⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Inleiding op de Q&a: Dood, Opstanding en Onsterfelijkheid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wij gaan ons wederom, voor de derde keer, bezighouden met dit onderwerp: dood, opstanding en onsterfelijkheid. Ik gaf in mijn gebed al even aan dat we over dat onderwerp eigenlijk helemaal niets zinnigs kunnen zeggen, behalve dan over het eerste woord: dood. Met dat fenomeen worden we zo dikwijls geconfronteerd en wij allen zijn stervelingen; daar weten we het een en ander van. Maar wat de dood is en wat Gods bedoeling daarmee is, en dat perspectief op opstanding en onsterfelijkheid, daarover kunnen we slechts spreken juist omdat de levende God daarover het Zijne heeft gezegd.⟨/p>
⟨p>Het hele seizoen houden we ons hiermee bezig en een tweetal avonden hebben we dus al gehad. U ziet het, dit is deel drie en dat wordt een Q&A. Dat is op zijn Engels: questions and answers. Vragen en antwoorden dus, en dit wordt deel één. Ik weet dat er ook, als we tijd van leven hebben en wat ons vergund is, een deel twee komt en ik denk eerlijk gezegd ook nog wel een deel drie. Want het onderwerp brengt nu eenmaal heel veel vragen naar voren. Het heeft zoveel kanten; niet alleen vragen, maar ook bezwaren ten aanzien van de dingen die tot dusver naar voren gebracht zijn.⟨/p>
⟨p>De eerlijkheid gebiedt ons gewoon ook te zeggen dat ook die dingen aan de orde moeten komen. Niet alleen de argumenten, maar ook de tegenargumenten of bezwaren en de vragen daaromtrent. Ik wil dat ook heel serieus bespreken. Dit wordt dus het eerste deel daarover. Laten we eerst nog even terugblikken op wat we tot dusver hebben gezien.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="124" title="Speel af vanaf 02:04">▶ 02:04⟨/button> ⟨span>Terugblik Deel 1: Vijf Bijbelse Feiten over de Dood⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De eerste avond ging over vijf feiten over de dood. Ik vind het toch belangrijk om dat te herhalen, omdat dat eigenlijk de basis was, het platform voor alle avonden die daarop volgen. Ik hoop dat het een stuk of acht, negen avonden zijn die we hebben gepland; al die avonden zijn hierop gebaseerd en vormen daar een uitwerking van.⟨/p>
⟨p>Dood, dat was het eerste feit, is het tegendeel van leven. Dat klinkt niet zo heel spectaculair, maar het is wel een zeer fundamenteel gegeven. De andere kant van het verhaal is dat de ontkenning van de dood dé leugen van de slang bij uitstek is, en zelfs zijn eerste. Daarmee werkt hij altijd.⟨/p>
⟨p>Het tweede feit is dat de dood in de Bijbel altijd een terugkeren is. Een terugkeren tot de vaderen of tot het stof waaruit wij genomen zijn, of tot God die ons Zijn geest heeft gegeven. Daar hebben we de vorige keer ook wat nader bij stilgestaan vanuit Prediker 3. Het is een terugkeer naar de staat van het niet-zijn. Je bent dan weer wat je ooit was, namelijk van voor je geboorte. 'To be or not to be', in die sfeer ligt dat eigenlijk.⟨/p>
⟨p>Dood is als een slaap, en dat heeft in essentie twee kanten. In de eerste plaats is de slaap een toestand waarbij men zich van niets bewust is. Dat is het ene. Het andere is dat als je slaapt, je daar normaal gesproken – en als het goed is – ook weer uit wakker wordt. Dat drukt daarmee ook de tijdelijkheid uit van het zich niet bewust zijn. Men wordt weer wakker en men staat op. Dat maakt de slaap ook zo'n geweldige Bijbelse metafoor voor de dood.⟨/p>
⟨p>Daar direct op aansluitend: men wordt uit de dood gewekt om op te staan. Je hebt dus aan de ene kant het wekken of de opwekking, en aan de andere kant heb je het opstaan. Het ene is geestelijk en heeft te maken met het besef: je wordt gewekt. Daarna sta je op, en dat is de lichamelijke kant van het verhaal.⟨/p>
⟨p>En last but not least: de dood wordt als laatste vijand tenietgedaan. De Bijbel leert dat de dood overwonnen is, tweeduizend jaar geleden, toen de Eersteling het graf leeg achterliet. Eens voor altijd. Hij is de Eersteling en Hij is nog steeds de enige die onsterfelijkheid heeft, zegt 1 Timotheüs 6. Maar dat feit is wel de garantie dat eens de dood als laatste vijand tenietgedaan zal worden. Dan zullen er geen doden meer zijn en dan zullen allen levend gemaakt worden. Dat is het geweldige Bijbelse uitzicht, het panorama dat het Evangelie werkelijk als een blijde tijding ontbiedt. Dat is ook de essentie van het Evangelie: niet dat de dood 'is', maar dat de dood tenietgedaan wordt en onvergankelijk leven aan het licht is gebracht.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="335" title="Speel af vanaf 05:35">▶ 05:35⟨/button> ⟨span>Terugblik Deel 2: Waar Zijn de Doden (sjeol en Hades)?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De tweede avond, inmiddels een maand geleden, hebben we ons beziggehouden met de vraag: waar zijn de doden? Hoe spreekt de Bijbel daarover? Laten we een paar dingen op een rijtje zetten. Alle doden gaan in stilte — dat is een veelvoorkomende uitdrukking in dit verband — naar één plaats. Allen treft eenzelfde lot en allen gaan naar één plaats. Die plaats heet in het Hebreeuws 'Sheol' en in het Grieks 'Hades'.⟨/p>
⟨p>Het interessante van het Hebreeuwse woord Sheol is dat het eigenlijk 'vraag' betekent. De gedachte daarachter is dat de mens er niets over weet; het is de natuurlijke staat waarover wij niets kunnen zeggen. De Bijbel zegt dat het Sheol heet omdat de mens daar niets weet. Er is geen kennis of wetenschap in het Sheol waarheen u gaat, zegt Prediker 9. Daarom heet het Sheol: men weet niets.⟨/p>
⟨p>De Griekse tegenhanger, de vertaling van het Hebreeuwse woord, is Hades. Dat betekent 'onwaarneembaar' of 'het onwaargenomene'. Dit is essentieel, want in het dodenrijk is geen kennis of wetenschap, maar er is ook geen waarneming. Er zijn geen gewaarwordingen en er is geen activiteit. God wordt daar niet geloofd en er wordt niets gedaan. Er is geen bewustzijn; de doden weten niets. Deze beide woorden, Sheol en Hades, zijn onderling uitwisselbaar. Dat zien we bijvoorbeeld wanneer het Nieuwe Testament teksten uit het Oude Testament aanhaalt die over het Sheol gaan; deze worden dan weergegeven met Hades. Daarmee is vastgesteld dat het ene woord voor het andere staat.⟨/p>
⟨p>We hebben ons toen ook al beziggehouden met een paar tegenwerpingen, waaronder de bekende tekst uit Lukas 23. Wanneer je naar voren brengt dat de doden niets weten, dat de Heer Jezus werkelijk dood was en in het graf lag, en dat God Hem op de derde dag wekte uit de doden, dan wordt vaak Lukas 23 aangehaald. De Heer Jezus zegt daar immers tegen de medegekruisigde: "Ik zeg u, heden zult u met Mij in het paradijs zijn." Men concludeert daaruit dat de Heer Jezus op diezelfde dag naar het paradijs zou gaan en dat de moordenaar de belofte kreeg daar diezelfde dag nog te zijn.⟨/p>
⟨p>We hebben vastgesteld dat dit tegenargument niet standhoudt. De oplossing is in dit geval vrij simpel, omdat het een kwestie van interpunctie is. Als je de komma één woord later zet — wat in het Grieks en Hebreeuws probleemloos kan omdat beide talen oorspronkelijk geen leestekens kenden — dan lees je de tekst als volgt: "Ik zeg u heden: u zult met Mij in het paradijs zijn." De moordenaar had gevraagd: "Gedenk mij wanneer U in Uw Koninkrijk komt." De Heer antwoordt daarop: "Ik gedenk je nu." "Ik zeg u heden: u zult met Mij in het paradijs zijn." Met deze lezing verdwijnt de tegenstrijdigheid met de rest van de Bijbelse boodschap volledig.⟨/p>
⟨p>Na de pauze hebben we stilgestaan bij 1 Thessalonicenzen 4, waar over de ontslapen gelovigen wordt gezegd dat zij gewekt zullen worden als de bazuin klinkt. De vraag was: hoe zit het met degenen die overleden zijn? Er staat geschreven dat wij levenden de doden zeker niet zullen voorgaan. Op het teken van de aartsengel, als de bazuin klinkt, zullen eerst de doden gewekt worden en daarna zullen wij, de levenden, veranderd worden. Dat laatste wordt ook beschreven in 1 Korinthe 15. In ieder geval zullen wij dan samen de Heer tegemoet gaan in de lucht, samen met degenen die op dat moment levend zijn.⟨/p>
⟨p>Paulus zegt: "Vertroost elkaar en moedig elkaar aan met deze woorden." Dit is de hoop. De doden slapen nu; het zijn de ontslapenen. Hun hoop is dat zij bij gelegenheid gewekt zullen worden en dat we samen de Heer tegemoet zullen gaan. Het gebeurt dus niet één voor één in de loop van tweeduizend jaar; het is een gezamenlijke gebeurtenis. Dat gedeelte hebben we toen in dat verband besproken. Nu is het tijd om nog een aantal andere teksten te noemen die hiermee te maken hebben.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="706" title="Speel af vanaf 11:46">▶ 11:46⟨/button> ⟨span>Uitleg van 2 Korinthe 5: de Aardse Tent Wordt Afgebroken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In de eerste plaats wil ik gaan naar 2 Korinthe 5. Dat gedeelte wordt namelijk ook nog wel eens aangehaald met het oogmerk om te bewijzen dat wij het lichaam verlaten en dan onze intrek nemen bij de Heer, in een niet-lichamelijke toestand. Laten we die verzen eens lezen. Ik moet er meteen bij zeggen dat ik deze passages niet doorneem om ze uitvoerig te bestuderen, maar het gaat me speciaal om dit onderwerp en om de vragen en bezwaren te bespreken die worden ingebracht tegen de stelling dat de doden niets weten en dat de dood werkelijk dood is. Dat is het oogmerk waarom ik het noem en op die dingen ga ik wat dieper in. De rest probeer ik zoveel mogelijk te laten liggen, want ik heb weer een heleboel dia's.⟨/p>
⟨p>In 2 Korinthe 5 begint Paulus met te zeggen: "Want wij weten dat indien onze aardse woning van de tent afgebroken wordt..." Ik excuseer me nog een keer dat deze lezing soms wat afwijkt van de NBG-vertaling, omdat deze nogal letterlijk is. Het gaat inderdaad over onze aardse woning van deze tentbehuizing. Het idee is dat ons lichaam een tent is, een tabernakel. Net als bij de slaap als metafoor voor de dood, is de tent een metafoor voor deze behuizing. Het is een heel tijdelijk verblijf en het wordt weer afgebroken. Dat contrast, die twee wijzen van bestaan of wonen, worden hier in 2 Korinthe 5 genoemd. Wij weten op grond van het Woord dat indien onze aardse woning van de tent afgebroken wordt, wij vanuit God een woonhuis hebben, een woning niet met handen gemaakt, maar aeonisch – of eeuwig – in de hemelen. Dat wil zeggen dat het de eeuwen, de aionen, de wereldtijdperken doorstaat.⟨/p>
⟨p>Deze tent, dit onderkomen – de Statenvertaling zegt ook tabernakel – wordt afgebroken. Dat is juist het idee van een tent: het is mobiel en kan worden afgebroken. Maar bij die gelegenheid, als deze tent er niet meer is of afgebroken is, weten we dat wij vanuit God een woonhuis hebben. Dat is het opstandingslichaam. Het is niet met handen gemaakt, wat ook de gedachte meebrengt dat wat met mensenhanden gemaakt is altijd zeer tijdelijk is. Maar dit is een woonhuis dat aeonisch is en de aionen doorstaat. Bovendien is het in de hemelen, hemels van aard en in staat om in de hemelen te vertoeven. Het is niet alleen een lichaam hier op aarde, maar een woonhuis, aeonisch en in de hemelen.⟨/p>
⟨p>In vers 2 vervolgt hij: "Want ook in dit zuchten wij." Dat is een beeldspraak die Paulus in de Romeinenbrief en de Korinthebrief vaker gebruikt vanwege het bestaan dat moeizaam is en zuchten met zich meebrengt. Het is bezwaarlijk vanwege dit aardse bestaan, al was het maar alleen vanwege het lichaam dat vergankelijk is. Er zijn zoveel redenen waarom we kunnen zuchten. "Wij verlangen dat onze woonstede overkleed zal worden." Dit is heel bijzonder, omdat Paulus hier speelt met verschillende woorden. Het eerste woord is "overkleed". Het idee is dat wij in levenden lijve getransformeerd zullen worden. Terwijl we in dit bestaan, in deze aardse tent vertoeven, zal onze woonstede overkleed worden.⟨/p>
⟨p>Laat ik het lezen zoals het vervolgens uitgelegd wordt: "Ervan uitgaande dat wij bekleed en niet naakt bevonden zullen worden." Kijk, dat noemt Paulus hier als optie. Hij verlangt ernaar dat hij overkleed wordt, maar dat is geen garantie. In die dagen, vóórdat Paulus in Rome arriveerde en dus vóór Handelingen 28, was de verwachting of de optie nog aanwezig dat in die dagen het Koninkrijk hersteld zou worden. Dat was de vraag aan het begin van het boek Handelingen: "Heer, herstelt U in deze tijd het Koninkrijk voor Israël?" Het antwoord van de Heer was eigenlijk ontwijkend; Hij zei geen ja en geen nee. Maar het zou wel in die dagen gekund hebben. Onder de apostelen leefde die verwachting zelfs heel sterk. Men dacht bijvoorbeeld dat de apostel Johannes het nog in zijn dagen zou meemaken. Niet dat de Heer dat beloofd had, maar de gedachte zong rond. Dat had alles te maken met de vraag of Israël zich zou bekeren. Tot Handelingen 28 was dat inderdaad een reële optie.⟨/p>
⟨p>Paulus hoopte inderdaad dat hij overkleed zou worden. Nu, tweeduizend jaar later, weten we inmiddels hoe het gegaan is. Maar de verwachting van die gebeurtenis, van de wegrukking waar we het over hadden in 1 Thessalonica 4, staat nog steeds te gebeuren. Als dat gebeurt, zullen de doden opstaan en de levenden zullen de Heer tegemoet gaan. Maar niet zomaar in dit oude kloffie, om het zo te zeggen. Nee, wij zullen worden getransformeerd, in een ondeelbaar ogenblik veranderd worden en dit sterfelijke zal onsterfelijkheid aandoen. De optie waar Paulus naar verlangt, is om overkleed te worden, ervan uitgaande dat wij bekleed en niet naakt bevonden zullen worden.⟨/p>
⟨p>Naakt worden bevonden is waar Paulus het over heeft wanneer dit lichaam, dit kleed, wordt afgelegd. Dan ben je naakt. Als je in levenden lijve de Heer zou meemaken en een nieuw lichaam krijgt, dan wordt dit sterfelijke bestaan ineens overkleed door het leven. Als Paulus daarentegen nog zou komen te overlijden, dan zou hij naakt bevonden worden; dan zou hij dit kleed moeten afleggen. In die hele generatie is dat ook gebeurd. "Want ook die in de tent zijn, wij zuchten bezwaard omdat wij niet ontkleed willen worden." Ontkleed wil zeggen naakt, oftewel sterven. Het kleed wordt afgelegd, maar wij willen overkleed worden, opdat het sterfelijke verzwolgen zou worden door het leven. Degenen die sinds de dagen van Paulus zijn ontslapen, hebben hun kleed afgelegd. Zij zullen straks bij gelegenheid opstaan en onsterfelijkheid verkrijgen. Maar degenen die overkleed worden, maken dat in levenden lijve mee. Ik kan mijn enthousiasme daarover moeilijk onderdrukken, juist omdat ik die verwachting deel.⟨/p>
⟨p>Met heel wat mensen hier hebben we de verwachting dat de termijn verstrijkt en dat de dag nabij is dat dit gaat gebeuren, dat we de Heer tegemoet zullen gaan. Nou, en dan worden we overkleed. En wat gebeurt er dan? Dan wordt het sterfelijke verzwolgen door het leven.⟨/p>
⟨p>Kijk, degenen die opstaan, die zullen ook het leven ontvangen. Maar dan is het niet: het sterfelijke wordt verzwolgen door het leven. Nee, dan wordt het het gestorvene. Heb je hem? Kijk, het sterfelijke wil zeggen: dit is sterfelijk. Op het moment dat ik overlijd en dit kleed afleg, dan is het niet meer sterfelijk, dan is het gestorven.⟨/p>
⟨p>Waar Paulus het hier over heeft is: hij verlangt ernaar om niet ontkleed te worden. Niet omdat hij dan zonder verwachting is, maar het mooiste is om het in levende lijve mee te maken en overkleed te worden, opdat het sterfelijke verzwolgen zou worden door het leven.⟨/p>
⟨p>God is het, ik lees verder, die ons juist hiertoe bereidt. Dit is waar we het zojuist al even over hadden: die verwachting die ook in die dagen nog steeds zo levend was. Terecht, omdat dat ook in die dagen wel degelijk nog had kunnen gebeuren. Paulus zegt: zolang dat zo is, worden wij ook bereid gemaakt. God bewerkt dat wij daar inderdaad naar uitzien en Hij maakt ons daar ook voor klaar. Hij is het die ons juist daartoe bereidt en aan ons het onderpand van de Geest geeft.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1469" title="Speel af vanaf 24:29">▶ 24:29⟨/button> ⟨span>Het Verschil Tussen Inwonen in het Lichaam en Uitwonen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wij hebben dan altijd goede moed en weten dat, terwijl we in het lichaam inwonen, wij uitwonen bij de Heer vandaan. Dit is weer zo’n woordpaar waarbij een contrast naar voren komt: inwonen en uitwonen. Dat wil zeggen: wij wonen nu in dit sterfelijke, vergankelijke lichaam, in die tent die afgebroken wordt – hoe dan ook en wanneer dan ook. Maar terwijl wij hier zijn, hebben we hoe dan ook altijd goede moed. Ongeacht wat er gebeurt, of we nu ontkleed worden of overkleed worden, we hebben altijd goede moed.⟨/p>
⟨p>We weten dat terwijl we in het lichaam wonen – en hij bedoelt dit oude lichaam – we uithuizig zijn of ‘uitwonen’ bij de Heer vandaan. Je kunt zeggen: "Ja, maar ons leven is toch in Christus verborgen bij God?" Jazeker, maar naar het lichaam gesproken zijn wij hier en zijn wij uithuizig. Het is pas zo dat we bij de Parousia de Heer tegemoet gaan in de lucht, allemaal tezamen. Maar zolang we in dit oude lichaam zijn, zijn we dus nog uithuizig. In een andere vertaling, de NBG-vertaling, staat het ook zo: "in den vreemde" bij de Heer vandaan. Dat is de realiteit.⟨/p>
⟨p>De logische gedachte is ook dat als we de Heer tegemoet gaan, dat moment nu nog niet is aangebroken. Dus naar het lichaam zijn wij afwezig en zijn wij uitwonend. Wat zegt Paulus? "Wij wandelen door geloof en niet door waarneming." Dat is straks namelijk anders, want dan wordt geloof en vertrouwen verwisseld met aanschouwen. Nu is er geen sprake van perceptie en observatie; nee, wij weten dingen omdat God dat gesproken heeft.⟨/p>
⟨p>"En wij nu hebben goede moed," zegt Paulus, hij herhaalt het, "we hebben goede moed en we hebben een behagen uit te wonen uit het lichaam en in te wonen bij de Heer." Dit is een vers dat dikwijls aangehaald wordt om de suggestie te wekken dat op het moment dat een gelovige overlijdt, hij uit het lichaam gaat en daar direct zijn intrek neemt bij de Heer. Maar dat is niet de gedachte. Als hij het heeft over "het lichaam", dan gaat het over het oude lichaam. Hij zegt dat we er een behagen in hebben om uit het lichaam te zijn, dat wil zeggen: uit dit oude lichaam. We verlangen daarnaar om dit oude lichaam inderdaad te verwisselen voor dat nieuwe lichaam en om bij die gelegenheid ook in te wonen bij de Heer. Want dan is het: "en alzo zullen wij altijd bij de Heer zijn." Dat is de tegenstelling.⟨/p>
⟨p>Daarom ook stellen wij er een eer in, hetzij inwonend, hetzij uitwonend. Want beide is waar. We zijn inwonend in dit oude lichaam en we zijn daarmee dus ook uitwonend bij de Heer. Ik geef toe dat de woorden misschien wat vreemd klinken; terwijl ik het nu zo uitspreek, vind ik het ook een beetje eigenaardig overkomen. Vandaar ook dat de vertalingen soms wat vrijer zijn. De tekst zegt letterlijk "uitwonenden", waar andere vertalingen "in den vreemde" van maken, wat wat beter klinkt. Maar goed, ik probeer zo dicht mogelijk bij het taalgebruik van de Bijbel te blijven; dat vind ik wel een veilig idee.⟨/p>
⟨p>Wat betekent het dat je daar inwonend bent? Hij had namelijk eerder dat woord "inwonend" gebruikt. Wij weten dat terwijl we in het lichaam inwonen – dus in dit oude lichaam wonen we in – we tegelijkertijd uitwonend zijn. Als hij dan later zegt "hetzij inwonend, hetzij uitwonend", dan bedoelt hij met dit inwonen weer hetzelfde als wat hij twee verzen eerder gebruikte. Het is dus niet zo dat er bij "hetzij uitwonend, hetzij inwonend" twee verschillende opties zijn. Het is, zoals ik het versta, één en dezelfde bestaanswijze: we wonen in in dit oude lichaam en daarmee wonen we uit; we zijn in den vreemde ten opzichte van de Heer naar het lichaam.⟨/p>
⟨p>Het idee is dus niet – en daar gaat het mij om, daarom heb ik dit nu ook ter sprake gebracht – dat de ontslapen gelovigen nu al bij de Heer zijn. Ik had de vorige keer natuurlijk 1 Thessalonicenzen 4 naar voren gebracht over het uitzicht dat wij als gelovigen hebben ten opzichte van de ontslapenen. Daar zegt Paulus dat we gezamenlijk naar de Heer toe gaan. Toch is 2 Korinthe 5 vers 8 een tekst die nogal eens wordt aangehaald met de gedachte dat de ontslapen gelovigen nu al bij de Heer zijn. Ik denk dat als je het hele verband erbij betrekt, over dat ontkleed en overkleed worden, we zien dat de doorlopende gedachte is: op het moment dat we een nieuw lichaam krijgen, wordt dit lichaam inderdaad afgelegd of overkleed. Het gaat dus inderdaad over het moment waar hij het in 1 Thessalonicenzen 4 ook over had, namelijk de wegrukking of de Parousia.⟨/p>
⟨p>Dan heb ik er nog één, want ook dat is een schriftgedeelte dat nogal eens een keer wordt aangehaald in dit verband en als argument wordt aangedragen voor de gedachte dat de ontslapen gelovigen nu reeds bij de Heer zijn, in die zin dat ze daar ook bewust zouden zijn.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1919" title="Speel af vanaf 31:59">▶ 31:59⟨/button> ⟨span>Uitleg van Filippenzen 1: het Leven Is Christus, Sterven Is Winst⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan gaan we naar Filippi. Het is midden in het gedeelte, maar voor het verband begin ik alvast te lezen bij vers 20. Dan zegt Paulus dit: "Overeenkomend met het voorgevoel..." Je schrijft trouwens hetzelfde woord, het komt twee keer voor. Hier staat 'vurig verlangen', en het wordt ook gebruikt in Romeinen 8. Daar wordt het in de NBG-vertaling vertaald met 'het reikhalzend verlangen'. Het gaat om het idee van uitgestoken hoofden. Het concordante trefwoord is 'voorgevoel'. Heeft de schepping een verwachting in het algemeen? Nee, er is een voorgevoel. En Paulus heeft niet alleen een voorgevoel, maar hij heeft ook een uitgestoken verwachting. Dat zijn twee dingen die niet met elkaar in strijd zijn, maar ze zijn wel verschillend. "Overeenkomend met het voorgevoel en mijn verwachting dat ik in geen enkel opzicht beschaamd zal worden, maar in alle vrijmoedigheid, zoals altijd, ook nu Christus grootgemaakt zal worden in mijn lichaam, hetzij door leven, hetzij door dood."⟨/p>
⟨p>Paulus weet dat dit het geval zal zijn: Christus wordt grootgemaakt. Ongeacht of hij nu blijft leven of dat hij zou sterven door executie of marteldood; in beide gevallen zou Christus grootgemaakt worden. Dat weet hij en daar was geen enkele twijfel over bij hem. En dan volgen die bekende woorden in vers 21: "Want het leven is voor mij Christus en het sterven winst." U voelt hem natuurlijk wel aankomen. Dit is nogal eens een tekst die als argument wordt aangevoerd: "Als ik nu leef, dan is dat voor Christus, en als ik kom te sterven, dan word ik er alleen maar beter van." Nou moet ik erbij zeggen dat ik op zich nog niet eens veel moeite heb met die uitleg. Want in zekere zin is dat waar, zelfs als je uitgaat van wat we tot dusver hebben gezien, namelijk dat de doden niets weten.⟨/p>
⟨p>Het doet mij een beetje denken aan wat mijn zoontje ooit zei. U herkent wellicht deze verwachting, want het is nu bijna Sinterklaas: "Ik ga vanavond vroeg naar bed, want dan ben ik snel jarig." In die zin is het dus ook waar. Op het moment dat je je ogen sluit, is het eerstvolgende moment dat je bewust zult meemaken het moment dat je je ogen weer opslaat in heerlijkheid en dat je wordt opgewekt. Wij denken dat er een generatie of honderden of duizenden jaren tussen zit, maar dat is slechts de tijdrekening hier op aarde. Voor de persoon zelf maakt het even platgezegd geen bal uit, want daar zit gevoelsmatig helemaal geen tijd tussen. Dus ik heb in principe niet eens moeite met de uitleg dat als wij komen te overlijden, dat winst is omdat het eerstvolgende moment is dat we Hem zullen begroeten in de opstanding. Dat is waar.⟨/p>
⟨p>Maar ik denk niet dat dit hier de hoofdgedachte is. De winst is hier niet voor Paulus persoonlijk; de winst is voor Christus. "Het leven is voor mij Christus", en sterven is ook winst voor de zaak van Christus. Ik denk dat we dat egocentrische van het belang voor ons als gelovigen — ik zeg niet dat het er niet is, maar dat is niet de wijze waarop Paulus hierover spreekt. Het gaat hem om Christus. Hoezo? Nou, te leven is voor hem Christus; denk je dan dat het bij sterven anders zou zijn? Nee, dan gaat het ook om Zijn zaak en dat zal dan ook alleen maar winst zijn.⟨/p>
⟨p>Ik lees even verder, want er komt namelijk nog iets in diezelfde lijn aan de orde. Hij zegt: "Want als te leven in het vlees voor mij vrucht van werk betekent..." Kijk, als hij blijft leven, dan kan hij werken. Dan kan hij zijn arbeid doen en dat zal vrucht opleveren. "Te leven" of "te blijven leven", zo zegt de vertaling geloof ik. Dat is de gedachte: indien ik blijf leven in het vlees, dan zal dat werk betekenen, dan kan ik dingen doen en zal dat vruchten opleveren. "En wat ik voorkeur zal geven, maak ik niet bekend." In de NBG-vertaling staat: "dat weet ik niet", maar dat staat er niet. Er staat: "Dat maak ik niet bekend, dat zeg ik niet." Misschien had Paulus daar wel een idee over, maar waarom maakt hij dat niet bekend? Ik denk dat hij het in het midden wil laten omdat het namelijk niet ter zake doet. Of je... tja, ik had het net over ⟨em>to be or not to be⟨/em>. Uiteindelijk is dat niet onze zaak. Er is Eén die ons leven regisseert en bestuurt.⟨/p>
⟨p>Paulus zegt: of ik nou blijf leven of dat ik zou komen te overlijden door een marteldood of executie... hij zegt in beide gevallen: "Als te leven voor mij Christus is, dan is sterven ook voor Hem winst." Wat hij moet kiezen, dat maakt hij niet bekend. Die beide opties zijn daar en Paulus laat zijn voorkeur helemaal in het midden. Over die twee dingen — te blijven leven dan wel te sterven — zegt hij: "Ik word gedrongen van beide zijden." Dat wil zeggen: in beide opties, leven of sterven, is er een aandrang. Dat hoeft nog niet eens te betekenen dat hij zelf een verlangen zou hebben naar het een of het ander. Nee, in beide gevallen is daar druk. "Ik word samengedrukt, ik word in beide richtingen bewogen." Dan wel om te blijven leven, dan wel door de voortdurende druk die maakt dat hij zou komen te sterven.⟨/p>
⟨p>Hij zegt: "Ik word gedrongen van beide zijden", en dan zegt hij: "ik begeer op te breken." In de NBG staat letterlijk "ontbonden te zijn". Nou komen we even op een punt. Er is een vertaling die zegt: "ontbonden te zijn", en bij die term 'ontbinding' denk je al heel sterk aan de dood. Ontbinding is bij ons een heel macaber begrip in twee opzichten. Ontbinding zou kunnen betekenen: los te zijn van het aardse bestaan, maar het roept ook de associatie op met wat er met het lichaam gebeurt dat tot ontbinding overgaat. De NBG-vertaling zegt: "ik verlang heen te gaan". Letterlijk staat er echter 'losmaking'.⟨/p>
⟨p>Het komt erop neer dat Paulus zegt dat er twee dingen zijn waar hij toe gedrongen wordt: om te blijven leven, dan wel te sterven. Hij zegt: "Wat mijn voorkeur is tussen die twee opties, dat laat ik in het midden." Maar er is een derde ding. Een derde optie. En daarvan zegt hij: "Dat is verreweg het beste. Ik begeer op te breken." Het idee is inderdaad 'heengaan'. De term wordt namelijk ook gebruikt voor het verlaten van je plek, zoals wanneer wij een tent opbreken. Een tent breek je op en dan ga je van A naar B. Dat is wat Paulus bedoelt met opbreken: "en samen met Christus zijn". Want dat is, zoals de vertaling zegt, verreweg het beste, of letterlijk: "veeleer veel beter". Dus als het gaat om blijven leven of sterven, daarvan zegt Paulus: "Dat laat ik in het midden." Maar er is iets waar ik écht naar verlang, en dat is veeleer veel beter: namelijk mijn losmaking. Dat is 'heen te gaan' of 'op te breken'. Dat wil zeggen: de opstanding. Door de opstanding komen we bij Hem. Dat is het: opbreken en samen met Christus zijn.⟨/p>
⟨p>En dan bevestigde ik precies wat we tot dusver eigenlijk de hele tijd al hebben gezien: het is door opstanding dat we naar Hem gaan. En trouwens, als je even doorbladert in dezezelfde brief, dan zul je dat ook zien. Ik lees het even voor uit de NBG-vertaling, want wij zijn burgers van een rijk in de hemelen, waaruit wij ook de Here Jezus Christus als Verlosser verwachten, die ons vernederd lichaam veranderen zal, zodat het aan Zijn verheerlijkt lichaam gelijkvormig wordt, naar de kracht waarmee Hij ook alle dingen aan Zich kan onderwerpen.⟨/p>
⟨p>Dit is die gebeurtenis, dit is waar Paulus naar haakt en waar hij naar uitziet. Waar hij naar begeert om samen met Christus te zijn bij deze gelegenheid. Dat is de verwachting die hij heeft als de Verlosser zal komen, en Die zal dan dit vernederd lichaam veranderen. En nu hier in beide gevallen: hetzij dat Paulus dit nog tijdens zijn leven zou hebben meegemaakt, hetzij hij al zou zijn overleden, in beide gevallen wordt dit vernederd lichaam veranderd, getransformeerd. Hetzij door opstanding, hetzij door overkleed te worden.⟨/p>
⟨p>"Maar in deze situatie is er dan geen 'dodenopstanding'?" Oh, je bedoelt in dit geval... Nou, eigenlijk moet ik zeggen een opstandingslichaam. Ja, dat klopt. Dat is een goeie. Waar hij naar verlangt, is dat dit vernederd lichaam wordt veranderd, hoe dan ook. Inderdaad, hetzij door opstanding, hetzij door overkleed te worden.⟨/p>
⟨p>Maar trouwens, kijk, ik haal nu deze Schriftplaatsen ook aan vanuit dat perspectief waar ik het al eerder over had, met dat oogmerk ook. Maar sta er eens even bij stil wat hier staat. Dat dit een vernederd lichaam is, dat is wel duidelijk hè? Daar worden we zo dikwijls mee geconfronteerd. Het is een vernederd lichaam, maar het zal getransformeerd worden zodat het aan Zijn verheerlijkt lichaam gelijkvormig wordt. Dus dat wat Hij nu heeft in onsterfelijkheid, dat wordt uiteindelijk ons deel, van alle mensen. Maar ieder in zijn eigen rangorde, en degenen die bij de parousia dan zijn, zullen dat meemaken. Wat een uitzicht zeg! Dat we dan inderdaad onsterfelijkheid zullen beërven en een lichaam dat geheel gelijkvormig is aan dat van Hem. Onvoorstelbaar.⟨/p>
⟨p>Maar dit is dus wat ons allemaal te wachten staat. En het is zo duidelijk, ook dit is iets wat Hij belooft. Ik bedoel, wat kunnen wij hieraan doen? Ik begon deze avond met de vraag: wat weten wij over deze dingen te melden? Dan kunnen we alleen iets zinnigs melden door dat door te geven wat Hij gesproken heeft. Dat is één ding. Maar ook inhoudelijk: gewoon dat wat we verwachten, dat moeten we helemaal van Hem verwachten. En dat is ook precies wat we doen. Hij gaat dat doen, Hij belooft het. Dit is iets wat zo buiten elke menselijke prestatie valt. Ja, een mens probeert wel van alles aan dit vernederd lichaam te sleutelen, maar wat dan nog? Men probeert allerlei nieuwe technologieën uit te vinden. Dat is allemaal aardig bedoeld, daar gaat het me nu even niet om, maar het gaat nergens over in vergelijking met wat onze verwachting is. Ja, dat is buitengewoon.⟨/p>
⟨p>En dan eindigt Paulus nog met te zeggen – want ik moet dat even doorlezen: "Ik begeer op te breken" of "ik begeer heen te gaan en samen met Christus te zijn." Hoe? Wel inderdaad wanneer de Here Jezus Christus ons vernederd lichaam zal veranderen. Want dat is verreweg het beste. En daar zegt hij weer bij: "Maar in het vlees te verblijven, dat is nodiger voor jullie."⟨/p>
⟨p>Dus je ziet het, ook als het gaat over die optie leven of sterven, daarover laat hij zich niet uit. Maar er is een derde optie, en dat is dat de Heer ons vernederd lichaam zal veranderen. En dat is verreweg het beste.⟨/p>
⟨p>Zullen we eerst even pauzeren? Kan dat? Is dat problematisch of gaat het nog goed? Oké, lieve mensen, ik stel voor dat we nog wat verder zullen gaan. Er was me nog één geschiedenis, één verhaal – ik weet niet hoe ik het moet zeggen, de gelijkenis in Lukas 16.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2921" title="Speel af vanaf 48:41">▶ 48:41⟨/button> ⟨span>Is het Verhaal van de Rijke Man en Lazarus een Gelijkenis?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar dan kom ik meteen in een discussie terecht als ik het zo ga noemen. Want de vraag is of deze passage in Lukas 16 daadwerkelijk een gelijkenis is. Het wordt er niet officieel bij gezet, dus op het moment dat je zoiets beweert, kun je dat niet hardmaken. Ik moet erbij zeggen dat dit geldt voor heel wat onomstrede gelijkenissen. In het voorgaande hoofdstuk, Lukas 15, heb je de geschiedenis van de verloren zoon, de verloren penning en de rentmeester; ook die worden in de Bijbel zelf geen gelijkenissen genoemd. Maar iedereen noemt ze wel zo. Dus het is een beetje arbitrair en ik wil er niet een al te groot punt van maken.⟨/p>
⟨p>Ik moet er wel bij zeggen dat het eigenlijk standaard is dat de Heer Jezus, wanneer Hij tot het volk sprak, in gelijkenissen sprak. Dat staat er zelfs een keer bij in Matthäus 13: Hij sprak tot hen niet zonder gelijkenis. Bevestigen jullie dat bij dezen? Ja, dat klopt. Maar het begint wel met: wie was er een zeker mens? Dat staat bijvoorbeeld bij de rentmeester ook. Daarom denk ik dat dit een passage is die in deze serie besproken moet worden.⟨/p>
⟨p>Ik had het eerder al over die tekst in Lukas 23, waar de Heer zegt: "Ik zeg u heden, u zult met Mij in het paradijs zijn." Die tekst wordt eigenlijk altijd genoemd als tegenwerping — of als vraag, om het wat vriendelijker te zeggen — tegen de dingen die in deze avonden naar voren gebracht worden. Maar ik denk dat dit verhaal met stip op één staat. Namelijk dit verhaal, want dat is het in ieder geval, waarin de Heer vertelt over de rijke man in de Hades en de wijze waarop hij wordt aangesproken door Abraham.⟨/p>
⟨p>Laten we de hele geschiedenis, of het verhaal wat de Heer Jezus dan naar voren brengt, maar even gewoon lezen vanaf vers 19. Ook nu zeg ik er weer met opzet even bij: we gaan niet het hele verhaal bespreken. Ik kan niet op alle details ingaan, want het gaat me nu specifiek weer om dat bezwaar. Dat is even de disclaimer. Als u zegt: "Ja, maar je gaat er wel heel snel doorheen", dan is dat de reden.⟨/p>
⟨p>"Er was nu een zeker rijk man, die gekleed ging in purper en fijn linnen en elke dag schitterend feest hield." U leest trouwens vlak hiervoor — ik zeg vlak hiervoor, maar het zijn een paar verzen — dat de Heer Jezus in gesprek was met de fariseeën. Om het even vriendelijk te zeggen, want dat ging er nogal heftig aan toe. Van hen wordt dan gezegd dat ze geldzuchtig waren. In die controverse wordt dit gedeelte ook heel duidelijk geplaatst. Dat zie je trouwens ook al als je nog een hoofdstuk eerder leest over de gelijkenis van het verloren schaap, van de verloren penning en de verloren zoon. Dan wordt er ook gezegd dat dit was naar aanleiding van kritiek die de Heer Jezus kreeg van de zijde van de fariseeën, omdat Hij tollenaren en zondaars ontving. Dat kon er bij hen niet door. In dat verband volgt dan ook die gelijkenis van het verloren schaap. Sommige mensen zeggen dat het een drievoudige gelijkenis is, zodat de navolgende verhalen eveneens onderdeel van de gelijkenis zijn. Sommigen zeggen zelfs dat het een vijfvoudige gelijkenis is, namelijk dat de rentmeester en dit verhaal daar ook gewoon nog bij horen. Dan is het één gelijkenis met vijf facetten of aspecten. Ik laat dat even voor wat het is, maar het is wel opvallend. Dan weet u dat de toon hiermee meteen is gezet wat betreft deze rijke man.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3207" title="Speel af vanaf 53:27">▶ 53:27⟨/button> ⟨span>De Profetische Betekenis van Purper, Linnen en de Naam Lazarus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Die ging gekleed in purper en fijn linnen. Dat is respectievelijk koninklijke kledij en priesterlijke kledij; dat lees je heel uitdrukkelijk. In verband met purper zijn er diverse kleren — ik heb hier twee schriftplaatsen — maar in verband met de priesterkleding wordt heel dikwijls gesproken over het feit dat het fijn linnen was. Als ik het zo zeg, koninklijke en priesterlijke kledij, dan bepaalt ons dat meteen bij de positie van het volk van Israël, dat door God zeer rijk gemaakt is. Zij hebben inderdaad een koninklijk-priesterlijke roeping, en de kledij die deze man droeg, beeldt dat ook helemaal uit.⟨/p>
⟨p>Hij had elke dag schitterend feest en er was een zekere arme man, Lazarus genaamd. Dat is wel eigenaardig: de rijke man heeft geen naam, of in ieder geval wordt zijn naam niet vermeld, terwijl deze man wel bij name wordt genoemd. De aardigheid daarvan is dat we eigenlijk helemaal niet weten wie die Lazarus is. Ja, we kennen wel een Lazarus, maar dat was deze man niet. Trouwens, die naam Lazarus... In feite is het niet zozeer een identificatie, want we kennen deze figuur verder helemaal niet. De Lazarus die we wel kennen, was de broer van Martha en Maria. Het is heel eigenaardig hoe die dingen dan door elkaar lopen; daar kom ik straks misschien nog even op terug. Maar deze man heet dus Lazarus. Het is niet zo dat je nu meteen weet waar het over gaat, maar waarom wordt zijn naam dan vermeld?⟨/p>
⟨p>Wel, die naam kan maar één ding betekenen en dat heeft te maken met de betekenis ervan. De naam is afgeleid van het Hebreeuws — we hadden het al eerder over Hebreeuwse namen en afleidingen daarvan — en komt van Eliëzer. Eliëzer was onder andere de knecht van Abraham, de Damascener wordt hij in Genesis genoemd. Het is ook verwant aan Eleazar, de zoon van Aäron. Als ik het anders zeg: het was de tweede hogepriester. Niet Aäron, maar de volgende generatie. En als u mij vraagt: is het dan ook een uitbeelding van de nieuwe Hogepriester? Niet die van Aäron, maar... oké, dan heb je in feite meteen ook de link met de Heer Jezus Christus.⟨/p>
⟨p>Maar vooral de naamsbetekenis is helder: God is mijn hulp. Eigenlijk heb je dan genoeg gezegd, want dan heb je zoveel meer dan wanneer je alleen maar rijkdom hebt. Had hij die hulp trouwens wel nodig? Kijk, bij ons is "Lazarus" nog steeds de term die we gebruiken voor wanneer je echt hulpeloos bent en hulp nodig hebt; dan "ben je Lazarus". Dat is geen identificatie, maar meer een toestand waarin je je bevindt. Wij hebben de neiging om te zeggen dat het heel zielig is, maar eigenlijk is dat dus niet zo: God is mijn hulp. Ik geef het maar even door; het is goed om te weten als je zegt dat hij Lazarus is.⟨/p>
⟨p>Er was dus een zeker arm man, Lazarus genaamd, die bij zijn voorportaal neerlag, vol zwerende wonden. Hij begeerde verzadigd te worden van de kruimeltjes die van de tafel van de rijken afvielen. Het is inderdaad veelzeggend dat de naam van de rijke niet vermeld wordt, maar daarmee is wel gezegd dat Lazarus het van menselijke hulp in ieder geval niet moest hebben. Zelfs de honden kwamen en likten zijn zwerende wonden. Het geschiedde dat⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3475" title="Speel af vanaf 57:55">▶ 57:55⟨/button> ⟨span>Weggedragen in de Boezem van Abraham als Joodse Overlevering⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De arme stierf en werd door engelen weggedragen in de boezem van Abraham. Deze specifieke uitdrukking — dat iemand direct bij het sterven door engelen wordt weggedragen en in de boezem van Abraham terechtkomt — komen we in de rest van de Bijbel nergens tegen. Het is echter een beeld dat zeer bekend is in de Joodse overlevering. In de Talmud komt dit herhaaldelijk voor; ik heb daar hele lijsten van gezien. Het idee van het weggedragen worden door engelen naar de schoot of de boezem van Abraham was een gangbare voorstelling.⟨/p>
⟨p>Ik noem dit expliciet omdat de Heer hier in feite aansluit bij de Joodse overleveringen van die tijd, en daar zullen we in deze passage nog veel meer voorbeelden van zien. Als we het over deze overleveringen hebben, wordt er vaker gesproken over een aandeel samen met de aartsvaders. Je leest bijvoorbeeld in Lukas 13 dat men Abraham, Izak en Jakob en al de profeten zal zien in het Koninkrijk van God. Maar u zelf, zegt de Heer dan terwijl Hij Zich richt tot Zijn volksgenoten — en in het bijzonder tot de leidslieden — u zult buitengeworpen worden.⟨/p>
⟨p>Dat wil zeggen: als het Koninkrijk aanvangt, liggen Abraham, Izak en Jakob aan bij het feest. Dat aanliggen was een uitbeelding van de vreugde van die dag. De belofte is immers bij hen begonnen; Abraham, Izak en Jakob waren de erfgenamen bij uitstek. Wanneer het Koninkrijk aanbreekt, zal Abraham daar uiteraard bij zijn, samen met al degenen die dat aandeel met hem delen, zoals de profeten. Dat zal typerend zijn voor het Koninkrijk, maar velen van het volk zullen buitenstaan.⟨/p>
⟨p>Het pijnlijke is dat de Heer dit vaker zegt tegen precies degenen die als eersten claimden de meeste rechten op dat Koninkrijk te hebben. Het idee dat anderen hen zouden voorgaan — zeker hoeren en tollenaars — was voor hen ondenkbaar. Zij zagen zichzelf immers als de leidslieden, de bewaarders van de orthodoxie en de overlevering. En toch staat er dat zij buitengeworpen zullen worden; daar zal het geween zijn en het tandenknarsen.⟨/p>
⟨p>Dit tandenknarsen wordt heel vaak in verband gebracht met pijn, maar in de Bijbel vind je die lijn niet. Geween en tandenknarsen heeft te maken met toorn en woede. Kijk het maar na in de Schrift: tandenknarsen is altijd een term die staat voor woede. Je leest dat bijvoorbeeld ook over de toehoorders van Stephanus in Handelingen 7, wanneer hij die felle rede houdt. Wat deden zij? Zij knarsten de tanden. Zij bevonden zich in de buitenste duisternis; zij stonden buiten de verlichte feestzaal en maakten het feest niet mee omdat ze buitengeworpen waren.⟨/p>
⟨p>In Lukas 13 staat dat er mensen zullen komen van oost en west, van noord en zuid, om aan te liggen in het Koninkrijk van God. Opnieuw zien we daar die gedachte van de feestzaal waar Abraham zal zijn. Maar het specifieke idee dat iemand bij het sterven door engelen wordt weggedragen naar de boezem van Abraham, is een voorstelling van het hiernamaals die later in het Jodendom is binnengekomen. Het is een concept dat onbekend is bij de Wet en de Profeten, bij Mozes en de profeten, maar dat later in de Joodse overlevering is toegevoegd.⟨/p>
⟨p>Zelfs het hele idee van een hiernamaals met een onsterfelijke ziel is op die manier in het Jodendom binnengedrongen. Dat is eigenlijk heel eigenaardig. Je zou immers zeggen dat zij, op grond van de Schrift — de Wet en de Profeten — als geen ander zouden moeten weten dat de doden niets weten. Alles in het Oude Testament is daar volstrekt helder over: de doden weten niets, kunnen niets en loven God niet. Alles spreekt daarvan. Dat het Jodendom dit toch overnam, was een van de verwijten die de Heer Jezus telkens weer uitte: "Jullie hebben de Schriften krachteloos gemaakt door jullie eigen overlevering." De traditie overrulet hier de Schrift.⟨/p>
⟨p>En dan staat er: "Ook de rijke stierf en werd begraven." Nou, van hem weten we precies waar hij is. Maar dan staat er iets opmerkelijks.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3812" title="Speel af vanaf 01:03:32">▶ 01:03:32⟨/button> ⟨span>De Ongerijmdheden van een Letterlijke Lezing van Hades⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En nou komen we natuurlijk op het punt wat altijd wordt aangevoerd als argument van: "Zie je wel!" Want er staat: "In de Hades hief die rijke zijn ogen op." Maar wacht even. Dit bewijst eigenlijk maar één van twee dingen. Er zijn twee opties: of Jezus beoogt met dit verhaal af te wijken van Mozes en de profeten – zo van: "Ja, dat staat wel in jullie Bijbel, maar Ik ga jullie vertellen dat het anders is" – of Hij geeft juist door het zo te benoemen aan dat Zijn luisteraars, die de Schriften kennen, op voorhand weten dat dit niet letterlijk kán zijn. Vanuit Mozes en de profeten weten zij immers dat de doden niets weten. Het is onmogelijk dat je daar je ogen opslaat, want hét kenmerk van het dodenrijk – van de Sjeol of de Hades – is juist dat je niets kunt waarnemen.⟨/p>
⟨p>Dat is ook precies wat "Hades" betekent. Ik had het al eerder gezegd over de Hades: dat is het onwaarneembare of het onwaargenomene. Hoe kun je daar dan je ogen opslaan? Het loutere feit dat de Heer dit zo zegt, geeft al aan dat dit voor de goede verstaander vanuit de Schrift nooit letterlijk bedoeld kan zijn. En trouwens, uit het vervolg blijkt dat ook, want er staat nog bij: "Hij sloeg zijn ogen op in kwellende pijnen en zag Abraham van verre en Lazarus in zijn boezem." Moet u zich voorstellen: dit wijkt af van alles wat we vanuit de Schrift weten.⟨/p>
⟨p>Maar er komt bij dat er ook heel veel ongerijmdheden in de beschrijving zitten. Kijk, "zien" in het dodenrijk is een ⟨em>contradictio in terminis⟨/em>. Dat is een duur woord, maar het betekent gewoon een innerlijke tegenstrijdigheid. In Hades betekent nu juist "onwaarneembaar", dus hoezo zou je daar je ogen kunnen opslaan en iets kunnen zien? En dan ook nog eens van verre? Bovendien: als die man begraven is en geen lichaam heeft, hoe kan hij dan kwellende pijnen hebben? Heeft hij dan toch een lichaam? En heeft men dan vanuit die positie uitzicht op de heerlijkheid aan de andere kant? Daar komt dan nog eens bij dat men blijkbaar vanaf de andere kant ook weer zicht heeft op de "foute kant". Wat een uitzicht... Nee, uit de hele formulering ligt het er zo dik bovenop dat dit niet letterlijk kan zijn. Het loutere feit dat de Heer het zo formuleert, is voor de goede verstaander juist een argument dat het hier niet om een letterlijke beschrijving gaat. Dit kán namelijk niet letterlijk zijn.⟨/p>
⟨p>En hij – dat is die man, die rijke man, of nou ja, de voormalig rijke man, laten we het daarop houden – hij riep luid en zei: "Vader Abraham." Nu moet ik meteen lachen, want dan hebben we het niet over Pierre Cardin. Dat is een beetje een macaber grapje natuurlijk, maar ik moest eraan denken omdat ik het toevallig een paar weken geleden nog ergens las. Maar goed, daar moet ik altijd aan denken als ik de term "Vader Abraham" hoor. Dus, dat gezegd hebbend: hij riep luid en zei: "Vader Abraham..."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4058" title="Speel af vanaf 01:07:38">▶ 01:07:38⟨/button> ⟨span>De Rijke Man in de Hades als Uitbeelding van het Volk Israël⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Trouwens, daaruit blijkt wel dat de rijke man inderdaad een uitbeelding is van het volk dat Abraham tot vader claimt. Abraham bevestigde dat ook, want hij spreekt hem vervolgens aan. Hij antwoordt hem, reageert op wat hij zegt en zegt: "Kind." Dus inderdaad, deze rijkdom is niet zomaar een aanduiding van een willekeurig iemand die sterft. Het gaat hier over het volk van Israël.⟨/p>
⟨p>Er zit nog veel meer achter. Ik aarzel een beetje om daarop in te gaan, maar ik wil het toch even gezegd hebben, want er zit zoveel meer diepgang in. Namelijk dat ook het volk van Israël als natie inderdaad in de dood is terechtgekomen. Israël is al "twee dagen" in de dood en bevindt zich inderdaad in de pijnen. Die gedachte vind je trouwens ook wel in Deuteronomium. Die natie die koninklijk-priesterlijk is, die voor die bediening is bestemd, die is nu in het dodenrijk of in de Hades. Gedurende die twee millennia beleven zij daar, voor zover ik dat zo kan zeggen, de grootste verschrikkingen.⟨/p>
⟨p>Ik denk dus ook dat het verblijf in de Hades van deze man, die in purper en fijn linnen was gekleed, een uitbeelding is van de lotgevallen van Israël gedurende twee millennia. Het gaat te ver om daar nu dieper op in te gaan, maar wat wel van belang is, is dat deze rijke man inderdaad een uitbeelding is van het volk dat Abraham tot vader claimt te hebben. Hij zegt dan ook: "Vader Abraham, ontferm u over mij en zend Lazarus, opdat hij het uiteinde van zijn vinger in water dope en mijn tong zou verkoelen, want ik lijd pijn in deze vlam."⟨/p>
⟨p>Dat is even iets persoonlijks, maar ik herinner mij dat ik een keer — dat moet ergens in de tweede helft van de jaren 70 geweest zijn — in een samenkomst was, een evangelische bijeenkomst. Daar werd in geuren en kleuren over dit verhaal gesproken en over de verschrikkingen van de hel. Er werd trouwens nog een schepje bovenop gedaan, voor zover dat dan mogelijk is. Het was echt vreselijk. Dit verhaal wordt hier zo dikwijls voor gebruikt: dat als je Jezus niet aanneemt, dit je lot is. Maar daar gaat het helemaal niet om.⟨/p>
⟨p>Het loutere feit dat men dit altijd gebruikt nadat men het helemaal uit de context heeft gelicht... En het argument dat de dood niet echt dood is, dat gaat in tegen alles wat we vanuit Mozes en de profeten weten. Ik zeg dat expres zo, want straks komt Abraham nog even aan het woord en dan laat hij zich ook in die termen uit. Maar ga maar na, het is ook ongerijmd; het kan simpelweg niet. Ook in dit geval kun je het niet eens letterlijk nemen. "Alsof hij het uiteinde van zijn vinger in water dope en mijn tong zou verkoelen, want ik lijd pijn in deze vlam." Neemt u mij niet kwalijk, dat kan toch helemaal niet in letterlijke zin waar zijn? Alsof dat enige betekenis zou hebben.⟨/p>
⟨p>Dit sluit aan bij wat de Heer Jezus naar voren brengt: dit is in feite ook satire. Hij gebruikt hun verhaal, hun narratief om het even modern te zeggen; hun narratief gebruikt Hij om hen te kijk te zetten. Hij bestrijdt hen eigenlijk met hun eigen overleveringen waar ze zo prat op gingen. Maar oké, "en mijn tong zou verkoelen" — ook dit is weer een voorbeeld van ongerijmdheid als je het letterlijk neemt. Als je het figuurlijk ziet, namelijk dat het te maken heeft met de positie van Israël en de lotgevallen van de Joodse natie, dan krijgt het betekenis.⟨/p>
⟨p>Maar Abraham zei: "Kind, herinner u dat u het goede in uw leven ontving en Lazarus evenzo het kwade. Maar nu wordt hij bemoedigd en lijdt u pijn." De rollen van het aardse bestaan zijn omgekeerd, en die kunnen ook niet meer ongedaan gemaakt worden. In feite is wat hier naar voren gebracht wordt, dat wanneer de feestmaaltijd zal aanvangen, er ook dat grote verschil zal zijn tussen hen die aanzitten en degenen die buitengeworpen zijn. Dat is dan niet meer ongedaan te maken; dat blijkt ook wel.⟨/p>
⟨p>"En bij dit alles is er tussen ons en jullie een grote kloof gevestigd." Nou, daar had ik het zojuist al even over. "Zodat degenen die over willen steken van hier naar jullie toe, dit niet zouden kunnen, en zij ook niet vandaar naar ons toe kunnen komen." De kloof werkt dus naar twee kanten toe. Maar ook hier trouwens weer de gedachte: hoe groot denkt u dat de heerlijkheid zou zijn als dit letterlijk waar zou zijn en je zo’n uitzicht zou hebben? Dat heb ik trouwens al vaker gezegd; misschien vind ik dat nog wel een van de meest sprekende voorbeelden. Best wel bizar.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4456" title="Speel af vanaf 01:14:16">▶ 01:14:16⟨/button> ⟨span>Het Verzoek voor de Vijf Broers en de Link met Juda⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar hij zei, die rijke man: "Dan vraag ik u, vader, dat u hem tot het huis van mijn vader zou zenden." Daar hadden we het al eerder even over. Hij zegt er nog iets bij: het huis van mijn vader, het huis van Abraham, Izaäk en Jakob. Maar er staat ook bij: "Ik heb vijf broers", zodat hij hen zou betuigen dat ook zij niet tot deze plaats van kwellende pijn zouden komen.⟨/p>
⟨p>Dat is heel eigenaardig dat die vijf broers hier worden genoemd. We kennen namelijk een figuur in de Bijbel die vijf broers had, en dat was Juda, waarvan ons woord 'Jood' is afgeleid. Ja, Juda had vijf broers. Ik heb de tekst er even bij; kijk het maar na. Juda was een van de zes zonen van Lea. Ze had trouwens ook een dochter, Dina. Wist u trouwens dat Lea in de Bijbel de moeder is met het rijkste kinderaantal? Je vindt geen vrouw die meer kinderen heeft gehad. Wel mannen trouwens, maar dat is geen kunst. Maar geen vrouwen met meer dan zeven kinderen. Er komt voorbij dat ze die in zeven jaar en nog wat gekregen hebben, maar dat is een kwestie apart.⟨/p>
⟨p>Maar goed, die vijf broers... Kijk, dit is weer zo'n aanwijzing. Ik had het net over vrouwen in de Bijbel. We weten bijvoorbeeld niets over de moeder van David. David was nummer acht van een vader, maar we weten niets over de moeder, voor zover ik weet. Maar je zou kunnen zeggen — en dan moet ik het misschien voorzichtiger formuleren — dat Lea degene is van wie expliciet vermeld wordt dat er zoveel kinderen uit één moeder kwamen. Het is slechts een detail, en op het moment dat ik dat publiek maak, dan weet ik dat er reacties op komen: "Wat dacht je hiervan dan?" Soms klopt het en soms niet, maar daar ben ik altijd blij om: zulke kritische luisteraars.⟨/p>
⟨p>Maar die vijf broers zijn, net als dat fijne linnen, dat purper en de rijkdom van vader Abraham die gegeven was, weer zo'n aanwijzing dat het hier gaat om het Joodse volk. Inderdaad: Juda met zijn vijf broers. Het verzoek hier is dat Abraham deze Lazarus zou zenden. Ik houd erop — en ik geef het gewoon ter overweging, want het wordt namelijk niet per se verklaard — maar ik denk dat die Eleazer inderdaad een type is van de Heer Jezus Christus. De vraag van deze rijke man is: "Zend hem naar dat huis van mijn vader", zodat ook zij niet op deze plaats van kwellende pijn zouden komen. Maar Abraham zei tot hem...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4698" title="Speel af vanaf 01:18:18">▶ 01:18:18⟨/button> ⟨span>De Kern van de Gelijkenis: Luisteren Naar Mozes en de Profeten⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En in feite is wat Abraham hier zegt zo scherp, maar dat is nu precies de boodschap in dit hele verhaal. In deze passage wordt Abraham sprekend ingevoerd en hij heeft eigenlijk een boodschap voor die rijke man. Er staat: "Maar Abraham zei tot hem: zij hebben Mozes en de profeten, laat hen naar hen luisteren." Dat is genoeg; daar moet je wezen. Ik heb dat nogal benadrukt: als je Mozes en de profeten kent, dan weet je hoe het zit met de dood en de doden. Dan weet je ook dat wat de Heer Jezus hier uitspreekt in deze passage — in dit verhaal, in deze satire of in deze gelijkenis, dat maakt niet uit, maar in dit verhaal in ieder geval — onmiskenbaar figuurlijk is en niet letterlijk. Het is absoluut waar in de zin van de boodschap die erin doorklinkt, maar het is niet letterlijk. Het kan niet eens letterlijk zijn en het zou ongerijmdheid op ongerijmdheid stapelen wanneer je het wel zo zou verstaan. Bovendien ontstaat er dan ineens een onoverkomelijke kloof tussen wat Mozes en de profeten zeggen en wat de Heer Jezus hier dan zou vertellen, want die twee zijn dan helemaal niet met elkaar te rijmen. Het is inderdaad expliciet uitgesloten, juist vanwege deze boodschap van Abraham, dat de Heer hier inderdaad dit letterlijk zou bedoelen. Hij wijkt hier expliciet af van wat de gedachte zou zijn van Mozes en de profeten, indien dat inderdaad de gedachte zou zijn. Uitgesloten dus.⟨/p>
⟨p>En de rijke man zei: "Nee, vader Abraham, maar indien iemand van de doden naar hen toe gaat, dan zullen ze zich bezinnen." Bekeren, letterlijk bezinnen, metanoia: het omdenken. Dan zullen ze op andere gedachten gaan komen. Ik vind het zo aardig dat dit op deze wijze geformuleerd wordt, want de Lazarus die we hier tegenkomen, kennen wij verder helemaal niet uit de Bijbel. We kunnen geen linken leggen met iemand, ja typologisch inderdaad; hij doet erg denken aan degene die door de rijke man is versmaad en die zij hebben genegeerd. Oké, dat is de ene kant, maar voor de rest kennen we hem niet, behalve dan zijn naam en de betekenis van zijn naam. Maar we kennen wel een andere Lazarus, en die is wél uit de doden opgewekt. Je leest in Johannes 12, dat is vlak na de intocht in Jeruzalem, dat de Farizeeën en overpriesters zelfs nog de gedachte hebben gehad om die Lazarus om te brengen. Dat is helemaal apart, want in dit geval is het een andere Lazarus, maar we kennen een Lazarus die opstond uit de doden en waarvan juist de Joodse leiders hebben beoogd hem te doden. Die wilden er niet aan om dat feit te erkennen. Dus het is waar: de opstanding uit de doden zou hen ook niet overtuigen. En dan staat er ook, dat is de reactie van Abraham: "Hij zei tot hem: Indien zij naar Mozes en de profeten niet luisteren, dan zullen ze zich ook niet laten gezeggen indien iemand vanuit de doden opstaat."⟨/p>
⟨p>In feite is alles wat Abraham hier tegen die rijke man zegt heel veelzeggend. Het is zelfs de sleutel tot het verstaan van dit gedeelte en het snijdt dan ook meteen de pas af om dit letterlijk te lezen. Namelijk: je moet wezen bij Mozes en de profeten, dan weet je hoe het zit. En als je dat niet doet, dan zul je je zelfs niet laten gezeggen door iemand die uit de doden opstaat. Er is een Lazarus opgestaan uit de doden en die wilden ze inderdaad, daar hebben ze zelfs nog overwogen hem te vermoorden. Bovendien is dat trouwens ook de reden waarom de Heer Jezus bij Zijn laatste publieke optreden die snerende rede heeft gehouden tegen de Farizeeën en schriftgeleerden. Je leest dat in Mattheüs 23: "witgepleiste graven". Nou, dat liegt er niet om waar Hij hen daarvoor uitmaakt en hoezeer ze inderdaad de Schriften hebben verkracht. Dan zegt Hij aan het einde van die toespraak: "Jullie zullen Mij niet meer zien." Hij zegt in Johannes ook: "De wereld zal Mij niet meer zien." Maar ook de Joodse leiders, ze zullen Hem niet meer zien. Het laatste wat ze van Hem hebben gezien, is een graf waar Hij in gelegd werd. En het laatste was dat het graf ook weer leeg was, maar Hem hebben ze niet meer gezien.⟨/p>
⟨p>Later lees je in het boek Handelingen dat Petrus in het huis van Cornelius zegt van: "Ja, Hij is verschenen, niet aan het hele volk, maar aan getuigen die door God tevoren waren uitgekozen." Dat wil zeggen de wereld, maar ook het Jodendom, het volk, heeft Hem niet meer gezien. Er komt een moment dat ze Hem zullen zien, ja dat is waar, en dat zal het einde zijn; dan zal Israël ook als het ware uit de doden opstaan. Dat is niet het onderwerp van deze gelijkenis of van deze passage, dat weet ik wel, maar het gaat hier vooral over de verschrikkingen die er zijn voor het volk dat in purper en fijn linnen is gekleed: de koninklijke, priesterlijke natie. De verschrikkingen die het hebben getroffen, en waarom? Wel, ze hebben niet geluisterd naar Mozes en de profeten. Als ze daar wel naar hadden geluisterd, dan hadden ze Lazarus herkend. En bovendien: zij hebben ook inderdaad niet geloofd in de boodschap van de opgestane Christus. Nou ja, dat is de laatste.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5147" title="Speel af vanaf 01:25:47">▶ 01:25:47⟨/button> ⟨span>Conclusie en het Vertaalprobleem van het Woord Hel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Tot mijn verbazing — ik had vijftig dia’s en ik dacht: dat gaat het niet worden vanavond — heb ik dit gedeelte toch nog enigszins kunnen bespreken. Ik geef toe, ik had heel sterk het gevoel dat de bespreking van dit laatste gedeelte, vooral Lucas 16, een beetje hap-snap was. Maar ik hoop één ding in elk geval toch duidelijk te hebben gemaakt: dat het volstrekt ongerijmd is om dit gedeelte op te voeren om te bewijzen dat de doden niet écht dood zijn. Dat is niet in overeenstemming met Mozes en de profeten, en dat is nu juist de ⟨em>clue⟨/em> van het hele verhaal. Als dat overgekomen is, dan ben ik blij.⟨/p>
⟨p>Goed, het wordt constant vertaald met ‘hel’. Over dat probleem hebben we de vorige keer natuurlijk al het een en ander gezegd. Je ziet hoe gekleurd men dat weergeeft. Dat deed men ook al in de gevallen waarin men ⟨em>Sheol⟨/em> vertaalde. De Statenvertaling is daarin niet concordant; ze geeft ⟨em>Sheol⟨/em> soms weer met ‘hel’, namelijk wanneer het over goddelozen gaat. Maar als Jakob naar de ⟨em>Sheol⟨/em> gaat, dan heet het ineens ‘dodenrijk’. En in dit geval, bij die rijke man: ja, die was in de ‘hel’. Maar als de Heere Jezus in diezelfde plaats is, dan heet het ineens weer ‘dodenrijk’. Trouwens, ook niet in alle gevallen, want er wordt ook nog gesproken over ‘nedergedaald ter helle’.⟨/p>
⟨p>Zie je de verwarring? Dan laat ik nog maar helemaal in het midden dat het woord ‘hel’ in de NBG-vertaling gereserveerd is voor ⟨em>Gehenna⟨/em>, maar dat is het dal van Hinnom. Zoek het maar uit. Daarom zie je hoe belangrijk het is om gewoon de woorden van de Schrift te gebruiken. Het is voor ons Nederlanders toch al lastig genoeg om ons bezig te houden met Hebreeuwse en Griekse woorden, maar laten we de woorden van de Schrift de ⟨em>credits⟨/em> geven die hun toekomen. God heeft Zich niet voor niets in die talen uitgedrukt. Laten we dat dan ook eerbiedigen. Toch? Goed!⟨/p>
⟨p>Nou, dat was dus deel 1 van de Q&A. Er zijn nog een heel aantal schriftgedeelten die absoluut besproken moeten worden. Denk bijvoorbeeld aan Mozes en Elia op de berg — trouwens, over Mozes en Elia is nog wel veel meer te melden — en over de geesten in de gevangenis. Dacht u dat er geen andere schriftgedeelten meer zijn die ook allemaal te maken hebben met deze dingen? Nou, dan kan ik u bij een volgende gelegenheid uit de droom helpen. ‘Wakker maken’, om maar even in de terminologie te blijven.⟨/p>