⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Inleiding en Afhankelijkheid van Gods Woord⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ja, voor de tweede keer gaan we ons met dit prachtige en ook nogal veelomvattende onderwerp bezighouden: dood, opstanding en onsterfelijkheid. Ik memoreerde er zojuist al even in mijn gebed aan dat we daarbij inderdaad volstrekt afhankelijk zijn van wat God daarover te melden heeft. Want wat kunnen wij als mens daarover zeggen? Dat blijkt dan ook wel uit de visies die er zijn vanuit de wereld – religieus, filosofisch of vanuit welke optiek dan ook. Mensen weten hier niets van en op het moment dat je er iets over zou kunnen weten, dan kun je het niet meer vertellen aan degenen die achtergebleven zijn, als u begrijpt wat ik bedoel.⟨/p>
⟨p>Het is dus de tweede avond en dit keer willen we vooral de vraag onder ogen zien: waar zijn de doden? Het is een onderwerp waarvoor we, zoals ik de vorige keer al even heb aangegeven, echt een seizoen van zo'n acht of negen avonden nodig hebben om dit enigszins te bezien. En wat heet dan 'bezien', want het blijft natuurlijk altijd maar stamelen en het is altijd heel beperkt. Ik bedoel dat niet alleen vanwege ons persoonlijk zicht daarop; want hoe volmaakt het Woord ook is, wij mensen zijn onvolmaakt, beperkt en soms ook bevooroordeeld.⟨/p>
⟨p>Daarom heeft u als bezoeker, als kijker en luisteraar, een belangrijke taak, namelijk gewoon om te checken wat ik zeg. Ik vertel in alle vrijheid datgene wat ik gevonden heb en dat doe ik met overtuiging, maar ik wil het nog eens benadrukken, zeker als we het hebben over een thema waar er zoveel verschillende meningen en opinies over zijn: wie ben ik dan om mijn visie daarop aan een ander op te leggen?⟨/p>
⟨p>Wat daarbij van belang is, is dat er mensen zijn die als de Bereërs handelen. Dat is voor mij een begrip en voor de meesten van jullie wellicht ook, hoop ik maar. De Bereërs waren die mensen die dagelijks in de Schriften nagingen of het waar was wat er gesproken werd. Dat was trouwens niet de eerste de beste; dat was de apostel Paulus zelf, notabene. Zij onderzochten of het allemaal waar was en of het in overeenstemming was met de Schriften. Nou, dat is de taak die jullie als kijker en luisteraar hebben: te zoeken. Zodat je, ook al zit je hier dan misschien enigszins passief, toch geen consument bent. Je hebt de taak om dit inderdaad kritisch te beluisteren. Nou, dan weten we dat ook weer. En ik ga mijn best doen om dit in goede orde naar voren te brengen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="186" title="Speel af vanaf 03:06">▶ 03:06⟨/button> ⟨span>Korte Terugblik: de Eerste Vier Feiten over de Dood⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laat ik eerst even terugblikken op wat we de vorige keer hebben gezien, zoals ik dat gewoonlijk doe. Het thema van die avond was: vijf feiten over de dood. Het was eigenlijk een inleidend onderwerp waarin we de basis hebben gelegd voor de avonden die nog zouden komen.⟨/p>
⟨p>Het eerste feit dat we hebben gezien, lijkt misschien het intrappen van een open deur, maar als je het goed bekijkt, valt dat reuze mee – of tegen, net hoe je het zeggen wilt. In ieder geval is het heel elementair om dit goed te doorzien: dood is het tegendeel van leven. Het is het ontbreken van leven. Degene die dood is, leeft niet. Met deze opmerking komen we direct bij de ernst van het onderwerp, omdat we vanuit de Schrift weten dat de tegenstander – de oude slang, de diabolos, de satanus; hij heeft nogal wat namen – juist op dit punt de eerste leugen aan de mensheid doorgaf. Dat was toen nog aan een heel klein aantal mensen, namelijk twee: Adam en Eva. Het was de slang die de dood eigenlijk ontkende. Hij zei: "Dat sterven waar God het over had, dat zal zo'n vaart niet lopen. God weet dat op de dag dat jullie daarvan eten, jullie niet zullen sterven, maar dat jullie ogen juist open zullen gaan."⟨/p>
⟨p>In tegenstelling tot wat God zei – namelijk dat de mens 'stervende zou sterven' – beweerde de slang dat men de dingen juist beter zou gaan zien en begrijpen. Sindsdien is dat de meest karakteristieke leugen van de tegenstander: de ontkenning van de dood. We zien daar allerlei varianten van die allemaal neerkomen op de leer van de 'onsterfelijke ziel'. Dat is de term die we daarvoor gebruiken sinds de oude Griekse wijsgeren, zoals Plato en Aristoteles, daarover hebben nagedacht. Volgens hen gaat een mens niet echt dood, maar leeft hij gewoon op een andere manier verder. Ook aan de oostelijke kant van de wereld, in Azië, zien we een andere variant: reïncarnatie. Feitelijk is dat net zo goed een ontkenning van de dood, omdat men stelt dat een mens niet echt sterft, maar op een andere wijze weer voortleeft.⟨/p>
⟨p>Het tweede feit is dat de dood een terugkeer is. Over dit punt gaan we het vandaag specifiek hebben, dus daar laat ik het voor nu even bij.⟨/p>
⟨p>Een heel bekende metafoor in de Schrift is die van de slaap: de dood als slaap, de doodsslaap. Men spreekt ook wel van de 'zielenslaap'. Daar heb ik op zich niet zoveel problemen mee, hoewel de term zelf niet letterlijk uit de Bijbel komt. Het idee erachter drukt echter precies het meest karakteristieke van de slaap uit: het feit dat je er geen bewustzijn bij hebt. Je hebt geen idee van wat er allemaal gaande is. Hoewel er verschillende gradaties zijn, is het bijbelse idee telkens dat een mens zich nergens van bewust is. Wat de vergelijking ook zo mooi maakt, is dat de slaap een tijdelijk fenomeen is. Over enkele uren gaan de meesten van ons liggen en sluiten we onze ogen. Dan is het donker en het volgende moment dat je je weer ergens van bewust bent – in het gunstigste geval – is wanneer de volgende dag aanbreekt. Een nieuwe dag breekt aan, je wordt wakker en je staat op. Die toestand van niet-bewustzijn is een tijdelijk fenomeen; je staat weer op. Dat is een perfecte beschrijving van hoe de Bijbel tegen de dood aankijkt: je sluit je ogen, bent je van niets bewust, tot de tijd dat je gewekt wordt en wakker wordt gemaakt.⟨/p>
⟨p>Vervolgens sta je op, en dat brengt mij direct bij het vierde feit: het idee dat je uit de dood gewekt wordt om vervolgens op te staan. De volgorde is hierbij van groot belang: je wordt eerst gewekt, wakker gemaakt. Dat heeft te maken met je besef, de geest. Daarna sta je op, en dat is een fysiek gebeuren: het lichaam staat op. Dat lijkt me nogal duidelijk. De mooiste tekst die dit prachtig uitdrukt, vinden we in Efeze 5, waar staat: "Ontwaakt, gij die slaapt, en sta op uit de doden, en Christus zal over u lichten."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="577" title="Speel af vanaf 09:37">▶ 09:37⟨/button> ⟨span>Het Vijfde Feit: de Dood Wordt Tenietgedaan⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou, en dan een laatste feit waar we het de vorige keer over gehad hebben, maar misschien wel het allerbelangrijkste als je het mij vraagt. Maar dat is arbitrair; in ieder geval lijkt het mij het mooiste. En dat is de dood volgens de Schrift. Stel je voor, dat is de essentie van het Evangelie. We hebben het gezien in 2 Timotheüs 1, dat Paulus dat zo zegt, dat het Evangelie aan het licht brengt... Wat? Namelijk dat door Christus Jezus onvergankelijk leven aan het licht gebracht wordt en de dood — maar dat is hetzelfde — de dood tenietgedaan wordt. Dat was daar neergezet als een aorist, als een feit.⟨/p>
⟨p>Het gaat er dus niet om dat de dood al tenietgedaan zou zijn; dat is ook niet zo. Want het tenietdoen van de dood is volgens een andere Schriftplaats juist het allerlaatste wat zal plaatsvinden, namelijk helemaal aan het einde van Christus' heerschappij. En als de dood tenietgedaan zal zijn, dan zullen allen levend gemaakt zijn. Dus het tenietdoen van de dood is in feite synoniem met de levendmaking van allen. Wat een heel logisch verhaal is, want als iedereen daadwerkelijk levend gemaakt is, zoals ooit Christus levend gemaakt is als Eersteling... Ik heb het dus niet over opstandingen die daaraan voorafgegaan zijn, want dat was niet echt levendmaking in de zin dat men de dood achter zich liet. De Eerste die levend gemaakt is, is Christus. Wel, Hij is het model, het prototype. En zoals in Adam allen sterven, zo zullen in Christus allen worden levend gemaakt. Als allen, zoals Christus de Eersteling, levend gemaakt zijn, ja, dan is er geen dood meer.⟨/p>
⟨p>Zodat het tenietdoen van de dood inderdaad exact hetzelfde is — anders geformuleerd, maar het is exact hetzelfde en synoniem met de levendmaking van allen. En inderdaad, het is de essentie van het Evangelie, want de dood is weliswaar overwonnen, tweeduizend jaar geleden toen de steen eens voor altijd werd weggewenteld, maar het tenietdoen van de dood, dat wacht nog. Dat is pas eigenlijk het laatste, het sluitstuk van de wegen die God gaat. En eigenlijk ook de functie die Christus is toebedeeld. Want wanneer Hij namelijk alles aan Zijn voeten zal hebben onderworpen en ook de laatste vijand zal hebben tenietgedaan, dan lees je ook dat de Zoon zelfs onderworpen zal worden, onder beschikking gesteld zal worden, en een volmaakt Koninkrijk zal overdragen aan Zijn God en Vader. En dan zal het zijn: God alles in allen. Want dan ontbreekt er helemaal niets en niemand meer.⟨/p>
⟨p>Dan is de cirkel rond. En dat is de beweging van God: Hij was ooit alles in Zichzelf. Nu is Hij alles in Christus — heel de volheid van de Godheid woont in Hem lichamelijk — en er komt een tijd dat Hij alles zal zijn in allen. Dus ja, dat is zo adembenemend als je daarbij stilstaat hoe God inderdaad God is. De levende God, Die Zijn naam en Zijn titel werkelijk eer aan gaat doen en alles gaat plaatsen en levend gaat maken. Dus ja, als ik zeg dat dit wel echt het open venster is... het vijfde, hè? Vijf is in de Bijbel een venster.⟨/p>
⟨p>Maar goed, dit uitzicht dat de Schrift ons biedt op het tenietdoen van de dood, en dat het allemaal in gang is gezet en gefundeerd is op het werk van Christus Jezus, de Eersteling die ooit opstond en verrezen is uit het graf op de dag van de eerstelingsgerf. Zo had God dat al beschikt, eigenlijk al op de datum, zelfs daarvóór gefixeerd. Geweldig toch? Oké, genoeg om even teruggeblikt te hebben.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="856" title="Speel af vanaf 14:16">▶ 14:16⟨/button> ⟨span>Waar Zijn de Doden? Mens en Dier in Prediker 3⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar laten we nu verdergaan over de dood. Waar zijn de doden? Laat ik eens een aantal dingen op een rijtje zetten, min of meer aan de hand van de feiten die de Schrift opsomt ter beantwoording van die vraag. Ik wil dat niet op een hele droge manier doen door een lijst langs te gaan, maar ik wil u graag meenemen naar één plaats: Prediker 3. Prediker is trouwens wel een kroongetuige als u het mij vraagt, als het gaat om de vraag naar de betekenis van dit leven. Daar is Prediker nogal pessimistisch over — ik vind dat wel meevallen, maar zo komt het in ieder geval over: alles is ijdelheid. Dat heeft ook alles te maken met het feit dat wij allen stervelingen zijn. Dood ga je toch. Dat is misschien een wat zwartgallige, morbide of macabere benadering, maar het is wel zo. Sommige mensen hebben daar hun levensfilosofie van gemaakt: het maakt allemaal geen bal uit wat je doet, want we gaan toch allemaal naar één en dezelfde plaats. Ik ben het met die gedachtegang niet eens, maar aan de waarheid dat we allemaal naar één plaats gaan en dat we stervelingen zijn, valt weinig af te dingen.⟨/p>
⟨p>Laten we dat eens lezen. In een wat letterlijke weergave — u bent dat van mij gewend, ik heb met opzet ook de interlineair hieronder staan — staat daar: "Het lot van de zonen der mensheid" — eigenlijk staat er van Adam, van de mens — "is gelijk het lot van het beest." Ja, hetzelfde lot treft hen; zoals de dood is voor de één, zo is de dood voor de ander. In beide gevallen treft mens en dier hetzelfde lot, namelijk: het bestaan wordt beëindigd. Het is wel eigenaardig hoe Salomo dat formuleert, want hij is de prediker. "Zij allen hebben één geest en er is geen voordeel van de mens boven het beest, want alles is ijdelheid." Als het hierom gaat is er geen verschil, en dus ook geen voordeel van de mens boven het dier. Daar valt over te discussiëren, want er zijn dieren die een langer leven beschoren is dan de mens en heel wat ouder worden, maar onder de streep is dit de waarheid: ons allen treft eenzelfde lot.⟨/p>
⟨p>Zij allen hebben één geest. In het Hebreeuws staat hier niet ⟨em>neshama⟨/em>, dat vooral met de levensadem te maken heeft. Ik heb het daar de vorige keer al even over gehad, over dat woord ⟨em>ruach⟨/em>. In het Hebreeuws is het ⟨em>ruach⟨/em>, en het equivalent daarvan is ook een heel ruim begrip, een soort containerbegrip. Het is een aanduiding van de wind, van adem, geest, een engel, of van God, of van de aarde. Wat is dan de gemeenschappelijke factor? Je kunt het niet zien. Men zegt wel eens: ⟨em>ruach⟨/em> is in beweging gebrachte lucht. Dat is ⟨em>ruach⟨/em>, die verzamelnaam voor wat niet gezien wordt; een soort levenskracht. Vergelijk het met elektriciteit. Mens en dier zijn dan weliswaar heel verschillend, maar we hebben allemaal die levenskracht, een geest. Zo staat het hier toch? Zij allen, mensen en dieren, hebben één geest. Je kunt zeggen dat dit bij een mens op een heel andere wijze werkt dan bij een dier, maar niettemin is die levenskracht hetzelfde.⟨/p>
⟨p>Om de vergelijking af te maken: hier zie je allerlei elektrische apparaten, zoals een strijkbout, een koffiezetapparaat of een broodrooster. Het zijn allemaal verschillende dingen die anders werken, maar ze werken allemaal op één en dezelfde kracht. Dat is ook de ⟨em>ruach⟨/em> die God gegeven heeft aan mens en dier. Bij een mens heeft het een andere uitwerking omdat een mens andere capaciteiten heeft, net zoals een centrifuge of een strijkbout weer andere capaciteiten heeft dan een koffiezetapparaat. Maar niettemin is het één en dezelfde kracht. Dat is die ⟨em>ruach⟨/em>.⟨/p>
⟨p>Dan lees ik nog even verder in Prediker 3: "Alles gaat naar één plaats." Dat was waar ik zojuist op doelde. Daarin zie je trouwens ook hoe Prediker inspeelt op of terugverwijst naar het begin van de Bijbel, naar Genesis. Alles gaat naar één plaats, en dat wordt ook uitgelegd: alles is uit het stof. Of uit de aarde, de bovenste aardlaag waaruit de mens en eigenlijk alle levende organismen zijn uitgenomen. Mens en dier keren weer terug naar het stof; alles keert terug tot het stof waaruit het genomen is. We zijn klei — ik heb daar afgelopen zondag in een heel ander verband over gesproken — we zijn klei in de hand van de Pottenbakker. Maar we zijn ook gewoon inderdaad klei in de zin van: genomen uit die bovenste aardlaag. Dat is wat u hier ziet zitten op de stoelen en op de banken. Dat is dat stof; uit dat materiaal zijn we fysiek gesproken opgebouwd. Op het moment dat de mens sterft, keert hij weer terug tot wat hij was. Vandaar dat de dood daadwerkelijk een terugkeer is. Dit stond dus ook al in Genesis 3 vers 19: "Stof bent u en tot stof zult u terugkeren."⟨/p>
⟨p>Dan staat er nog bij: "Wie bemerkt dat de geest van de zonen der mensheid opgaat naar boven en de geest van het beest neerdaalt naar beneden in de aarde?" Dat is wel een verschil. Als je puur deze tekst beziet, zou je kunnen concluderen dat bij het sterven de geest van de mens opwaarts gaat en die van de dieren naar beneden. Maar er wordt hier alleen gezegd: wie bemerkt dat? Je blaast de ⟨em>ruach⟨/em>, de levensadem of dat wat niet gezien wordt, uit. Wie merkt op dat die geest opwaarts gaat en die van een dier niet? Ik moet daar wel bij zeggen — en dat plaatje moet ik nog even toelichten — dat het een Bijbelse waarheid is die niet in Prediker 3 staat, maar helemaal aan het einde van dat boek: dat de geest weer terugkeert tot God die hem gegeven heeft. En dat is inderdaad een richting naar boven.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1430" title="Speel af vanaf 23:50">▶ 23:50⟨/button> ⟨span>Wat Gebeurt Er met de Geest bij het Sterven?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Als we het hebben over de geest van de mens, over wat specifiek is voor de mens... dat is ook het denkvermogen. Dat is waarin de mens zich wezenlijk van het dier onderscheidt. Ook een dier heeft geest en levensadem, maar een mens heeft het vermogen om te denken; de geest van het denken, zo heet dat ook. En wat gebeurt daarmee? Ik heb daarvoor deze plaatjes even opgezet. Het is een vergelijking die ik zelf maak, maar ik vind de moderne technologie een hele mooie metafoor voor wat er met de geest gebeurt bij het sterven. Namelijk: het wordt weer gebackupt. Mag ik het zo zeggen? Opgeslagen en bewaard bij God. Het gaat in de back-up, of zal ik zeggen: het gaat in de 'cloud'. Die vind ik ook wel aardig.⟨/p>
⟨p>Waarom gebeurt dat? Daar ben ik heel erg blij om, want er komt weer een moment dat de mens opstaat, bij welke gelegenheid of in welke rangorde dan ook. En dan wordt die geest die hij ooit hier op aarde had weer van belang. Dan staat de mens namelijk op en die geest is keurig opgeslagen bij God, zodat we dan ook meteen weer — dit is een politiek beladen term — 'actieve herinnering' hebben aan dat wat was. Al was het maar dat we weten wie we zelf zijn. Sommige mensen vragen wel eens of wij straks in de opstanding herinneringen zullen hebben; ik heb dat altijd een hele gekke vraag gevonden. Uiteraard! Als er geen herinnering is, dan weet ik dus ook niet dat ik het ben. Maar als dat zo is, in hoeverre ben ik het dan nog? Nee hoor. Ik weet wel waarom die gedachte is opgekomen en waarom men ontkent dat er herinnering is.⟨/p>
⟨p>Mag ik dat even kort toelichten? Mijn verklaring is dat een heleboel mensen niet kunnen leven met de gedachte dat ze hun geliefden niet meer tegenkomen. Het hele idee van een eindeloze helstraf, dat je in de opstanding zou moeten leven met de gedachte dat geliefden er niet zijn en dat zij op een plaats van volteringen zijn... het hele idee van een eindeloze helstraf is niet te verdragen. Om dat weg te verklaren, oppert men dan maar dat waanzinnige idee dat er geen herinnering zal zijn aan het verleden. Kijk, wat anders is, is dat wat vroeger was niet meer gedacht zal worden. Maar dat is wat anders. Dat je aan bepaalde dingen niet meer denkt, is iets anders dan dat je het geheugen of de herinnering zelf niet meer zou hebben. Ik ga daar nu verder niet op in — ik zou in de verleiding kunnen komen, maar ik heb nog een heleboel dia's voor vanavond, dus ik laat het hier even bij.⟨/p>
⟨p>Er staat inderdaad in Prediker 12 dat het stof weerkeert of terugkeert tot de aarde zoals het geweest is, en de geest terugkeert tot God die hem geschonken heeft. In feite is wat er bij het sterven gebeurt het spiegelbeeld, het omgekeerde van wat er bij de schepping plaatsvond. Het is een desintegratie. Dat wil zeggen: de mens valt weer uiteen. Het klinkt misschien alsof ik nog steeds over computers praat, maar in feite is dat wel de gedachte: dat de mens weer uiteenvalt in zijn oorspronkelijke elementen. Hoe was dat ook alweer in Genesis 2? God nam stof uit de aardbodem en vervolgens blies Hij in dat lichaam, in zijn neusgaten, Zijn ⟨em>nesjama⟨/em> (de levensadem). En alzo werd de mens een levende ziel. Hij kreeg die ziel niet, hij wérd het.⟨/p>
⟨p>Een levende ziel is dus opgebouwd uit elementen: het stof dat gevormd is uit de aarde, het lichaam, plus de levensadem die in hem geblazen is. Maar op het moment dat een mens sterft en de levensadem weer uitblaast — de geest geven, zo heet dat ook in de Bijbel — dan betekent dat dat hij uiteindelijk weer terugkeert in die gedesintegreerde toestand. Het stof keert weer terug naar de aarde en de geest keert weer terug naar God die hem heeft gegeven. Dat is het. En dat dat bij een dier anders is dan bij een mens, oké, maar de dood is in beide gevallen voor mens en dier hetzelfde. Het is de beëindiging, in ieder geval de tijdelijke beëindiging, van het bestaan. Nog één dia.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1793" title="Speel af vanaf 29:53">▶ 29:53⟨/button> ⟨span>Neerdalen in de Stilte en Duisternis (psalmen)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dat is ook een term die we met name in de dichterlijke boeken veelvuldig aantreffen: in Job, maar vooral in de Psalmen. Namelijk dat als een mens sterft, hij in de stilte neerdaalt. Ik heb daar een paar voorbeelden van. Er staat in Psalm 115: "Niet de doden zullen JAHWEH prijzen, niemand van wie is neergedaald in de stilte. Maar wij zullen JAHWEH zegenen, van nu aan tot in de aeon. Halleluja!" De tegenstelling is hier dus die van de doden tegenover de levenden. Want wie kunnen God prijzen? Dat zijn de levenden. Dit is trouwens een waarheid die we heel dikwijls aantreffen in de Psalmen, maar ook in Jesaja, geloof ik. In ieder geval vinden we op heel wat plaatsen dat het de levenden zijn die God kunnen loven; de doden niet.⟨/p>
⟨p>Dat wordt wel heel vaak gezegd in oude studies en dergelijke, maar in de Bijbel vind ik dat niet terug. "Niet de doden zullen JAHWEH prijzen, niemand van wie neergedaald is in de stilte." Het idee is: hoezo? Dat is SHEOL – daar kom ik straks nog op terug – de plaats waar de doden zijn die neergedaald zijn. Dat is een heel mooi fysiek uitgedrukt: een mens daalt neer. Hij keert weer terug tot de aarde. Dat is inderdaad 'down to earth', met recht. Maar dat gebeurt in de stilte. Waarom in de stilte? Nou, daar wordt niets gezegd en daar wordt trouwens ook niets gehoord. Dus met recht: in de stilte.⟨/p>
⟨p>Er staat ook in Psalm 31 vers 17 dat de mens wordt "tot zwijgen gebracht in SHEOL". Je ziet daar dus precies dezelfde gedachte van de stilte. Of neem Psalm 88: "Zal Uw goedertierenheid in het graf worden verhaald, Uw trouw in het verderf? Is Uw wonderlijk werk in de duisternis bekend?" Dit is meer de visuele benadering. De stilte betekent dat er niets wordt gezegd en niets wordt gehoord, en de duisternis betekent dat er ook helemaal niets wordt gezien.⟨/p>
⟨p>Dit sluit ook perfect aan bij de termen waar ik straks op terugkom, van SHEOL en HADES. Is Uw wonderlijk werk in de duisternis bekend, "Uw rechtvaardigheid in het land der vergetelheid?" we hadden het net over actieve herinnering. Nou, als er ergens niet herinnerd wordt, dan is dat inderdaad in de dood. We zagen dat trouwens de vorige keer ook heel uitdrukkelijk in Prediker 9. Waar staat dat? Er is geen arbeid, geen werk, geen overleg of gedachtenis in het dodenrijk, in het SHEOL waarheen gij gaat. Dat is het.⟨/p>
⟨p>Dus als je wat wilt doen, als je wat wilt zeggen, als je wat wilt bedenken of overleggen, dan moet je dat doen terwijl je leeft. Want in het dodenrijk – dat is de gedachte, in het SHEOL – is dat er niet. Het is alles vergeten, het is duister, het is stil. En daar is ook verderf; dat is waar de mens weer tot stof terugkeert. In het graf wordt Uw goedertierenheid niet verhaald. Dit zijn zomaar wat voorbeelden en ik zou ze met heel wat meer kunnen uitbreiden, maar ik denk dat het punt daarmee wel gemaakt is.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2012" title="Speel af vanaf 33:32">▶ 33:32⟨/button> ⟨span>De Ware Betekenis van Sheol en Hades⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou moet ik nog eventjes terugkomen op de termen Sheol en Hades. Ik heb ze inmiddels al een paar keer gebezigd en ook de vorige keer heb ik er al wat over gezegd, maar dit zijn de twee termen die de Bijbel gebruikt ter aanduiding van de plaats waar de doden naartoe gaan.⟨/p>
⟨p>Laten we eerst even beginnen met dat woord Sheol. Het Hebreeuwse woord voor dodenrijk is Sheol en dat is direct verwant aan het werkwoord voor vragen. Voor degenen die Ivrit kennen: de stam is exact dezelfde en betekent 'vraag' of 'het niet weten'. Dat is in feite ook een heel trefzekere manier om de toestand van de dood te beschrijven. De toestand waarin de mens terechtkomt. Kijk, van het graf zou je kunnen zeggen dat het specifiek die plaats is waar een mens vooral fysiek terechtkomt. Maar Sheol is die gemeenschappelijke plaats of toestand waar de doden komen. En waardoor wordt dat gekenmerkt? Nou, dat heet Sheol: dat is waar men niet weet. Er is geen kennis, er is geen overleg. Daarom is Sheol een prachtige en trefzekere aanduiding van de toestand der doden.⟨/p>
⟨p>'Dodenrijk' klinkt wat hoogdravend. Volgens mij heb ik het de vorige keer ook al even overwogen; ik vind die term wat gekleurd omdat het suggereert alsof het een of andere organisatie is, een rijk waar de doden rondlopen. Ik denk dan aan ⟨em>The Walking Dead⟨/em>. Hebt u die macabere serie weleens gezien? Ik beveel het niet echt aan, want het is niet echt leuk, maar het is zo'n serie op Netflix met zombies die dan inderdaad als lijken rondlopen. Zoiets zou dat dan zijn. Dat is een beetje de associatie die het woord 'dodenrijk' bij mij oproept. Hoe ik dat weet? Ja, ik heb ook kinderen. Wat zitten jullie nou te kijken? Nee, dit was geen aanbeveling, maar dit is even de associatie die het bij mij roept. Eigenlijk zou je die term 'dodenrijk' dus moeten vergeten, omdat het gedachten oproept die in ieder geval niet kloppen. Als je eenmaal weet dat Sheol inderdaad te maken heeft met de toestand van onwetendheid, wordt het duidelijker.⟨/p>
⟨p>U weet dat ik best wel enthousiast ben over de Statenvertaling, omdat die over het algemeen heel letterlijk de Schrift woord voor woord weergeeft. Maar ik moet zeggen dat er soms toch wel uitzonderingen zijn waar ik veel minder enthousiast over ben, waarbij bijvoorbeeld de NBG-vertaling concordanter of eensluidender is dan de Statenvertaling. En dat is in dit geval heel duidelijk zo bij het woord Sheol. De Statenvertaling is namelijk inconsequent in de weergave: ze geeft het woord Sheol weer met 'hel' en met 'graf'.⟨/p>
⟨p>Nou, dat het weergegeven wordt met 'hel' is sowieso al fout. Het woord 'hel' wordt namelijk ook gebruikt voor een heel ander woord, en dat is voor het woord Gehenna. Dat is een Grieks woord, maar ook Gehenna is helemaal geen hel. Ik ga het daar nu verder niet over hebben, maar Gehenna is gewoon een plaats ten zuidoosten van Jeruzalem, het dal van Hinnom. Dat kun je in elk handboek zo nalezen, dus dit is helemaal geen verrassing. Maar in ieder geval: het loutere feit dat men voor twee totaal verschillende begrippen één vertaalwoord gebruikt, schept verwarring. Dat kan nooit. Het feit dat men het weergeeft met 'hel' en met 'graf' is pure theologie of dogmatiek, en een hele foute in dit geval. Dat is de wijze waarop die gedachtegang ten grondslag ligt aan die dubbele manier van vertalen.⟨/p>
⟨p>Ik zal u een voorbeeld geven. In Psalm 9 vers 18 staat in de Statenvertaling dit: "De goddelozen zullen terugkeren naar de hel toe, alle Godvergetende heidenen." Hier staat gewoon in het Hebreeuws het woord Sheol. Hoe kon men dit met 'hel' vertalen? Wel, omdat het hier over goddelozen gaat. Maar ja, dan zit je dus niet te vertalen, dit is uitleggen, en nog een foute uitleg ook. Men zou gewoon één woord moeten gebruiken voor Sheol. Hoe had je het moeten vertalen? Laat het voor mijn part onvertaald; dat is een kwestie van even wennen, maar dan zit je in ieder geval nooit fout en blijf je dicht bij de grondtekst.⟨/p>
⟨p>Er zijn heel wat schriftplaatsen in het Oude Testament waar de Statenvertaling Sheol weergeeft met 'hel'. Dit is er één van die heel 'obvious' is, omdat het vanuit hun theologie heel begrijpelijk is om het op die manier weer te geven. Maar laten we een ander voorbeeld nemen: Genesis 42. Volgens mij is dit de eerste keer dat het Hebreeuwse woord Sheol gebruikt wordt in de Bijbel. Het gaat over de geschiedenis van Jozef en Jakob is aan het woord. Dan zegt hij: "Zou gij mijn grauwe haren met droevenis ten grave doen neerdalen?" Hier staat exact hetzelfde woord: Sheol. Alleen hier hebben ze het vertaald met 'ten grave'. Waarom hebben ze dat gedaan? Nou, dat is heel logisch vanuit hun systeem, want hier gaat het over Jakob, een gelovige, en die gaat niet naar de hel, dus vertalen we daar 'graf'.⟨/p>
⟨p>Ja, leuk gedacht, maar dit is gewoon het manipuleren van het Woord. Als je hier hetzelfde woord gebruikt, dan zou men het op dezelfde wijze moeten weergeven. Dat is ook het hele idee van competent vertalen. Dat is al lastig genoeg en het kan lang niet altijd vanwege het idioom van verschillende talen, maar in dit geval had men dat keurig kunnen doen. Men heeft het niet gedaan, niet vanwege het feit dat het Nederlands idioom dat niet toelaat, maar puur vanuit de theologie. Maar het is gewoon Sheol. Vergeet het woord 'hel', dat moet je sowieso vergeten want het is een volkomen fout begrip.⟨/p>
⟨p>Nu hebben we het even kortweg gehad over dat woord Sheol: de plaats waar men niet weet en waar de mens gaat op het moment dat hij sterft. Dan is hij namelijk onwetend in het dodenrijk, in Sheol. Dat is de Hebreeuwse manier van formuleren. Maar er is ook een Grieks woord voor hetzelfde begrip, en dat het hetzelfde begrip is ga ik ook aantonen. Dat woord is Hades. Letterlijk betekent dit woord 'het onwaargenomene' of 'het niet-waarneembare'. Het is afgeleid van het grondwoord voor waarnemen met daarbij de ontkennende vorm. In feite praat je dan over hetzelfde begrip als het Hebreeuwse Sheol. In het ene geval heb je het over de toestand waar men niet weet, en als je het vanuit het Grieks benadert, is het de toestand waar men niet waarneemt. Het is niet helemaal hetzelfde, maar het beschrijft dezelfde werkelijkheid.⟨/p>
⟨p>Het geeft wel dezelfde gedachte. En weet men daar dan niks? Ja, waarom weet men niks? Omdat je het niet waarnemt.⟨/p>
⟨p>In de Septuagint – dat is de Griekse vertaling van de Hebreeuwse Bijbel, ons Oude Testament – maar ook in het Nieuwe Testament wordt het Hebreeuwse ⟨em>Sheol⟨/em> weergegeven met ⟨em>Hades⟨/em>. Dit zeg ik om daarmee aan te geven dat de woorden ⟨em>Sheol⟨/em> en ⟨em>Hades⟨/em> gewoon onderling uitwisselbaar zijn.⟨/p>
⟨p>Ik zal u daar een mooi voorbeeld van geven in Psalm 16. Laten we eerst naar Psalm 16 gaan; dat is de psalm van David die in het Nieuwe Testament wordt aangehaald door Petrus op de Pinksterdag. Daar gaan we straks naartoe, maar eerst kijken we naar deze tekst. Want daar zegt David – het is een psalm van David – iets waarvan je je kunt afvragen: hoe kan David dit van zichzelf zeggen? Het lijkt meteen heel gezwollen taal als je dit leest. Nou, dat doet hij feitelijk ook niet, maar daar gaan we het straks over hebben.⟨/p>
⟨p>Laat ik het eerst voorlezen, want David bidt hier tot God: "Want U geeft mijn ziel niet prijs aan het dodenrijk." Hier staat in het Hebreeuws letterlijk: "U geeft mijn ziel niet prijs aan ⟨em>Sheol⟨/em>. Noch laat U Uw gunstgenoot bederf zien. U maakt mij het pad van leven bekend. Overvloed van vreugde is bij Uw aangezicht. Liefelijkheden zijn in Uw rechterhand bestendig."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2749" title="Speel af vanaf 45:49">▶ 45:49⟨/button> ⟨span>Psalm 16 en de Profetie over Christus' Opstanding⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En zoals gezegd, deze woorden van David, waarin hij aangeeft: "U geeft mijn ziel niet prijs aan Hades en U laat Uw gunstgenoot ook geen bederf zien." Hoezo? Is dat David daar niet overkomen? Dat is de vraag die je dan meteen zou moeten stellen. Petrus gaat daarop in, want hij weet dat op de dag van Pinksteren — de vijftigste dag na de opstanding, de dag van de Eerstelingsgolf, de dag dat de Heere Jezus daags na de Sabbat verrees uit het graf — op die dag, de beroemdste Pinksterdag die er ooit geweest is, citeert Petrus dit schriftgedeelte.⟨/p>
⟨p>Dit woord Sheol wordt hier vervolgens weergegeven met het Griekse woord Hades. Dat is logisch, want u moet zich realiseren dat in die dagen een groot gedeelte van het Jodendom al verspreid was over de hele wereld en zich buiten de landsgrenzen bevond. Velen waren de Hebreeuwse taal niet eens machtig. Men was Hellenistisch, men sprak Grieks en men raadpleegde ook een Griekse vertaling. Als in het Nieuwe Testament de Hebreeuwse Bijbel aangehaald wordt, dan gebeurt dat consequent altijd aan de hand van de Septuagint, de Griekse vertaling. Vandaar dus.⟨/p>
⟨p>Petrus zegt dan het volgende — het is een vrij lang citaat, dus het is soms lastig om dat beknopt weer te geven zonder de diepgang te verliezen. Petrus was opgestaan en gaf toelichting over wat er op die dag allemaal plaatsvond. Hij citeert tal van schriftgedeelten en legt uit hoe alles in de Schrift betrekking heeft op Israëls Messias. Dan zegt hij in vers 29: "Mannenbroeders, het is geoorloofd met vrijmoedigheid naar jullie toe te zeggen aangaande de aartsvader David..." Hij had zojuist Psalm 16 geciteerd en nu gaat hij dat toelichten door te zeggen dat David én is overleden én werd begraven, en zijn graftombe is te midden van ons.⟨/p>
⟨p>Petrus bevond zich in Jeruzalem en hij kon de tombe gewoon aanwijzen. Men heeft zelfs wel opgemerkt of gedacht dat Petrus deze toespraak hield bij het graf van David zelf, maar dat doet nu even niet ter zake. Het is genoeg om te zeggen dat het graf van David zich in Jeruzalem bevindt en dat hij het aan kon wijzen. Zijn graftombe is te midden van ons tot op deze dag. Ik kan daar zelfs aan toevoegen dat wij nu, pakweg twintig eeuwen later, nog steeds weten waar die plek is.⟨/p>
⟨p>Maar, zegt hij dan, David was een profeet. Dat wil zeggen: David was niet slechts een poëet of een dichter. Dat is namelijk wat men er vaak van maakt: men noemt Psalm 16 'gezwollen taal', dichtelijk en poëtisch, waarbij overdrijving is toegestaan. Nee, zegt Petrus, hij is geen poëet — of hij mag dat van mij best zijn, maar hij was bovenal een profeet. Dat betekent letterlijk iemand die voorzegt, en dat kan alleen God.⟨/p>
⟨p>Omdat hij een profeet was en waarnam — het is een wat stijve, letterlijke vertaling, dat moet u mij maar vergeven — dat God met een eed aan hem zwoer. God heeft maar bij een paar gelegenheden ooit een eed gezworen, maar onder andere dus aan David. En wat was die eed? Dat één vanuit de vrucht van zijn lende — niet lendenen, maar vanuit zijn lende — zou zitten op zijn troon. Dat wil zeggen: aan David is van Godswege beloofd dat iemand uit zijn zaad op zijn troon zou zitten. David heeft dat waargenomen en God heeft het hem onder ede gezworen.⟨/p>
⟨p>Terwijl hij dit alles tevoren waarnam, voorzag en voorzegde, sprak hij aangaande de opstanding van de Christus: dat Hij niet in de steek werd gelaten in het dodenrijk. Petrus spreekt hier over Hades, maar hij refereert aan de Hebreeuwse Bijbel waar sprake is van Sheol. Wat Petrus hier zegt, is dat David het niet over zichzelf had toen hij zei dat zijn ziel niet overgelaten zou worden aan het dodenrijk en dat zijn vlees geen ontbinding zou zien. Nee, hij sprak over Hem die uit zijn lendenen zou voortkomen en daarmee over de opstanding van de Messias. Hij werd immers ten derden dage opgewekt uit de doden. Dat klopt exact en het is voorzegd door David; het was profetisch.⟨/p>
⟨p>Dan staat er nog bij: "Deze Jezus deed God opstaan, waarvan wij allen getuigen zijn." Daarmee is de cirkel voor Petrus rond. God heeft Hem doen opstaan door Hem op te wekken en Petrus zegt: "Wij zijn daar alle ooggetuigen van." Getuigen betekent in dit geval ook gewoon ooggetuigen, en eenstemmig hebben ze hiervan getuigenis afgelegd als een historisch feit. Het gaat erom dat de Heere Jezus inderdaad gedurende die dagen in het graf was, in Sheol, in de onwetendheid, of zo u wilt: in de plaats waar geen waarneming is. Maar dat is slechts drie dagen het geval geweest, want ten derden dage stond Hij op uit de doden. Ja, dat zie je hier.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3191" title="Speel af vanaf 53:11">▶ 53:11⟨/button> ⟨span>Waar Was Jezus Tussen Zijn Sterven en Opstanding?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laten we deze vraag ook nog even meepakken voordat we gaan pauzeren. Waar was Jezus tussen sterven en opstanding? Als we het hebben over de vraag waar de doden zijn, dan moet ik deze vraag er eigenlijk ook even bij nemen. Ik kan me voorstellen dat als u tot dusver alles hebt beluisterd, u daar inmiddels zelf ook wel antwoord op hebt gegeven. Waar was Jezus? Nou, gewoon dood. Hij was doodgewoon dood.⟨/p>
⟨p>En als God Hem niet had opgewekt, was Hij nog steeds dood geweest. God deed Hem opstaan, maar God had dat bovendien ook beloofd. De dag was gefixeerd; de dag van de Eerstelingsschoof, het moest de derde dag zijn. Dat stond gewoon geschreven en het moest gebeuren. Het is ook daadwerkelijk gebeurd. Maar gedurende die dagen tussen Zijn sterven en opstanding — ik kan daar op verschillende manieren antwoord op geven. Ik heb expres even de 'bonnetjes' erbij genomen, zoals ik dat pleeg te noemen, zonder daar nu uitgebreid naartoe te gaan.⟨/p>
⟨p>Hij was in de dood; zo staat het er letterlijk. Zijn lichaam lag in het graf. Sommige mensen zeggen dan: "Ja, Jezus was niet echt dood, maar Zijn lichaam lag in het graf." Klopt, Zijn lichaam lag in het graf, dat staat op verschillende plaatsen, maar nu moet ik even streng zijn. Want er staat niet alleen dat Zijn lichaam in het graf lag, maar ook dat Jezus zélf in het graf lag. Men heeft Hem begraven. Hij is gestorven en Christus is begraven.⟨/p>
⟨p>Het wordt vaak het 'stoffelijke overschot' genoemd, maar dat is geen Bijbelse gedachte. Dit is geen stoffelijk overschot; dit is het lichaam. Oké, in zijn sterfelijke, vergankelijke vorm, maar niettemin een lichaam waar God een geweldig plan mee heeft. De hele Bijbelse boodschap is juist dat de doden zullen opstaan. Waar dat stof dan vandaan komt en wat ervan overblijft, daar kun je natuurlijk van alles over zeggen, maar God wekt de doden op en Hij geeft daar weer opnieuw een lichaam aan. Die term 'stoffelijk overschot' zou u dus eigenlijk niet moeten bezigen.⟨/p>
⟨p>In die term zit feitelijk nog steeds dat gif — als ik het zo onvriendelijk mag zeggen — van de onsterfelijke ziel. Dan is het idee dat de mens zelf voortleeft en dat dit slechts een stoffelijk overschot is. Maar als dat zo was, waarom moest Jezus Christus dan worden opgewekt? Dat is juist de essentie. Ik kan me zo voorstellen dat men in Korinthe ook die gedachte heeft gehad: "Jezus leeft wel voort, maar Hij is niet opgestaan; dat doet er verder niet toe."⟨/p>
⟨p>Goed, Hij lag in het graf en wat we ook hebben gezien: Hij was in de Sheol, in de Hades. In de onwetendheid en het niet-waarnemen. Die pakken we er ook nog even bij om het even compleet te maken.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3438" title="Speel af vanaf 57:18">▶ 57:18⟨/button> ⟨span>De Misdadiger aan het Kruis en het Paradijs⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Want nu komen we op nog een punt. Traditioneel wordt geleerd – u kent dit ongetwijfeld en dat is ook meestal wat wordt ingebracht tegen wat ik zojuist naar voren heb gebracht – dat Jezus weliswaar is gestorven, maar dat Hijzelf naar het paradijs is gegaan. Men zegt dan: Zijn lichaam lag in het graf, maar Hijzelf was in het paradijs, want dat heeft Hij aan het kruis immers zelf gezegd tegen de misdadiger die naast Hem werd gekruizigd.⟨/p>
⟨p>Laten we daar eens naartoe gaan. Ik lees voor uit de NBG-vertaling van Lukas 23. Dat is een geschiedenis waarover in eerste instantie nog de vraag hangt hoeveel mensen er met Hem waren meegekruizigd. Ik denk zelf dat het er vier waren, maar het risico van zo’n opmerking is dat we vervolgens een gesprek krijgen over het aantal mensen dat met Jezus werd gekruisigd. Vergeet dat dus maar weer even. In ieder geval kwam één van de misdadigers tot inkeer. Je leest dat hij zegt: "Gedenk mij, wanneer U in Uw Koninkrijk komt." En dan zegt Jezus tot hem: "Voorwaar, Ik zeg u, heden zult gij met Mij in het paradijs zijn."⟨/p>
⟨p>Als je dit zo leest, dan kom je in ieder geval in conflict met wat ik zojuist naar voren heb gebracht. Dat begrijp ik heel goed. Daarom vind ik zulke bezwaren belangrijk en ik wil ze in de loop van de avonden ook eigenlijk allemaal bespreken. De eerlijkheid gebiedt om gewoon alles op een rijtje te zetten. Hoe zit dat nou in dit geval? Dan moet u dit weten; dat is een heel elementair ding. Het Grieks kent geen interpunctie. Geen leestekens, geen punten, geen komma's, geen dubbele punten en geen aanhalingstekens. Dat kennen wij in onze taal wel, maar het Grieks niet. En dat maakt een enorm verschil.⟨/p>
⟨p>Ik zal het u laten zien, want dit is wat er in het Grieks staat, woord voor woord in een letterlijke weergave: "Hij zei tot hem amen tot jou ik zeg vandaag met mij jij zal zijn in het paradijs." Dat is geen lekker lopende vertaling, dat begrijp ik ook wel, maar de grote vraag is nu: waarop heeft dat 'vandaag' of 'heden' betrekking? Heeft dat betrekking op "Ik zeg", of heeft dat betrekking op "met Mij zul jij zijn in het paradijs"?⟨/p>
⟨p>Dan krijg je de volgende opties. De gangbare lezing is: Hij zei tot hem: "Amen, tot jou zeg ik: vandaag zul jij met Mij in het paradijs zijn." Maar lees het nu eens anders: Hij zei tot hem: "Amen, tot jou zeg ik vandaag: met mij zul jij in het paradijs zijn." Dat is een heel andere lezing. Het is dezelfde tekst, maar je zet de komma gewoon op een andere plek. Dan krijg je: "Ik zeg jou vandaag: jij zult met Mij in het paradijs zijn."⟨/p>
⟨p>Nu staat het één-één, want je kunt zeggen dat beide lezingen een goede zin geven. Sommigen hebben gezegd: "Ja, maar dat is zo belachelijk, waarom zou de Heer Jezus nou zeggen: 'Ik zeg je vandaag'? Natuurlijk zeg je iets vandaag als je nu iets zegt; dan doe je dat per definitie vandaag." Nee, die tegenwerping reken ik niet goed. Je kunt om allerlei redenen wel degelijk benadrukken dat je iets op een bepaald moment zegt: "Ik zeg het je vandaag." Vooral als je de hele context erbij neemt.⟨/p>
⟨p>Ik pak het voorgaande vers er ook nog even bij. De misdadiger zei tot Jezus: "Gedenk mij, wanneer U in Uw Koninkrijk komt." Hij realiseert zich dus dat hij te maken heeft met een Koning. Wat die misdadiger precies geweten heeft, dat weet ik niet, maar hij weet in ieder geval dat hij te maken heeft met een Koning en dat dit niet het laatste is. Hij gelooft dat de Koning een keer in Zijn Koninkrijk komt. Nu vraagt hij: "Wanneer U in Uw Koninkrijk komt, gedenk mij dan."⟨/p>
⟨p>Het antwoord van de Heer Jezus is dan: "Amen, Ik zeg tegen jou vandaag: je zult met Mij in het paradijs zijn." De vraag was: gedenk mij wanneer U in Uw Koninkrijk komt – dus ooit, 'whenever'. En de Heer Jezus zegt: "Ik zeg jou vandaag, ik garandeer het je vandaag: jij zult met Mij in het paradijs zijn."⟨/p>
⟨p>Het hele idee waarmee men probeert te ontkennen dat Jezus eigenlijk niet echt dood was op deze grond... tja, wat zullen we daarvan zeggen? Ik kan het niet goed rekenen. In de eerste plaats is het zo dat wanneer je Schrift met Schrift vergelijkt, je de dingen met elkaar in harmonie wilt brengen. Als er dan één tekst is die je op twee verschillende manieren zou kunnen lezen, dan doe je dat toch in overeenstemming met de rest van het getuigenis? Dat is de wijze waarop je met een probleem of een verschil moet omgaan. Er hoeft namelijk helemaal geen verschil te zijn met wat we tot dusver hebben gezien. Waarom zou je het dan per se op de traditionele manier willen lezen? Is het logisch om dat begrip van 'vandaag' inderdaad te betrekken op het paradijs, of is het veel logischer om het te betrekken op het moment dat de Heer Jezus deze uitspraak doet?⟨/p>
⟨p>Daar wilde ik het eventjes bij laten, want het wordt nu echt hoog tijd om te gaan pauzeren. Goed, beste mensen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3865" title="Speel af vanaf 01:04:25">▶ 01:04:25⟨/button> ⟨span>De Ontslapen Gelovigen en de Parousia (1 Thessalonicenzen 4)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Voordat we weer even verdergaan, nu we weer opgefrist zijn... Er zijn nog wat dia's te gaan en ik wil nog naar één specifiek schriftgedeelte toegaan: 1 Thessalonicenzen 4. Hier gaat Paulus in op de vragen die hij had gekregen naar aanleiding van gelovigen in Thessalonika die waren overleden sinds hij daar vertrokken was. Dat was trouwens nog maar een paar weken terug voordat hij deze brief schreef.⟨/p>
⟨p>Ik haak aan bij vers 13. Ik bespreek dit gedeelte nu met de disclaimer dat ik een aantal belangrijke elementen die in dit betoog een rol spelen, eventjes moet laten voor wat ze zijn. Dan heb ik het over het exacte tijdstip en de precieze gang van zaken. Het gaat mij er nu puur om deze verzen te bespreken vanuit de vraag: waar zijn de doden? Wat is de troost die Paulus voorhoudt met betrekking tot de ontslapen medegelovigen? In dat licht breng ik dit even ter sprake. Ik vind dit namelijk een heel belangrijk schriftgedeelte als het gaat over de vraag waar de broeders en zusters nu zijn. Daar gaat het hier specifiek over; niet over de mensen in het algemeen die overleden zijn, maar specifiek over medegelovigen. Dat is voor Paulus in 1 Thessalonicenzen 4 ook het punt. Want als mensen nu overleden zijn, missen zij dan straks de boot bij de parousia van de Heer? Als zij dan niet meer op aarde zijn omdat zij al overleden zijn, hoe zit het dan met hen?⟨/p>
⟨p>Vers 13 zegt: "Maar wij willen jullie niet onwetend laten aangaande degenen die ontslapen zijn, opdat jullie niet bedroefd zijn zoals de overigen die geen hoop hebben." Er is natuurlijk een wereld van verschil tussen degenen die geloven en degenen die niet geloven, al was het maar omdat wij hoop hebben in de zin van een verwachting, een zekere verwachting. Maar dit is niet alleen maar een kwestie van hoop en verwachting, maar ook van weten hoe de dingen werkelijk zijn. Hoop hadden deze gelovigen wel, maar ze waren onwetend. En Paulus zegt: ik wil niet dat jullie onwetend zijn over degenen die ontslapen zijn. Daar gaat hij vervolgens tekst en uitleg over geven.⟨/p>
⟨p>Want, zegt hij in vers 14: "Indien wij geloven dat Jezus stierf en opstond..." Dat lijkt me wel duidelijk, want dat is precies wat een gelovige tot een gelovige maakt. Hij weet, herkent, gelooft en vertrouwt erop dat Jezus ooit stierf. En waarom is dat zo bijzonder? Hij stierf om op te staan uit de doden! Welnu, "indien wij geloven dat Jezus stierf en opstond, zal God ook zo hen die ontslapen zijn door Jezus geleiden samen met Hem." Dat 'door Jezus geleiden' wil zeggen dat net zoals Jezus stierf en opstond, ook zij die ontslapen zijn zo zullen sterven en opstaan. Namelijk door Jezus, die hen doet opstaan. Dat zal straks in het vervolg nog blijken: door Zijn roepstem, door de stem die zal klinken, zal er inderdaad opstanding plaatsvinden. Hij zal hen door Jezus geleiden, en ook samen met Hem. Dat wil zeggen: niet alleen dat Hij opstond, maar ook zij zullen met Hem opstaan. Op een later tijdstip, maar reken maar dat het gaat gebeuren.⟨/p>
⟨p>Vers 15: "Want dit zeggen wij jullie met een woord van de Heer." Je zou kunnen verdedigen dat Paulus dit ontleend zou kunnen hebben aan schriftplaatsen uit het Oude Testament – dat is immers ook het woord van de Heer – maar er is hier meer aan de hand. Hij heeft het hier wel degelijk over dingen die hij rechtstreeks van de Heer Zelf heeft vernomen en die aan hem bekendgemaakt zijn. Dat dit in dit geval ook zo is, blijkt wel heel duidelijk uit het feit dat wat Paulus hier naar voren gaat brengen over de toekomst, je nergens elders vindt. De Heer tegemoetgaan in de lucht; kijk het maar eens na. Ik bedoel, als de Heer straks zal verschijnen voor Israël op de Olijfberg enzovoorts, dan zal Hij ook het volk vergaderen, maar niet in de lucht ofzo. Helemaal niet; dan worden ze bijvoorbeeld gebracht in de woestijn. Maar hier gaat het weliswaar ook over de parousia van de Heer, maar op een ander tijdstip en bij een andere gebeurtenis. De dingen die Paulus hier bekendmaakt 'met een woord van de Heer', daar doelt hij inderdaad op iets wat de Heer specifiek aan hem heeft verteld en wat we ook niet bij de andere apostelen aantreffen. We vinden het ook niet in de Evangeliën of in de Hebreeuwse Bijbel, het Oude Testament.⟨/p>
⟨p>"Want dit zeggen wij jullie met een woord van de Heer: dat wij de levenden..." – tot die categorie hoorde hij toen, inmiddels niet meer natuurlijk – "...namelijk die overleven tot de parousia van de Heer..." Hoor ik daar een telefoon? Gaat de roepstem nu al klinken? Is dit het signaal? Nee, dat gaat een ander signaal worden: een bazuin! Geen telefoon, inderdaad.⟨/p>
⟨p>Goed, vers 15 vervolgt: "...dat wij de levenden die overleven tot de parousia van de Heer niet de ontslapenen zullen voorgaan." Wat bedoelt hij dus met die levenden? Dat zijn zij die overleven tot de parousia van de Heer. In die dagen was de verwachting trouwens nog steeds springlevend dat dit in die generatie nog zou kunnen plaatsvinden. Hoewel het licht inmiddels op oranje stond; het had alles te maken met de bekering van Israël, wat gedurende de Handelingentijd nog steeds een optie en een mogelijkheid was. "Dat wij de levenden die overleven tot de parousia van de Heer niet de ontslapenen zullen voorgaan." Dat was kennelijk de gedachte van degenen die overleefden tot de parousia van de Heer. 'Parousia' wil zeggen: Zijn aanwezigheid. Ik geef toe, in de meeste vertalingen, zoals de NBG-vertaling, staat 'tot de komst van de Heer'. In de Statenvertaling staat... welk woord gebruik je daar ook alweer? 'Toekomst', ja precies. Dat is ook niet het eigenlijke woord. Eigenlijk is het 'parousia'. Dat is de tegenstelling van 'apousia', wat afwezigheid betekent. Die woorden worden trouwens een keertje tegelijkertijd in één vers gebruikt in de Filippenzenbrief, waar het gaat over de afwezigheid en de aanwezigheid van Paulus in Filippi. In dit geval: de Heer is nu afwezig, niet hier ter plaatse. Hij is daar. Maar bij gelegenheid zal Hij present zijn, hier. Zijn parousia maakt een einde aan Zijn apousia, aan Zijn afwezigheid.⟨/p>
⟨p>Bij die gelegenheid, als Zijn aanwezigheid begint, is het voor degenen die dan overleven – die laatste generatie die dan in leven zal zijn – niet zo dat zij de ontslapenen zullen voorgaan. Zij zijn dus geen 'tweederangs', dat is eigenlijk wat hier staat. De overlevenden zullen bij die gelegenheid de ontslapenen niet voorgaan. Want hoezo dan? Wat is de voorstelling van zaken?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4476" title="Speel af vanaf 01:14:36">▶ 01:14:36⟨/button> ⟨span>De Bazuin en het Signaal van de Aartsengel Michaël⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De Heer zelf zal neerdalen bij een commando, bij een teken. Inderdaad, het is een soort militair signaal dat gegeven zal worden. Het wordt op verschillende manieren omschreven: in het commando, in het roepen van een aartsengel en in de bazuingeklanken van God. Er zal een bazuin klinken, er zullen zelfs twee bazuinen klinken. De bazuin zal klinken en dan zullen de doden opstaan, en bij de laatste bazuin zullen de levenden – dat is in Korinthe – veranderd worden. Ik stel het me zo voor dat er twee bazuinstoten zullen klinken: bij de eerste zullen de doden opstaan en bij de volgende bazuin, de laatste bazuinstoot, zullen de levenden veranderd worden.⟨/p>
⟨p>Hier wordt het eigenlijk op verschillende manieren genoemd: in een commando en in het roepen van de aartsengel. Ik zou daar graag dieper op ingaan, maar dat doen we nu niet. Eén ding moet ik er wel even bij zeggen, en dat is dat de Bijbel maar één aartsengel kent. De Schrift kent slechts één aartsengel en dat is Michaël. Zo wordt hij ook weer genoemd in Judas: de aartsengel Michaël. Wat mij betreft is er dus geen vraag over wie we het dan hebben, namelijk Michaël, en hij zal een signaal geven.⟨/p>
⟨p>Dat is het enige waar ik toch even bij wil stilstaan, als het even mag. Je leest in Daniël 12 vers 1 dat als de dag van Jakobs benauwdheid zal aanvangen, Michaël zal opstaan en het zal opnemen voor het volk, voor Israël. Hij zal een opneming starten voor de zonen van uw volk. Dat is dus op het moment dat Israëls grote verdrukking aanvangt; dan zal Michaël opstaan. En ik geloof – ik ga dat nu verder niet toelichten, maar ik geef het weer zoals ik het versta, voor wat het waard is – dat bij die gelegenheid, als de grote verdrukking begint, Michaël een signaal zal geven omdat hij het gaat opnemen voor het volk. En dan zal deze gebeurtenis plaatsvinden, de wegrukking waar Paulus hier in het vervolg over gaat spreken.⟨/p>
⟨p>Dit komt trouwens exact overeen met wat we vinden in Openbaring 12. Want daar lees je dat de mannelijke zoon – dat is Christus en de gemeente – wordt weggerukt. Dan is er oorlog in de hemel en Michaël gaat strijden met Satan. Bij die gelegenheid wordt het leger van Satan uit de hemel geworpen en komt hij op de aarde terecht. En dan begint inderdaad de grote verdrukking. Je leest daar ook dat zijn tijd kort is, maar heel heftig. Dat zijn die 1260 dagen: een tijd, tijden en een halve tijd.⟨/p>
⟨p>Ik geef toe dat ik me kan voorstellen dat een aantal mensen nu afgehaakt zijn en denken: 'Gooi maar in mijn pet, ik weet niet waar je het over hebt.' Toch leg ik even een link tussen die verschillende Schriftplaatsen waar inderdaad sprake is van de aartsengel Michaël die zal opstaan bij het begin van de grote verdrukking. Over dat tijdstip gaat het hier als Paulus spreekt over de Heer die zal neerdalen vanaf de hemel in een commando, in het roepen van de aartsengel en in bazuingeklank van God. Dan staat er: de doden in Christus zullen eerst opstaan.⟨/p>
⟨p>Over welke gebeurtenissen praten we dan? Wel, op het moment dat de Heer inderdaad Zijn aanwezigheid aanvangt in Zijn parousia, is het eerste wat er zal gebeuren dat de doden in Christus – de ontslapenen in Christus – eerst zullen opstaan. Ik geloof trouwens niet dat het hier gaat over de ontslapenen uit het Oude Testament, want dat zijn geen doden 'in Christus'. Het gaat hier over zij die in de Ecclesia zijn. De doden in Christus zullen dus eerst opstaan ten tijde van die parousia.⟨/p>
⟨p>Vervolgens zullen wij, de levenden... Het is eigenlijk heel simpel: de Ecclesia waar de Heer voor komt en zij die worden weggerukt, waar we het straks over zullen hebben. Die groep valt uiteen in twee categorieën: hen die ontslapen zijn en degenen die op dat moment bij de parousia nog in leven zullen zijn. De overlevenden, de laatste generatie dus. Nu wilt u natuurlijk weten of wij daar ook bij zullen horen, maar daar hebben we het nu even niet over. Laat ik het zo zeggen: de verwachting leeft bij mij zeer sterk, daar heb ik zo mijn redenen voor, maar daar gaat het nu niet over. Bij die gelegenheid zullen de doden eerst opstaan. Vervolgens zullen wij, de levenden – dat wil zeggen: de overlevenden die dus nog niet gestorven zijn – samen met hen worden weggerukt.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4872" title="Speel af vanaf 01:21:12">▶ 01:21:12⟨/button> ⟨span>Tegelijkertijd Samen Weggerukt in de Wolken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Tegelijkertijd, samen met hen worden we weggerukt in wolken. In de clouds, ja, dan toch weer. In de clouds, meervoud. Dit is heel apart, want er staat hier inderdaad in de NBG-vertaling — daar wordt het eigenlijk een beetje weggemoffeld of in ieder geval de kracht ervan wordt afgevlakt — daar staat niet letterlijk "tegelijkertijd samen met hen", maar dat is wel wat er staat.⟨/p>
⟨p>Overigens, als je die Schriftplaats waar ik zojuist ook al even aan refereerde, 1 Korinthiërs 15, erbij betrekt, dan gaat het ook over de bazuin. Doden zullen opstaan en met de laatste bazuin zullen de levenden veranderd worden in een ondeelbaar ogenblik. Dat wordt hier in 1 Thessalonika trouwens niet gezegd; hier wordt alleen gezegd: vervolgens zullen wij, de levenden, de overlevenden namelijk, tegelijkertijd samen met hen worden weggerukt. Wat er met die overlevenden precies gebeurt, wordt hier niet gezegd. Er wordt alleen gezegd: de doden staan op en de overlevenden worden samen met hen weggerukt. Elders zegt Paulus dus dat de doden onvergankelijkheid zullen aandoen, maar dat ook de levenden in een ondeelbaar ogenblik — geloof het of niet, maar dat is wat de Schrift zegt — getransformeerd zullen worden en een onsterfelijk, onvergankelijk lichaam krijgen. Dus zonder te sterven, in één keer, in een fractie van een seconde, in een ondeelbaar ogenblik: ⟨em>atomos⟨/em> staat er in het Grieks. Dat betekent dat je het niet kunt delen. In zo’n ondeelbaar ogenblik zullen de levenden worden getransformeerd.⟨/p>
⟨p>Nou, vervolgens zullen wij, de levenden, de overlevenden, tegelijkertijd samen met hen worden weggerukt. "Opgenomen", zeggen ze in de NBG-vertaling; "zullen wij in een oogwenk weggevoerd worden". Het woord dat hier gebruikt wordt, wordt inderdaad ook gebruikt in verband met kracht: heel krachtdadig, en om voor een naderend gevaar weggerukt te worden. Zoals je een kind wegsleept voor een auto die nadert; dat gaat niet zachtzinnig, nee, dat moet met kracht gebeuren. In het Engels is het ook "rapture", en dat heeft te maken met dezelfde stam als het woord voor "rape", verkrachten. Het is een krachtig woord: met geweld, voor een naderend gevaar weggerukt worden. Net zoals die mannelijke zoon in Openbaring 12, die wordt ook weggerukt. Exact dezelfde term wordt daar gebezigd als hier in 1 Thessalonika 4. Die mannelijke zoon... je leest dat de Satan het gemunt heeft op die mannelijke zoon, en zodra hij geboren is, lees je dat die mannelijke zoon wordt weggerukt. Die vrouw vlucht dan vervolgens direct naar de woestijn en daar zal ze van Godswege een plaats hebben waar ze wordt gevoed, bewaard en onderhouden gedurende 1260 dagen. Die wegrukking van die mannelijke zoon gaat dus vooraf aan de vlucht van die vrouw naar de woestijn. Vandaar ook dat dit naadloos aansluit qua timing. Je kunt gewoon een prachtige tijdlijn maken en zien hoe die dingen in Openbaring 12 en in 1 Thessalonika 4 perfect in elkaar vallen. Het is volkomen harmonieus.⟨/p>
⟨p>Vervolgens zullen wij, de levenden die overblijven, tegelijkertijd samen met hen worden weggerukt in wolken. Het idee is dus: alle ontslapenen en de overlevende gelovigen worden tegelijkertijd weggerukt. Voor zover er verschil is, is het dat de doden eerst zullen opstaan, maar veel verschil maakt dat niet, want ze zullen hoe dan ook tegelijkertijd samen worden weggerukt. Dus het zijn inderdaad, zoals ik al zei, twee bazuinstoten, maar het is dus niet zo dat ze één voor één naar de Heer gaan. Dat is natuurlijk wel de voorstelling waar we traditioneel-kerkelijk gezien altijd mee grootgebracht zijn: een gelovige komt te overlijden en dan gaat hij naar de Heer. "Waar zijn de ontslapen gelovigen? Nou, die zijn bij de Heer." Paulus zegt: niets daarvan. Die ontslapen gelovigen zijn in het graf, ze slapen. Dat klinkt helemaal niet dramatisch of zo, hoewel sommige mensen denken: die zitten daar maar te wachten. "Paulus zit er al 2000 jaar te wachten." Nou, echt niet. Die slaapt gewoon. En wanneer houdt dat op? Nou, wanneer hij gewekt wordt. En wanneer zal dat zijn? Wel, bij de Parousia. Er is geen sprake van dat er al mensen zijn die ons zijn voorgegaan; wij worden tegelijkertijd samen met hen, de ontslapenen, weggerukt in wolken.⟨/p>
⟨p>Hoe was dat woord ook alweer? In nevelen. Ziet u het? Eigenlijk staat er "in nevelen". Ik denk dat dat ook te maken heeft met het feit dat we onzichtbaar worden, in nevelen verdwijnen. Maar goed, in wolken worden we weggerukt. Dan staat er: "tot ontmoeting van de Heer in de lucht". Dus daar gaan wij Hem ontmoeten, maar ook ontmoeten wij elkaar. Ja, wat er dan allemaal nog meer gaat gebeuren... ik zei al, daarover is zo ontzettend veel te melden. De Schrift zegt daar heel veel over, maar dat is nu niet het punt. Mijn punt nu is — en ik denk dat dat wel duidelijk is voor zover ik dat versta uit de Schrift — dat de ontslapen gelovigen inderdaad nu nog steeds slapen. Ze zijn niet bij de Heer. Ja natuurlijk, in bepaald opzicht zijn wij nu ook al bij de Heer; ons leven is met Christus verborgen bij God. Maar ik bedoel: dat verandert ook niet. Als het gaat om ons lichamelijk bestaan: wanneer gaan wij naar Hem toe? Wel, dat zal bij déze gelegenheid zijn. Eerst de doden, vervolgens wij, en samen, tegelijkertijd, gaan wij de Heer tegemoet in de lucht. En zó, dus op die wijze, zullen wij altijd samen zijn met de Heer.⟨/p>
⟨p>Inderdaad, niet met het idee "één voor één", maar allemaal tegelijk. Ik heb het al heel wat keren meegemaakt dat dit Bijbelgedeelte wordt voorgelezen bij een begrafenis, terwijl tegelijkertijd door de voorganger wordt gezegd: "Onze broeder of onze zuster juicht nu voor de troon." Dan vindt er bij mij altijd een flinke kortsluiting plaats. Die twee kan ik niet matchen. Want de verwachting is nu juist dat zij, de ontslapenen, inderdaad slapen en dat zij zullen worden gewekt. Het is niet zo dat zij daar al zijn en wij daar straks naartoe gaan; nee, we gaan samen, tegelijkertijd, de Heer tegemoet in de lucht. En zó, op die wijze, zullen wij altijd samen zijn met de Heer.⟨/p>
⟨p>"Daarom", zegt hij dan ten afsluiting — om vervolgens in 1 Thessalonika 5 vers 1 in te gaan op de tijden en gelegenheden en wat er allemaal nog meer gebeurt — maar hij sluit deze vraag over hoe het zit met de ontslapenen af met: "Daarom, bemoedig elkaar met deze woorden." Dat moet je weten. Paulus begon immers met: "Ik wil niet dat jullie onwetend zijn." Dit moet je gewoon weten, want alleen dan heb je zicht op de dingen. En dan worden die dingen trouwens ook logisch. Want ik heb me altijd afgevraagd hoe mensen zich dat anders voorstellen. Ik weet niet of het een helemaal sterk argument is wat ik nu noem, maar je krijgt een hele merkwaardige voorstelling van zaken. Stel: de ontslapenen zijn al daar bij de Heer. Wat gebeurt er dan? Al bij de Parousia gaan ze dan weer terug naar het graf of zo, en dan gaan ze opstaan om vervolgens weer terug te gaan naar waar ze al waren? Dat is niet de voorstelling die ik hier lees. 1 Thessalonika 4 eindigt met: "Daarom, bemoedig elkaar met deze woorden." Nou, er is nog zoveel meer te bespreken.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5487" title="Speel af vanaf 01:31:27">▶ 01:31:27⟨/button> ⟨span>Vooruitblik: Komende Bijbelse Tegenwerpingen en Vragen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De volgende keer, dat zal D.V. 24 november zijn, over vier weken dus. Dan wil ik nog wat meer schriftplaatsen bespreken; teksten, maar ook vragen en tegenwerpingen. Er zijn nog heel wat onderwerpen die we gedurende dit seizoen moeten bespreken, dat heb ik de eerste keer ook al aangegeven. Ik denk dat we een aantal kwesties, vragen en tegenwerpingen echt eventjes ruimschootse aandacht moeten geven.⟨/p>
⟨p>Bijvoorbeeld, dat wil ik alvast ter voorbereiding zeggen: hoe zit het met de geschiedenis van Saul te Endor? Dat hij bij dat medium komt en dat dit medium Samuel oproept. Hoe moeten we dat verklaren? Kan dat dan zomaar? En hoe zit het met de rijke man en Lazarus in Lukas 16? Dit is ook een belangrijk punt, want heel dikwijls wordt geleerd dat deze passage — laat ik het neutraal zeggen — bewijst dat er wel degelijk kennis en overleg is in het dodenrijk waarheen we gaan.⟨/p>
⟨p>Wat bedoelt Paulus in Filippenzen met "heen te gaan en met Christus te zijn", wat verreweg het beste is? Bewijst dat — hoe staat het er ook weer — "ontbonden te zijn en met Christus te zijn"? Men zegt dan: ontbonden zijn betekent dat we in het graf zijn, maar dan zijn we toch met Christus. Ik kan nu al verklappen dat dit niet de gedachte is, maar hoe het dan wel zit, daar wil ik graag nog op ingaan.⟨/p>
⟨p>Vandaag heb ik daar toevallig nog een artikel over geschreven voor deze kwestie: zijn Mozes en Elia nu reeds verheerlijkt? Ik bedoel dan vooral Mozes en Elia in verband met de verheerlijking op de berg. Mozes en Elia verschenen toen in heerlijkheid, zo staat het ook in Lukas 9. Maar hoe zit dat dan? Waren die toen al verheerlijkt? Hebben die al een opstandingslichaam? Is de Heer Jezus dan niet de eersteling? U begrijpt de vragen.⟨/p>
⟨p>Verlangde Paulus in 2 Korinthiërs 5 ook niet om het lichaam te verlaten en in te trekken bij de Heer? Duidt dat ook niet op de tussentoestand, dus de tijd tussen sterven en opstanding? En wie zijn die geesten in de gevangenis aan wie Christus heeft gepredikt in 1 Petrus 3?⟨/p>
⟨p>Waarom zeg ik dit nu allemaal? Dit is klantenbinding, dit is een teaser om u alvast weer even gescherpt te krijgen. Bestudeer in ieder geval deze vragen en probeer uw gedachten daarover te vormen. Dan ga ik u daarover vertellen hoe het zit; niet zo pretentieus als ik het nu misschien zeg, maar we gaan er wel naar kijken. Dit zijn van die dingen die echt nog aan de orde moeten komen, en nog veel meer. Ik stel voor dat we het hierbij laten.⟨/p>