⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie op het Nieuwe Studieseizoen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het is inmiddels het tweede seizoen dat we hier samenkomsten hebben. We zijn het voorgaande seizoen begonnen met het thema 'alle mensen'. Gedurende een avond of vier, vijf hebben we ons beziggehouden met de omvang van het reddingswerk van onze Heer en Heiland. Tijdens de bijeenkomsten daarna hebben we ons verdiept in de waarheid dat er één God is, namelijk de Vader. We stelden vragen als: wie is dan Jezus Christus, de Zoon van God? Ook bogen we ons over de Geest van God, de Geest van de Allerhoogste. Beide onderwerpen hebben we enigszins afgerond, voor zover dat natuurlijk mogelijk is, en nu staan we weer op de drempel van een nieuw studieseizoen.⟨/p>
⟨p>Er zijn een achttal avonden gepland en de bedoeling is dat we ons het hele seizoen gaan bezighouden met het onderwerp dat u hierboven geprojecteerd ziet: 'dood'. Maar daar staat geen punt. De dood is sowieso geen punt, maar hooguit een puntkomma. Het thema luidt: dood, opstanding en onsterfelijkheid.⟨/p>
⟨p>Kijk, als je het hebt over dit onderwerp – en ik gaf het in het gebed al even aan – dan ga je als mens al heel gauw stamelen. Want wat kunnen wij daarover zeggen, behalve de vaststelling dat wij als mensenkinderen stervelingen zijn? We worden daar heel vaak aan herinnerd. Geen mens ontkomt aan vragen daarover. Je loopt er pijnlijk tegenaan en we worden geconfronteerd met onze eigen eindigheid. Naarmate we ouder worden, gebeurt dat eigenlijk steeds meer. Mijn moeder had altijd een gezegde – ik heb het haar vaak horen zeggen: "Jonge mensen kunnen sterven, maar oude mensen moeten sterven." Dat betekent dat naarmate je ouder wordt, de onvermijdelijkheid alleen maar sterker wordt. Het dringt zich steeds meer aan je op.⟨/p>
⟨p>Daarbij hebben we ook nog te maken met de tragiek van de dood, wat het zo pijnlijk maakt. Het is niet voor niets dat de Bijbel zegt dat de dood een vijand is. Die wordt weliswaar tenietgedaan, maar niettemin is het een vijand. Hoe het zich ook manifesteert, dat is het altijd. Of het nu een plotseling ongeval is of een langzaam proces van aftakeling, in beide gevallen word je op een pijnlijke wijze bepaald bij wat de dood is. Ook de tijd daarna, hoe het een gat slaat. Voor zover we al iets positiefs over de dood kunnen zeggen, is dat vaak in de termen van: "Een langer lijden is de overledene bespaard gebleven." Dan wordt het gezien als een bevrijding, maar dat neemt niet weg dat de dood zelf afschuwelijk is. Ik weet dat er hier genoeg mensen zijn die dat, misschien nog veel sterker dan ik, uit eigen ervaring kunnen vertellen. Als het iemand betreft die je zo nabij staat, dan is dat vreselijk.⟨/p>
⟨p>Dat is de waarheid van de dood zoals we die hier in het ondermaanse beleven en meemaken. Het is onvermijdelijk en we worden er vaak bij bepaald. Toch is het zo dat ik het dit seizoen niet of nauwelijks ga hebben over de kant van hoe de dood zich aan ons als mensenkinderen voordoet of over de impact ervan. Dat is niet het onderwerp. Je loopt er weliswaar onvermijdelijk iedere keer tegenaan, maar het is niet de insteek.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="306" title="Speel af vanaf 05:06">▶ 05:06⟨/button> ⟨span>De Bijbelse Insteek: Wat Is de Dood?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De insteek is: wat zegt de Schrift over wat de dood is? Trouwens, dat is ook vanavond vooral het onderwerp. Wat is nu eigenlijk dat begrip 'dood'? Ik wil een aantal Bijbelse feiten daarvan op een rijtje zetten. Want wat we gaan doen – en dat hoeft geen verrassing te zijn – is dat we dezelfde benadering kiezen als we het voorgaande seizoen deden bij de voorgaande series: wat zegt de Schrift daarover?⟨/p>
⟨p>Toen hadden we ook al onderwerpen te pakken waarover zoveel dwaallicht bestaat en waar zoveel meningen over zijn, maar die zo haaks blijken te staan op wat de Schrift zegt. Die ontdekking hebben we gedaan en het bepaalt ons trouwens ook bij het feit dat het zo ontzettend belangrijk is om de Bijbel te openen en om God zelf aan het woord te laten. Niet over wat mensen hebben gezegd, hoe eerbiedwaardig ze ook zijn en hoe grote namen dat ook mogen wezen uit de kerkgeschiedenis. Het is een mensenwoord. De vraag is: wat zegt de Schrift?⟨/p>
⟨p>Ik wil trouwens wel deze aantekening erbij maken: het gaat dus ook niet om wat een zekere André Piet daarover te melden heeft. Want dat is net zo onbelangrijk als al die mensen waar ik het zojuist al over had of kerkelijke autoriteiten. Dat ben ik dus niet, maar ik bedoel dit te zeggen: we zijn mensen en wat een mens te melden heeft, dat is eigenlijk futiel in het licht van ons criterium, namelijk: wat zegt de Schrift daarover? Dat betekent dus eigenlijk dat het enige wat waarde heeft in deze avonden, datgene is wat inderdaad naar voren gebracht wordt vanuit het Woord. In hoeverre het het Woord is wat spreekt, dan bent u of dan jij degene die dat moet beoordelen.⟨/p>
⟨p>Ik doe eigenlijk een oproep aan jullie allemaal om een Bereër te wezen. Neem niets aan van mij, gewoon omdat ik dat zeg, want dat is onbelangrijk. Ik heb daar bepaalde inzichten over en ik deel de dingen die ik zelf heb ontdekt, maar de waarde ervan en vooral ook of het zo is, of deze dingen alzo zijn, dat is wat jij of u als luisteraar zult moeten vaststellen en bevestigd moeten zien in de Bijbel. Zoals de Bereërs wel deden. Ik wijs graag op deze mensen. Je vindt over hen geschreven in Handelingen 17 dat zij dagelijks in de Schriften nagingen of deze dingen alzo waren.⟨/p>
⟨p>Dat is waar het om gaat. Je hoort van alles en deze avonden gaat u ook van alles weer horen en dat staat, dat kan ik u vooraf al zeggen, in zoveel opzichten haaks op wat men zegt. Dat dat u of jou als luisteraar misschien dan des te kritischer maakt, dat begrijp ik en dat is ook heel goed. Maar ga terug naar het Woord. Neem niets aan van wat ik zeg, neem ook niets aan van wat men zegt. Ga naar de Schriften. Ik weet niet hoe ik het nog meer moet benadrukken als uitgangspunt. Dat is waar het om gaat en dat is ook echt oprecht het gebed van mijn hart, dat ik dat naar voren mag brengen. Aan u is de functie om het te checken.⟨/p>
⟨p>Goed, deze avonden zal er heel wat voorbij komen. In acht avonden kun je echt wel wat bespreken en vanavond is dat dus dit onderwerp: 'Wat is de dood?' Dat is eigenlijk al een hele basale benadering. Waar hebben we het eigenlijk over als we spreken over de dood? De volgende avonden – of avond, dat weet ik nog niet precies hoe de indeling wordt – wordt het thema: 'Waar zijn de doden?' en over het dodenrijk. Maar ook een speciale avond wil ik inruimen voor vragen, misvattingen en misverstanden hierover. Want ook over dit onderwerp zijn heel veel vragen, bezwaren en misverstanden.⟨/p>
⟨p>Een speciale avond zal ook worden gewijd aan de opstanding: over de eerste opstanding en over de tweede opstanding, zoals je daar met name in het boek Openbaring over spreekt. Over verschillende soorten van opstanding. Over de tweede dood, dat wordt ook nog een avond. Over 1 Korinthe 15, over de levendmakingen en de rangorden daarin. Dat moet zeker ook aan de orde komen. En onsterfelijkheid, zoals in het hoofdthema al aan de orde kwam: dood, daar tegenover staat de opstanding.⟨/p>
⟨p>Maar opstanding hoeft nog niet eens te leiden per se tot onsterfelijkheid. Er zijn heel wat mensen, nou niet al te veel, maar er zijn toch nogal wat mensen ook in de Bijbel – of juist vanuit de Bijbel – die opgestaan zijn, maar die niettemin ook weer opnieuw zijn gestorven. Ik ken eigenlijk maar één iemand die opgestaan is uit de doden en die niet is gestorven daarna bedoel ik, Die werkelijk onvergankelijk leven aan het licht bracht. Maar niettemin zegt de Bijbel dat de dood tenietgedaan wordt en dat die onsterfelijkheid het lot zal zijn van het mensdom. Dat zal zeker ook in een speciale avond nog daaraan gewijd worden.⟨/p>
⟨p>Nou, dan hebt u ongeveer een idee wat zoal in deze avonden aan de orde gaat komen. Laten we maar eens een keer beginnen, dat wil zeggen met het opsommen van een aantal feiten. Want ja, waar begin je? Dat is altijd wel een beetje het probleem met een onderwerpkeuze. Kijk, als je een Bijbelboek neemt of je neemt een Bijbelhoofdstuk en je bespreekt dat, dan begin je gewoon bij vers 1 en dan ga je gewoon vers voor vers. De indeling daarvan die ligt nogal voor de hand; die volgt gewoon de orde die de Bijbel zelf daarin volgt. In dit geval moet ik zelf gaan selecteren en de dingen op een rijtje zetten. Dat maakt het wat moeilijker, maar de beste manier leek mij in dit geval, als we de vraag onder ogen zien van wat de dood is, om een aantal feiten – gewoon Bijbelse beginselen – daarover op een rijtje te zetten. Ik heb er vijf en we beginnen dus bij de eerste, dat is nogal logisch.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="769" title="Speel af vanaf 12:49">▶ 12:49⟨/button> ⟨span>Feit 1: de Dood Is het Tegendeel van Leven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We beginnen bij nummer één en dat is: de dood. Dit lijkt misschien een heel vanzelfsprekend ding wat ik nu naar voren breng, een open deur intrappen zelfs. En toch valt dat tegen — of mee, net hoe u het zeggen wilt — maar het is in ieder geval minder vanzelfsprekend dan je zou denken.⟨/p>
⟨p>Dood, zeg ik, is het tegendeel of het tegenovergestelde van leven. Wat bedoel ik daarmee? Wel, ik bedoel dat de dood geen andere vorm van leven is. Het is niet een hogere of een lagere vorm van leven, maar het is het ontbreken van leven of het tegendeel van leven. Iemand die dood is, die leeft niet.⟨/p>
⟨p>Ik zei al dat dit nogal voor de hand ligt. Maar laat ik er ook meteen even een... want dat is mijn gewoonte, zeker als je dit op een systematische wijze wilt bespreken: ik wil voor alles wat ik noem en benoem ook echt het bonnetje overleggen. In dit geval is er een schriftplaats die dat heel nadrukkelijk naar voren brengt en dat is in Openbaring 20, waar we trouwens later in deze serie zeker ook nog over zullen spreken als we het hebben over de eerste opstanding. Dat wordt trouwens in dit vers ook genoemd, maar ik noem het nu even in verband met dit feit, namelijk dat iemand die dood is, niet leeft. Die leeft niet op een andere manier voort; nee, die leeft niet.⟨/p>
⟨p>Er staat in Openbaring 20 — dat gaat dan over de duizend jaren en wat daaraan voorafgaat — daar lees je dat vlak voordat de duizend jaren aanbreken, zij zijn omgekomen gedurende de beestenheerschappij van het grote beest van de eindtijd. Zij, de martelaren, zullen opstaan en zij zullen met Christus heersen, duizend jaren staat er dan. En dan wordt er vermeld: de overigen van de doden — dus al het resterende — die werden niet levend. Letterlijk staat er: "leefden niet". Er staat een oude werkwoordsvorm die wil zeggen: de overige doden, die leven niet totdat de duizend jaren voleindigd zijn.⟨/p>
⟨p>En dit, dat wil zeggen die opstanding die plaatsvond vóór de duizend jaren, dat is de eerste opstanding. Dat is een bepaald soort opstanding, namelijk een opstanding uit de doden. De opstanding na de duizend jaren, dat is de opstanding van de overige doden, en dat betekent een algemene opstanding; alle resterende doden staan dan bij die gelegenheid op. Dat is dus een opstanding van doden. Er zit daar een belangrijk verschil in: een opstanding uit de doden is de eerste opstanding, en een opstanding van de doden — namelijk de overige doden — dat is de opstanding van doden.⟨/p>
⟨p>Maar daar zit dus duizend jaar tussen. Zo staat het hier. Waar het me nu dan vooral om gaat, is dat hier staat: de overigen van de doden die dus niet opgestaan zijn, die leven niet. Die zullen die duizend jaren niet meemaken, althans niet levend. Zo moet ik het dan zeggen. Zo staat het er. Dit is wel een van de grote clues, mag ik wel zeggen — zeg ik dat goed? — een van de points van deze avonden: namelijk dat de dood in de Bijbel werkelijk dood is.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1027" title="Speel af vanaf 17:07">▶ 17:07⟨/button> ⟨span>De Leugen van de Slang en Religieuze Misvattingen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De eerste leugen die we in de Bijbel aantreffen, vinden we in Genesis 3. Dat is de slang, de oude slang die zich daar voordoet. En wat doet hij? De eerste leugen die hij naar voren brengt, is een ontkenning van de dood. Hij zegt het in Genesis 3 – laten we het maar even lezen. De slang, die later door Johannes de oude slang wordt genoemd, de diabolos of de satan, de tegenstander, die zich daar bij die gelegenheid vermoedelijk ook lichtend heeft voorgedaan. Zo doet hij dat namelijk altijd. Hoe dan ook, we weten over wie we het hebben. De slang zei tot de vrouw – die eigenlijk al niet al te slim was ingegaan op de avances en in dialoog was getreden met de slang, wat geen goed idee was – die slang zei tot de vrouw: "U zult geenszins sterven."⟨/p>
⟨p>Het punt was dat zij natuurlijk gevraagd werd om te nemen van de boom van kennis van goed en kwaad. Zij zegt dan: "Nee, ons is gezegd dat we dat niet zouden doen." De slang begint in eerste instantie twijfel te zaaien: "God heeft zeker wel gezegd dat...?" Zo begint hij altijd. En vervolgens, als je dan toehapt – een aardige term in dit verband – zoals de vrouw in dit geval, dan komt de leugen frontaal op haar af. De slang zegt dan: "U zult geenszins sterven. Maar God weet..." Daarmee maakt hij God ook nog eens verdacht. Dit is echt een complottheorie, een hele foute, want hij beschuldigt God van een leugen en zelfs van kwade opzet. "U zult geenszins sterven, maar God weet dat ten dage dat u daarvan eet, uw ogen geopend zullen worden."⟨/p>
⟨p>God had gesproken over "dan zult gij stervende sterven". Nee, zegt de slang, dat zal je niet. Integendeel, God doet dat juist om jullie de verlichte ogen te onthouden. In werkelijkheid is het zo dat als je gaat sterven, je niet écht zult sterven, maar je ogen juist open zullen gaan. Ik vind het veelzeggend dat je dit meteen al aantreft in de eerste echte conversatie in de Bijbel waarbij de duivel, de diabolos, zich voordoet en verwarring creëert. Want dat is wat een diabolos is: degene die het door elkaar gooit. Hij voert een theologisch gesprek, wat ik een heel inzichtgevend ding vind. Hij treedt op als een theoloog, zaait twijfel over wat God gezegd heeft en spreekt het vervolgens zelfs regelrecht tegen. Hij ontkent het gegeven van het sterven en van de dood. Hij verkeert het in het tegendeel en zegt: "Nee, niet sterven, je ogen gaan juist open."⟨/p>
⟨p>In deze ontkenning van de slang, in het grijze verleden bij het begin van onze menselijke geschiedenis, zijn eigenlijk alle religies meegegaan. Dat is wat religie op voorhand is, in al zijn varianten: het dient zich spiritueel aan, maar men ontkent de dood. Alle religies doen dat in verschillende varianten, maar eigenlijk zijn er twee hoofdvarianten. De eerste variant is voor ons in dit werelddeel misschien wat minder bekend, maar getalsmatig is hij zeer rijkelijk vertegenwoordigd in de wereldbevolking: het idee van reïncarnatie. Ook dat is een ontkenning van de dood. Want als een mens sterft, leeft hij voort in een andere gedaante. Hij wordt weer vlees; dat is wat reïncarnatie betekent. Reïncarnatie wil zeggen 'vleeswording', en het houdt in dat hij het opnieuw wordt. Hij was vlees als mens en bij zijn sterven verhuist de ziel; een zielsverhuizing. Hij gaat niet echt dood, nee, hij leeft op een andere wijze voort. Het is een ontkenning van de dood. Deze variant is met name in de oosterse wereld bekend, in het boeddhisme en nog oostelijker in China en Japan.⟨/p>
⟨p>Er zijn nogal wat varianten, maar dat geldt ook voor de leer van de onsterfelijke ziel. Die hebben allemaal als gemeenschappelijk kenmerk dat de mens voortleeft in een hiernamaals. Feitelijk is de reïncarnatie ook een leer van de onsterfelijke ziel, namelijk dat een mens niet doodgaat maar dat zijn ziel verhuist. Die ziel gaat dus niet echt dood en leeft op een andere manier voort. Eeuwen voor onze jaartelling was het met name Plato die dat idee gemunt heeft en de onsterfelijke ziel theoretisch heeft vormgegeven. Die leer is gewoon de kerkelijke wereld binnengedrongen en nu nog steeds wordt dat officieel bijna altijd zo geleerd. Ongeacht welke richting je ook neemt, men gaat uit van het idee van een onsterfelijke ziel. Daarmee bedoelt men in dit geval dat een mens niet sterft, maar voortleeft in een hiernamaals. Daar zijn allerlei voorstellingen van, maar het gemeenschappelijk kenmerk blijft: de mens sterft niet echt.⟨/p>
⟨p>Het was alweer jaren geleden dat ik een groot interview op televisie zag met de zoon van Gerrit Jan Heijn, die destijds vermoord is: Robert Jan Heijn. Hij was een groot promotor in Nederland van het idee van New Age. Ik weet nog heel goed dat hij dat allemaal heel netjes en welbespraakt naar voren bracht. Hij zei: "De mens gaat niet echt dood, maar hij leeft op een andere wijze voort." In alle varianten, en met name in de New Age-wereld, wordt dit heel sterk benadrukt. De ontkenning van de dood is daar essentieel: de dood is er eigenlijk niet, het is slechts een andere bestaanswijze.⟨/p>
⟨p>Dit idee opent trouwens ook direct de deur naar het spiritisme. Dat laat zich gemakkelijk verstaan, want als de mens voortleeft in het hiernamaals, dan zou hij daar ook bereikbaar kunnen zijn. Ik zeg niet dat dit gepromoot wordt in de christelijke kerk – wel de onsterfelijke ziel en het hiernamaals, maar men gelooft daar meestal niet dat je de doden mag oproepen. Dat is wat spiritisme is. Maar in feite is het zo dat op het moment dat je uitgaat van het idee dat de doden elders onsterfelijk vertoeven in een hiernamaals, het niet zo gek is dat je ze inderdaad bij gelegenheid of via een bepaalde procedure daadwerkelijk kunt oproepen.⟨/p>
⟨p>Ik zei zojuist dat dit niet gepromoot wordt binnen de christelijke kerk, maar dat is niet helemaal waar. Met name in de Rooms-Katholieke Kerk vindt de heiligenverering plaats en worden doden wel degelijk aangeroepen. Neem bijvoorbeeld Maria, die 2000 jaar geleden overleden is; daarvan zegt men dat ze nu als een middelares functioneert. Men roept haar aan, hoe dat dan verder ook vormgegeven wordt. Maar op het moment dat Maria of allerlei andere zogenaamde heiligen aangeroepen worden, is dat in feite spiritisme. Oké, misschien niet de duistere variant die u in gedachten heeft, maar het is niettemin het aanroepen van de geesten van overledenen. Dat kun je natuurlijk alleen maar doen als je ervan uitgaat dat zij niet echt dood zijn.⟨/p>
⟨p>...maar daadwerkelijk nog op een andere wijze, weliswaar. Maar niettemin leven zij en kunnen zij ook worden opgeroepen. Dus dat hele idee van spiritisme: de drempel daarvoor heb je enorm verlaagd op het moment dat je inderdaad de dood ontkent. Maar in feite – en dat is wat de Bijbel ook zegt – waarschuwt de Schrift daarom ook altijd weer voor spiritisme en het oproepen van de geesten van doden.⟨/p>
⟨p>Waarom? Kijk, daar gaan we nog uitgebreider over hebben, maar als de doden daadwerkelijk dood zijn en er niettemin geesten worden opgeroepen die misschien ook daadwerkelijk verschijnen, dan weet je op voorhand: dat zijn leugengeesten. Dat is bedrog, dat is demonenbedrog. In feite gaat het hele occultisme daarvan uit, namelijk dat overledenen invloed hebben op deze wereld en dat dit aangewend of opgeroepen kan worden. Anyway, het is altijd een leugen. En daarom waarschuwt de Bijbel ook zo krachtig tegen deze praktijk, omdat het een leugen móet zijn. De doden leven namelijk niet en kunnen ook niet worden opgeroepen.⟨/p>
⟨p>Nu moet ik er meteen bij zeggen – want voor degenen die bijbelvast zijn onder ons, en die zitten hier, die denken: "Is dat niet zo in die geschiedenis van de vrouw in Endor?" – dan zeg ik: nou, we hebben nog een speciale avond waarin we allerlei vragen en tegenwerpingen die je vanuit de Bijbel zou kunnen opvoeren, behandelen. Daar moeten we echt speciaal één of twee avonden aan wijden, want daar is inderdaad nogal wat over te melden. Ik hoop dat u begrijpt dat we dat natuurlijk niet allemaal in één keer nu kunnen doen. Ik wil het nu eventjes gewoon keurig opbouwen. De vragen die hierover mogelijk opkomen, wellicht opkomen of wel zéker opkomen, die reserveren we allemaal nog eventjes voor een andere gelegenheid.⟨/p>
⟨p>Maar de logica van wat ik zojuist naar voren bracht, is duidelijk, lijkt mij. Als de doden daadwerkelijk dood zijn en niet leven, ook niet op een andere wijze, dan zijn ze dus ook niet te benaderen en dan zijn ze niet op te roepen. En als dat zich dan wel zo voordoet, dan moet dat op voorhand bedrog zijn. Oké, dat is het eerste feit: dood. Wat was het ook alweer? Ja, de dood – ik was even vergeten wat het eerste feit ook alweer was. De dood is het tegendeel of het tegenovergestelde van leven. De doden leven niet, dat is wat ik ermee bedoel te zeggen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1880" title="Speel af vanaf 31:20">▶ 31:20⟨/button> ⟨span>Feit 2: de Dood Is een Terugkeer⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nog een Bijbels feit, en dat is: de dood is een terugkeer. Dat is ook een hele belangwekkende, omdat die op allerlei wijzen inderdaad in de Bijbel zo naar voren wordt gebracht. Ik denk dat het waardevol is om dat eens onder de ogen te zien. We beginnen weer vooraan in de Bijbel, in hetzelfde hoofdstuk waar ik het zojuist ook over had. Dat was vlak nadat dat gesprek plaatsvond waar we het net over hadden. De mens heeft dan inmiddels gegeten van de vrucht, hij wordt uit de hof gezet en dan wordt tegen Adam zelf gezegd – hij wordt hier persoonlijk aangesproken: "In het zweet uws aanschijns zult u brood eten." Zo zou het bestaan vanaf dat moment zijn, en dat van zijn nageslacht, totdat – en nu komt het: "In het zweet uws aanschijns zult u brood eten, totdat u tot de aardbodem wederkeert." Waarom? "Omdat u daaruit genomen bent; want stof bent u en tot stof zult u wederkeren."⟨/p>
⟨p>Je bent uit de aarde genomen, dat is wat tegen Adam gezegd wordt. Trouwens, dat betekent zijn naam ook: uit Adama, uit de aarde. Adam wil eigenlijk gewoon zeggen: een aardeling, voor zover dat een Nederlands woord is. Maar je bent uit de aarde genomen. Hoe was het ook alweer? Dat staat in 1 Korinthe 15: "De eerste mens is uit de aarde, aards." Nou, dat staat hier ook; je bent daaruit genomen. Stof ben je gewoon, uit dat aardse materiaal, uit het leem. We zijn klei in de hand van de Pottenbakker – dat is een metafoor, maar in feite zijn wij ook gewoon alles wat u hier ziet. Dat is uit de aarde genomen op een speciale wijze, chemisch en natuurkundig allemaal samengesteld. Dat neemt niet weg dat het gewoon aards is. Het is uit de aarde genomen, daar kom je vandaan en daar keer je ook weer naar terug. En dat bedoel ik dus met te zeggen: de dood is een terugkeren.⟨/p>
⟨p>Dat geldt trouwens niet alleen voor dit stof, voor dat wat je ziet. Je ziet het materiaal, maar het geldt ook voor dat wat je niet ziet, namelijk de geest, de adem. Het is een heel breed begrip. We hebben het daar via een andere route in de vorige serie ook over gehad, toen we het hadden over de Geest van de Allerhoogste. Toen is ook nog even aan de orde gekomen wat in de Bijbel nu eigenlijk 'geest' is. Geest is eigenlijk een containerbegrip. Het staat voor alles wat je niet kunt zien. Het zegt dus eigenlijk niet zozeer wat het is, het zegt wat het niet is of wat je er niet mee kunt, namelijk zien. Het is onzienlijk. Dat is ongeacht of je het nu over de wind hebt, over de adem, over geesten of over God: je kunt het niet zien. Het kan eventueel gemanifesteerd worden, maar dan is het strikt genomen geen geest meer.⟨/p>
⟨p>In Prediker 12 wordt dat op een hele prachtige, schitterende wijze beschreven. Ik had het even over de aftakeling van de mens, maar dat wordt in Prediker 12 prachtig – ook voor zover dat mooi is – beschreven in metaforen. Dan wordt er gezegd dat op een gegeven moment de deuren naar de straat worden gesloten. Dan gaat het over de oren, het gehoor dat minder wordt. De vensters sluiten zich en de maalsters laten het afweten omdat hun getal gering wordt; dan gaat het dus over je gebit. Er zijn heel wat voorbeelden die daar worden genoemd om de aftakeling te beschrijven. En dan staat er: "voordat het zilveren koord losgemaakt wordt". Er worden drie of vier metaforen gebruikt voor wat het eigenlijke doodgaan is. Er wordt gezegd dat het zilveren koord wordt losgemaakt, de gouden lamp verbroken, de kruik bij de bron verbrijzeld. Dat is trouwens ook een mooie. Het zijn allemaal prachtige beelden, maar de kruik, dat is gewoon dit aardevat wat we zijn. Die wordt verbroken en dat betekent dat de inhoud verloren gaat. Dat wil zeggen: het komt weer terug bij de bron. De kruik bij de bron verbrijzelt; de inhoud gaat weer terug naar dat waar het uit voortkomt. En het scheprat in de put wordt verbroken.⟨/p>
⟨p>Ik ga daar nu even niet diep op in, omdat ik bij vers 7 wil uitkomen: "en het stof wederkeert tot de aarde, zoals het geweest is." Dat kenden we al uit Genesis 3: daar komt het vandaan. "En de geest wederkeert tot God, die hem geschonken heeft." Aha, dat is de inhoud. Nu doet zich een probleempje voor en dat is de vraag: wat wordt hier bedoeld met de geest? De aardigheid is dat je daar verschillende antwoorden op kunt geven, maar in beide gevallen komt het in de praktijk toch op hetzelfde neer. Want als je zegt: de geest is de adem – een mens krijgt de geest en gaat ademen, dat is inderdaad de Bijbelse gedachte – dan keert bij het doodgaan het stof weer terug tot de aarde en de geest keert terug naar God. Dat wil zeggen: je hebt van Hem de adem gekregen en de adem keert weer terug tot Hem. En als je daaronder verstaat de geest in de zin van het denkvermogen of de geestelijke capaciteiten: die heb je ook van God gekregen en die keren ook weer terug naar God.⟨/p>
⟨p>Dat wil zeggen dat die data weer terugkeren. Ik ben geneigd om het in computertermen te zeggen: die data worden daar opgeslagen, want die moeten namelijk bij gelegenheid weer worden ingezet. Als de mens opstaat, dan wordt de geest die bij God bewaard is gebleven, weer in de mens 'geüpload'. Terwijl ik het zeg, weet ik niet helemaal zeker of ik het technisch helemaal goed zeg, maar u begrijpt de gedachte. Want dat wat een mens is, met al zijn ervaringen en al die data, dat ligt opgeslagen en wordt keurig bewaard bij Hem.⟨/p>
⟨p>In beide gevallen vindt er een terugkeer plaats. Het stof keert terug tot de aarde en dat wat je niet ziet, de geest, keert terug tot God die hem geschonken heeft. Daarmee is de mens dus eigenlijk gewoon weer terug bij af. Dat is wat het is. In beide gevallen, materieel en immaterieel, keer je terug en ben je weer terug bij af. Het is de dood, en dat is waar het nu vooral even om gaat: het wordt in de Bijbel dus niet beschreven als een nieuwe ervaring, integendeel. Je bent eigenlijk weer terug bij af. Ik zou het in Monopolietermen kunnen afmaken en zeggen: u ontvangt geen 400 euro – maar u begrijpt het. Je keert weer terug. Vóór onze geboorte, of voor mijn part onze conceptie, hebben we geen enkele gewaarwording, en in de dood is deze toestand weer teruggekeerd. We waren er niet, en dan zijn we er wederom niet. Non-existent.⟨/p>
⟨p>Zo staat dat trouwens ook in de Bijbel, in Psalm 39 en op verschillende andere plaatsen. In Job kwam ik het ook tegen, maar ik volsta nu even met één tekst. Trouwens, dat is geen bewijs, maar in het algemeen spraakgebruik zeggen wij dat ook zo: iemand is er gewoon gedurende een aantal decennia, en bij het sterven is hij of zij er niet meer. Zo spreekt de Bijbel er ook over. In Psalm 39 zegt de psalmist: "Wend uw blik van mij af, opdat ik mij wederom verblijde, eer dat ik heenga..." Zo spreken wij er trouwens ook over in de dood, over sterven: een heengaan. Je bent hier niet meer, en hier staat vooral ook: "...en niet meer ben."⟨/p>
⟨p>Dat is dus waar ik het over had: dat 'niet zijn', hè? To be or not to be. Nou, we zijn er nu, en in de dood zijn we er niet meer. Dat is, of anders gezegd: we zijn weer teruggekeerd. Kijk, je leest in Genesis 1 — we komen daar bij gelegenheid denk ik nog wel even op terug — over de mens die werd genomen uit het stof van de aardbodem. En dan staat er dat God de geest des levens in hem blies. Heb je het weer? En alzo werd de mens een levende ziel. Zo staat het er letterlijk.⟨/p>
⟨p>Dus op het moment dat je gaat ademen, dan word je een levende ziel. En op het moment dat hij de adem uitblaast, desintegreert hij en is hij er dus niet meer. Want die levende ziel was nu juist die combinatie van stof uit de aardbodem — dat is het materiële — en de geest des levens die erin geblazen is. Op het moment dat die geest dat lichaam, dat stof, weer verlaat, dan is die levende ziel als zodanig er dus niet meer.⟨/p>
⟨p>Je bent dan weer terug in de toestand van voordat je ontstond, voordat je er was. Het klinkt allemaal wel technisch, maar het is gewoon om het scherp te krijgen: de dood is een terugkeer. Daar gaat het maar even over.⟨/p>
⟨p>Nog een punt. Deze is ook van groot belang. Ik noem een aantal feiten, een vijftal dingen, en eigenlijk moeten ze allemaal echt beslist genoemd worden, juist omdat het Bijbels onderwijs daar iedere keer weer op wijst.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2626" title="Speel af vanaf 43:46">▶ 43:46⟨/button> ⟨span>Feit 3: de Dood Is als een Slaap⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wat ik zojuist zei over de dood als een terugkeer, dat vind je op vele wijzen terug. Ik wil niet onvermeld laten hoe vaak je leest dat iemand sterft en tot zijn vaderen verzameld werd. Ja, dat is ook weer een terugkeer. Het zijn vooral ook feiten; ik noem het feiten omdat het niet gebaseerd is op één uitspraak, maar op een hele Bijbelse lijn die je vanaf het begin, letterlijk in dit geval tot aan het einde, iedere keer weer opnieuw ziet. Dat is gewoon een algemeen Bijbels gegeven.⟨/p>
⟨p>Dit is er ook zo een: de dood is als een slaap. Soms wordt zelfs dat woordje ‘als’, de vergelijking, weggelaten en dan wordt het gewoon slaap genoemd. Maar ja, het is natuurlijk een vergelijking. In letterlijke zin weten wij dat de dood geen slaap is; we weten het verschil. En toch wordt het zo benoemd. Waarom wordt het zo benoemd? Laat ik niet vooruitlopen en eerst eens een paar Schriftplaatsen bezien.⟨/p>
⟨p>In Job 14 wordt dit gezegd, en dat begint ook met een vergelijking: "Zoals water verdampt uit een meer en een rivier verloopt en uitdroogt, zo legt een mens zich neer." Het gaat hier, zo blijkt uit de navolgende verzen, ook over het doodgaan, het sterven. Het eigenlijke proces waarbij een mens inderdaad doodgaat, de laatste adem uitblaast en de geest geeft. Het wordt vergeleken met water dat verdampt uit een meer; dan is er geen meer meer. Het water is weg. En de rivier verloopt eruit; dan is er niets meer in die rivier. Zo legt een mens zich neer: het water is er niet meer en de rivier staat droog en is dus ook geen rivier meer.⟨/p>
⟨p>Zo legt een mens zich neer en dan staat erbij: "en staat niet weer op, totdat de hemelen niet meer zijn." Ik weet trouwens wanneer dat is. Dat wordt namelijk in Openbaring 20 gezegd, na de duizend jaren. Daar staat: "en ik zag een grote witte troon, voor wiens aangezicht hemel en aarde wegvluchten." Dus ik denk dat het inderdaad over die gelegenheid gaat. Dan vindt inderdaad de algemene opstanding plaats, de opstanding van doden. Daarvóór vinden ook opstandingen plaats, maar niettemin is dit de algemene opstanding. Hier staat dus: zo legt een mens zich neer en staat hij niet weer op totdat de hemelen niet meer zijn. Of eigenlijk moet ik het zo lezen: "totdat de hemelen niet meer zijn, ontwaken zij niet en worden niet wakker uit hun slaap."⟨/p>
⟨p>Dat is heel veelzeggend. Wat hier gezegd wordt, is dat een mens sterft en dat dit vergeleken wordt met een slaap waarin hij zich van niets bewust is. Maar het moment komt eens. Dat duurt dan weliswaar heel lang — Job is ongeveer 4000 jaar geleden gecomponeerd en het zou dus nog 5000 jaar duren voordat de hemelen inderdaad wegvluchten — maar al die tijd is de mens die overleden is terug naar de aarde. Hij is er als zodanig niet meer, zoals water er niet meer is als het verdampt is en de rivier is opgedroogd. Zo is het ook als de mens zich neerlegt. Hij staat niet op en wordt niet meer wakker uit zijn slaap. Dat is gewoon de situatie: hij slaapt en is zich van niets bewust. Want dat is natuurlijk het idee: als je wakker bent, ben je je van de dingen bewust, en als je niet wakker bent, ben je je niet van de dingen bewust.⟨/p>
⟨p>Het is een vergelijking, want je kunt natuurlijk altijd nog zeggen: "Ja, maar tijdens de slaap maak je toch ook nog weleens een keertje wat mee? Je droomt." Juist van tussenmiddag hadden we nog even een gesprek waarbij we het over de toestand van coma hadden. Dat is eigenlijk een heel sterke, diepe vorm van slaap. Die wordt trouwens ook in de Bijbel genoemd. Adam maakte dat mee toen hij geopereerd werd en Eva tevoorschijn kwam: hij was in een diepe slaap. Het was een soort van comatoestand. Dan is er helemaal geen sprake meer van belevenissen. Ik weet dat je daar ook weer kanttekeningen bij kunt maken en dat er mensen zijn die dingen tijdens uittredingen hebben meegemaakt, maar voor het gemak kunnen we dit zo vaststellen: op het moment dat een mens slaapt, is hij niet wakker en is hij zich niet van de dingen bewust.⟨/p>
⟨p>Vandaar ook dat de dood vergeleken wordt met een slaap en dat die toestand eindigt wanneer hij opstaat. Daarom heet het een slaap, want de metafoor zegt niet alleen iets over de dood, het zegt ook iets over de tijdelijkheid ervan. Het karakteristieke voor de slaap is, God zij dank, dat je er weer uit opstaat. Voordat je gaat slapen zeg je: "Welterusten." Dat is helemaal niet dramatisch. "Tot morgen", "tot de dag aanbrekt" of "tot de haan kraait". Je staat op, je wordt wakker en ineens ben je weer van de dingen bewust. Het wordt dus vergeleken met slaap om twee redenen: a) je bent je van niets bewust tijdens de toestand van de slaap, en b) je staat daar weer uit op en dan ben je wakker.⟨/p>
⟨p>Ik kom er straks nog even op terug, maar er zijn heel wat voorbeelden. Ik noem ze even kortweg. In de evangeliën zegt de Heer Jezus, wanneer Hij de mensen wegstuurt in verband met het dochtertje van Jaïrus: "Ga heen, want het meisje is niet gestorven, maar het slaapt." Hij bedoelt daarmee te zeggen: het wordt weer wakker. En dat gebeurt ook inderdaad vrijwel direct. Zij lachten Hem uit. En ik noem er nog een: Lazarus in Johannes 11. Daarvan zegt de Heer Jezus in vers 11: "Lazarus, onze vriend, is ingeslapen, maar Ik ga daarheen om hem uit de slaap te wekken." Dat riep misverstand op. Ik denk dat de Heer dit met opzet zo formuleerde, maar het riep misverstanden op bij de discipelen. Zij zeiden tot Hem: "Heer, als hij slaapt, dan zal hij herstellen." Zo kennen wij het fenomeen van slapen: dan wordt hij vanzelf wel weer wakker. Maar dan staat er nog bij — dat zegt Johannes als commentaar — dat Jezus het over zijn dood had bedoeld, terwijl zij meenden dat Hij het over de rust van de slaap had bedoeld. Dat was dus de miscommunicatie. Of eigenlijk was het geen miscommunicatie, want de Heer had dat bewust zo gecommuniceerd. Alleen zij begrepen het niet; het was een misverstand. En dat moeten we...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3158" title="Speel af vanaf 52:38">▶ 52:38⟨/button> ⟨span>Het Stilzwijgen over Doodservaringen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wanneer we concluderen dat de dood als een slaap is, dan verklaart dit nog een heel bekend of een heel apart Bijbels fenomeen: het totale stilzwijgen van de Bijbel over doodservaringen. Ik heb het nu niet over bijna-doodervaringen — wellicht dat we het daar ook nog wel over zullen hebben — maar over de ervaring van de dood zelf.⟨/p>
⟨p>Kijk naar het dochtertje van Jaïrus, de jongeling van Naïn of Lazarus. Er zouden nog meer voorbeelden te geven zijn, maar dit zijn de bekendste. Als het waar zou zijn dat een mens, nadat hij de geest geeft, in het hiernamaals terechtkomt en hij zou weer opstaan, dan zou hij vervolgens kunnen vertellen over wat hij allemaal heeft meegemaakt. Dat zou toch wel erg boeiend zijn voor degenen die achterbleven en die dan meemaken dat hun geliefde weer is teruggekeerd. "Wat heb je gezien? Wat heb je meegemaakt? Was het niet balen dat je weer terug moest?" Of wat voor beleving dan ook, hè? Maar niets daarover.⟨/p>
⟨p>Dat zwijgen is eigenlijk veelzeggend. Waarom? Omdat de Bijbel juist in dit verband van het dochtertje van Jaïrus, de jongeling van Naïn en in ieder geval ook van Lazarus zegt: het is een slaap! En wat heb je meegemaakt? Nou, niets. De wekker ging — en meestal te vroeg — maar dat is het. Je leest er niets over.⟨/p>
⟨p>En het punt is, en daar moeten we na de pauze even over verder gaan, maar dit wil ik alvast benadrukken (ik heb het ook expres in vette letters opgetekend): de enige hoop, maar ook de geweldige hoop die de Bijbel ons voorhoudt en die God Zelf uitspreekt, de hoop voor ontslapenen, is opgewekt te worden en op te staan. Dat is de hoop. Nooit is in de Bijbel de gedachte te vinden van: "Nou, de dood is niet echt dood, maar de doden leven eigenlijk voort" of "ze juichen voor Gods troon".⟨/p>
⟨p>Ik weet het, ik heb u al gewaarschuwd: ik schop tegen heilige huisjes. Daar moet u dan maar tegen kunnen. Maar de doden zijn dood. Zij slapen, zij weten niets. Dat dat zo is, dat gaan we na de pauze verder bezien. Maar ik stel voor dat we eerst even een kopje koffie gaan drinken. Mag dat?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3350" title="Speel af vanaf 55:50">▶ 55:50⟨/button> ⟨span>De Opstanding als Enige Hoop voor Ontslapenen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wij gaan verder, want ik heb nog een heel aantal dia's te gaan. En zoals we vlak voor de pauze geëindigd zijn, dat wil ik nog eventjes onderstrepen. In de Schrift is het zo dat de hoop voor de ontslapenen – want de ontslapenen zelf hebben geen bewuste hoop of verwachting, zij zijn immers dood – de hoop voor hen is namelijk om opgewekt te worden en op te staan. Paulus zegt in dat verband heel duidelijk dat indien Christus niet is opgewekt, jullie geloof zinloos is en jullie nog in jullie zonden zijn. Dan zijn ook zij die ontslapen zijn in Christus verloren. Dat is een heel duidelijk statement dat ook aangeeft dat het idee van de onsterfelijke ziel niet waar is, en dat een mens niet in de gelukzaligheid is op het moment dat hij de laatste adem uitblaast. Want in dat geval zou je de vraag kunnen stellen: hoezo? Zij zijn toch al in de gelukzaligheid in het hiernamaals, waar dient de opstanding dan überhaupt nog toe?⟨/p>
⟨p>In feite is dat het hele punt: het venijn, het slangengif van de leer van de onsterfelijke ziel, die sowieso helemaal tegen de Schrift ingaat. We hadden het er in de pauze nog even over: het idee van een onsterfelijke ziel komt echt uit de Griekse filosofie, daar is dat allemaal vormgegeven. Maar de Bijbel spreekt er niet zozeer over dat de mens een ziel heeft, maar de mens is een ziel. Een levende ziel. En op het moment dat hij de laatste adem heeft uitgeblazen, dan is het een dode ziel. Die term wordt in de Bijbel regelmatig gebruikt. De ziel die zondigt, die zal sterven. Hoezo onsterfelijke zielen? Dat is gewoon geen schriftuurlijk taalgebruik. Daar moet je gewoon vanaf. Om bijbels te leren denken, moet je ook gewoon de bijbelse terminologie eigen maken. Ik zeg niet dat je er dan bent, maar dat is wel de basis: bijbelse, gezonde woorden gebruiken.⟨/p>
⟨p>Je begrijpt dat op het moment dat je het idee hebt dat de doden in het hiernamaals zijn, de opstanding een soort suiker op de honing wordt. Het wordt onnodig en overtollig. In feite vereidelt het de waarheid van de opstanding. In Korinthe werd overigens niet het leven in het hiernamaals ontkend. Heel vaak wordt dat zo gezegd, alsof men in Korinthe geloofde dat Christus niet zou leven. Nee, dat werd niet gezegd. Men zei dat er geen opstanding van doden is. Paulus vraagt dan: "Hoe komen sommigen onder u erbij te zeggen dat er geen opstanding van doden is? Als dat zo is, dan is Christus ook niet opgewekt." Dat was het punt. De waarheid van de opstanding werd daar ontkend. Ik kan me zelfs voorstellen dat de gedachte in Korinthe ingang kon vinden dat Jezus is gestorven en voortleeft in onze gedachten of eventueel in het hiernamaals, en dat Hij dan toch ook leeft. Maar wat is er zo elementair aan het feit dat Hij ten derden dage werd opgewekt uit de doden en dat Hij het graf leeg achterliet? Dat is de kern! Dat is het fundament. Paulus kon die boodschap in Athene ook heel ver brengen, totdat hij ging vertellen over de opstanding van de doden. Want toen zij over de opstanding van de doden hoorden, zeiden ze: "Wij horen u nog wel een keer." Dat is gewoon een hele nette manier om te zeggen: "Wegwezen. Don't call us, we'll call you."⟨/p>
⟨p>Kijk, als die waarheid van de opstanding ontkend of ontkracht wordt, of vervangen wordt door de leer van de onsterfelijke ziel, dan zijn zij die ontslapen zijn in Christus verloren. De hoop voor de ontslapenen is nu juist dat zij zullen wakker worden en op zullen staan. Als dat er niet is, dan zijn de ontslapenen in Christus echt verloren. En er zijn zoveel schriftplaatsen die dat verder bevestigen. Ik noem er een aantal. Psalm 115 zegt: "Niet de doden zullen JAHWEH loven, niemand van wie in de stilte zijn neergedaald." Dat wordt als een vanzelfsprekendheid naar voren gebracht. De dood is als een slaap en de doden weten niets. Zij zullen opstaan, maar zolang zij dood zijn, loven zij JAHWEH niet.⟨/p>
⟨p>Psalm 30 stelt de vragen: "Wat voor gewin ligt er in mijn bloed, in mijn nederdalen in het graf? Kan het stof U loven? Kan dat Uw trouw vermelden?" Dat zijn retorische vragen, waarbij de vanzelfsprekendheid er duimendik bovenop ligt. In Psalm 6 wordt het in het eerste deel van de zin gewoon als een statement gezegd: "Want in de dood is aan U geen gedachtenis." Dat betekent dat er in de doodstoestand niet wordt gedacht. Daar wordt namelijk helemaal niet gedacht. "Wie zou U loven in het dodenrijk?" In het Hebreeuws staat daar She'ol. We hadden het er in de pauze nog even over: dat betekent eigenlijk "het onbekende". Het heeft te maken met vragen; het is een terra incognita, een onbekend land waar je nooit bent geweest. In het Grieks is het Hades, en dat betekent "het ongeziene". De mens is dan in een sfeer waarin hij niet wordt waargenomen. De term "dodenrijk" vind ik eigenlijk te suggestief, alsof het inderdaad een koninkrijk is waar men met elkaar interacteert. Dat is niet zo in de bijbelse termen van She'ol en Hades. "Wie zou U loven in het dodenrijk?" Het antwoord is natuurlijk: niemand.⟨/p>
⟨p>Het is bijzonder om te bedenken hoe in de christenheid het idee van de onsterfelijke ziel is binnengekomen, waarbij het juist een vanzelfsprekendheid is dat de overledenen de Here loven en juichen voor Zijn troon. Ik vind dat soort terminologie absoluut niet terug in de Schrift. Prediker 9 is trouwens een heel duidelijk getuige hiervan: "De levenden weten tenminste dat zij sterven moeten, maar de doden weten niets." Ik weet niet hoe duidelijke statements u van mij eist, maar dit vind ik een hele expliciete. Wij levenden weten in ieder geval dat we sterven moeten, maar de doden weten niets. En een paar verzen later lees je in datzelfde hoofdstuk: "Al wat uw hand vindt om naar uw vermogen te doen, doe dat." Waarom? "Want er is geen werk of overleg of kennis of wijsheid in het dodenrijk waar u heen gaat." Dus als je wat wilt doen, overleggen, kennis verzamelen of wijsheid wilt bezitten, dan moet je dat nu doen terwijl je nog leeft. Want als je eenmaal in de She'ol bent, dan kan dat niet meer. Daar zijn al die activiteiten niet; daar weet je niets meer. Er is geen overleg, geen communicatie, geen wetenschap en laat staan wijsheid. Niets. Je bent daar in een toestand van slaap. De achterblijvers mogen weten dat de overledenen bij gelegenheid zullen opstaan, maar zolang zij dood zijn, leven ze niet. Jesaja 38 laat dat ook zien, in de woorden van Hiskia, die een bijna-doodervaring had gehad.⟨/p>
⟨p>Van een bijna-doodervaring, een near-death experience. NDE’s. Dat is een redelijk bekend begrip van mensen die vlak voor het overlijden een bepaalde ervaring hebben, vaak van een groot licht of dat ze door een tunnel gaan. Ik doe daar niets aan af. Ik wil daarover alleen dit zeggen: een bijna-doodervaring kan geweldig zijn. Ik ontken niets, ik zeg alleen dat een bijna-doodervaring niets zegt over de dood. Toch? Je bent ⟨em>bijna⟨/em> dood. En ja, bijna zwanger zegt ook niets over zwangerschap. Het is een beetje een ongelukkige vergelijking, maar dat geldt voor een heleboel dingen. Ja, bijna... Hallo?⟨/p>
⟨p>Dus de conclusies die mensen uit dergelijke ervaringen trekken – alsof zo’n ervaring vlak voor het overlijden iets zou zeggen over de doodstoestand – dat is onbijbels. Dat is één ding. Bovendien is het ook onlogisch, want je zou toch moeten begrijpen dat een toestand waarin je bijna bent, niets zegt over de toestand zelf. Toch?⟨/p>
⟨p>Nee, want het dodenrijk – het staat hier – looft U niet, de dood prijst U niet. Wie in het graf zijn neergedaald... Hier zie je trouwens wel – we hadden het daar in de pauze ook even over – dat het graf, de dood, Sheol of dodenrijk van mijn part, eigenlijk min of meer synonieme begrippen zijn. Ik zeg niet dat ze allemaal exact hetzelfde zijn, maar ik zeg wel dat ze parallel gebruikt worden. Ze zijn onderling uitwisselbaar. Maar zie je het ook? "Het dodenrijk looft U niet, de dood prijst U niet; wie in het graf zijn neergedaald, die hopen niet op Uw trouw." Ze weten namelijk niets.⟨/p>
⟨p>Zo, we leggen verder niets nader uit enzovoorts. Hoeft dat ook, over iets wat niet is? Daar valt ook niet zoveel over te zeggen. Wat wel van belang is, is dat je je realiseert dat het inderdaad een toestand is van niet-weten. Van slaap. Dat is nog een feit.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4108" title="Speel af vanaf 01:08:28">▶ 01:08:28⟨/button> ⟨span>Feit 4: Men Wordt uit de Dood Gewekt Om op te Staan⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Feit nummer vier; we schieten al aardig op. Men wordt uit de dood gewekt om op te staan. Ik gebruik hier twee termen, twee werkwoorden: 'opstaan' en 'wekken'. Die worden heel vaak door elkaar gebruikt en ze zijn ook soms synoniem, maar ze zijn niet identiek. Ik heb daar laatst een hele mooie schriftplaats voor gevonden. Kijk, opwekking is primair een zaak van de geest – en dan bedoel ik vooral ook van het bewustzijn – terwijl opstaan het effect van het lichaam daarop is. Wat ik eigenlijk wil zeggen, is dit: een mens wordt eerst gewekt en vervolgens staat hij op.⟨/p>
⟨p>Nu begrijpt u meteen wat ik met het verschil bedoel: het eerste is in feite passief. Je wordt gewekt en je staat op. Het eerste heeft te maken met wakker worden; dat zegt iets over de geestelijke toestand, je sliep namelijk. Vervolgens is het het lichaam dat opstaat, en dat is inderdaad actief. We hadden daar in de pauze ook al even een heel mooi gesprekje over; over hoe een orthodoxe Jood dat uitspreekt op het moment dat hij wakker wordt. Anja vertelde net zojuist – ik wist dat trouwens niet precies zo – dat hij niet eerst 'goedemorgen' zegt, maar dat hij eerst zijn God dankt die hem weer zijn bewustzijn heeft gegeven na zijn slaap. Dat is eigenlijk precies hetzelfde als wat er gebeurt in de opstanding.⟨/p>
⟨p>Je wordt gewekt, je staat op en de termen die we in dit verband gebruiken, zijn eigenlijk dezelfde als die de Bijbel gebruikt in verband met de opstanding. Je staat op in nieuw leven; 's morgens vroeg stond Hij op. Het eerste waar ik dan aan denk, is aan Hem die als Eersteling al opstond. Eerst werd Hij gewekt door Zijn God en Vader en daarna stond Hij op uit de doden als Eersteling, om definitief nooit meer te sterven.⟨/p>
⟨p>De tekst die ik in dit verband wil noemen, waarin beide begrippen samen gebruikt worden, is Efeze 5, waar Paulus waarschijnlijk een lied of een gezegde citeert: "Ontwaakt, gij die slaapt, en sta op uit de doden, en Christus zal over u lichten." Hier zie je die beide begrippen. Eerst word je wakker, dan ben je niet meer in de slaaptoestand. En als je vervolgens uit de slaap gewekt bent, sta je op met het lichaam uit de doden. God geeft dan een lichaam; dat is wat opstanding is en waarin het verschil ligt.⟨/p>
⟨p>Laten we nog een citaat geven uit 1 Korinthe 15. Naar dit hoofdstuk zullen we elke avond wel terugkeren, want er is geen hoofdstuk waar zo ongelooflijk veel verteld wordt over wat dood is, maar vooral over wat opstanding en levendmaking is. Vers 16 van dat hoofdstuk zegt: "Immers, indien er geen doden opgewekt worden, dan is Christus ook niet opgewekt." Dat is logisch, hè? Als doden in het algemeen niet opgewekt worden, dan dus ook niet die ene Christus. En indien Christus niet is opgewekt, dan is uw geloof zonder vrucht. Het hele idee dat Paulus hier neerzet, is dat als Christus niet is opgewekt, je geloof ijdel is en onze prediking ijdel is. Hij zegt trouwens dat het nog erger is, want dan zijn wij ook leugenaars. We hebben dan namelijk tegen God getuigd. Het is niet alleen maar een leugen, het is als een valse eed, want we hebben getuigd dat God Hem uit de doden heeft opgewekt. Als dat niet waar is, dan is het hele evangelie nog erger dan waardeloos; het is in dat geval een leugen.⟨/p>
⟨p>Maar Paulus zegt: ik ben zelf een ooggetuige. Hij brengt dit als een historisch feit: Christus is opgestaan. Maar wat zou de waarheid van die opstanding betekenen – dat Hij ten derde dage werd opgewekt uit de doden en het graf leeg achter Hem liet – als Hij eigenlijk niet echt gestorven was? Dat is een onvermijdelijke consequentie. Nu word ik scherp: op het moment dat je de dood ontkent en zegt dat er een onsterfelijke ziel is, dan is Christus dus ook niet echt gestorven. Dat is trouwens ook wat al heel vaak gezegd wordt: Hij daalde neder ter helle en heeft daar allerlei ervaringen opgedaan, en toen stond Hij op uit eigen kracht. Dat staat overigens niet in de Bijbel; God wekte Hem op. Als God Hem niet had opgewekt, was Hij nog dood geweest.⟨/p>
⟨p>Ik hoop dat u aanvoelt dat op het moment dat je het idee van een onsterfelijke ziel meeneemt, je direct morrelt aan het ABC van het evangelie. Want dan is Christus niet echt gestorven, dan was Hij niet drie dagen dood en hoefde Hij ook niet door God te worden opgewekt. Want hoezo opgewekt? Hij leefde toch gewoon gedurende die dagen? Weliswaar in een andere toestand, maar Hij hoefde niet wakker gemaakt te worden. Kortom, de hele waarheid waar het in het evangelie om gaat, staat dan op losse schroeven, om niet te zeggen dat het volkomen vereideld is. Dat staat er op het spel.⟨/p>
⟨p>Die waarheid is zo enorm fundamenteel. Je kunt de waarheid van de opstanding alleen maar naar waarde schatten als je daadwerkelijk ziet dat dood ook echt dood is. We zullen het er in de loop van de avond vast nog vaker over hebben, maar dit verklaart ook waarom in de christenheid – laten we het maar dicht bij huis houden – de waarheid van de opstanding nauwelijks aandacht krijgt. Het gaat vooral om de onsterfelijke ziel en dat de mens die doodgaat 'naar de hemel gaat' of zoiets. Dat bedoel ik helemaal niet met dedain te zeggen over mensen of opvattingen, maar het gaat mij erom dat die opvatting simpelweg haaks staat op wat de Bijbel leert. Dát is wat er in het geding is. De onsterfelijke ziel verijdelt de waarheid van de opstanding; het ondermijnt het, verziekt het, vergalt het en beschadigt het. Kortom, er blijft niets meer van over. En nu komen we bij het allerbelangrijkste.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4632" title="Speel af vanaf 01:17:12">▶ 01:17:12⟨/button> ⟨span>Feit 5: de Dood Wordt Teniet Gedaan⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik heb er moeite mee om dit op deze wijze naar voren te brengen, want ik zeg: dit is het belangrijkste. Of laat ik het zo zeggen: dit is de bekroning, want dit maakt het evangelie werkelijk tot evangelie. Kijk, de dood is een terugkeer, de dood is een niet-zijn, de dood is als een slapen. Dat is buitengewoon belangrijk om in te zien, maar waar het nu uiteindelijk allemaal om gaat – en dat zal in de lof van de avond ook vanzelf nog wel blijken – is deze waarheid: namelijk, de dood wordt tenietgedaan.⟨/p>
⟨p>Ik hoop trouwens dat u inziet dat hier niet staat dat de dood 'is' tenietgedaan. Het wordt weleens zo gezegd, maar dat staat niet in de Bijbel. De dood is overwonnen, dat is waar, maar de dood is nog niet tenietgedaan. Sterker nog, de Bijbel zegt – we gaan het daar een hele avond nog over hebben, over de rangorde van de levendmaking, maar ik wil alvast wel even een voorschot daarop nemen – dat de dood tenietgedaan wordt als laatste vijand aan het einde van Christus' heerschappij. Dan pas, vlak voordat hij het koninkrijk volmaakt over zal dragen aan zijn God en Vader, doet hij de dood als laatste vijand teniet. En ja, dan is er dus geen dood meer en dan leven allen. Want dat is wat het uitbeeldt.⟨/p>
⟨p>In 2 Timotheüs 1 wil ik graag een vers noemen in dit verband. Ook hier val ik weer midden in de zin die Paulus uitwikkelt; het voorgaande was al zo mooi, over die aionische tijden die voorbijgegaan zijn. Ik lees even voor uit de Herziene Statenvertaling: "Hij heeft ons gered en geroepen met een heilige roeping, niet overeenkomstig onze werken, maar overeenkomstig zijn eigen voornemen en genade die ons gegeven is in Christus Jezus voor de tijden der eeuwen." Eigenlijk staat er: voor de aionische tijden. We hebben het in het voorgaande dus al over die tijden van de aionen gehad, die ooit zijn aangevangen. Daarvóór al is onze redding – niet naar onze werken maar naar zijn voornemen – gegarandeerd en vastgelegd in Christus Jezus. Voordat de wereldtijdperken aanvingen, lag het allemaal al vast. God zij dank is het niet naar onze werken, en dat is nu juist het geweldige van het evangelie.⟨/p>
⟨p>"Maar die nu geopenbaard is door de verschijning van onze Redder, Christus Jezus..." En dan komt het: "...die de dood tenietdoet." In veel vertalingen staat: "die de dood tenietgedaan hééft." Dat is niet juist. Het staat niet in de voltooid tegenwoordige tijd, het staat in de aorist. Dat is een werkwoordsvorm zonder horizon, een tijdloos gegeven. In deze werkwoordsvorm zit geen tijdselement besloten. Daarom: "die de dood tenietdoet." Het feit wordt gesteld, wanneer het speelt is hier niet aan de orde. Elders weten we, zoals gezegd uit 1 Korinthe 15, dat hij de dood als laatste vijand teniet zal doen. En dat is wat onze Redder, Christus Jezus, doet: Hij doet de dood teniet.⟨/p>
⟨p>Hoe doet hij de dood teniet? Wel, door allen levend te maken. Zoals in Adam allen sterven, zo zullen in Christus allen worden levend gemaakt. Maar ieder in zijn eigen rangorde: Christus als eersteling, vervolgens die van Christus zijn in zijn parousia, daarna het einde. Dat wil zeggen: de laatste levendmaking van degenen die dan nog niet levend gemaakt zijn. En als hij hen ook levend maakt, dan is er geen dood meer. Dit kan een kind begrijpen: hij doet de dood teniet door allen inderdaad levend te maken.⟨/p>
⟨p>Zoals hijzelf, Christus Jezus, als eersteling is levend gemaakt, zo wordt dat leven wat hij aan het licht bracht het deel van heel het mensdom. Zoals in Adam allen sterven – in Adam is de waarheid al verankerd dat heel zijn nageslacht, alle adamieten, nakomelingen van Adam, net als hij stervende stervelingen zijn – zo is het ook een gegeven dat in de laatste Adam allen worden levend gemaakt. Dat 'allen worden levend gemaakt' is hetzelfde als dat hij de dood tenietdoet. Want als hij de dood tenietdoet, dan is er geen dood meer en dan zijn allen levend gemaakt.⟨/p>
⟨p>Dat is het geweldige van het evangelie. Het geweldige van het evangelie is dat Christus Jezus is opgewekt uit de doden. Maar waarom is dat zo geweldig? Omdat hij een eersteling is. Hij is de garantie dat allen zullen volgen. Heel het mensdom op Gods tijd. Inderdaad, er zijn hele categorieën die niet van Christus zijn en die die aionen niet zullen meemaken waarin Christus zal heersen. Zij worden pas levend gemaakt aan het einde, als hij alle macht en vijandschap zal hebben tenietgedaan. Pas dan worden zij levend gemaakt. Dus zij maken die heerlijke tijden van de heerschappij van Christus niet mee, dat is waar. Maar niettemin: zij worden levend gemaakt.⟨/p>
⟨p>Dat is wat hier in een notendop door Paulus naar voren gebracht wordt: onze Redder, Christus Jezus, hij doet de dood teniet. Oftewel: hij brengt onvergankelijk leven aan het licht. In feite zijn dat twee synoniemen. Hij doet de dood teniet doordat hij onvergankelijk leven aan het licht brengt. Of van mij mag het omgekeerd: hij brengt onvergankelijk leven aan het licht en daarmee is de dood tenietgedaan. En dat doet hij door het evangelie. Dat wil zeggen: door het evangelie wordt onvergankelijk leven aan het licht gebracht. Als de blijde tijding, het goede bericht verteld wordt, wat wordt er dan verteld? Onvergankelijk leven komt aan het licht. Oftewel: de dood wordt tenietgedaan door Christus Jezus, onze Redder.⟨/p>
⟨p>Dat ligt allemaal al vast, ver voor onze geboorte. Sterker nog: voordat de aionen begonnen, voordat de wereldtijdperken aanvingen, had God dat voornemen. Wat een plan, mensen! Ik vind dit zo adembenemend. Wat een God. We hebben een levende God en hij gaat bewijzen dat het leven zal triomferen. Nu is het nog zo dat de dood een eind maakt aan het leven, maar er komt een moment dat het leven een eind maakt aan de dood.⟨/p>
⟨p>Wat wij hier 'leven' noemen, dat is helemaal geen leven. Dat heet sterven. Wij zijn bezig dood te gaan. We noemen het leven, maar vergeleken met het echte leven, met alle hoofdletters, is dit natuurlijk geen leven. Ik haal toch even een document aan waar ik mee groot geworden ben: ook in de kerkelijke belijdenis staat dat ons leven niet anders is dan een gestage dood. We zijn langzaam bezig dood te gaan. Is dat macaber? Nee hoor, het is heel realistisch én het is geweldig als je weet dat dit de achtergrond is van deze boodschap van het evangelie.⟨/p>
⟨p>Dit is wat Paulus mocht uitbazuinen en ik hoop dat ik vanavond een aantal dingen heb duidelijk kunnen maken over een aantal Bijbelse feiten over de dood. Maar het allermooiste is dit: namelijk, de dood wordt tenietgedaan. Heb even geduld, maar het feit staat vast. God heeft een voornemen en hij vervult dat. Nou, daarover gaan we het nog een heel aantal avonden hebben, zo we de gelegenheid daarvoor krijgen en de gezondheid hebben. Maar bij dezen hebben we in ieder geval het startschot gegeven. En bent u het met me eens dat dit zo’n geweldige boodschap is?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5330" title="Speel af vanaf 01:28:50">▶ 01:28:50⟨/button> ⟨span>Afsluiting en Dankgebed⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Zullen we het daarbij laten, lieve mensen? Want ik heb geen dia’tjes meer. En bovendien wordt het tijd om af te sluiten. Zullen we met elkaar onze hemelse Vader nog bedanken?⟨/p>
⟨p>Trouwe God en Vader, we willen U heel hartelijk dankzeggen voor het feit dat we hier vanavond zo bij elkaar mochten zijn in alle rust en dat we hier vrij ontvangen konden worden. We danken U dat we ons bezig mochten houden met wat werkelijk waarde heeft: wat U gesproken hebt. De waarheid van Uw Woord, Heer, want het is geweldig hoe rijk U ons daarmee maakt en hoe het zicht geeft op die grote, almachtige God.⟨/p>
⟨p>Wat een geweldige Regisseur bent U! U bent de God die een plan uitwerkt waar niets en niemand buiten valt. En zo kennen we U als de God die nooit laat varen de werken van Zijn handen. Heer, we bedanken U voor de dingen die we mochten overwegen, die U weer vanuit Uw Woord aanreikt. Help ons deze dingen te verstaan en naar waarde te schatten.⟨/p>
⟨p>We dragen elkaar in dat besef ook bij U op. Laat Uw licht maar rijkelijk in ons hart en leven schijnen, en ook vanuit ons leven, zodat we andere mensen ook attent mogen maken op deze geweldige tijding van U: het goede bericht van onze God en Redder. We danken U zo voor alles wat U ons deze avond ook gaf. In de naam van Uw Zoon, Christus Jezus, onze Heer. Amen.⟨/p>