⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Inleiding en Terugblik op het Bijbelse Wereldbeeld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ook van mijn kant een hele goede avond allemaal vrienden, op deze eerste avond in 2023 dat we de Bijbelstudie-serie weer kunnen oppakken. Dankjewel ook Wolter voor deze mooie intro en ook voor de woorden die je sprak over onze geliefde broeder, van wie trouwens de begrafenis aanstaande zaterdag is.⟨/p>
⟨p>Wij gaan verder met onze serie en ik dacht in aanvang dat we vanavond de laatste keer over dit thema zouden spreken. Maar toen kwam ik erachter dat ik zoveel diaatjes had, dat ik dat onmogelijk in één avond allemaal kon behandelen. Dus het worden toch nog twee avonden in 2023. We gaan het niet alleen vanavond, maar ook de volgende keer nog over de onderwereld hebben. En als je dat woord uitspreekt, dan heb je de neiging om je stem wat te verlagen. Hoe zou dat toch komen? Wij gaan vanavond niet de dingen bedenken die boven zijn — hoewel dat eigenlijk wel het allermooiste is om te doen — maar ja, om te weten wat boven is, moet je ook weten wat beneden is. In dit geval is het meestal: boven in de hemel en beneden op aarde. Maar je kunt het nog anders invullen, namelijk dat je ook onder het aardoppervlak nog een wereld op zich hebt. En dat is inderdaad het thema voor vanavond. De volgende keer gaan we daar dus mee verder, want het blijkt toch veel omvangrijker te zijn dan ik in aanvang dacht. Maar dat heb je wel eens vaker als je met Bijbelse dingen bezig bent.⟨/p>
⟨p>Nou laat ik eerst even, u bent het van mij gewend, terugblikken op wat we de voorgaande avonden gezien hebben, zodat we een klein beetje een algemeen beeld hebben van wat tot dusver onze bevindingen waren. De eerste avond ging over de vraag: wat is nou eigenlijk de aarde? Dat lijkt een open deur intrappen als je die vraag stelt, maar in de Bijbel is de aarde echt wat anders. De aarde is geen planeet. De aarde is het droge, het land. Dat is de Bijbelse, de goddelijke definitie van dat begrip: God noemde het droge, het land, aarde (Ares). De aarde is in de Bijbel dus ook geen hemellichaam. Dat was eigenlijk, om het even heel kort samen te vatten, wat we de eerste avond hebben gezien.⟨/p>
⟨p>De tweede avond hebben we ons meer gefocust op Genesis 1 en de wijze waarop we dat hebben te verstaan. Vooral hebben we toen ook stilgestaan bij de dagen in Genesis 1 en gezien dat die dagen niet zozeer de dagen van de schepping waren, maar de dagen waarin God Zijn scheppingswoorden heeft uitgesproken en geopenbaard. Dat is iets heel anders; dat zijn twee verschillende dingen. God heeft Zijn scheppingswoorden twee keer gesproken: ooit bij de schepping zelf, en een tweede keer toen Hij aan Adam, de mens, heeft verteld wat Hij ooit bij de schepping heeft gedaan. Daarover gaan die dagen: dat zijn de dagen dat Adam hoorde van de scheppingswoorden die ooit hadden geklonken. Dat was een van de bevindingen die voor verreweg de meeste mensen behoorlijk nieuw en zelfs revolutionair is. Dat moet je ook even helemaal goed laten bezinken voordat je dat allemaal hebt verwerkt.⟨/p>
⟨p>Trouwens, dat geldt voor het hele onderwerp hoor, moet ik erbij zeggen. Want als we het hebben over het Bijbels wereldbeeld — ik heb dat een beetje de pakkende titel gegeven van 'Leert de Bijbel een platte aarde?' — dan hebben we het in het algemeen gewoon over het wereldbeeld of de Bijbelse kosmologie. Hoe steekt de kosmos in elkaar? Dan kijken we omhoog, we kijken om ons heen en we kijken naar beneden. Maar dat is het totaal: de wereld. Een van de dingen die we ook die tweede avond hebben gezien — en daar heb ik met name op gefocust — is het uitspansel, oftewel de hemelen. God noemde het uitspansel 'de hemelen', dus die twee zijn inderdaad onderling uitwisselbaar. Waarbij we ook hebben gezien dat 'de hemelen' een meervoudsvorm is, omdat de Bijbel namelijk verschillende hemelen onderscheidt. Geen zeven, zoals de gangbare gedachte is, maar drie. De eerste en de tweede, en de Bijbel spreekt zelfs expliciet van de derde hemel.⟨/p>
⟨p>De derde avond was misschien wel het meest revolutionair. Sommige mensen waren ervan ondersteboven en de meesten eigenlijk binnenstebuiten. Want wat we zagen is dat in de Bijbel het uitspansel in het midden van de wateren werd gecreerd. De hemelen staan centraal, het uitspansel. En dan krijg je een echt compleet binnenstebuiten gekeerd wereldbeeld. Dat is niet wat wij zien, maar dat is Gods perceptie. Hoe die twee zich tot elkaar verhouden, daar hebben we ons mee beziggehouden, maar feitelijk is dat niet eens het belangrijkste. Ik hoop dat de afdronk van de laatste avonden is geweest dat het er niet om gaat of wij de dingen ook zo zien, maar hoe God de dingen Zich voorstelt. We hebben ons zijdelings mogen bezighouden met de vraag hoe aan die beide perspectieven wel degelijk recht gedaan kan worden: dat wil zeggen dat we de dingen zien zoals we ze zien, en tegelijkertijd dat God het juist precies andersom ziet. Dat is de werkelijkheid natuurlijk.⟨/p>
⟨p>De hemelen staan dus centraal, vandaar ook het hemelcentrisch wereldbeeld. Zoals God ook het uitspansel — die uitgespannen tent — ooit in het midden plaatste van Zijn volk. In feite is het niet alleen maar een hemelcentrisch wereldbeeld waarbij Gods woning, Zijn troon, centraal staat in de schepping. Hoe logisch is dat eigenlijk ook niet? Als je het puur conceptueel bekijkt, is het zo voor de hand liggend dat Hijzelf centraal staat in Zijn schepping. Een theocentrisch wereldbeeld letterlijk, en daarmee ook een hemelcentrisch wereldbeeld, want de hemel is de plaats waar Zijn troon zich bevindt. De vorige avond, dat is dus een maand geleden inmiddels, toen hebben we ons nog wat dieper daarmee beziggehouden met allerlei kwesties die daar verband mee houden. Een Q&A heb ik het maar genoemd; verschillende vragen die je daarover zou kunnen stellen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="451" title="Speel af vanaf 07:31">▶ 07:31⟨/button> ⟨span>De Betekenis van Sheol en Hades: de Plaats van de Doden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou, en dan vanavond de onderwereld. Want tot dusver hebben we ons beziggehouden met de aarde, wat in de Bijbel gewoon het aardoppervlak is – dat wil zeggen het droge deel daarvan – en de hemelen daarboven. Ja, dan gaan we vanavond naar de onderwereld. De aardigheid is dat als je dat in het woordenboek opzoekt, pak je de Van Dale – dat doet niet alleen Walter, dat doe ik ook heel vaak – dan is de eerste betekenis, waarvan ik denk dat als je mensen op straat vraagt wat de onderwereld is, dit het eerste antwoord is. De tweede verklaring die je bij Van Dale aantreft, is namelijk de onderwereld in het meervoud: onderwerelden, want je hebt er heel wat. Dat is de wereld van de misdaad. Een onderwereldfiguur, dat is iemand die zich met zeer louche praktijken bezighoudt of, nog erger, zich in het criminele circuit bevindt.⟨/p>
⟨p>In de meer algemene zin, in de niet zozeer morele betekenis van het woord, heeft het ook een andere betekenis. Het staat bij de Van Dale onder de mythologie: de verblijfplaats van de zielen van de gestorvenen. Oei, dat wordt al wat lastig, hoewel die niet helemaal fout gerekend kan worden. Maar laat ik nog eventjes wat verder kijken. Als we dan toch in de sfeer van de woordenboeken zijn, wil ik nog even kijken naar synoniemen van onderwereld. Dat vind ik namelijk wel aardig. En ja, dan zie je dus begrippen die daarmee verband houden of min of meer synoniem zijn: de misdadigerswereld, schimmenrijk, de boevenwereld. Maar de termen die nu in verband met ons onderwerp van belang zijn, dat zijn met name deze: de Tartarus – dat heeft niks met biefstuk te maken trouwens, maar we zullen hem vanavond nog wel tegenkomen. Het is namelijk een term die één keer voorkomt in de tweede Petrusbrief. En dat zal later in de avond nog wel aan de orde komen. Dan de Hades, ook wel bekend als het dodenrijk – ik kom daar straks op terug – en de hel. Dat is meestal ook één van de begrippen die direct geassocieerd worden met de onderwereld: de hel.⟨/p>
⟨p>Met dat laatste hebben we natuurlijk meteen een heel heftig onderwerp, maar laat ik eerst even wat dingen wegstrepen. Om te beginnen dit: die Hades, dat is een Grieks woord. Het Hebreeuwse woord daarvoor is Sheol. Die beide begrippen kun je gewoon door elkaar gebruiken, dat zijn de Bijbelse begrippen. Dus in het Oude Testament is er sprake van de Sheol en in het Nieuwe Testament van de Hades, omdat dat in het Grieks is geschreven. Meestal wordt het dan in de NBG vertaald met 'het dodenrijk', de plaats waar de doden zijn. Ik heb daar wat problemen mee, met dat woord 'rijk', omdat een dodenrijk suggereert dat het een georganiseerd geheel is waar de doden zich bewegen of communiceren. Ja, want waarom zou het anders een rijk heten? En dat is helemaal niet de Bijbelse gedachte. Maar het klopt wel dat het de plaats is waar de doden zijn, 'plaats' tussen aanhalingstekens.⟨/p>
⟨p>En hoezo 'plaats' tussen aanhalingstekens? Wel, voordat ik daar nog op inga: het dodenrijk of de Hades wordt ook geassocieerd met het graf, wat vrij logisch is. Want ja, dan komen we trouwens echt onder de aarde. Ik zei al: de aarde is in feite het aardoppervlak, zodat degene die begraven is, in het graf ligt. Dat kan zelfs een spelonk zijn, want dat is ook onder de aarde, toch? Ook als de aarde een beetje krom loopt en bergen heeft. Maar ook dan is het het graf. En het dodenrijk of de Hades en het graf worden heel vaak geassocieerd. Wat ook vrij logisch is natuurlijk, want een mens overlijdt en komt in het graf, en daarmee ook onder de aarde terecht. En vandaar ook dat de Hades daarmee geassocieerd wordt. Ik heb expres nog een paar schriftplaatsen erbij vermeld, niet om daarmee compleet te zijn, maar om aan te tonen dat dat inderdaad zo is zoals ik het nu zeg. En het is ook heel logisch natuurlijk, maar voor degenen die dat willen natrekken heb ik ze genoteerd.⟨/p>
⟨p>Je leest trouwens ook in de Bijbel dat mensen 'neerdalen' in de Sheol. Dat is heel aardig, voor zover dat aardig is, maar in ieder geval lees je van Jakob bijvoorbeeld dat als hij verneemt dat zijn zoon Jozef is gestorven, hij dan denkt – Jakob denkt op dat moment nog steeds dat de ware Jozef dood is, nou oké, laten we verder nu even niet op de typologische toer gaan, maar ik heb hem dan toch eventjes doorgegeven – maar dan zegt hij in Genesis 37: "Rouwdragend zal ik tot mijn zoon in de Sheol, in het dodenrijk, neerdalen." En van die gasten – nou, ik noem ze een beetje onaardig zo, maar je leest in Numeri 16 die geschiedenis van Korach, Datan en Abiram – die daalden levend in de Sheol neer. En hoe staat het er? Zo daalden zij met al hunnen, dat wil zeggen met hun hele huisgezinnen, levend in de Hades en de aarde overdekte hen. Nou, dan kom je met recht dus in de wereld beneden terecht. De aarde scheurde en zij kwamen daar zo in terecht. Dus vandaar dat Hades en onderwereld, oftewel onder de aarde, wel degelijk logische en ook Bijbelse associaties zijn.⟨/p>
⟨p>De aardigheid is, als je echt wilt weten wat het is, dat die woorden zelf al zoveel licht verspreiden over wat het nu eigenlijk is. Sheol, dat is het Hebreeuwse woord, betekent letterlijk 'vraag'. En het idee daarbij is dat het de plaats is waar men niets weet. Ik heb er een expliciete verwijzing naar Prediker 9 bij gezet. Er staat: in de Hades weten de doden niets. Ja, en als je niks weet, dan heb je dus vragen. Nou, vandaar ook, eigenlijk staat dat vraagteken voor de Hades. Maar trouwens, dit is de Hebreeuwse versie dan, maar het Griekse woord Hades betekent letterlijk 'onwaarneembaar'. En hoezo? Nou, het is de plaats waar men niet waarneemt. En dat staat in datzelfde Prediker ook, Prediker 9. Trouwens, het hele boek Prediker getuigt op nogal wat plaatsen van wat de doden eigenlijk beleven.⟨/p>
⟨p>Ik bedoel, in de hele godsdienstige wereld is het zo dat eigenlijk de dood ontkend wordt. Men zegt eigenlijk: de dood is een andere vorm van leven. Degenen die overlijden, die leven op een andere wijze voort. Dat staat haaks op de Bijbel. Want de Bijbel zegt: de doden leven niet, niet op een andere wijze. De dood is het tegenovergestelde van leven. Of de dood is juist de plaats waar geen leven is, daarom heet het ook dood. Dus, en dat is het: de doden weten niets. Zij nemen ook niet waar. Er is geen overleg, geen kennis, geen werk in de Sheol waarheen wij gaan, zegt de prediker dan in Prediker 9 vers 10. Vandaar ook: het is de plaats waar men niet waarneemt en vandaar ook dat het Hades heet. Dus dat woord zelf werpt licht op de essentie van wat het is. Dus ja, de Hades, dat is de plaats waar de doden zijn. Ja, inderdaad, maar dan weet je ook meteen dat dood dood is, en dat is de Bijbelse gedachte.⟨/p>
⟨p>En dat is buitengewoon belangrijk om te weten dat dood dood is, want dan begrijp je ook waarom de waarheid van de opstanding zo essentieel is. Want buiten de opstanding om is er geen hoop. De hoop verbindt de Bijbel altijd met de verwachting dat de doden – die nu niks weten, ze zijn uit de tijd zoals zojuist door Walter ook gezegd is, ze weten niks, er is geen kennis, er is geen overleg – maar de doden, God roept ze weer op Zijn tijd, op Zijn wijze tot leven. Dat is de Bijbelse verwachting. En dan zie je trouwens ook dat het hele concept van de Bijbel van wat dood is, en wat leven daarmee ook is, want dat is het contrast. Als je weet wat het een is, dan weet je ook wat het ander is, en vice versa. Maar dat staat zo haaks op, en is zo anders dan wat mensen denken. Maar ja goed, we hebben nu eigenlijk tot dusver alleen nog maar ons met deze onderwerpen beziggehouden, ook als het gaat over de Bijbelse kosmologie. Het is zo totaal anders dan wat je vanuit de mens gesproken zou denken.⟨/p>
⟨p>Trouwens, dan heb ik nog iets, en dat is dat die begrippen Sheol en Hades inderdaad hetzelfde zijn. Dit woord LXX — dat is Latijn voor zeventig — is een aanduiding van de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament. Daar wordt het Hebreeuwse woord Sheol altijd vertaald met Hades. Dat zie je ook in het Nieuwe Testament terugkeren, en met opzet heb ik ook een verwijzing naar onder andere Handelingen 2 vers 31 geplaatst. Daar zie je dat ook.⟨/p>
⟨p>Dus dat even heel kort samenvattend over Hades. Inderdaad, dat heeft te maken met neerdalen, met de onderwereld. Maar ik zeg er meteen bij: de Bijbel beschrijft dit dus niet als een rijk waar gecommuniceerd wordt of waar een georganiseerd geheel is. Of voor mijn part een georganiseerde bende, dat kan ook nog namelijk, hè? Dat is meestal zo als de mens iets gaat organiseren.⟨/p>
⟨p>Maar goed, ook beneden — nee, dat is het dus niet. Hades is gewoon de plaats waar de doden zijn, die niets weten en niets overleggen en niets waarnemen. En dan hebben we nog een woord...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1151" title="Speel af vanaf 19:11">▶ 19:11⟨/button> ⟨span>Gehenna Is Niet de Onderwereld: het Misverstand Rondom de Hel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Want ik zei zojuist al: de onderwereld. Eén van de associaties of synoniemen voor onderwereld is 'hel'. Nou is dat op zich niet eens zo... dat vindt u misschien vreemd uit mijn mond klinken, omdat ik daar vaak hele onaardige dingen over zeg. Maar laat ik dan nu ook eens even aardig doen. Het woord 'hel' op zich heeft te maken met het werkwoord 'helen'. En dat betekent — dat is over onderwereld gesproken — eigenlijk iets verbergen, zodat het niet gezien wordt. Vandaar ook de originele gedachte van het dodenrijk: dat is de plaats die verborgen is en waar dus ook niks gezien wordt. Daar zou dat nog mee te maken hebben.⟨/p>
⟨p>Maar terwijl ik het zeg, wil ik meteen iets anders rechtzetten, want wat ik nu zeg is tamelijk onbekend. De hel... ja, waar associeer je dat mee? Nou, als u de Statenvertaling leest — dat is over het algemeen best een concordante vertaling, of in ieder geval vrij letterlijk weergegeven — maar als het gaat om het woordje 'hel', dan hebben ze er een potje van gemaakt. Echt vreselijk. Want als je in de Statenvertaling het woordje 'hel' nakijkt, dan blijkt het een vertaling te zijn van allerlei Hebreeuwse en Griekse woorden. Zoek het dan nog maar eens een keertje uit. Want als Hades, het dodenrijk, wordt weergegeven met 'hel', maar een heel ander woord, bijvoorbeeld Gehenna, ook met 'hel', dan betekent dat dus dat je twee begrippen in de Bijbel — in het origineel twee totaal verschillende begrippen — op één hoop hebt gegooid.⟨/p>
⟨p>Vervolgens sta je er verbaasd van dat mensen niet begrijpen waar het over gaat? Nee natuurlijk niet, want je hebt namelijk twee dingen door elkaar gegooid. Dat is het enorme belang van het feit dat je de dingen zuiver uit elkaar houdt; dat is gezond denken. Je wilt de dingen gewoon onderscheiden zoals God ze vanuit het origineel onderscheidt. Oké, in de NBG is het een stuk beter, maar eigenlijk zou het hele woord 'hel' helemaal geen plaats in de Bijbel mogen hebben. De reden daarvoor is zo klaar als een klontje.⟨/p>
⟨p>In de NBG-vertaling — dat is de vertaling die ik zelf meestal gebruik trouwens — en in de nieuwste vertaling (die ik nooit gebruik en ook niet ga gebruiken, maar één ding moet ik ze nageven: daar wordt de hel helemaal verwezen)... daar is het woord wat in de NBG '51 nog weergegeven is met 'hel' (dat komt twaalf keer voor in ons Nieuwe Testament), in de nieuwste vertaling, de NBV, wordt dat woord 'hel' altijd weergegeven met Gehenna. En dat is correct. Waarom is het correct? Omdat dat nou precies het woord is wat in het Grieks ook staat. Het is zelfs niet eens een vertaling, het is gewoon de weergave van wat het is: namelijk een plaatsnaam.⟨/p>
⟨p>Gehenna is een plaatsnaam. 'Gehenna' is de Griekse uitspraak van een Hebreeuws woord, en dat is Gai Hinnom. Je begrijpt dat op het moment dat je een woord overzet in een andere taal, het altijd anders klinkt. Dat heb je zelfs al met Nederlands en Duits, laat staan met talen die verder van elkaar verwijderd zijn. Ik heb jarenlang aan Polen lesgegeven en dan noemde ik wel eens van die bepaalde woorden die ik dan in het Pools las. Als ik dat dan uitsprak, dan bleek het bij benadering er zelfs niet eens op te lijken. Ja, zo gaat dat.⟨/p>
⟨p>Maar goed, de Griekse uitspraak van het Hebreeuwse woord Gai Hinnom is dus Gehenna. Dat is een plaats, een plaatsnaam. Niet zozeer een stad, maar Gai Hinnom is dit dal ten zuiden van Jeruzalem. En je kunt dat tegenwoordig gewoon bezoeken. Daarom ken ik de gevleugelde uitspraak: "Je kunt gewoon naar de hel lopen." Nou ja, hier vandaan is het een heel eind, dat geef ik toe. Maar je kunt daar een kop koffie drinken. Het is trouwens nu een allerwaardigste plaats, want het is een park. In het verleden heeft het trouwens een hele lugubere rol gespeeld en in de toekomst gaat dat ook weer een functie vervullen in de profetie. Dat is dus niet voor niks.⟨/p>
⟨p>Het is een plaatsnaam. En laat ik u dit zeggen: ik zei zojuist dat het woord 'hel' helemaal geen plaats in de Bijbel zou mogen hebben. Waarom? Omdat het een plaatsnaam is en een plaatsnaam vertaal je niet. Die verhaspel je hooguit eventueel. Ik bedoel, in het Hebreeuws is het Yerushalayim, wij zeggen Jeruzalem. Wij zeggen Bethlehem, maar in het Hebreeuws zeggen ze Bethlehem. Allerlei plaatsnamen klinken anders. Wij zeggen Peking, in China zeggen ze Beijing of zoiets, toch? Maar het principe van een plaatsnaam is dat je deze niet vertaalt. Vandaar dat Jeruzalem, Nazareth en Bethlehem gewoon gelijk blijven. Die vertaal je niet, die geef je gewoon in jouw taal weer.⟨/p>
⟨p>En dus zouden wij bij een zuivere Bijbelvertaling helemaal geen 'hel' hebben. Moet je nagaan! En dan te bedenken dat er zo enorm veel mensen, zondag in zondag uit, bang gemaakt worden voor een plaats die in de Schrift geen enkel recht van bestaan heeft. Dat is gewoon een vaststelling; iedereen kan het nagaan.⟨/p>
⟨p>En dus, want we hebben het nog steeds over die onderwereld: als je Gehenna daarmee associeert, dan zeg ik: fout. Dat is niet juist. Waarom niet? Omdat Gehenna namelijk gewoon een plek op aarde is en niet de onderwereld. Het is niet in de onderwereld en ook niet onder de aarde. Dus hel en onderwereld? Nee, dat klopt van geen kant. En als u denkt dat wat ik nu vertel een uitvinding is van mijzelf: ga het maar na. Je kunt het overal natrekken. Pak een concordantie, pak van mijn part Wikipedia, en dan zie je bij Gehenna wat het is. Gai Hinnom. De omschrijving vind je erbij: dit was een beruchte plek omdat daar in de tijd van de koningen kinderoffers werden gebracht aan Moloch. Tegenwoordig is het al een park en onderdeel van de voorstad van Jeruzalem. En zo is dat dus geen onderwereld.⟨/p>
⟨p>Nou, dan hebben we het onderwerp in ieder geval afgebakend. Bepaalde begrippen hebben we gewoon weggestreept; die hebben niets te maken met dat Bijbelse wereldbeeld waar we het over hebben. Oké, nu we dat wat scherper hebben gesteld, komen we toch weer uit bij die onderwereld.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1648" title="Speel af vanaf 27:28">▶ 27:28⟨/button> ⟨span>De Afgrond (abussos en Tehom): Bodemloze Waterdiepten⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Want strikt genomen — ik noem het zo de onderwereld — is de echt Bijbelse term daarvoor: abussos. Ja, zo hoor je nog eens wat Grieks en Hebreeuws. Kun je het allemaal nog volgen? Ja toch? Maar goed, dat is het gemak van de PowerPoints die ik ook weer op internet zet, dan kun je het allemaal nog eens nalezen. Ik hecht er echter aan om het correct te zeggen en om vooral ook te verwijzen naar de Bijbelse begrippen. Het Griekse woord is abussos en het Hebreeuwse woord is Tehom.⟨/p>
⟨p>Als je Engels spreekt, dan ken je het begrip 'the abyss'. Ik geloof dat dat tenminste de uitspraak is. Dat is vrijwel zeker weer een verhaspeling van het Griekse woord abussos. De 'abyss', dat is gewoon de afgrond. Juist van de week zat ik in verband met de voorbereiding van vanavond eventjes wat te googelen, en dan bleek dat op Netflix en in de filmwereld 'the abyss' een heel bekend begrip is, omdat het allemaal te maken heeft met de afgrond, de onderwereld en wat zich hier beneden allemaal afspeelt.⟨/p>
⟨p>In die Septuagint waar ik het zojuist over had, de Griekse vertaling van het Oude Testament, is abussos de vertaling van het Hebreeuwse Tehom. In de Statenvertaling — ik zei net iets onaardigs over wat ze met de hel hebben gedaan, maar ik moet erbij zeggen dat in de Statenvertaling abussos of Tehom vrijwel consequent is weergegeven met 'de afgrond'. Ik zal straks laten zien dat dit correct is. De NBG '51 geeft het meestal weer met 'waterdiepte'. Ik heb hier een lijstje staan uit het ISA-bijbelprogramma, de Interlinear Scriptural Analyzer. Dan zie je hier het Strong-nummer en het Hebreeuwse woord. Het komt in totaal 36 keer voor in het Oude Testament. In de kolom zie je de wijze waarop de NBG dat heeft weergegeven: met 'vloed', 'waterdiepte', één keer met 'oceaan', 'watervloed' of 'de kolken'.⟨/p>
⟨p>Het mooiste is als je gewoon, zoals in een concordante weergave, dit overal weergeeft met 'waterdiepte'. In onze varianten is dat helaas inconsequent. Waarom is een concordante weergave het allermooiste? Omdat je dan geen begrippen verwart. Want ja, als je het de ene keer met 'waterdiepte' vertaalt, de andere keer met 'watervloed' en de volgende keer weer met 'oceaan', dan zie je de connectie niet als je Bijbelstudie doet. Zie je dat? Vandaar dat hier op deze plaats vaak gehamerd wordt op het belang van een concordante vertaling; dat wil zeggen eensluidende weergaven. Dat kan niet altijd, want taaleigen vereist soms variatie, maar dat is wel het ideaal waar je naar zou moeten streven en waar een Bijbelstudent gewoon van nature aan gehecht is. Natuurlijk, want je wilt niet weten wat vertalers van een bepaald begrip vinden, maar je wilt het woord weten dat God Zelf gebruikt heeft en waarmee Hij de Schrift heeft laten optekenen.⟨/p>
⟨p>Dat woord abussos is interessant als je het even opsplitst in zijn elementen. Het woordje 'a' betekent 'zonder' — zoals een atheïst 'zonder God' is. Woorden die met een 'a' beginnen, willen zeggen: 'zonder' of eventueel 'tegen'. Abussos betekent letterlijk 'zonder diepte', in de zin dat je de diepte niet kunt bepalen. Dan krijg je dus in feite de gedachte van iets wat bodemloos is. Vandaar dat abussos meestal vertaald wordt als de afgrond; het heeft het betekenisveld van een bodemloze diepte, of schijnbaar bodemloos omdat je de bodem niet kunt vinden. Je kunt maar verder en verder gaan. Dat is in dat wereldbeeld waar we het over hadden ook vrij logisch, want als je eigenlijk naar beneden gaat, ga je naar 'buiten'. Eigenlijk gaan we het nu even over buitenaardse dingen hebben.⟨/p>
⟨p>Hou dat even vast. De eerste keer dat dit woord voorkomt, hebben we hem al een keer gezien toen we het hadden over de dagen in Genesis 1. Het is dat Hebreeuwse woord Tehom, of abussos in het Grieks. Ik gebruik ze expres door elkaar omdat de Bijbel zelf die twee begrippen aan elkaar koppelt. De eerste keer dat het vermeld wordt, is in Genesis 1 vers 2. Ik ga een paar voorkomens — niet alle 36, maar een paar — de revue laten passeren om een indruk te geven van hoe de Bijbel die dingen behandelt. Dat vinden we dus meteen aan het begin: 'In het begin schiep God de hemel en de aarde. En de aarde was (of eventueel werd) chaos en leegte' — woest en ledig zeggen de meeste vertalingen — 'en duisternis was over het aangezicht (of over de oppervlakte) van de afgrond'. In het Hebreeuws staat hier Tehom, in de Griekse versie staat hier abussos. 'En de Geest Gods zweefde over het aangezicht van de wateren'. Hier zie je het dus: abussos, de waterdiepte of de afgrond. Ik moet zeggen, het woord afgrond heeft iets onheilspellends en die betekenis zie je ook altijd weer terugkeren in de Bijbel. Dat als je inderdaad onder het aardoppervlak komt, je in een enorme diepte terechtkomt. Laten we nog eens wat andere Schriftplaatsen daarover bekijken.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2076" title="Speel af vanaf 34:36">▶ 34:36⟨/button> ⟨span>De Bronnen van de Grote Afgrond Tijdens de Zondvloed⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Genesis 7. Ik meen dat dat inderdaad de tweede keer is dat het woordje TeHOM, of ABUSSOS, gebruikt wordt. En dat is net bij gelegenheid van die grote watervloed die duizenden jaren geleden over de aarde heeft plaatsgevonden. Dat was in het zeshonderdste levensjaar van Noach. Ja, dan denk je als je 62 bent dat je al heel wat jaartjes erop hebt zitten; daar ben ik nu dus ongeveer. Maar goed, Noach was dus nog tien keer zo oud. In het zeshonderdste jaar van het leven van Noach, in de tweede maand, op de zeventiende dag van de maand — aha, dan weten we dus precies wanneer dat begon — op die dag werden alle bronnen van de grote afgrond opengebroken. En ook de sluizen van de hemel. In twee richtingen worden we dus bepaald: in de eerste plaats werden de bronnen van de grote afgrond opengebroken en daarnaast werden de sluizen van de hemel, dat is naar boven dus, geopend.⟨/p>
⟨p>Over die laatste is het volgens mij in deze serie nog even aan de orde gekomen dat er voorheen, in ieder geval voor de zondvloed, kennelijk een enorme watermantel in de atmosfeer is geweest en die is ten tijde van de zondvloed op de aarde terechtgekomen. Dat zijn die sluizen van de hemel; het water kwam dus van boven. Maar vergis je niet, het kwam ook van beneden. Dat zijn de bronnen van de grote afgrond, zo wordt het hier genoemd. De immense bronnen van de grote afgrond, oftewel de TeHOM of de ABUSSOS. En dat betekent dat die afgrond, die waterdiepte, ook nog bronnen kent. Dat zijn waterreservoirs onder de oceanen. Je hebt aan de ene kant die waterdiepte, maar die heeft ook bronnen waaruit dat water weer voortkomt.⟨/p>
⟨p>Ik heb me daar de laatste tijd nog eens in verdiept. Jaren geleden, toen we hier bezig waren met de serie over het boek Openbaring — en de volgende keer zal dat waarschijnlijk nog wel eventjes weer terugkomen — toen hadden we het over 'De Put van de Afgrond' uit Openbaring 9. Ja, dat gaat de volgende keer zeker weer aan de orde komen. Maar toen hebben we het ook nog gehad over waterreservoirs echt onder de aarde. De wateren onder de aarde. Dat zijn niet de oceanen, nee, dat zijn de wateren onder het aardoppervlak. Ik heb er expres even een linkje naar geplaatst, zodat als je straks op mijn website bent en erop klikt, je naar een website gaat die helemaal over dat onderwerp gaat: over 'primary waters'. Eigenlijk de primaire wateren.⟨/p>
⟨p>Ik vond daar bijvoorbeeld deze uitspraak: een recente studie documenteerde de aanwezigheid van enorme hoeveelheden water ver onder het aardoppervlak die daar opgesloten zijn. Die studie bevestigde dat er een heel grote hoeveelheid water vastzit in een hele aparte laag in de diepe aarde, die de hoeveelheid water benadert die aanwezig is in alle oceanen van de wereld bij elkaar. Hoe dat dan verder ook zij, in ieder geval bepaalt dit ons wel weer bij die onderwereld met de afgrond; dat daar bronnen zijn en dat die zijn opengebroken. Waardoor vervolgens inderdaad niet alleen het water van boven kwam waardoor de aarde bedekt werd, maar ook dat daar een heel reservoir aangesproken of opengebroken werd, zodat de hele wereld blank kwam te staan.⟨/p>
⟨p>Ja, dat vond plaats. Later lees je trouwens in dezezelfde geschiedenis, dat is het begin van hoofdstuk 8, dat die bronnen werden afgesloten en de sluizen ook dichtgingen. Maar die afgrond is dus inderdaad geopend, die werd opengebroken bij gelegenheid van de grote vloed, de zondvloed. Nog eentje. Ligt het aan mij dat ik het zo warm heb? Misschien? Het is warm hier, hè? Ik denk: zit ik me hier nou zo warm te maken over die afgrond? Komt het daar allemaal van beneden, of? En dat terwijl we zo zuinig moeten zijn op de energie. Buiten is het best wel fris dus. Dankjewel Egbert. Oh, is dit de ventilatie? Dat heb je als je de 1 meter 50 gepasseerd bent.⟨/p>
⟨p>Er is nog zo'n tekst. Het is niet geheel willekeurig, maar ik heb gewoon wat schriftplaatsen bij elkaar gezocht die in het algemeen een indruk geven van wat er in de Hebreeuwse Bijbel verstaan wordt onder de TeHOM of de ABUSSOS — de afgrond, zoals u wilt. In Psalm 33 staat: 'Hij' — dat gaat over de Heer, over God zelf — 'vergadert de wateren van de zee als op een hoop'. Dat heet een oceaan. Ja, dat is waar de wateren bij elkaar komen. We zagen dat trouwens ook al in Genesis 1: Hij noemde de verzamelde wateren zeeën. Oké, en wie doet dat? Ja, dat heeft trouwens ook alles te maken met de zondvloed en de continentvorming, want van origine lagen al die continenten bij elkaar. Maar in ieder geval zijn daar oceanen ontstaan en zijn de wateren van de zeeën verzameld. En er staat ook bij, min of meer als parallel lopend maar niet identiek: 'Hij stelt de afgronden in schatkamers'.⟨/p>
⟨p>Dat klinkt nogal cryptisch, maar de afgronden — dat is trouwens meervoud, ABUSSOS kan ook een meervoud zijn. Zoals we het ook al hadden over de onderwereld, maar je kunt ook spreken over onderwerelden. Dat woord ABUSSOS wordt heel vaak in het meervoud weergegeven. De NBG-vertaling geeft hier 'waterdiepten'. De schatkamers bepalen ons eigenlijk weer bij dezelfde gedachte: dat zijn die reservoirs of wateropslagplaatsen. Dat zijn de schatkamers waar het bewaard wordt, want dat is wat een schatkamer immers is. De afgrond wordt bewaard, dat wil zeggen dat wat zich daarin bevindt: de wateren worden bewaard in ruimtes onder de aarde.⟨/p>
⟨p>Zo wordt daar ook in Exodus 20 over gesproken. Voor mensen die vertrouwd zijn met de Tien Woorden en die dat elke zondag horen voorlezen door de dominee: dan lees je over 'noch van wat boven in de hemel, noch van wat op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is'. Moet ik het even goed zeggen: 'noch hetgeen is in de wateren onder de aarde'. Zo was het, ja. Goh, er moet wel weer wat bijgespijkerd worden. Toch ben ik blij dat... nou ja, dat ik niet onder de wet ben. Oké.⟨/p>
⟨p>Dan heb ik er nog één in de Psalmen. In de Psalmen wordt vaak verwezen naar die afgrond. 'JAHWEH, de Here, Hij doet al wat Hem behaagt'. Je zou er stil bij blijven staan. Hij doet al wat Hem behaagt, waar? 'In de hemelen en op de aarde, in de zeeën en alle afgronden' — dus daar beneden. De gedachte hier is uiteraard dat Hij alles onder controle heeft en ook alles doet wat Hem behaagt, ongeacht of dat daarboven is, of hier op aarde, of in de zeeën, of in de afgrond die daar weer onder ligt. De afgrond begint eigenlijk daar waar je onder de aarde terechtkomt. En hoe diep je ook gaat, aangezien het bodemloos is, kun je steeds dieper gaan. Dat zijn de afgronden.⟨/p>
⟨p>Maar waar je ook bent en waar het ook is — hemel, aarde — aan het eind van de avond kom ik daar nog even op terug. Bedenk dit: Hij is God, Hij zet alles op zijn plek, Hij beschikt het en Hij doet alles wat Hem behaagt. Nooit gaat er bij God iets mis. Ik blijf het zeggen, en het is voor mij in feite de samenvatting van de hele Bijbelse boodschap. Waarom het zo'n geweldig goed bericht is? Omdat er bij Hem nooit iets misgaat. Als Hij zich iets voorneemt, dan doet Hij dat. Waar? En dan is de mens er meestal als de kippen bij om meteen weer zijn beperkingen te maken of voorwaarden te stellen. Niks ervan! Hij doet alles wat Hem behaagt, ongeacht welk creatuur het ook betreft of waar dat creatuur zich ook bevindt. En ik zou zeggen: dank God op je blote knietjes dat dat waar is. En dat daar ook niets en niemand iets aan kan veranderen. Jona bevond zich ooit ook in de afgrond. Ja, ooit.⟨/p>
⟨p>Toen hij door die – wij zeggen dan een walvis, maar dat staat er niet, het was gewoon een grote vis, dat moet ook wel – opgeslokt werd. En dan staat er: de wateren hadden mij omgeven tot de ziel toe, de afgrond omving mij. En hier staat weer dat woord afgrond, in de Statenvertaling, of waterdiepte... TeHOM, de abussos. Daar was Jona in terechtgekomen.⟨/p>
⟨p>Sommige mensen hebben gedacht – ik weet het niet, er is wat voor te zeggen – dat hij daar ook daadwerkelijk doodgegaan is en dat hij op de derde dag levend werd. Dat zou een hele Bijbelse gedachte op zich zijn als u het mij vraagt, want dat is precies wat met de Zoon des mensen gebeurde. Gelijkerwijs Jona drie dagen en drie nachten in het hart der aarde was, zo zal ook de Ben Adam drie dagen en drie nachten in het hart der aarde zijn en dan opgewekt worden.⟨/p>
⟨p>Maar goed, letterlijk was Jona dus ook in de onderwereld, in de afgrond. Zo staat het er. Dus het is niet zo dat de afgrond pas begint als je nog veel dieper moet. In feite, wat ik zojuist al zei: de afgrond begint eigenlijk op het moment dat je onder het aardoppervlak bent en in een richting naar beneden gaat. Dat is neerwaarts. Ja, dat was even een kort overzicht over dat Hebreeuwse woord TeHOM.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2858" title="Speel af vanaf 47:38">▶ 47:38⟨/button> ⟨span>Demonen en de Afgrond in het Nieuwe Testament⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dan gaan we nu zeker ook naar het Nieuwe Testament. Ik zei al dat ik de laatste avond heb gereserveerd voor de boekopenbaring, maar ik stel voor dat we nog even naar Lukas 8 gaan. Al zie ik ineens dat het inmiddels al Lukas 8 is... of eigenlijk dat het al negen uur is. Wellicht dat we er verstandig aan doen om nu eerst te gaan pauzeren.⟨/p>
⟨p>Nog een korte samenvatting: op het moment dat de Heer Jezus in aanraking komt met geesten, dan herkennen zij Hem en onderkennen zij de autoriteit die Hij heeft. Ze beseffen ook dat zij eigenlijk in de afgrond thuishoren, maar ze zijn bang dat als ze daar eenmaal komen, ze er niet meer uitkomen. Vandaar ook dat gebed; ze smeekten Hem en riepen Hem op om niet in de afgrond te varen.⟨/p>
⟨p>Wat er gebeurt, is dat zij vervolgens met toestemming van Jezus in die kudde zwijnen varen. En wat gebeurt er met die zwijnen? Er zit hier heel wat aan vast, hoor. Maar waar het me vooral om gaat, is dat zij dan — je moet het je voorstellen, want hier kun je een mooie film van maken. Nou ja, mooi... maar in ieder geval stort zo'n kudde dan inderdaad zo de afgrond in en verdrinkt in het meer. Zo komen ze alsnog in de afgrond terecht. Hun verzoek is ingewilligd en tegelijkertijd zijn ze daar waar ze thuishoren: in de afgrond.⟨/p>
⟨p>Ja, en dan zijn er nog een aantal passages die ik ook in verband met die afgrond moet bespreken, die de naam hebben nogal cryptisch en raadselachtig te zijn.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2997" title="Speel af vanaf 49:57">▶ 49:57⟨/button> ⟨span>Christus' Proclamatie aan de Geesten in de Gevangenis (1 Petrus 3)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laat ik eerst beginnen met te lezen in 1 Petrus 3, vers 18. Daar wordt trouwens de term 'afgrond' niet genoemd, maar waarom ik in dit verband toch die link leg, zal vanzelf wel duidelijk worden. Er staat dit in vers 18: "Want ook Christus..." – en dan sla ik even een gedeelte van de zin over – "...ten dood gebracht in vlees, maar levend gemaakt in geest." Naar het vlees werd Hij gedood, maar vervolgens werd Hij door Gods geest levend gemaakt. En dan staat er: "Waarin Hij ook is heengegaan en aan de geesten in de gevangenis heeft geproclameerd." De NBG-vertaling zegt hier "gepredikt", maar het gaat om proclameren of 'herauten', het als een heraut aankondigen.⟨/p>
⟨p>Dit is een tekst waar heel vaak over gespeculeerd wordt. In de eerste plaats denkt men vaak – en dan lees je echt heel slordig – dat Jezus na Zijn sterven, een gedachte die zelfs ontleend is aan de zogenaamde twaalf artikelen van het geloof, is gestorven onder Pontius Pilatus, is gekruisigd en begraven, en "nedergedaald ter helle". Men denkt dan dat Hij daar in die hel gepredikt heeft aan de geesten in de gevangenis. Daarmee heb je trouwens nog geen antwoord op de vraag wat die geesten dan zijn en wat dat ermee te maken heeft.⟨/p>
⟨p>Het gaat nu even om het punt dat de Heer Jezus aan de geesten in de gevangenis op de een of andere wijze iets geproclameerd heeft. Maar dat dit zou zijn gebeurd tussen Zijn sterven en opstanding, is absoluut uitgesloten. Dat heeft alles te maken met dat bekende misverstand dat overal in de christelijke wereld is doorgedrongen: de leer van de onsterfelijke ziel. De gedachte dat een mens niet echt sterft omdat zijn ziel onsterfelijk is en je dus gewoon op een andere manier voortleeft. Dat zou betekenen dat Jezus niet echt gestorven is. Als Jezus niet echt gestorven was, zou Hij natuurlijk elders gepredikt kunnen hebben. Ik begrijp op zich wel dat als je uitgaat van de onsterfelijke ziel, je ontvankelijk bent voor het idee dat Jezus tussen Zijn sterven en opstanding nog het een en ander gedaan heeft.⟨/p>
⟨p>Een van de bekende leringen daarvan is bijvoorbeeld dat Hij naar het paradijs is gegaan. Dat wordt dan weer ontleend aan wat er tegen de misdadiger aan het kruis werd gezegd: "Heden, zeg ik u, zult gij met mij in het paradijs zijn." Maar ik vertel u: dat staat er niet. Er staat: "Ik zeg u heden: je zult met mij in het paradijs zijn." Het is heel simpel; het is een kwestie van de komma één woordje verplaatsen en je krijgt een totaal andere zin en een totaal andere gedachtegang.⟨/p>
⟨p>Er staat hier dus ook niet dat de Heer Jezus tussen Zijn sterven en opstanding is heengegaan en gepredikt heeft aan geesten in de gevangenis. Hij werd ter dood gebracht in vlees, maar levend gemaakt in geest. "Waarin" – dat wil zeggen: in de geest – Hij is heengegaan en aan de geesten in de gevangenis heeft geproclameerd. Dit gaat over wat er gebeurde nadat Hij levend gemaakt werd. Hij is heengegaan in een werkelijk, concreet lichaam, maar een lichaam dat niet meer gedomineerd wordt door vlees, maar door de geest. Een levend gemaakt, pneumatisch lichaam. Niet meer een psychisch lichaam, maar een pneumatisch lichaam.⟨/p>
⟨p>Aan die geesten in de gevangenis heeft Hij dus geproclameerd. En nu komt de volgende vraag, want dat is in dit verband natuurlijk het meest interessant: welke geesten? Over welke geesten hebben we het hier? Het staat er meteen achter: die geesten in de gevangenis "die eens ongezeggelijk waren, toen het geduld van God afwachtte in de dagen van Noach, terwijl de ark toebereid werd." Kijk, waar het over gaat is dit.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3326" title="Speel af vanaf 55:26">▶ 55:26⟨/button> ⟨span>De Zonen Gods en de Verdorven Mensheid in de Dagen van Noach⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In Genesis 6 vind je die merkwaardige geschiedenis van de zonen Gods die gemeenschap hadden met de dochters van Adam. Dat was de directe aanleiding voor de zondvloed, de grote vloed in de dagen van Noach. Dit is een geschiedenis die vaak erg onbekend is en meestal wordt wegverklaard, maar het wordt echt zo beschreven. De zonen Gods hadden gemeenschap met de dochters van Adam, en dat betekent ook dat de hele mensheid genetisch werd verdorven.⟨/p>
⟨p>Ik vind het trouwens heel opmerkelijk – en dat zeg ik eventjes tussendoor – dat als de Heer Jezus spreekt over de eindtijd, Hij zegt dat het zal zijn als in de dagen van Noach. Als je ziet hoe er vandaag de dag genetisch gemanipuleerd wordt en wat men daar allemaal nog mee van plan is, dan doet dat erg denken aan die dagen van Noach.⟨/p>
⟨p>Maar waar het me nu even om gaat, terug naar die geschiedenis van lang geleden, vlak voorafgaand aan de zondvloed: je leest over de zonen Gods die zagen dat de dochters der mensen, van Adam, schoon waren en zij hadden gemeenschap. Het nageslacht dat daaruit voortkwam, waren de Nefilim. Dat waren reuzen, de giganten op aarde, en zij hebben de mensheid ook genetisch misvormd en verdorven. Ik heb hier ooit in Zoetermeer een paar Bijbelstudies aan gewijd, voor wie daarin geïnteresseerd is. Die geschiedenis van de zonen Gods in Genesis 6 is boeiend, maar ook ontzagwekkend.⟨/p>
⟨p>Juist vanuit dat perspectief kun je begrijpen waarom de zondvloed nodig was. Dat was omdat er eigenlijk nog maar één iemand was die wel zuiver was. De hele mensheid is inderdaad in die dagen omgekomen, en dat was vast ook een noodzakelijke uitzuivering om het nageslacht te behoeden voor al die ellende. Dus de zondvloed is natuurlijk een gericht geweest, maar het is ook een bescherming geweest.⟨/p>
⟨p>Hoe dan ook, die zonen Gods die ingingen bij de dochters van Adam – wij zouden zeggen: seksuele gemeenschap hadden – brachten die Nefilim voort. Maar die zonen Gods waren geen mensen; het waren wezens die hun oorsprong ontrouw zijn geworden. Zij zijn vervolgens omgekomen, maar aangezien het geen mensen waren, maar geesten die zich gematerialiseerd hadden om gemeenschap te hebben met vrouwen, zijn die geesten in de gevangenis terechtgekomen. Ik kom daar straks nog even op terug, maar ik wil even bij de verklaring van dit vers blijven.⟨/p>
⟨p>Wat er gebeurde, is dat die geesten, die zonen Gods, zijn omgekomen terwijl de mensheid als zodanig stierf. Maar die zonen Gods zijn als geesten in de gevangenis terechtgekomen. Gevangen, maar waar? Dat zullen we straks zien. Aan die geesten, die ooit de zonen Gods waren, heeft de Heer Jezus na Zijn opstanding Zijn triomf bekendgemaakt. Hoe Hij dat precies gedaan heeft, staat er niet bij, maar Hij heeft geproclameerd: "Ik ben de overwinnaar, Ik heers over de dood." Hij heeft dat geproclameerd aan die geesten in de gevangenis.⟨/p>
⟨p>De grootste zonde in de dagen vlak voorafgaand aan de zondvloed was inderdaad dat die zonen Gods hun oorsprong ontrouw werden en zich vermengden met de mensen. Dat was de directe aanleiding voor de zondvloed. Over het algemeen is dit wat ik nu vertel erg onbekend, maar ik geloof dat dit inderdaad de gang van zaken is geweest. Zij waren ooit ongezeggelijk toen het geduld van God afwachtte in de dagen van Noach, terwijl de ark toebereid werd. Daar hebben die geesten alles mee te maken, dat moet duidelijk zijn. Er zijn in feite drie schriftplaatsen in het Nieuwe Testament die allemaal over die geschiedenis gaan.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3653" title="Speel af vanaf 01:00:53">▶ 01:00:53⟨/button> ⟨span>Engelen in de Tartarus en de Brief van Judas⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dat is er nog één: de engelen in de Tartarus. We gaan nu naar de tweede Petrusbrief, de laatste brief die Petrus heeft geschreven. Daar zegt hij: "Want indien God engelen die zondigden niet spaarde, maar met touwen van duisternis in de Tartarus wierp..." De Tartarus is een Griekse term voor een speciale plek in de afgrond waar engelen bewaard en gevangen worden gehouden. In sommige vertalingen staat "in de afgrond te werken", en hoewel dat de strekking is, is Tartarus een hele speciale term voor een specifieke plaats in de afgrond.⟨/p>
⟨p>Hier wordt gesproken over engelen die zondigden, ofwel hun doel misten; ze deden iets wat totaal niet de bedoeling was. God heeft hen niet gespaard, maar heeft hen met touwen of banden van duisternis — duistere banden — in de Tartarus, in de afgrond geworpen. Daar zijn ze overgeleverd om bewaard te worden voor het oordeel. In feite bevinden ze zich in voorlopige hechtenis; zij worden daar bewaard in die afgrond.⟨/p>
⟨p>Dit zijn dezelfde engelen als waarover in 1 Petrus 3 werd gesproken. Hoe ik dat weet? Omdat het ook hier over de tijd van Noach gaat. Kijk maar in 2 Petrus 2: "en de wereld van de oertijd (of 'de voortijd') niet spaarde, maar het achttal van Noach, prediker van rechtvaardigheid, behoedde voor de overstroming die Hij bracht over de wereld van oneerbiedigen." Het gaat hier over engelen die aan de ene kant zondigden en niet gespaard werden, maar in de afgrond zijn geworpen. Dat zijn die 'geesten in de gevangenis'. Het waren de zonen Gods die zich ten onrechte en volstrekt misplaatst vermengden met vrouwen, waardoor er een verdorven, gemixt en gedegenereerd mensengeslacht ontstond. Dat was de aanleiding voor het feit dat de wereld in de dagen van Noach niet gespaard werd. Slechts een achttal werd behouden; God ging met een hele nieuwe rest verder, namelijk met Noach, die een prediker van rechtvaardigheid was.⟨/p>
⟨p>Dat is het oordeel dat toen heeft plaatsgevonden. Er zijn drie schriftplaatsen die over deze geschiedenis gaan en die te maken hebben met hoe de vorige aion — die hele wereldtijd — in de dagen van Noach werd beëindigd. Waarom was dat? Dat had alles te maken met engelen die hun oorsprong ontrouw werden en zondigden. Aangezien het geen mensen waren, stierven zij niet. Weliswaar kwamen ze om, maar hun geesten zijn vervolgens 'een etage lager' gegaan, om zo te zeggen. Ze zijn in de afgrond terechtgekomen en worden daar bewaard. Dat gebeurde heel bewust, zodat er aan hen gepredikt kon worden en zij op de hoogte zijn van de triomf van Christus.⟨/p>
⟨p>Dan ga ik naar de volgende schriftplaats: Judas. We hebben nu 1 Petrus en 2 Petrus gehad, en Judas gaat over exact dezelfde geschiedenis. In vers 6 lezen we over de Heer die bovendien engelen — hemelse boodschappers — "die hun oorsprong niet bewaarden, maar hun eigen woning achterlieten..." Hier hebben we dezelfde gedachte. Die zonen Gods deden iets ongeoorloofds; ze gingen naar een plaats waar ze niet thuishoorden en vermengden zich met een soort dat helemaal niet bij hen hoorde. Ze bewaarden hun oorsprong niet. God heeft de soorten niet voor niets gemaakt, alles naar zijn aard, en zaken moeten niet vermengd worden. In dit geval hebben engelen hun oorsprong niet bewaard en hun woning achtergelaten.⟨/p>
⟨p>Judas zegt dat deze engelen voor het oordeel van de grote dag — wat nog steeds toekomstig is — bewaard worden in onwaarneembare boeien. Ze worden daar gevangen gehouden; het zijn de geesten in de gevangenis. We zien dat niet, want het is in de afgrond, een duistere wereld. Ze worden daar in onwaarneembare boeien onder donkerheid bewaard. En dan staat er nog iets bij: "zoals Sodom en Gomorra en de steden rondom hen, die op een aan hen gelijke wijze uitzonderlijke hoererij pleegden..." Je zou de zin in zijn geheel moeten lezen om de vergelijking te zien: God heeft die engelen die hun oorsprong niet bewaard hebben, opgesloten in de duisternis, en dit wordt vergeleken met wat er ooit in die steden plaatsvond.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4048" title="Speel af vanaf 01:07:28">▶ 01:07:28⟨/button> ⟨span>Sodom en Gomorra als Toonbeeld van Aionisch Vuur⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We kijken naar Sodom en Gomorra. Gelegen aan de zuidkant van wat nu de Dode Zee heet, was de streek daar omheen ooit een geweldige groene vlakte. Het was zo mooi dat zelfs Lot dacht: "Dat stuk wil ik hebben." Later kwam hij erachter dat dit toch niet zo’n verstandige keuze was. Sodom en Gomorra en de steden rondom hen pleegden op een soortgelijke wijze als de engelen waar we het zojuist over hadden, uitzonderlijke hoererij. Hoezo uitzonderlijke hoererij? Er staat bij dat zij andersoortig vlees achterna liepen. We kennen die geschiedenis van Sodom en Gomorra uit Genesis 19. Daar ging het trouwens ook over engelen die op bezoek kwamen bij Lot, waarna de mannen van de stad gemeenschap met hen wilden hebben.⟨/p>
⟨p>Als je tegenwoordig het nieuws aanzet, hoor je soms van die afschuwelijke, lugubere, macabere en werkelijk duistere praktijken, maar dat is niet van gisteren. Dat vond in de dagen van Sodom en Gomorra ook al plaats. Meestal wordt er gezegd dat het in die steden om homoseksualiteit ging, maar waar het hier specifiek om gaat, is dat zij achter andersoortig vlees aangingen. Dat wil zeggen dat zij zich vermengden met een soort die helemaal niet bij hen paste; een mix van engelen en mensen. Ooit waren engelen ontrouw en vermengden zich met mensen, en Sodom en Gomorra wilden eveneens die uitzonderlijke hoererij plegen. De streek werd sowieso al gekenmerkt door een enorme seksuele perversiteit, maar dit was uitzonderlijk omdat men een ander soort vlees naging. Het is in feite vergelijkbaar met bestialiteit, waarbij sprake is van gemeenschap tussen mensen en dieren. Ook dat is andersoortig. Wanneer engelen en mensen gemeenschap met elkaar hebben, is dat eveneens het nagaan van een andere soort.⟨/p>
⟨p>Dat is wat Judas hier naar voren brengt. Ooit is het met die geesten die nu in de gevangenis zijn, heel slecht afgelopen in de dagen van de zondvloed, toen die gigantische watervloed over de aarde kwam. Maar in de dagen van Sodom en Gomorra was de maat op een gegeven moment ook vol. Die steden zijn helemaal omgekeerd en ze liggen daar als een toonbeeld van aeonisch vuur, terwijl zij gerechtigheid ondergaan. Dat wil zeggen: hun is recht gedaan. Die steden en de hele groene streek zijn compleet veranderd in een grote dode boel. En met recht een dode boel, want de streek is ook nog eens heel diep in de aarde gezakt. Er is geen plek op de wereld zo diep als de Dode Zee, die driehonderd meter beneden de zeespiegel ligt.⟨/p>
⟨p>In die tijd is er een enorme kloof ontstaan, een slenk die helemaal vanaf Syrië loopt. Het Meer van Gennesaret hoort daar ook bij; dat ligt ook al zo’n tweehonderd meter beneden de zeespiegel. Dat is veel dieper dan Nederland. Wij zeggen wel dat Nederland een laag land is, maar wij zitten hier slechts een paar meter onder de zeespiegel. Daar in Tiberias is het Meer van Gennesaret al tweehonderd meter diep, en de Dode Zee is met driehonderd meter beneden de zeespiegel helemaal ultiem. Die kloof loopt helemaal door tot aan het zuiden van Afrika, dwars door het continent; de Great Rift heet dat, geloof ik. Nou, dat mag inderdaad wel "great" heten.⟨/p>
⟨p>Die steden zijn compleet in de as gelegd. Op een plaatje van wat Sodom en Gomorra waren, zie je overal zwavel; alles is volledig in de as gelegd. Nog steeds liggen zij daar als een toonbeeld van aeonisch vuur. Vaak wordt dat vertaald als "eeuwig vuur", en daar is de leer van de hel aan ontleend, maar dat is ten onrechte. Aeonisch wil niet zeggen dat het nooit ophoudt, maar aeonisch wil zeggen: zolang als de aion duurt. De steden zijn in de as gelegd en tot op de dag van vandaag, gedurende deze hele aion, liggen ze daar al duizenden jaren lang als een toonbeeld van het vuur dat daar gebrand heeft en hoe alles in de as is gelegd. Het regende destijds vuur en zwavel op die streek en dit is wat erover is gebleven. Je kunt het nu nog steeds bezoeken; het ligt daar als een toonbeeld van aeonisch vuur. Dat betekent niet dat het daar nu nog steeds brandt, maar het betekent wel dat dit vuur gedurende deze wereldtijd zijn werk heeft gedaan.⟨/p>
⟨p>Dit aanblik laat zien wat er gebeurt wanneer God recht doet. De zondvloed is daar een voorbeeld van, en Judas zegt dat wat er in Sodom en Gomorra gebeurde daarmee vergelijkbaar was. Er vond een uitzonderlijke hoererij plaats omdat men andersoortig vlees mengde: hemelwezens die zich vermengden met mensen. Het was genetische manipulatie van het allerduisterste soort.⟨/p>
⟨p>Ik zie dat ik nog vijf of tien minuten heb, en ik wil dit zeker nog even vermelden. De volgende keer gaan we ons bezighouden met een heel aantal vermeldingen over de afgrond in het boek Openbaring; dat is echt een avond op zich. Maar ik wil deze avond graag op deze wijze afsluiten.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4493" title="Speel af vanaf 01:14:53">▶ 01:14:53⟨/button> ⟨span>Alle Onderaardsen Zullen Belijden Dat Jezus Heer Is (filippenzen 2)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laten we afsluiten met de woorden uit Filippi 2. Wolter, jij begon vanavond met het lezen uit Filippi 2 en ik lees uit datzelfde hoofdstuk nu ook voor om daarmee af te sluiten. Er staat geschreven over de gezindheid van Christus Jezus, die zichzelf ontledigd heeft. Hij was in de gestalte Gods, maar hij heeft de gestalte van een slaaf aangenomen en heeft zich vernederd tot de dood, ja, tot de dood van het kruis. Dat is het voorafgaande. En dan staat er: "Daarom ook verhoogt God hem uitermate." Dat 'uitermate' moet je letterlijk lezen: tot de uiterste maat. Zoals hij zich tot het uiterste vernederd heeft tot de dood – ja, tot de dood van het kruis, de meest vernederende dood die je maar kunt voorstellen – die weg is hij gegaan.⟨/p>
⟨p>Daarom ook verhoogt God hem uitermate en hij schenkt hem in genade de naam boven alle namen. Hij heeft daar niet zelf voor gezorgd; hij heeft zichzelf weggecijferd, hij heeft zichzelf vernederd, hij heeft zichzelf ontledigd. Maar God heeft hem de naam boven alle namen geschonken, gewoon zijn eigen naam. Opdat in de naam van Jezus alle knie zou buigen. Want Jezus betekent: JAHWEH redt. Wie is JAHWEH? Dat is de God die redt. Wie redt hij? Eigenlijk moet je de vraag anders stellen: wie niet? Het antwoord is iedereen. Iedereen! Elk creatuur. JAHWEH redt iedereen.⟨/p>
⟨p>Dit is ook weer ontleend aan of gebaseerd op woorden uit Jesaja 45, waar God zelfs zweert. Dat doet hij niet vaak; er zijn maar een paar plaatsen in de Bijbel waar je leest dat God een eed aflegt. Hij zweert daar dat voor hem alle knie zal buigen, en hier in Filippi staat dat dit in de naam van Jezus zal zijn: JAHWEH redt. Waarom lees ik dit nu voor in verband met ons onderwerp? Omdat het er letterlijk bij staat: opdat in de naam van Jezus alle knie zal buigen van hemelsen, aardsen en onderaardsen.⟨/p>
⟨p>Nu we het over het wereldbeeld hebben gehad: dit gaat in dit geval niet zozeer over de plaatsen zelf, als wel over de bewoners van die plaatsen. De hemelsen, de aardsen – of eigenlijk de 'op-aardsen', want wij bevinden ons op de aarde – en de onderaardsen. Dat zijn de drie etages waar de Schrift over spreekt. Daarmee heb je echt alles gehad: de hemelsen daarboven, ongeacht waar dat dan ook zij, de aardsen, en de onderaardsen, wat er zich onder de aarde ook bevindt. Onder die 'onderaardsen' kun je van alles verstaan: de geesten die daar bewaard worden en die trouwens ook nog geoordeeld zullen worden, maar je kunt er ook degenen onder verstaan die onder de aarde begraven zijn en die zich nu van niets bewust zijn. Dat is waar, maar het omvat alles wat zich in de onderwereld bevindt. Onder de aarde, alle onderaardsen, net zo goed als alle aardsen en alle hemelsen. Elke creatuur, elke knie gaat buigen en elke tong zal instemmen dat Jezus Christus Heer is. Kyrios. Hij is degene wiens naam betekent 'JAHWEH redt' en hij is Heer. Dat wil zeggen dat God via hem zijn plan gaat vervullen, namelijk: redden. Hij heeft de naam ontvangen boven alle namen en als God verschijnt, dan is dat in hem. God is de onzienlijke God en Jezus Christus is zijn icoon, het beeld van de onzienlijke God.⟨/p>
⟨p>Alle tong zal instemmen dat Jezus Christus Heer is, tot heerlijkheid van God de Vader. Ik vind het zo geweldig om dit onderwerp van onderaardsen, aardsen en hemelsen op deze wijze af te sluiten. We gaan volgende keer nog verder met de boekopenbaring, maar weet dit: ik vind dit zo belangrijk. Je kunt natuurlijk van alles zeggen over de onderwereld en hoe de wereld in elkaar steekt, maar het allerbelangrijkste is dat je weet dat elk creatuur, waar ze zich ook bevinden en op welke etage ze ook zijn, bewust of onbewust – dat maakt ook geen enkel verschil – van harte zal instemmen.⟨/p>
⟨p>Hier wordt het woord 'instemmen' gebruikt, in het Grieks 'ex-homologeo'. Het normale woord voor belijden is 'homologeo', wat 'hetzelfde zeggen' of 'instemmen met' betekent. Maar hier wordt er een voorzetsel bij gebruikt: 'ex'. En 'ex' staat voor expressie, het betekent 'vanuit' of 'van binnenuit'. Denk aan termen als 'exorbitant' die met 'ex' beginnen. Het komt van binnenuit! Vandaar ook dat er niet staat dat elke lip dat zal belijden; het is geen lippendienst. Elke tong – dat is de binnenkant – gaat het getuigen. Dit kun je tegen iedereen zeggen; dit is universeel. Dit is een evangelie dat je aan iedereen kunt vertellen. Je gelooft het nu misschien niet of je wilt het niet herkennen, maar er gaat een moment komen, ooit. Dat is de uiteindelijke afsluiting van de hele heilsgeschiedenis. Al Gods wegen lopen daarop uit dat ook jouw knieën gaan buigen en jouw tong zal zeggen: "Hij is Heer." En dat zal tot heerlijkheid van God zijn, die de Vader is van heel zijn schepping.⟨/p>
⟨p>Dan zijn we inderdaad weer terug bij af. Dat wil zeggen: alles is uit hem en dan is ook alles weer tot in hem. Daarom is het waar wat we eerder vanavond zagen: Hij doet alles wat hem behaagt. Bij hem gaat er nooit iets mis. Hij gaat door alles heen, letterlijk door diepe wegen, via de onderwereld, via de meest macabere wegen die God kiest. Het is ondoorgrondelijk, maar de uitkomst is absoluut vast en zo grandioos dat er niemand aan kan tippen. Zo eindigt die geschiedenis.⟨/p>
⟨p>En als we het hebben over de onderaardsen: hoe gaat het uiteindelijk met hen aflopen? Via gericht, jazeker. Het is helemaal geen zoetsappig verhaal wat ik vertel. Ik hoop dat ik duidelijk gemaakt heb toen ik het had over de zondvloed en over Sodom en Gomorra, dat we niet praten over zoetsappige gebeurtenissen. Dit is echt heftig. Maar hoe heftig ook, de uitkomst is altijd dat elke onderaardse – over de onderwereld gesproken – al die onderaardsen zullen instemmen met dit feit: Jezus, JAHWEH redt, is Heer tot heerlijkheid van God de Vader. En daar zeg ik nu Amen op. De volgende keer doen we deel 6, en dat zal de afsluiting zijn. Dat beloof ik u bij deze.⟨/p>