Nieuwe Testament weergeven. Namelijk de komst van de Messias en dat wat er met Hem zou gebeuren, en de navolgende periode van veertig jaren waar eigenlijk het boek Handelingen over gaat, eindigend in de val van Jeruzalem. Dat is de tijdspanne die wordt bestreken in het Nieuwe Testament.⟨/p>
⟨p>Vandaar ook dat ik de vorige keer zei — en het is in feite de samenvatting van wat ik toen naar voren heb gebracht — dat dit een soort raamwerk is van de chronologie van het Nieuwe Testament. Het heeft zich allemaal in die eerste eeuw voorgedaan. De aardigheid ervan is met name hierin gelegen: dat dit al profetisch was vastgelegd. Dat wil zeggen, deze periode van eerst drie dagen en drie nachten in het hart van het land, maar ook wanneer de Messias zou komen, wanneer Hij zou sterven en dat wat erop zou volgen. Dat was al in de profetie vervat. Dus dat is niet alleen maar achteraf dat dit zo beschreven wordt als geschiedenis, dat het zo geschied is, maar het is ook vooraf verteld. Dat vind ik de mooiste historie: dat God zijn verhaal — His story — gewoon vooraf vertelt. Zo gaat het gebeuren, met de 'bonnetjes' en de tijdtafel erbij. Het wordt niet alleen achteraf verteld dat het inderdaad zo gegaan is; trouwens, beide lijnen vind je in de Bijbel terug.⟨/p>
⟨p>Ik heb er toen ook nog op gewezen dat volgens de Talmoed — en dat vind ik toch een geweldige bevestiging van een onverdachte getuige — dat notabene de Talmoed hier getuigenis van aflegt. Er is eigenlijk geen stroming die zich religieus gezien zo vijandig heeft opgesteld ten opzichte van het getuigenis van Jezus de Messias als het Jodendom, en de Talmoed geeft dat allemaal weer; het is eigenlijk het verslag van de mondelinge overlevering van de Thora. Maar dat uitgerekend de Talmoed er getuigenis van aflegt dat God voor de verwoesting van de stad Jeruzalem in 70 AD al veertig jaar lang dagelijks voortekenen in de tempel heeft gegeven. Notabene, dit staat niet eens in de Bijbel, dit staat in de Talmoed!⟨/p>
⟨p>Dus voorafgaand aan het jaar 70, veertig jaar daarvoor terugtellend, kom je in het jaar 30 uit. Dat was inderdaad ook het jaar dat het gigantische gordijn in de tempel scheurde. Maar wat gebeurde er nog meer? Nou, wat er dagelijks gebeurde volgens de Talmoed, is dat het licht van de kandelaar elke nacht spontaan uitging. Het licht ging uit. Als dat geen mooie godspraak is! En deze vind ik ook erg mooi: de grote deuren van de tempel, bij de hekel, gingen elke morgen spontaan open. Dus enerzijds ging het licht elke nacht uit, en anderzijds gingen de deuren elke dag spontaan wijd open. Als dit in het Nieuwe Testament had gestaan, hadden mensen kunnen zeggen: 'Ja, natuurlijk, dat past precies in hun straatje.' Nee, dit komt juist uit de Talmoed en daarom vind ik het zo veelzeggend.⟨/p>
⟨p>Oké. Het wordt me wel eens verweten dat ik soms erg lang herhaal wat ik al gezegd heb. Dat heb ik dan bij dezen weer een keer waargemaakt. Maar goed, er zijn toch nog wat dingen aan toegevoegd.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1185" title="Speel af vanaf 19:45">▶ 19:45⟨/button> ⟨span>Het Tijdstip van Jezus' Geboorte en de Registratie van Augustus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En nu wordt het hoog tijd om ons echt eens een keer specifiek bezig te houden met het leven, de tijdtafel van Jezus' leven. En waar begin je dan? Nou, uiteraard bij Zijn geboorte: het tijdstip van Jezus' geboorte. Waar moet je daarvoor wezen? Het Evangelie waarin dat beschreven wordt — eigenlijk is Lukas het enige Evangelie waarin dat zo beschreven wordt. In Matteüs niet echt, omdat daar meer verhaald wordt over wat er daarna plaatsvond, zoals het bezoek van de magiërs en dergelijke. Mocht dat niet helemaal waar zijn wat ik nu zeg, dan is het in grote lijnen toch in ieder geval wel zo dat het uitgebreid wordt beschreven in Lukas 2. Het is nu april, en normaal hoor je dit natuurlijk in december te lezen, maar daar hebben we lak aan. Jezus' geboorte vond namelijk plaats in april. Dus eigenlijk zijn we meer ter zake dan wanneer je het in december leest.⟨/p>
⟨p>Oké, er staat: "Het geschiedde nu in die dagen dat een officieel besluit uitging bij keizer Augustus." Een 'dogma' eigenlijk staat er; ja, een dogma. Ons woord dogma komt hier vandaan. Een dogma is een officieel besluit. Keizer Augustus is echt een geweldige, grootse keizer geweest, een Caesar. We hebben nog steeds een maand aan hem te danken — nee, niet jullie, maar goed, daar moet u nog maar eens een keer over nadenken welke maand dat zal zijn. Hij regeerde een hele lange tijd; hij regeerde van -27 AD tot in het jaar 14 AD. Ik vind het zo lastig, want je hebt de neiging om te zeggen dat hij regeerde vanaf 27 vóór Christus, maar ik krijg dat heel moeilijk uit mijn strot. Ten eerste omdat het feitelijk niet klopt en ten tweede omdat het heel onlogisch is om het op die manier te zeggen. Ik houd me liever aan de aanduidingen voorafgaand aan onze gewone tijdrekening. Waarom? Omdat als je zegt 'vóór' en 'na' Christus, dat suggereert dat Jezus in het jaar nul is geboren, en dat is niet waar. Sterker nog: er heeft nooit een jaar nul bestaan.⟨/p>
⟨p>Augustus heeft geregeerd vanaf het jaar -27 AD — dat wil zeggen 27 jaar voorafgaand aan onze jaartelling — tot in het jaar 14. En dat betekent dus dat hij in het jaar -2 AD (twee jaar voorafgaand aan onze jaartelling) zijn zilveren ambtsjubileum zou vieren. Dat is niet zo moeilijk, want als hij in -27 begon, dan betekent het dus dat hij in het jaar -2 precies 25 jaar keizer was. En toen — dat was een heel belangrijk jaar, want in dat jaar heeft hij (en dit is gewoon algemene geschiedschrijving die je op Wikipedia of in andere bronnen kunt terugvinden) een bijzondere eer ontvangen. De Romeinse Senaat zou hem in dat jaar, dus bij zijn zilveren ambtsjubileum, de titel 'Pater Patriae' geven, en dat betekent 'Vader des Vaderlands', zoals Willem van Oranje ook ooit genoemd werd. Maar dat was een hele bijzondere Romeinse titel en de Senaat verleende hem die functie.⟨/p>
⟨p>In de aanloop daarnaartoe is er al het een of ander gebeurd. Want hij heeft toen het besluit uitgevaardigd dat heel de bewoonde wereld, de oikoumene (ons woord 'oecumene' is daarvan afgeleid, de bewoonde wereld), geregistreerd zou worden. Meestal spreekt men dan van een volkstelling, maar het is onbekend in de historie dat hij in die tijd een volkstelling zou hebben gehouden. Wat echter wel heel goed kan, is dat het een registratie was als eed van trouw of een belofte van trouw. Dat is een oud gebruik dat in de dagen van de Romeinen bekend was, maar in veel meer wereldrijken kende men het gebruik dat je aan de machthebber een eed van trouw gaf — ook in Nederland hebben we dat nog gekend — of een belofte van trouw waarbij je in feite je loyaliteit erkende ten opzichte van de vorst, de machthebber of in dit geval de keizer.⟨/p>
⟨p>Dan ligt het voor de hand dat je in eerste instantie juist de notabelen, de mensen van aanzien, maar ook troonpretendenten — mensen die van koninklijke komaf zijn — dat als eerste laat doen. Daar zit uiteindelijk een vorm van eer en erkenning in als je dan als eerste wordt opgeroepen. Maar het is eigenlijk een voordeel naar twee kanten, want het geeft namelijk ook aan dat wanneer je degenen die vermogend zijn in financiële zin, maar ook degenen die macht of aanzien hebben, voor je weet te winnen, dat een heel groot voordeel is en een bevestiging van je macht. Dat spreekt voor zich, lijkt mij.⟨/p>
⟨p>Ik geef nu alvast een aantal dingen aan — ik kom daar later nog wel op terug om het wat specifieker te verantwoorden — maar Jezus' geboorte vond plaats in de aanloop naar dit jubileum. Dat wil zeggen: het jubileum vond plaats in -2 AD, en de geboorte was kort daarop in de aanloop ervan. Want als je het hele Rijk wilt laten beschrijven, daar komt nogal wat bij kijken. In de aanloop daarnaartoe heeft die registratie dan plaatsgevonden. Lukas vermeldt dit erbij, en het is heel apart dat deze dingen direct worden gekoppeld aan seculiere feiten, aan wereldkundige dingen. Een keizer die zijn zilveren ambtsjubileum zou gaan vieren en dan vindt er een registratie plaats; het wordt gekoppeld aan bekende feiten uit de wereldgeschiedenis.⟨/p>
⟨p>Nu zou je kunnen zeggen dat er inmiddels al een kleine tweeduizend jaar voorbijgegaan zijn, dus lang niet alles is meer zo precies te achterhalen. Ik moet er wel bij zeggen dat de Romeinse geschiedschrijving erg precies was en we daar nog erg veel gegevens van hebben. Dus als de Bijbel refereert aan ambtstermijnen, maar ook aan keizers en stadhouders en dergelijke, dan wordt daarmee in feite gezegd: je kunt het zomaar ook in andere boeken terugvinden. Ik zeg wel eens een keer: ik ben een biblicist. Voor sommige mensen is dat een scheldwoord, maar voor mij is het een erewoord. Alleen de Schrift (Sola Scriptura), want ik geloof namelijk dat de Bijbel zichzelf uitlegt; dat is eigenlijk wat een biblicist ook hoopt. De Schrift alleen, want de Schrift bewijst zichzelf en verklaart zichzelf.⟨/p>
⟨p>Maar ik moet er meteen bij zeggen: dat wil niet zeggen dat andere lectuur of andere bronnen niet van belang zouden zijn. Want diezelfde Bijbel koppelt juist wetenswaardigheden of data aan seculiere kennis. In dit geval bijvoorbeeld aan keizer Augustus, en we zullen dat straks trouwens ook nog wel zien aan allerlei andere dingen. Dus het loutere feit dat er naar personages verwezen wordt, of naar keizers of bepaalde gebeurtenissen, geeft aan dat de Bijbel daar zelf naar verwijst, zodat je in feite wordt opgeroepen om ook daar kennis van te nemen. Juist als je gelooft dat de Bijbel zichzelf bewijst en verklaart, zul je dus wel degelijk ook bij andere gegevens, boeken of bronnen terechtkomen. Dat spreekt elkaar dus niet tegen.⟨/p>
⟨p>En dan nog iets, want er staat in Lukas 2 vers 2: "Deze eerste registratie geschiedde onder bewind van Quirinius van Syrië." Er is namelijk ook een tweede registratie geweest; de eerste was de eerste, maar er was ook een tweede. Dat was trouwens een algemene volkstelling, en die is wel heel bekend. Ook Flavius Josephus — u hebt mij wel vaker die naam horen noemen; hij was een Joodse geschiedschrijver in dienst van Rome die in de eerste eeuw een heel aantal boeken heeft geschreven — maakt daar melding van.⟨/p>
⟨p>Flavius Josephus spreekt over alle grote historische aangelegenheden in verband met Jezus en het Romeinse Rijk. Hij schrijft ook over een registratie die plaatsvond, waarbij hij de naam van Quirinius noemt, in het jaar 6 van onze jaartelling. Maar wacht even, dat is iets later; dat is namelijk een tweede registratie. Bij die tweede registratie ontstond nogal wat ophef, want het was toen een algemene volkstelling. Heel veel Farizeeën weigerden destijds aan die eed van trouw en de volkstelling mee te doen. Zij maakten er bezwaar tegen om de keizer daarin te volgen en hem de eer te geven, en ze weigerden dus ook deelname. Hoe het precies met die mensen is afgelopen — ik geloof niet best, maar dat had ik even na moeten kijken — dat weet ik niet precies. Ik weet wel dat er 6.000 Farizeeën hebben geweigerd en Flavius Josephus schrijft daarover.⟨/p>
⟨p>Ik moet er trouwens nog bijzeggen dat in de Statenvertaling staat dat Quirinius stadhouder was bij die eerste registratie. Dat is feitelijk niet waar. De historie zegt dat Quirinius bij die tweede registratie wel stadhouder in Syrië was, maar voor onze jaartelling nog niet. Toch was hij er al wel bij betrokken, namelijk als een zaakwaarnemer, of hoe noemen ze dat: een procureur. Iemand die dat dus regelt. Op dat tijdstip was hij weliswaar geen gouverneur of stadhouder, maar het gebeurde wel onder zijn bewind; hij gaf leiding aan die hele registratie.⟨/p>
⟨p>Als u daar meer over wilt weten — en ik heb dit expres geplaatst, hoewel u hier nu niet direct op de link kunt klikken — ik plaats dit op het internet met deze PowerPoint, en dan kun je gewoon hierop klikken om naar de website en de bewuste pagina’s te gaan. Ik heb heel veel geleerd van Dr. E.L. Martin, een Amerikaan die al lang niet meer leeft, maar die over deze dingen heeft geschreven. Hij heeft een geweldig boek geschreven, ik kom er straks nog even op terug: ⟨em>The Star that Astonished the World⟨/em>. Hij heeft het over de ster van Bethlehem, maar ook over alle gebeurtenissen die in dat verband hebben plaatsgevonden. Dat is echt heel indrukwekkend. Hij schrijft ook over deze kwestie, over die registraties en de eerste en de tweede in de dagen van keizer Augustus, en de reden waarom. Het voert nu te ver om daar nu verder over uit te weiden, maar ik wil trouwens nog wel even op iets anders wijzen. We gaan iets verder in de tijd: voorafgaand aan dat jubileum van Augustus heeft er een registratie plaatsgevonden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2023" title="Speel af vanaf 33:43">▶ 33:43⟨/button> ⟨span>Het Bezoek van de Magiërs en de Datering van Herodes' Dood⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ja, en dan later, als Jezus eenmaal geboren is, krijgt het jonge paar Jozef en Maria bezoek vanuit het oosten: magiërs. We gaan daarvoor naar Matthéüs 2, waar staat dat de geboorte van Jezus inmiddels al had plaatsgevonden. Over de verdere details van die geboorte gaan we het nu niet hebben, maar ik gaf zojuist al een hint naar het feit dat de Heer Jezus inderdaad geboren is in de tijd van Pesach. Dat is de periode waarin de kudde lammert, in het voorjaar; in die tijd heeft de geboorte van Jezus plaatsgevonden.⟨/p>
⟨p>Wanneer de magiërs op bezoek komen, zijn we inmiddels al een kleine twee jaar verder. Dat weet ik vrij zeker, of eigenlijk heel erg zeker zelfs. Je leest namelijk dat als de magiërs op bezoek komen, Herodes hen ondervraagt. Op het moment dat Herodes maatregelen gaat nemen, staat er dat hij alle jongetjes in Bethlehem en omstreken van twee jaar en jonger laat ombrengen. Dit deed hij in overeenstemming met de tijd die hij bij de magiërs had uitgevorst. We praten hier dus over de tijd dat Jezus inmiddels geen baby meer was, maar een peuter. Dat blijkt ook wel uit de tekst: als de magiërs bij Hem op bezoek komen, wordt Hij geen baby meer genoemd, maar een jongen. Er was inmiddels dus al tijd verstreken. Of Hij voor de magiërs zelf de deur heeft opengedaan, weet ik niet, maar het zou bij wijze van spreken kunnen. Ik bedoel maar te zeggen: het was wat later.⟨/p>
⟨p>Nu komt er nog iets en dat is een lastig en omstreden punt. Er staat namelijk: "Toen Jezus was geboren in Bethlehem van Judea in de dagen van Herodes de koning." Van deze Herodes wordt algemeen aangenomen — kijk het maar na op Wikipedia — dat hij koning was van min 37 AD tot min 4 AD. Maar dat kan niet, en vandaar ook dat de geboorte van Jezus algemeen veel vroeger gedateerd wordt. Jezus' geboorte vond immers in ieder geval plaats toen Herodes nog leefde. Bovendien is hij ook niet onmiddellijk na Jezus' geboorte gestorven; daar is in ieder geval nog twee of drie jaar overheen gegaan. Vandaar dat de geboorte van Jezus heel vaak gedateerd wordt op min 6 of min 7.⟨/p>
⟨p>Maar als je dat doet, kom je chronologisch op allerlei manieren in de knoei, waar ik straks nog op terugkom. Ik wijs hierbij opnieuw op dr. Martin en op het boek waar ik het zojuist over had: ⟨em>The Star that Astonished the World⟨/em>. Je kunt dit boek trouwens gratis online lezen en ik geef de link naar het bewuste hoofdstuk waarin dit allemaal beschreven wordt. Hij zegt — en hij is trouwens niet de enige, hoewel het niet algemeen aanvaard is — dat de dood van Herodes niet plaatsvond in min 4, maar in min 1 AD. Dat is drie jaar later. Het voert echt veel te ver om de hele argumentatie te herhalen, maar in feite wordt de sterfdatum van Herodes altijd gebaseerd op Flavius Josephus, die zegt dat het net na een maansverduistering was. Men gaat dan uit van de maansverduistering in min 5, maar dokter Martin zegt dat het niet de maansverduistering in min 5 was, maar die in min 1. Maansverduisteringen vinden immers vaker plaats. Daarmee wordt de dood van Herodes dus veel later gedateerd; een verschil van bijna vier jaar. Dit is van belang om de rest van de tijdlijn te kunnen volgen.⟨/p>
⟨p>Ik lees nog even verder in Matthéüs 2. Er staat dat in de dagen van Herodes de koning magiërs vanuit het oosten naar Jeruzalem kwamen. Er staat "magoi". Dat zijn overigens dezelfde lieden die ook genoemd worden in het boek Daniël. Je leest van Daniël dat hij tot hoofd over hen gesteld werd. Daniël, notabene een Jood, een Hebreeër die doorkneed was in de Schriften en een buitengewoon begaafde, intelligente man was, werd door koning Nebukadnezar gesteld tot hoofd van de magiërs, de magoi. In de volksmond worden zij vaak de "wijzen uit het oosten" genoemd, maar dat is niet de term die de Bijbel gebruikt; daar staat "magiërs". Als je die link met Daniël eenmaal gelegd hebt, begrijp je ook hoe die magiërs aan hun kennis zijn gekomen en wat hen op het spoor heeft gebracht om naar Israël te gaan toen zij astronomische fenomenen waarnamen.⟨/p>
⟨p>De magiërs kwamen dus in Jeruzalem en zeiden: "Waar is de geboren Koning van de Joden?" Dat vind ik altijd zo mooi. Het is niet de vraag ⟨em>of⟨/em> Hij wel geboren is; nee, de vraag is: "Waar is Hij dan?" Want, zo zeggen zij: "Wij namen Zijn ster waar en we kwamen om Hem te aanbidden." Of "adoreren", dat is denk ik nog beter. Zij waren op de hoogte van de profetie van Daniël. Dat is logisch, want Daniël behoorde eeuwen eerder tot diezelfde beroepsgroep, om het zo maar te zeggen. Daniël had geschreven over die zeventig jaarweken.⟨/p>
⟨p>En dan was er trouwens ook nog Bileam, ook iemand uit het oosten en een zeer gezien en gerenommeerd figuur. Dat was veel eerder, maar hij had ooit al geprofeteerd, tegen wil en dank: "Ik zie een ster." Ik moest even denken aan een liedje van een songfestival van heel lang geleden — Mouthaan en MacNeal was het — "Ik zie een ster". Maar goed, dat terzijde. Bileam zei: "Er reist een ster op in Jakob en een scepter verschijnt in Israël." Met andere woorden: er komt een ster in Jakob. Jakob is in het algemeen een aanduiding voor het ongelovige Israël. En dat wijst erop dat wanneer daar een ster in Jakob opgaat, er een Koning, een scepter of koningsstaf, aan Israël gegeven zal worden. Op de een of andere manier heeft de komst van de Koning en de koningsstaf dus alles te maken met het verrijzen van een ster. En nu heb ik nog iets, want ik beweer niet dat wat die magiërs zagen alleen maar astronomische fenomenen waren. Ik wil daar toch even op wijzen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2579" title="Speel af vanaf 42:59">▶ 42:59⟨/button> ⟨span>Astronomische Feiten: de Samenstand van Jupiter en Venus in Juda⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Juist als we het hebben over de chronologie: dat er op 2 juni — of nee, 17 juni — 2 vóór Christus iets bijzonders gebeurde. En dat is iets wat je, als je een goed sterrenprogramma hebt, zo kunt opzoeken. Ik heb het ooit zelf nog eens een beetje teruggekeken, maar dan kun je gewoon zien hoe de sterrenhemel eruitzag vanaf een bepaalde locatie. Als je die richting op keek, dan zag je in het jaar 2, op 17 juni, dit fenomeen. Namelijk in het sterrenbeeld Leo — de Leeuw — vond er een conjunctie plaats; een samenstand wil dat zeggen van Jupiter en Venus. Dat zijn de helderste hemellichamen, op de zon en de maan na uiteraard, aan het uitspansel; dat zijn de lichten bij uitstek.⟨/p>
⟨p>En als die twee elkaar dan nog raken ook... waarbij je moet weten dat Jupiter de koningsplaneet is. In het Hebreeuws heet hij Tsedek. Tsedek betekent rechtvaardig, denk aan Melchizedek, de koning van gerechtigheid. En over Venus hoef ik waarschijnlijk niet zoveel te zeggen; waar Venus voor staat, is een symbool voor vruchtbaarheid. Een samenstand van die beiden heeft ermee te maken dat er kennelijk een koning is geboren. En dan ook nog eens in het sterrenbeeld Leo, tegen Regulus aan, en dat is trouwens ook de heerser. Regulus is ook een bekende; dat is natuurlijk ook de koning. 'Regelen', hè? Ja, en in Juda, want Juda is Leo; dat is de stam, de Leeuw van Juda. Het heeft trouwens ook nog weer alles te maken met het sterrenbeeld Maagd, maar daar hebben we het nu even niet over. Ik bedoel eigenlijk dit te zeggen: de hint is wel duidelijk wat er aan die sterrenhemel gebeurde en wat die magiërs hebben begrepen.⟨/p>
⟨p>Sommige mensen roepen al heel gauw — vooral evangelische christenen hebben daar een handje van — om dan te zeggen van: "O, dat is allemaal astrologie, dat is gevaarlijk enzo." Maar dat is natuurlijk grote kul. Want wat dacht u? Wie heeft die hemel gemaakt? Wie heeft de sterren en ook de sterrenbeelden gemaakt? Niet alleen de sterren individueel — Hij kent ze bij name — maar ook al die beelden. Hij maakte de Orion. Niet alleen de sterren van de Orion, maar Hij maakte de Orion en de Wagen, zoals het er staat; dat is een creatie van Hem. Het hele evangelie staat gewoon in de sterren, absoluut. In ieder geval zeiden die magiërs: "Wij namen Zijn ster waar en we kwamen om Hem te adoreren."⟨/p>
⟨p>Natuurlijk wisten die magiërs alles van dat astronomische spektakel. Het is nog niet zo lang geleden dat wij het zelf ook hebben meegemaakt. Dat was nog een paar maanden terug, dat Jupiter en Venus ook samen kwamen te staan. Dat gebeurt niet vaak hoor, zo'n conjunctie. Natuurlijk heeft dat betekenis. Die magiërs wisten dat en eigenlijk is het één en één is twee: voeg alle gegevens bij elkaar en de conclusie ligt voor de hand.⟨/p>
⟨p>Overigens geloof ik dat die ster die ze hebben gezien ook nog eens een keer een UFO is geweest. Ze hebben meer dan alleen dit gezien. Als ik zeg "UFO", bedoel ik trouwens niet een vliegende schotel, maar dan bedoel ik gewoon een 'unidentified flying object'. Ja, die ziet u ook wel eens hoor. Je ziet ze toch ook wel eens vliegen? Oké. En als je niet weet wat het is, dan is het een UFO. De term zegt eigenlijk niet wát het is; de term zegt iets over jouw onvermogen om het te duiden.⟨/p>
⟨p>Nu komen we op dit verhaal en krijgt u even de tijdtafel. In -4 moet... Ik ga het straks wat duidelijker maken, maar ik geef nu al voorzichtig de hints. Nu nog onder voorbehoud, straks word ik daar wat explicieter in. In -4 heeft de geboorte van Jezus plaatsgevonden, namelijk in het voorjaar, in de eerste maand: Nissan of Aviv. In -2 vindt dan die conjunctie plaats tussen Jupiter en Venus, en ook de komst van de magiërs nog iets later. Kort daarop volgt uiteraard dan ook de vlucht naar Egypte, want dat heeft alles te maken met het feit dat die magiërs op hun terugreis niet naar Herodes gaan. Dan krijg je die hele toestand daar in Bethlehem, maar net daarvoor hebben Jozef en Maria met de kleine jongen het land verlaten en zijn ze naar Egypte gegaan. Niet lang, want in -1 sterft Herodes. En op het moment dat zij vernemen dat Herodes is gestorven, dan gaan zij weer terug. Overigens is Herodes gestorven in januari, want dat is kort na de maansverduistering; dat kun je dan ook alsnog weer invullen.⟨/p>
⟨p>Heel interessant is ook het volgende — ik laat het meteen even zien, zonder dat het verder iets te betekenen heeft — maar tussen -1 en +1 zit geen jaar 0. Het is niet zo dat je -1 hebt, dan 0 en dan +1. Nee, het jaar 0 is er niet, die moet je weglaten. Dat is soms wel eens lastig als je van min naar plus rekent, maar het jaar 0 moet je dus niet meerekenen; die heeft namelijk nooit bestaan. Dus dit is gewoon: van -1 ga je naar +1. De logica is gewoon heel simpel. Als je begint te rekenen, dan zit je dus gewoon in het eerste jaar, in het jaar 1. Je begint een tijdrekening; en zitten we dan nu in het jaar nul? Nee, natuurlijk niet. Als je begint te rekenen, dan zit je toch in het eerste jaar?⟨/p>
⟨p>Nu zou ik kunnen zeggen: ja, maar dat is met terugwerkende kracht gedaan. Want pas eeuwen later is die tijdtafel, onze tijdrekening van voor en na Christus, opgetuigd. Die is pas in de derde of vierde eeuw achteraf, met terugwerkende kracht, vormgegeven. Vandaar ook dat er nogal wat fouten in zitten. Maar het jaar 0 heeft in ieder geval niet bestaan. Het is wel even van belang voor als we straks na de pauze de optelsom gaan maken. Dit wilde ik voor de pauze nog even behandelen. Ik zie dat ik een beetje in tijdnood begin te komen; ja, ik moet rekening houden met de volheid van het einde.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3034" title="Speel af vanaf 50:34">▶ 50:34⟨/button> ⟨span>Het Begin van Johannes' Optreden in het Regeringsjaar van Tiberius⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het begin van Johannes' optreden. Kijk, we hebben het tot dusver gehad over de geboorte van Jezus en de gebeurtenissen daaromheen. En dan krijgen we eigenlijk een hele tijd niets; we verspringen ineens dertig jaar. Dat zal straks wel duidelijk worden. Waarom? Wel, over de jeugd van Jezus weten we zo goed als niets. We weten wat er gebeurde bij de komst van de magiërs, toen Hij een ventje van een jaar of twee was. En dan, als Hij twaalf jaar wordt — met Pesach wordt Hij twaalf jaar — dan gaat Hij naar Jeruzalem. Nou, die geschiedenis kennen we. En dan: achttien jaar niets! Tussen Zijn tweede en twaalfde weten we niets, en tussen Zijn twaalfde en dertigste weten we eigenlijk ook niets. Dat wil zeggen: de Schrift verhaalt daar niets over. Ja, behalve in een kort resumé dat Jezus groeide in wijsheid en kennis en in achting bij God en mensen. Zo in het algemeen, maar er worden geen historische gebeurtenissen vermeld.⟨/p>
⟨p>En dan staat er in Lucas 3: "In het vijftiende jaar nu van de regering van keizer Tiberius." Dat is een hele belangrijke. Ik moet er wel bijzeggen — maar dat geldt voor heel veel van wat ik vanavond vertel — dat er bij al die details altijd nog weer mitsen en maren zitten. Daar ga ik u in het tijdsbestek dat mij is toegedeeld niet mee vermoeien. Maar één ding is wel duidelijk: in het vijftiende jaar van de regering van keizer Tiberius... dit kun je ook gewoon nalezen. Tiberius volgde keizer Augustus op na diens dood in 14 na Christus. Maar, ik moet erbij zeggen: daarvóór was Tiberius al twee jaar co-regent. Keizer Augustus was toen zelf eigenlijk niet meer in staat om te regeren. Hij behield de titel en was nog steeds officieel de keizer, maar Tiberius werd co-regent. Hij was trouwens een zeer gevierd generaal; hij kwam destijds terug in Rome van een succesvolle krijgstocht in Germanië en dan lees je dat hij co-regent wordt. Ook hier geef ik weer even de link naar Wikipedia, zodat u ziet dat ik dat niet uit de duim zuig: twee jaar daarvóór, in 12 na Christus, wordt hij co-regent. Hij regeert dan samen met Augustus, maar in feite was híj in de praktijk degene die regeerde als keizer.⟨/p>
⟨p>Vandaar dus: co-regent. Dat betekent dat dit vijftiende jaar van Tiberius uitkomt in het jaar 26. Kijk, als zijn regering begon in het jaar 12 na Christus en Johannes begint met zijn optreden in het vijftiende jaar van Tiberius, dan tel je dat erbij op. Je begint dan natuurlijk bij het jaar 12: 12 is het eerste jaar, 13 is het tweede jaar, en zo kom je uit in het jaar 26 van onze jaartelling, Anno Domini. In dat jaar begon Johannes de Doper zijn openbare optreden. Lucas 3 vers 1 en 2 is heel uitgebreid in het beschrijven van wanneer dit plaatsvond. Johannes begon zijn optreden en Lucas is echt een geschiedschrijver; hij koppelt dat meteen aan de historische situatie. Het eerste wat hij vermeldt, is dat het het vijftiende jaar van de regering van keizer Tiberius was. Verder noemt hij dat Pontius Pilatus gouverneur — stadhouder — van Judea was.⟨/p>
⟨p>Dat was dan zijn eerste jaar, want u kunt het nakijken: ook dat is allemaal publieke informatie. Hij was gouverneur en stadhouder van 26 tot 36 na Christus. Als het vijftiende jaar van Tiberius het jaar 26 is geweest, dan is dit dus tevens het eerste jaar van stadhouder Pilatus. Die Pontius Pilatus kennen we natuurlijk allemaal, omdat we weten dat hij degene is geweest die ervoor gezorgd heeft dat Jezus gekruisigd zou worden. Een paar jaar later is hij alsnog ontslagen en in Frankrijk beland. Vermoedelijk is hij daar door zelfmoord aan zijn einde gekomen. Er staan nog allerlei dingen bij waardoor je het heel duidelijk kunt lokaliseren in de tijd. Herodes was viervorst van Galilea. Dat is Herodes Antipas. Wij denken bij "Herodes" vaak aan één figuur, maar vergeet het maar: Herodes is eigenlijk een achternaam, een familienaam. Het is een hele dynastie van allemaal Herodesen.⟨/p>
⟨p>Je hebt dus ook Herodes Antipas. Hij was de zoon van Herodes de Grote, waar we het net over hadden, die in -1 overleed en ooit de tempel heeft gerenoveerd. Antipas was viervorst. Dat betekent niet dat hij altijd een feest vierde, maar hij was een tetrarch, wat wil zeggen dat hij vorst was over een vierde deel. Dat is wat de viervorst toebedeeld kreeg. Volgens mij komt u hem nog een paar keer tegen in het Nieuwe Testament. En zijn broer was ook een viervorst — ja, dat zie je weer, want een viervorst betekent dat hij het rijk deelt met een aantal broers, mede-erfgenamen. Zijn broer Filippus was ook een viervorst, een tetrarch over Iturea en de landstreek Trachonitus. En Lysanias was viervorst van Abilene. Ik zou zeggen: doe uw best om dat allemaal eens te traceren. Neem een kaart of kijk op internet; u krijgt het tegenwoordig zo op uw bordje. Maar voor ons onderwerp is dat nu even niet de hoofdzaak.⟨/p>
⟨p>Wat wél ter zake doet, is dat het hier heel duidelijk in de tijd wordt getraceerd met wereldkundige informatie. Het was ook nog onder de hogepriesters Annas en Kajafas. Dat was ook zoiets, want Annas was de hogepriester, maar hij werd in het jaar 15 van onze jaartelling door de Romeinen uit zijn ambt ontheven. Ze vervingen hem door zijn schoonzoon Kajafas. Dat vonden de Joden natuurlijk helemaal niet fijn, want een hogepriester ben je in Bijbelse termen voor het leven. De Romeinen hadden daar echter totaal geen kaas van gegeten. Zij hebben dat gewoon anders geregeld en hebben Kajafas tot hogepriester gemaakt. Voor de Romeinen was Kajafas dus officieel de hogepriester — daar speelde ook een politiek spelletje mee — maar voor de Joden was Annas, zolang hij leefde, gewoon de hogepriester. Dat zie je in het Nieuwe Testament ook terug; het blijkt uit de term "overpriesters". Dat zijn eigenlijk hogepriesters. Wij denken dat er een verschil is, maar het is exact dezelfde term. Het betekent simpelweg dat er meerdere hogepriesters waren: niet Bijbels gezien, maar vanwege de regeling van de Romeinen die dat zo hebben afgedwongen.⟨/p>
⟨p>Het wordt hoog tijd om even te gaan pauzeren, want we hebben nog meer dia's te bespreken om alle eindjes aan elkaar te knopen. We gaan nu eerst even pauzeren en dan pakken we straks de draad weer op. Zo, we zijn weer wat opgefrist en bijgetankt. U hebt de boekentafel nog net niet helemaal leeg kunnen plunderen, maar er wordt dankbaar gebruik van gemaakt. U ziet het hier allemaal wel liggen, maar u realiseert zich wellicht niet dat het nog een hele toestand is om dat allemaal hierheen te transporteren.⟨/p>
⟨p>Ik heb gezien wat voor pakken René meeneemt om dat hier allemaal even neer te leggen. Maar het is mooi, want er is nog heel veel te lezen en te bestuderen. Waarvan akte.⟨/p>
⟨p>Goed, wij gaan nog even onze studie vervolgen. Want ja, weliswaar hebben we nu belangrijke dingen vastgesteld, maar we zijn er nog niet. Als we het hebben over het optreden van deze sterren, daar zijn we nog niet eens mee begonnen. En ik gaf al een aanwijzing in die richting dat het met name Lukas is geweest in de Bijbel die ons heel veel chronologische informatie verschaft.⟨/p>
⟨p>Dus in verband met ons onderwerp deze avonden zullen we het vooral van het Evangelie naar Lukas moeten hebben en van het boek Handelingen. Maar het boek Handelingen is niets anders dan het tweede boek van Lukas, zodat het in grote mate afhankelijk is van dat wat hij heeft opgetekend. Niet uitsluitend, maar wel voor verreweg het grootste gedeelte. En dan staat er in...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3750" title="Speel af vanaf 01:02:30">▶ 01:02:30⟨/button> ⟨span>De Doop van Jezus en de Start van Zijn Publieke Bediening⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Lukas 3 is hetzelfde hoofdstuk waar we het vlak voor de pauze over hadden toen we nadachten over de tijdlijn. Dat vers had ik nog niet eens helemaal uitgelezen. Daar wordt beschreven dat het het vijftiende jaar van keizer Tiberius was, met Pontius Pilatus als gouverneur van Judea, Herodes de viervorst, en zijn broer Philippus. Ook de hogepriesters Annas en Kajafas worden genoemd. In die tijd kwam er een uitspraak van God tot Johannes, de zoon van Zacharias, in de woestijn. Dan weet je inderdaad dat hij de weg moet gaan bereiden voor de Messias. En dan roept hij ook: "De tijd is vervuld, het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen!"⟨/p>
⟨p>Vervolgens gaat hij iets doen wat Israël nog nooit had gekend. Men kende het fenomeen van dopen wel, maar men doopte altijd zichzelf. Maar nu kwam er iemand en die zei: "Word gedoopt, ik doop jullie." Vandaar dat hij al snel Johannes de Doper werd genoemd. Voor ons is het heel logisch dat je gedoopt wordt, maar in Israël was het juist niet gebruikelijk en Johannes kwam specifiek om te dopen. Dat doet nu verder niet ter zake, maar in dat jaar begon hij in de Jordaan te dopen — ook niet voor niets natuurlijk. Je leest dat er veel volk naar hem toe kwam. Overigens was hij daarin helemaal niet zo uitnodigend; men mocht wel komen, maar hij zei wel: "Kom tot bezinning." Het is niet zomaar een uiterlijk gebruik.⟨/p>
⟨p>Terwijl veel volk naar hem toe kwam, lees je ook inderdaad dat Jezus door Johannes wordt gedoopt. Johannes was daar aanvankelijk helemaal niet zo happig op; hij wilde eigenlijk niet dat hij Jezus zou dopen. Maar hij wordt overtuigd. Er gebeurt bij die gelegenheid ook iets heel overtuigends, want op het moment dat Jezus in de Jordaan gedoopt wordt, klinkt er een stem uit de hemel. Wanneer Hij uit het water opstaat, daalt de Heilige Geest in de gedaante van een duif op Hem neer. Johannes is natuurlijk helemaal flabbergasted als hij dat ziet. Hij zegt: "Ik heb gezien en getuigd dat deze waarlijk de Zoon van God is," of woorden van gelijke strekking.⟨/p>
⟨p>Dit was vermoedelijk nog in datzelfde jaar, want het is ook in Lukas 3 dat dit verhaald wordt. Jezus was toen Hij begon ongeveer dertig jaar. Je moet je realiseren dat Johannes en Jezus nagenoeg even oud waren; ze scheelden om precies te zijn een half jaar. Dat is nog een heel mooi verhaal wat ik daarover kan vertellen, maar dat laat ik nu even rusten. Het zou wel in de lijn van de chronologie liggen, maar in ieder geval scheelden ze zes maanden. Dat is een ding wat zeker is; ook dat staat in Lukas.⟨/p>
⟨p>Beide begonnen ze met hun openbaar optreden op hun dertigste. Dat was trouwens ook de leeftijd waarop een Leviet priester mocht worden. En dat was ook de leeftijd waarop Jozef koning werd, en David trouwens ook; die was ook dertig. Jezus was dus toen Hij begon ongeveer dertig jaren, of in Zijn dertigste levensjaar. Je gelooft het misschien niet, want ik zie er natuurlijk heel jong uit, maar ik ben nu in mijn drieënzestigste levensjaar — ik ga nu helemaal met consumptie spreken — maar ik ben tweeënzestig. Je kunt dus zeggen dat ik ongeveer drieënzestig ben. Zo was Hij ook ongeveer dertig jaar.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4011" title="Speel af vanaf 01:06:51">▶ 01:06:51⟨/button> ⟨span>De Chronologische Rekensom: Jezus Geboren in 4 V.chr.⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou wordt het echt heel boeiend. Want als Jezus in 26 AD — hetzelfde jaar dat Johannes zijn publieke optreden begon, namelijk in het vijftiende jaar van keizer Tiberius — als dat in het jaar 26 was en Jezus was toen ongeveer dertig jaar, of in zijn dertigste levensjaar, dan is hij geboren in — reken maar terug en houd er rekening mee dat je het jaar nul niet moet meerekenen — dan is hij dus geboren in 4 v.Chr.⟨/p>
⟨p>Ik weet niet of u dit goed kunt zien; ik ben geen Annie denk ik, maar vooruit. Ik heb het expres eventjes zo klein gemaakt, omdat ik anders de jaren niet allemaal in één overzicht kon krijgen. U ziet trouwens dat het grootste gedeelte wit is, want deze eerste twaalf jaren kennen we niet of nauwelijks, en de achttien tussenliggende jaren eigenlijk ook niet. Dit is dus de gewone tijdrekening: Anno Domini, voor of na Christus, hoe je het ook noemt. En dit zijn de Bijbelse gegevens, terwijl in de kolom rechts van u de seculiere gegevens staan, de wereldkundige feiten.⟨/p>
⟨p>Dan lees je dus dat in het jaar 12 AD Tiberius co-regent wordt naast Augustus. In het jaar 14, twee jaar later, sterft keizer Augustus en vanaf dat moment is Tiberius geen co-regent meer. Dat betekent dus ook dat Jezus' doop, toen hij ongeveer dertig jaar oud was, in het jaar 26 plaatsvindt. Dat wil zeggen: het vijftiende regeringsjaar van Tiberius, gerekend vanaf 12 AD. En dan kom je inderdaad ook uit bij 4 v.Chr. als het jaar waarin Jezus is geboren.⟨/p>
⟨p>Dit is al een verhelderend plaatje. Je hebt eigenlijk al die gegevens nodig die we tot dusver hebben gezien — ik heb ze slechts summier besproken — maar ze zijn noodzakelijk om tot zo'n tabel te komen. Met name dat vijftiende regeringsjaar van Tiberius is erg belangwekkend. Want je zou natuurlijk altijd nog kunnen zeggen over bijvoorbeeld die registratie in de dagen van keizer Augustus, dat er geen precies tijdstip wordt gegeven wanneer het nou exact was. Het was in de aanloop naar zijn ambtsjubileum, maar dat zijn afleidingen. Je hebt de keiharde gegevens nodig die Lucas verschaft in Lucas 3 vers 1.⟨/p>
⟨p>Als hij zegt dat Johannes begon met zijn publieke optreden, dan geeft hij al die tetrarken, die viervorsten aan, en Pontius Pilatus en de hogepriesters. En als eerste noemt hij: het was het vijftiende regeringsjaar van keizer Tiberius. Dan heb je echt iets waar je een chronologie op kunt baseren. De aardigheid is — en dat is natuurlijk altijd de proef op de som — of de gegevens kloppen met de rest van het hele verhaal. In dat verband kunnen we meteen doorgaan.⟨/p>
⟨p>Ik heb hier trouwens ook nog eventjes een kolommetje bij gedaan: de leeftijd van Jezus. Zijn eerste jaar was dus in het jaar 0; toen was hij nog nul jaar oud, en dan tel je door. Hij was dus 29 in dat jaar, maar in zijn dertigste levensjaar, dus ongeveer dertig jaar. Ook dat klopt precies. Ik had hier nog een tabelletje kunnen bijvoegen — ik weet niet hoeveel kolommen er nog bij kunnen — met de hele tijdrekening vanaf Adam, Anno Hominis. Maar om het niet al te ingewikkeld te maken, heb ik het maar hierbij gelaten.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4281" title="Speel af vanaf 01:11:21">▶ 01:11:21⟨/button> ⟨span>De Duur van Jezus' Bediening: de Gelijkenis van de Vijgenboom⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dan komen we op nog een heel belangrijk gegeven. In feite hebben we die kwestie al besproken vanuit een profetische aanvliegroute, namelijk de duur van Jezus' bediening. Vanuit de profetie weten we dat het een halve jaarweek was, oftewel drieënhalf jaar. Messias de Vorst dient zich aan, en in die 27e week zou Hij na drieënhalf jaar worden uitgeroeid – 'afgesneden' staat er letterlijk – maar ook zou Hij slachtoffer doen ophouden. Oké, dat zou dus drieënhalf jaar zijn. Maar dat was al vijfhonderd jaar van tevoren gezegd.⟨/p>
⟨p>Nu gaan we het historisch benaderen. Dat wil zeggen: gewoon in de beschrijving van hoe het gegaan is, zoals de evangelisten – in dit geval vooral Lucas, maar ook Johannes – dat hebben opgetekend. Nou, dan komen we weer bij Lucas. Lucas 33... nee, dat klopt niet, want Lucas heeft maar 24 hoofdstukken. Het is al een uitgebreid evangelie, maar 24 hoofdstukken is het maximum. Dit moet Lucas 13 zijn. Ja, Lucas 13.⟨/p>
⟨p>Daar vind je dat de Heer dit zegt; Hij sprak deze gelijkenis: "Iemand had een vijgenboom die in zijn wijngaard was geplant." Dat is op zich al eigenaardig, dat je in een wijngaard een vijgenboom neerzet. Maar in de Bijbelse symboliek is dat niet zo gek, want beide – zowel een vijgenboom als een wijngaard – zijn een bekend beeld van Israël. Jesaja spreekt erover dat de Heer een wijngaard had, en in de uitleg wordt ook verteld dat die wijngaard het huis van Israël is. En een vijgenboom trouwens ook. Weet u nog, één van de tekenen? In Mattheüs 24 lees je over het grote teken in verband met de terugkeer van de Heer: "Als de vijgenboom gaat uitbotten, dan weet je dat de zomer nabij is." Dat heeft alles te maken met het herstel van Israël – en ik moet erbij zeggen: het toekomstige herstel van Israël. Velen dachten er anders over; die dachten dat de vijgenboom nu al is uitgebot in 1948. Maar sinds die tijd staat er eigenlijk alleen maar een dode vijgenboom. Maar hij wordt weer levend, hij gaat uitbotten. Op het moment dat Israël verzameld wordt en tot nieuw leven zal komen, ja, dan zal de zomer wereldwijd gauw, binnen één generatie, gaan aanbreken.⟨/p>
⟨p>Nou ja, ik heb er eigenlijk al te veel over gezegd. Hij sprak deze gelijkenis: "Iemand had een vijgenboom die in de wijngaard was geplant en hij kwam om vruchten daarin te zoeken. Helaas, hij vond niets." En hij zei tegen de wijngaardenier – let op, dit is een gelijkenis hè: "Zie, drie jaar is het sinds ik vrucht kom zoeken aan deze vijgenboom en ik vind hem niet." Hoezo drie jaar? Dat is de duur van Jezus' bediening tot dusver. Toen Jezus deze gelijkenis sprak, was Hij al drie jaar actief in het land, in de wijngaard of bij de vijgenboom zo u wilt, om vruchten te zoeken. Maar Hij vond niets. Dat wil zeggen: het geheel, want daar hebben we het over. Ik heb het niet over individuen, maar over het volk als zodanig en de leiding. Die reageerden niet conform de oproep: "Bekeert u of komt tot bezinning, want het Koninkrijk is nabijgekomen." Men kwam in het geheel niet tot bezinning. "Sinds drie jaar kom ik om vrucht te zoeken in deze vijgenboom en ik vind niets. Hak haar om! Waarom beslaat zij de grond nog zonder nut?"⟨/p>
⟨p>Hij antwoordde echter en zei tegen hem – vers 8: "Laat haar ook dit jaar nog staan, terwijl ik rondom haar zal spitten en bemestingen zal werpen." Dat wil zeggen dat deze drie jaren moeten worden aangevuld met nog een vierde jaar. Die drie jaren zijn niet compleet. "Dit jaar ga ik nog mijn best doen" – om het even te parafraseren: bemesten, spitten, alles doe ik eraan om te zorgen dat er alsnog vrucht zal worden gevonden. "En indien zij inderdaad in het vervolg vrucht zou dragen..." Dan wordt de zin vervolgens niet afgemaakt, maar onderbroken. Nou ja, goed, dan is het gewenste resultaat behaald. "Maar indien niet, dan zul je haar zeker omhakken."⟨/p>
⟨p>Dat derde jaar is dus nog niet het laatste, maar er volgt nog een vierde jaar. En als er dan uiteindelijk nog geen vrucht zou worden gevonden, dan zou de boom worden omgehakt. Dat is inderdaad gebeurd – we hadden het er al eerder over – dat er een einde kwam aan het nationale bestaan van Israël en Jeruzalem als stad. In het jaar 70 heeft dat plaatsgevonden, omdat er blijvend geen vrucht was. Maar hier gaat het mij nu even om de bediening van de Heer Jezus, dat Hij zegt: "Al drie jaar zoek ik naar vrucht," en daar zou nog een jaar aan worden toegevoegd. Oké.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4737" title="Speel af vanaf 01:18:57">▶ 01:18:57⟨/button> ⟨span>De Vier Pascha's in het Johannes-evangelie en de Vervulling van de Tijd⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dat is een heel belangrijk gegeven. Ik heb er nog één, en dit is Lukas waarin dat gezegd wordt over die drie jaren. Maar in het Johannes-evangelie lees je over vier keren dat Jezus tijdens zijn publieke optreden het Pascha heeft gevierd. Al is 'gevierd' misschien niet helemaal het goede woord, maar Hij heeft dat in ieder geval beleefd in Jeruzalem. En zoals u weet — ik heb dat al verschillende keren gememoreerd — was het Pascha het feest dat zeven dagen lang gevierd werd na de veertiende in het voorjaar, in de maand Aviv of Nisan. Het is nu bijna voorbij... of nee, het is sinds kort weer ten einde. Een jaarlijks ding dus.⟨/p>
⟨p>In het Johannes-evangelie lees je inderdaad dat er gedurende de periode dat Jezus publiekelijk heeft opgetreden onder zijn volksgenoten, vier keer sprake is van een Paschaviering. Ik noem ze even op een rijtje. In de eerste plaats lees je in Johannes 2 vers 13 dat Jezus tijdens het Pascha spreekt. Hij zegt daar iets wat Hem later, vlak voorafgaande aan zijn executie bij zijn proces, wordt nagedragen: dat deze misleider zou hebben gezegd dat hij de tempel zou vernietigen en dat hij hem op eigen gezag in drie dagen, of binnen drie dagen (ik weet niet exact hoe het er staat), zou doen herrijzen. In Matteüs en Marcus wordt dat ook vermeld, maar in Johannes staat inderdaad dat dit al bij het begin van Jezus' optreden is gezegd. Dat heeft Jezus ooit tijdens het Pascha gezegd, het eerste Pascha. Kijkt u het maar na in Johannes 2 vers 13: "Van deze tempel." Maar daar staat nog een toelichting bij die Johannes geeft: Hij sprak niet over de tempel als gebouw daar in Jeruzalem, maar over de tempel van zijn lichaam.⟨/p>
⟨p>Dat is dus de eerste keer, kort na de bruiloft te Kana. Dat was trouwens echt het begin van Jezus' optreden, het eerste teken dat Hij verrichtte. In Johannes 2... Hallo? Ik geloof dat je onderbroken wordt door jezelf, zeg. Ja, dat is wel goed; de AIVD zou dat een reden vinden. Maar goed, dat was kort na de bruiloft te Kana.⟨/p>
⟨p>Dan krijg je Johannes 5 vers 1. Die is iets lastiger, omdat dat Pascha weliswaar genoemd wordt, maar niet bij name. Er wordt niet expliciet gezegd dat het het Pascha is. Ik maak er even een aantekening bij, en het is haast in telegramstijl omdat ik hem eigenlijk wat uitgebreider zou willen toelichten, maar als u hier meer over wilt weten, moet u dit nog eens goed nagaan. Er staat inderdaad niet expliciet welk feest het is. Hoe staat het er ook weer bij? Ik pak het Bijbeltje er even bij. Johannes 5: "Daarna was er een feest van de Joden en Jezus ging op naar Jeruzalem." Welk feest het was, staat er niet bij, maar ik zal u vertellen: dat moet het Pascha geweest zijn.⟨/p>
⟨p>Daar is een heel simpele reden voor. Je leest namelijk kort daarvoor dat Jezus in Samaria is en dat Hij dan zegt: "Jullie zeggen: over vier maanden is de oogst." Dat kennen we uit Johannes 4 vers 35. Dat was kort daarvoor, wat wil zeggen dat dit ergens in december geweest moet zijn. Vier maanden later is het immers oogsttijd. Als je kijkt naar de maand Aviv, dan begint de oogst, namelijk de gersteoogst. Jezus sprak dit dus uit in Samaria in december. Maar het was nog vóór het Pascha van Johannes 6 vers 4, dat ik hierna ga vermelden, zodat er hoe dan ook nog een tussenliggend Pascha moet zijn geweest. Als je de Joodse kalender kent, dan weet je dat er tussen december en het Pascha helemaal niets is. Er is geen Joods feest tussen december en het Pascha, behalve Poerim, maar dat is geen tempelfeest. Dus er komt maar één feest voor Johannes 5 vers 1 in aanmerking, en dat is het Pascha. Het is wat lastig als ik het zo formuleer, maar het klopt echt.⟨/p>
⟨p>De rest is heel simpel. Tussen Johannes 2 vers 13 is er sprake van een Pascha en in Johannes 5 vers 1 ook, al is die laatste wat implicieter. Dat is waar, maar niettemin via het onderwerp wel degelijk duidelijk. Dan krijg je het derde Pascha, dat is in Johannes 6 vers 4. Dat is vlak voorafgaand aan de spijziging van de vijfduizend: "En het Pascha der Joden was nabij." Op dat moment bevindt de Heer Jezus Zich trouwens nog bij het meer van Kinneret. De Heer Jezus legt dat de volgende dag ook uit en zegt dat het alles te maken heeft met het brood des levens, et cetera. Maar in ieder geval was dit ook weer ter gelegenheid van een Pascha.⟨/p>
⟨p>En dan hebben we nog een Pascha en dat is natuurlijk de beroemdste, omdat dat de laatste is: het definitieve Pascha waarin Hij Zelf werd overgeleverd. Want Hij stierf. Op de tiende Nisan, de tiende Aviv, was de intocht. Dat was trouwens volgens mij ook zijn verjaardag. Op tien Aviv werd het lam in huis genomen en op de veertiende werd het geslacht. Letterlijk op de dag van het Pascha — de dag dat het lam geslacht werd op de veertiende — is Hij ook geslacht. Het feest begon daarna, maar op de dag van het Pascha is Hij gestorven. In de hele geschiedschrijving van Johannes is dat inmiddels het vierde Pascha.⟨/p>
⟨p>Dan kom je bij dit verhaal uit: in 26 AD vond Jezus de open plaats, oftewel zijn zalving. Toen werd Hij de Mashiach. Dat was het vijftiende jaar van keizer Tiberius, zoals u weet. Dat is ergens in het najaar van 26 AD geweest. Dan krijg je vervolgens een half jaar later Jezus' eerste Pascha, dat is dus in 27 AD. Het tweede Pascha valt in 28 AD, het derde Pascha in 29 AD en in 30 AD vindt het vierde oftewel het laatste Pascha plaats, namelijk het Pascha waarop Hij stierf. Hij stond trouwens ook weer op, maar dat was drie dagen later. Zo zie je dat dit in totaal een periode is van drieënhalf jaar. Nu kun je inderdaad alle gegevens aan elkaar koppelen.⟨/p>
⟨p>We zagen al bij de zeventigste jaarweek dat de Messias gedood en uitgeroeid zou worden na die 69ste week. Halverwege de 70ste week zou Hij slachtoffers en spijsoffers doen ophouden. Dat wil zeggen dat Hij gezalfd zou worden en dat er dan een periode van drieënhalf jaar zou zijn waarin Hij het verbond bevestigde. In de helft van die week zou Hij slachtoffer en spijsoffer doen ophouden door zijn sterven. Dat was de profetische lijn. Ik moet daar gewoon bij stilstaan: dat is de profetische lijn.⟨/p>
⟨p>Dan hebben we vervolgens de historische beschrijving in Lukas en de andere evangeliën, namelijk dat de Heer Jezus in het vijftiende regeringsjaar van Tiberius zijn publieke optreden begon toen Hij dertig jaar werd. Daarna heeft Hij drie jaren lang tevergeefs gearbeid, waarna er nog een jaar aan wordt toegevoegd. Dat is de ene lijn, dat is wat we in Lukas lazen. In Johannes vinden we dat bevestigd, waar sprake is van een korte periode van ongeveer een half jaar en dan van vier Pascha's. 'Pascha's' klinkt misschien een beetje raar; ik heb er weleens een heel andere verklaring over gehoord, over 'een paar schaars'. Maar in ieder geval krijg je hier dus in totaal ook weer drieënhalf jaar.⟨/p>
⟨p>Zowel vanuit Daniël, vanuit Jezus Zelf, vanuit Lukas als vanuit Johannes kom je tot een consistent verhaal. De publieke bediening van Jezus heeft, vanaf het moment dat Hij de Mashiach is — namelijk gezalfd is — tot aan zijn dood, drieënhalf jaar geduurd. Tijdens het Pascha, drieënhalf jaar na zijn doop, is Hij gestorven en deed Hij slachtoffer en spijsoffer ophouden. Officieel is het offer toen gebracht.⟨/p>
⟨p>En dat wil dus zeggen dat we daarmee inderdaad, weliswaar in vogelvlucht, vanavond Jezus’ hele bediening eigenlijk vanaf zijn geboorte tot aan zijn sterven en opstanding helemaal hebben kunnen traceren. Dat heeft dus inderdaad 33,5 jaar geduurd.⟨/p>
⟨p>Oké, maar dat betekent dus dat de gegevens, als je ze inderdaad met de Schrift vergelijkt... deze hele lijn, ik bedoel, nergens wordt die expliciet zo neergelegd dat die periode exact zo benoemd wordt. Maar als je inderdaad de puzzelstukjes bij elkaar legt – ik zeg niet eens dat het altijd even eenvoudig is, maar het is goed te doen – dan kom je tot dit totaalzicht. En het bevestigt dus exact wat de profeet Daniël al had gezegd: dan zal de tijd vervuld zijn en zo zal het gaan. Het zou drieënhalf jaar zijn dat Hij zou optreden en daarna volgt trouwens nog een periode van drieënhalf jaar. Daar gaan we het de volgende keer over hebben.⟨/p>
⟨p>En dat is de cliffhanger. Tot mijn grote genoegen zie ik dat het zelfs nog vóór tienen is. De tijd is vervuld, want ik moet het hierbij laten. Ik maakte me een beetje zorgen: heb ik nu te veel dia's? Maar de volgende keer gaan we het dus hebben over de periode na Jezus’ sterven tot aan de val van Jeruzalem. Dat is veertig jaar, maar die begint ook weer met een periode van 3,5 jaar. En dan gaan we het ook hebben over de tijdlijn in het boek Handelingen.⟨/p>
⟨p>En dat wil ik dan ook weer opbouwen aan de hand van de gegevens die de Schrift zelf verschaft. En ik moet zeggen, het doet mij groot genoegen om de Schrift zelf daarin te laten spreken. Ook als er wordt opgeroepen om te rade te gaan bij wereldse documenten of seculiere gegevens, dan nog is het de Schrift die daarin onze leidraad is. En dat voelt altijd erg veilig aan. Hebt u dat ook?⟨/p>
⟨p>Nou, dan wil ik het graag daarbij laten voor vanavond. En ik stel voor dat we deze samenkomst nog zullen afsluiten met dankgebed. Tenzij er nog een hele dringende vraag is die nu nog even beantwoord moet worden. Moet ik misschien wel even mijn studio-audio aan? Wie weet. Ik heb mijn mobiel uitgezet. Ja, dat moet ik wel, want anders kan ik namelijk deze opname niet maken; die loopt namelijk via mijn mobiel. Je denkt misschien: "Goh, een ontaarde opa in spe", maar dat valt wel mee hoor. Maar ik ben blij dat ik deze Bijbelstudie dan toch nog heb kunnen houden en Gode zij geloofd.⟨/p>