⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Inleiding en Typologische Terugblik: de Huidige Tussentijd⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hallo allemaal, beste kijkers en luisteraars. Hartelijk welkom in deze Bijbelstudie over het Johannes-evangelie. U ziet inmiddels de 62e studie en ik kan er in dit geval aan toevoegen dat het ook de laatste studie zal zijn, omdat we inmiddels aangekomen zijn bij het einde van de bespreking van Johannes 21 vers 15 tot 25. Dat zijn de laatste tien, elf verzen van dit evangelie.⟨/p>
⟨p>Dat betekent dat we een hele lange serie gaan afsluiten, waarvan we veruit het merendeel hebben opgenomen in Bodegraven. Door alle corona-toestanden is dat de laatste paar keren — een keer of zes, zeven schat ik — er niet van gekomen en heb ik het hier vanuit de studeerkamer moeten doen. Ik moet er trouwens nog even iets bij zeggen: op dit moment kan ik nog niet melden met welke serie we de volgende keer gaan starten. Er zijn verschillende opties die ik in mijn hoofd heb en ik heb ook wat suggesties gekregen. Ik ben nog aan het wegen en het overwegen en t.z.t., over drie weken, weet ik wellicht meer. Ik kan daar op dit moment dus nog even niets over zeggen, maar dat komt vast en zeker goed en er zijn nog plenty onderwerpen die vragen om bespreking. De vraag is eigenlijk vooral voor mijzelf: wat is het meest urgent? Wat verdient het meeste voorrang nu onder de gegeven omstandigheden?⟨/p>
⟨p>Vanavond wil ik het hebben over, zoals gezegd, de laatste verzen van Johannes 21. Ik heb het onderwerp genoemd: het herstel van Petrus en tevens ook het slotwoord van het Johannes-evangelie. Laat ik nog eventjes terugblikken op wat we tot dusver hebben gezien en vooral ook wat we de vorige keer hebben gezien. Johannes 21 is in zijn geheel te beschouwen als een aanhangsel, een appendix, om een heel eenvoudige reden: we vinden de afsluiting van het evangelie in hoofdstuk 20, in de laatste verzen van dat hoofdstuk. Daar zien we gewoon dat Johannes in feite zijn boek, zijn hele beschrijving en relaas afsluit. Dan volgt alsnog de beschrijving die we in hoofdstuk 21 aantreffen, maar ook dat wordt dan weer afgesloten in de verzen 24 en 25, wat we straks zullen zien.⟨/p>
⟨p>Je zou dus ook kunnen zeggen dat Johannes 21 een parenthese is: een tussenzin, een tussenvoegsel of een onderbreking van het slot. Het Evangelie naar Johannes wordt afgesloten en de afsluiting zelf wordt onderbroken. Die onderbreking is de geschiedenis die we vinden aan het Meer van Galilea. Dat het een parenthese is, is niet alleen maar een literaire aanduiding om de beschrijving in perspectief te plaatsen; het is namelijk ook typologisch van belang. Dat heb ik vooral de vorige keer laten zien: in hoofdstuk 21 vinden we in feite de huidige tussentijd beschreven, waarin de bediening van Petrus en de zijnen centraal staat. Dat is het gezelschap dat in hoofdstuk 21 beschreven wordt.⟨/p>
⟨p>Het was Petrus die het voorstel deed om te gaan vissen met een aantal anderen. Zonder succes; gedurende de hele nacht vangen ze niets. In de vroege ochtend treffen ze daar de Man aan de oever aan die ze op dat moment nog niet kennen. Hij zegt dan: "Werp je net uit aan de rechterkant van het schip." Dat ze gedurende de nacht helemaal niets hebben gevangen, is typologisch uitgedrukt in dat woord 'links', dat eigenlijk net zo negatief is als de nacht. Het heeft in profetisch opzicht betrekking op de tijd waarin de Heer afwezig is, waarin het nacht is en waarin de bediening van Petrus en de twaalf apostelen — die erop gericht was om Israël tot bekering te brengen zodat Christus zou terugkeren en het Koninkrijk zou aanbreken in de wereld — nog niet tot dat resultaat had geleid. In die zin was het een hele onvruchtbare tijd.⟨/p>
⟨p>Er werd niets gevangen, maar dat wordt allemaal anders als de nacht voorbij is en in de ochtend de Heer verschijnt aan het strand. Dat strand is in het algemeen een uitbeelding van het volk Israël; zou het nageslacht van Abraham immers niet zijn als het zand aan de oever van de zee? Dat is een prachtig beeld, want wat is het strand anders dan het zand dat is aangespoeld vanuit de zee? Dat is eigenlijk wat er met Israël ook gaat gebeuren: ze spoelen vanuit de volkeren en de natiën, de volkerenzee, aan en zo komen zij terecht in het land. Afijn, dat voert nu te ver.⟨/p>
⟨p>In ieder geval verschijnt de Heer dus in de ochtend aan het strand en dat maakt alles anders. Er blijkt vanaf dan ook een enorme rijke vangst te zijn: 153 vissen. Dat had alles te maken met het nieuwe leven, zoals ik de vorige keer heb laten zien. De maaltijd die daarop aansluit, is niet alleen de afsluiting van dat deel van het verhaal, maar tevens de inleiding tot het tweede deel: het herstel van Petrus in zijn bediening. Laten we nu naar de verzen toe gaan.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="456" title="Speel af vanaf 07:36">▶ 07:36⟨/button> ⟨span>Het Herstel bij het Kolenvuur: het Verschil Tussen Agape en Phileo⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Er staat in vers 15 van Johannes 21: "toen zij dan de maaltijd hielden". Ik moet daarbij even zeggen dat dit was bij het kolenvuur, waarover we al lazen in vers 9. Dat is zo markant, want die aanduiding, die locatie bij die gelegenheid, herinnert direct aan de plaats waar Petrus ooit zijn Heer verloochende. Zo had Johannes dat in hoofdstuk 18 vers 18 ook opgetekend: toen Petrus tot drie keer toe de Heer verloochende, was dat bij het kolenvuur. En nu is daar opnieuw een maaltijd bij het kolenvuur.⟨/p>
⟨p>Toen zij dan die maaltijd hielden, zei Jezus tot Simon Petrus: "Simon, zoon van Johannes..." Het is precies dezelfde wijze van aanduiding door hem bij de naam van zijn vader te noemen: Johannes, de zoon van Johannes. Het is zoals we hem ook aantreffen in hoofdstuk 1 vers 43. In Matthäus 16 heet de vader van Petrus Jona, maar Jona en Johannes zijn min of meer gelijke termen. Of nou nee, dat is niet helemaal waar wat ik nu zeg. Jona heeft te maken met 'duif'. Het is eigenlijk anders; het is kennelijk een tweede naam geweest, zoals we wel meer mensen in de Bijbel aantreffen. Vele mensen hebben een dubbele naam of een bijnaam. Dat fenomeen kennen wij ook maar al te goed. Hij was in ieder geval de zoon van Johannes, oftewel van Jona: Bar-Jona.⟨/p>
⟨p>En dan krijgt hij deze vraag: "Heb jij mij lief meer dan deze?" Die laatste zinsnede herinnert aan de claim die Petrus ooit had uitgesproken in de nacht voordat Jezus werd overgeleverd, juist in de kring van de apostelen. Dat was nu ook de kring waarin de maaltijd gehouden werd. Te midden van hen had hij gezegd: "Al zullen allen aanstoot aan U nemen, al zullen allen U verlaten, ik nooit!" Ja, die overmoed, wat hij ooit gezegd had van "Zij wel, maar ik zal U niet verloochenen, ik zal U niet verlaten en ik zal geen aanstoot aan U nemen", dat moest nog worden rechtgezet.⟨/p>
⟨p>Kijk, we weten dat de Heer op de dag van Zijn opstanding als eerste — tenminste als het gaat om de mannen, want aan de vrouwen was Hij al eerder verschenen — aan Simon Petrus was verschenen. Je leest dat in Lukas 24. Als de Emmaüsgangers in de avond Jeruzalem weer bereiken, krijgen ze meteen te horen: "De Heer is waardelijk opgewekt en Hij is Simon verschenen!" Later lezen we dat ook in de brief van Paulus aan de Corinthiërs, dat Hij aan Kefas is verschenen. Hoogstpersoonlijk, op de dag van de opstanding. U moet zich voorstellen: dat was dus drie dagen nadat Petrus zijn Heer had verloochend. Dan is het de Heer die drie dagen later Petrus weer opzoekt. Dat is een hele nieuwe situatie en hoe ontzagwekkend moet dat voor Petrus zijn geweest. Daar is alles ook weer rechtgezet, dat kan niet anders.⟨/p>
⟨p>De Heer verschijnt aan Petrus. Hij had hem toen de haan kraaide — en dat is wellicht het laatste persoonlijke contact dat Hij met Petrus gehad had — aangekeken terwijl Hij net werd weggeleid bij de gerechtszaal vandaan. Terwijl de haan kraait, draait Hij zich om en kijkt Hij in de ogen van Petrus. Petrus realiseert zich in één keer zo goed wat er heeft plaatsgevonden en hoe precies vervuld is wat Jezus eerder die nacht had gezegd. Hij huilde jammerlijk, staat er dan. Een paar dagen later verschijnt de Heer dus aan Petrus en we mogen aannemen dat het toen ook meteen is rechtgezet.⟨/p>
⟨p>Maar er moest nog iets anders worden rechtgezet en dat is de claim, de overmoed die hij had geuit ten opzichte van zijn medeleerlingen. Dat is wat hier meteen aan de orde komt: "Heb jij mij lief meer dan deze? Zoals je daar eerder aanspraak op maakte, Simon, zoon van Johannes." En dan zegt Petrus tot Hem: "Ja Heer, U weet dat ik van U hou." Let er trouwens op dat hier een ander woord gebruikt wordt. Dat is heel lastig, want in veel vertalingen komt dat niet uit de verf. In de NBG-vertaling bijvoorbeeld wordt in beide gevallen over 'liefhebben' gesproken. Het is in het Nederlands misschien ook wat lastiger weer te geven, maar in het Grieks is het onmiskenbaar.⟨/p>
⟨p>De Heer had gevraagd: "Heb jij mij lief?" Daar wordt het woordje agape gebruikt. Agape is onvoorwaardelijke liefde. Zoals een ouder liefde heeft voor het kind; niet op basis van sympathie, schoonheid of prestaties. Nee, een ouder houdt van het kind omdat het zijn of haar kind is. Dat kan nooit ongedaan gemaakt worden; dat is onvoorwaardelijke liefde. Maar er is ook een ander woord voor liefde in het Grieks. Er zijn meerdere woorden, ook het woord eros, dat te maken heeft met lichamelijke aantrekkingskracht. Maar het woord dat hier gebruikt wordt, is phileo. Dat kennen wij ook in het Nederlands in veel woorden met '-philie'. Het komt van het Griekse woord phileo en heeft te maken met genegenheid. Je hebt genegenheid voor een vriend; dat is geen onvoorwaardelijke liefde, maar er zijn bepaalde eigenschappen in de ander die je trekken. Je kunt trouwens ook genegenheid hebben voor dingen, voor auto's of bepaalde activiteiten. Dat is allemaal phileo, een bepaalde genegenheid voor iets. Het is een zwakker woord dan het woord agape.⟨/p>
⟨p>De Heer vraagt dus: "Heb je mij lief meer dan deze?" waarbij Hij naar het hele gezelschap kan wijzen. Petrus antwoordt veel bescheidener. Hij zegt: "Heer, U weet dat ik van U hou," dat phileo. En wat Petrus dan te horen krijgt is: "Weid mijn lammetjes." Er staat eigenlijk nog een verkleinvorm. De verwijzing naar lammetjes of naar een kudde kennen we uit Johannes 10. Daar sprak de Heer er al over dat Hij de goede Herder is en over de kudde. Dat refereerde ook weer aan allerlei Schriftplaatsen in het Oude Testament, waar gezegd wordt dat God Zijn volk Israël zou verzamelen, het verstrooide volk, en dat Hij het bijeen zou brengen in de weide. Trouwens, over de herders van Israël wordt het verwijt gemaakt dat zij zichzelf weidden. Het ging hen om henzelf. Dan ben je geen goede herder. Een goede herder zet zich in voor zijn schapen en geeft de lammetjes voeding. Dat is de bediening die Petrus hier krijgt: "Weid mijn lammetjes."⟨/p>
⟨p>Aan Petrus waren ook al veel eerder allerlei beloftes gegeven. Heel bekend zijn de woorden die we in Matthäus 16 vinden, waar Petrus de belofte krijgt: "Op deze rots, op jou Petrus, en op dat wat jij gesproken hebt, zal Ik mijn Ecclesia gaan bouwen." Ook de sleutels van het Koninkrijk werden aan hem toevertrouwd. Hij zou de deur openzetten voor allerlei groepen: voor de Joden, voor de Samaritanen en voor de natiën in Handelingen 10. Petrus krijgt sleutels, en dat heeft niks te maken met het klassieke verhaal dat hij bij de hemelpoort staat om mensen in te laten of de deur te sluiten. Nee, het heeft te maken met het feit dat hij het Koninkrijk ontsloten heeft, en trouwens ook gesloten voor tal van groepen.⟨/p>
⟨p>Hoe dan ook, na die belofte lees je dat de Heer Jezus voor de tweede keer zegt: "Simon van Johannes, heb je mij lief?" Nu is het ietsje minder sterk, want het "meer dan dezen" is weggevallen, maar nog steeds gebruikt de Heer dat woordje voor liefhebben: agape.⟨/p>
⟨p>Maar nu niet meer met de toevoeging: "Heb je mij lief meer dan dezen?" Nu is de vraag: "Heb je mij lief?" En Petrus antwoordt opnieuw met: "Heer, ja Heer, u weet dat ik van u hou." Opnieuw weer dat zwakkere phileo. En Hij, Jezus, zei tot hem: "Hoed mijn schapen." Dat hoeden heeft te maken met, is afgeleid van het woord voor herder, herderen. Wees als een herder voor mijn schapen. En ik zei al: dat is een verwijzing naar Israël.⟨/p>
⟨p>De Heer had ook gezegd: "Ik heb nog andere schapen die niet van deze stal zijn en ook die moet ik leiden en het zal worden één kudde, één herder." Dat is allemaal gebaseerd op de profetie die we in de Hebreeuwse Bijbel aantreffen. En Petrus zou daar een cruciale rol in spelen, omdat Petrus ook het evangelie van de besnijdenis kreeg en een apostel van de besnijdenis is en zou zijn. Dat is helaas een volstrekt ondergesneeuwde waarheid geworden. De kerk heeft ervan gemaakt dat hij het hoofd van de kerk zou zijn, wat om allerlei andere redenen trouwens ook nog weer een enorme misvatting is. Maar het gaat niet om een wereldkerk, het gaat om de bediening die Petrus kreeg voor Israël, voor de besnijdenis, voor het Joodse volk zo u wilt. Hij zou hen weiden, hij zou hen hoeden en als een herder voor hen zijn.⟨/p>
⟨p>En dan, na die tweede keer, lees je in vers 17: "Hij, Jezus, zei tot hem de derde keer." Uiteraard heeft dat getal alles te maken met het feit dat Petrus tot drie keer toe zijn Heer had verloochend. En nu voor de derde keer krijgt hij opnieuw de vraag: "Simon van Johannes, hou je van mij?" In de vertaling komt dat helaas niet uit de verf, maar het moet toch echt opgemerkt worden dat hier door Johannes verschillende woorden worden gebruikt. Want nu, in dit geval, bij deze derde gelegenheid sluit Jezus zich aan bij het zwakkere werkwoord dat Petrus telkens gebruikt: "Ik hou van u", dat wordt phileo.⟨/p>
⟨p>Als je die vragen op een rijtje zet, dan krijg je echt een afdalende reeks. Dan krijg je eerst de vraag: "Heb je me lief (agapé), meer dan dezen?", zoals jij claimde, Petrus. En dan de tweede keer: "Heb je me lief?" Dat is al zwakker uitgedrukt. En bij die derde vraag sluit de Heer zich aan bij het werkwoord dat Petrus gebruikte. Nu is de vraag: "Hou je wel van me?" Nu is zelfs het woordje liefde vervangen door dat houden van, door dat woordje phileo of genegenheid.⟨/p>
⟨p>Het gaat even om het onderscheid tussen die woorden. Hoe je dat precies met welk woord weergeeft, is nu even niet mijn punt. Het gaat erom: er is verschil. Je ziet dan ook duidelijk dat er sprake is van een afdaling, en het is eigenlijk ook met recht een vernedering. Petrus wordt op deze wijze wel heel erg klein gemaakt. Eerst was het: "Ik heb u niet alleen lief, maar ik heb u meer lief dan zij allemaal." En nu wordt zelfs betwijfeld: "Hou je wel van me? Hou je eigenlijk wel van me?"⟨/p>
⟨p>Het is dan ook logisch dat Petrus nu bedroefd werd bij de derde keer dat de Heer vroeg: "Hou je wel van mij?" Met andere woorden: het feit dat de Heer daar zo en publiek een vraagteken bij zet, is ook om Petrus bewust te maken van wat hij van zichzelf is. Hij had natuurlijk heel wat geclaimd en gepretendeerd over wat hij zou doen, en dan is het de Heer die hem eigenlijk op zijn nummer zet en zegt: "Petrus, verbeeld je nou maar niks. Aan je goede bedoelingen zal het niet ontbreken, maar weet je nog, korte tijd terug, wat je gedaan hebt?" Zo wordt Petrus inderdaad heel klein gemaakt.⟨/p>
⟨p>En nu zegt de Heer iets anders tegen hem. Nee, wacht even, eerst nog het antwoord van Petrus, dat hij tot Jezus zegt: "Heer, u weet alle dingen. U weet dat ik van u hou." Nu zijn echt alle pretenties verdwenen. Nu is het ook niet meer: "Ik heb het laten zien." Nee, misschien is het niet uit de verf gekomen, maar: "U weet – niet dat ik u liefheb, maar dat ik van u hou." Nu gebruikt hij dat hele bescheidene opnieuw en zegt: "U weet het, en dat moet dan maar genoeg zijn." Nu is hij zo klein.⟨/p>
⟨p>En nu hij het niet meer van zichzelf verwacht en daar zo van bewust is geworden en gemaakt, zo in het bijzijn van de anderen, kan hij deze bediening ook van de Heer ontvangen. De Heer zegt: "Weid mijn schapen." Min of meer drie keer diezelfde belofte, diezelfde missie, diezelfde opgave: "Weid mijn lammeren", dan "Hoed mijn schapen" en nu ook "Weid mijn schapen". Maar weiden heeft vooral te maken met het verstrekken van voedsel, weide geven. En hoeden heeft vooral te maken met – dat zie je ook nog in ons woord – behoeden. Een herder behoedt de kudde. Beide liggen besloten in de taak van een herder: het verstrekken van weide zodat er gegeten kan worden, zodat ze gevoed worden, maar ook dat ze behoed worden. Dat allemaal heeft te maken met de taak die Petrus hier in het bijzijn van alle anderen wordt toevertrouwd.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1600" title="Speel af vanaf 26:40">▶ 26:40⟨/button> ⟨span>Een Profetie over Petrus' Levenseinde: God Verheerlijken in het Lijden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan zegt de Heer nog iets tegen hem: "Amen, amen, ik zeg je: toen je jonger was, omgordde jij je en je wandelde waar je ook maar heen wilde." Petrus was een man die altijd het initiatief nam. Hij ging heen waar hij wilde en hij was een voorman; hij was trouwens ook altijd het haantje de voorste. En dat woordje 'haantje' is in dit geval natuurlijk ook nog eens dubbelzinnig in verband met Petrus. Maar zo'n man was het: hij omgordde zichzelf, hij wandelde en hij ging overal heen waar hij maar wilde. Dat was zoals het ging toen je jonger was, Petrus, zegt de Heer nu tegen hem. "Maar wanneer je eenmaal vergrijst... Wanneer je eenmaal ouder wordt..." Ja, zo staat het in de NBG-vertaling ook: wanneer je een veteraan bent, een ouder iemand geworden bent. "Dan zul je je handen uitstrekken en een ander zal je omgorden."⟨/p>
⟨p>Je was dus een man van eigen initiatief, maar straks komt er een moment, als je eenmaal oud bent, dat je je handen zult uitstrekken en jijzelf je niet meer zult omgorden. Een ander zal je omgorden en in dit geval ook gevangen nemen, en bovendien brengen waarheen jij niet wilt. Met andere woorden: je zult gevangen genomen worden, geboeid worden, je handen zullen in de boeien geslagen worden en je zult gebracht worden op een plaats waar jij niet wilt. Je zult worden terechtgesteld. Dat dit de betekenis is, weten we omdat er direct achter staat in vers 19: "Dit zeide Hij nu om aan te duiden met welke dood hij God zou verheerlijken." Dus ja, hij zou eenmaal gevangen genomen worden, omgord worden en gebracht worden naar een plaats, en dat duidt op zijn terechtstelling.⟨/p>
⟨p>In de traditie – maar dat is buitenbijbels en ik doe geen uitspraak over de betrouwbaarheid daarvan, ik steek mijn hand er niet voor in het vuur – is het zo dat Petrus inderdaad gekruisigd is en als martelaar is omgekomen. Het verhaal gaat dat hij vermoedelijk zo rond het jaar 64 van onze jaartelling in Rome is omgebracht en gekruisigd, maar dan omgekeerd gekruisigd. Een afschuwelijke dood, maar juist in zijn dood, door zo te sterven, zou hij God verheerlijken. Petrus wist dat trouwens. Als Petrus zijn laatste brief schrijft, de tweede Petrusbrief, dan schrijft hij in hoofdstuk 1 vers 14: "Want ik weet..." Dat schrijft Petrus dan aan het eind van zijn leven. Hem staat nog het een en ander te doen, namelijk ook het samenbrengen van de boeken, zodat men na zijn heengaan zou kunnen blijven denken aan de woorden van de Heer. Petrus had daarin een grote taak om de Schriften te kanoniseren, zoals dat met een mooi woord heet; om ze allemaal bij elkaar te brengen. Samen met Johannes denk ik dat hij dat gedaan heeft, en Paulus al eerder – dat is een verhaal apart – maar de apostelen hebben zich daarin beijverd.⟨/p>
⟨p>Petrus zegt: "Ik moet dat nu nog doen, want ik weet dat het afleggen van mijn tent – dat wil zeggen mijn lichaam, dit tijdelijke verblijf – spoedig komt." Petrus wist dat hij zijn tent zou moeten afleggen om een heel eenvoudige reden. Hij zegt namelijk: "Onze Heer Jezus Christus heeft mij dat doen weten." Dat was dus tientallen jaren eerder al door Jezus gezegd: er komt een moment, Petrus, dat je handen in de boeien geslagen zullen worden en dat je gebracht zult worden naar een plaats die jij niet wilt. Je zult terechtgesteld worden en dat zal zijn als je vergrijst, als je een oudere man bent geworden. Petrus wist dus inderdaad dat hij als martelaar zou sterven.⟨/p>
⟨p>Er staat in vers 19 nog bij: "En dit gezegd hebbend, zei Hij tot hem: Volg mij." Terwijl de Heer dit zojuist had gezegd, hoe Petrus aan zijn eind zou komen en hoe hij juist in zijn levenseinde God zou verheerlijken, zegt Hij: "Volg mij." Als we het navolgende lezen, dan zie je ook inderdaad dat dit letterlijk gebeurt. Terwijl zij daar zitten en de maaltijd is afgelopen, vertrekt Jezus en Hij zegt tegen Petrus: "Volg mij." Dat is op dat moment letterlijk zo, maar het drukt natuurlijk ook een diepe waarheid uit; het is feitelijk ook een voorzegging en een belofte: "Jij zult mij volgen. Je zult, evenals ik, met je dood God verheerlijken."⟨/p>
⟨p>Dat is een mindset waar wij misschien heel veel moeite mee hebben, gericht als we zijn op gemak, geluk en welvaart. Wie is daar niet ontvankelijk voor? Maar het is zo indrukwekkend als je met name in het boek Handelingen leest hoe de eerste gelovigen, de navolgers van Jezus Christus, zich verblijdden dat ze mochten treden in de voetsporen van hun Heer. Ze werden miskend, gemarteld en gedood, maar men beschouwde het als een eer om voor Zijn Naam te lijden. Ook van Paulus lees je dat diverse keren, dat hij daartoe waardig geacht is en dat hij dat mocht doen. Dat is een geweldige manier waarop dat beschreven en beleefd werd door die mensen. Als de Heer iets met jou doet en als je inderdaad lijdt om Zijn naams wil, dan kun je zeggen dat het een last is, maar het is ook een voorrecht om in Zijn weg te gaan en in Zijn weg ook te treden. Dat jij dat ook mag doen, is daarmee met recht een Godverheerlijking.⟨/p>
⟨p>Ik denk dat we ook daarin door het Woord moeten veranderen in ons denken, om op een hele andere wijze tegen deze wereld en ons eigen leven aan te kijken. Wij vinden ons gemak allemaal zo belangrijk. Begrijp me goed, ik zeg dit niet om iets te pretenderen, zo bedoel ik het niet. Ik bedoel te zeggen dat het zo verbazingwekkend is zoals je in het Nieuwe Testament leest dat men het als een voorrecht beschouwt om voor Hem te lijden. Ik merk aan alles hoe dat strijdt met het hele denken zoals wij dat gewoon zijn te doen. Juist hierin geeft het Woord ons een totaal ander perspectief en ik geloof ook dat het ons van binnenuit verandert. Dat is geen mensenwerk; dit is wat Hij in ons uitwerkt. Hoe dan ook, Petrus krijgt hier te horen: "Volg mij." Wat niet alleen een opgave is, maar ook een belofte.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2193" title="Speel af vanaf 36:33">▶ 36:33⟨/button> ⟨span>De Discipel Die Jezus Liefhad: Niet Onze, maar Zijn Liefde als Fundament⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In vers 20 lees je dat Petrus zich omkeert en de discipel ziet volgen die Jezus liefhad. Moet u zich voorstellen: Petrus krijgt van de Heer te horen: "Volg mij." Petrus volgt Jezus inderdaad en verlaat de plaats bij dat kampvuur. Terwijl hij vertrekt samen met Hem, kijkt hij om en ziet Johannes lopen, die trouwens altijd met Petrus liep. Die twee waren heel erg close. Terwijl Petrus omkijkt, ziet hij Johannes achter zich. Petrus keerde zich om en hij zag de discipel volgen die Jezus liefhad. In deze PowerPoint wijs ik er nog een keer op dat dit tweetal, Petrus en Johannes, zo vaak samen wordt genoemd. Ze trekken samen op. We hadden dat trouwens ook al gelezen in hoofdstuk 20, waar ze in de vroege ochtend samen naar het graf gaan en het leeg aantreffen – althans, de Heer was daar niet. In ditzelfde hoofdstuk lees je ook weer die korte conversatie waarin Johannes zegt: "Het is de Heer", waar Petrus onmiddellijk op reageert door uit de boot te springen.⟨/p>
⟨p>Hij zag de discipel volgen die Jezus liefhad. Dat is de standaard aanduiding waarmee de schrijver zichzelf neerzet: de discipel die Jezus liefhad. Niet Johannes die Jezus liefhad, maar de discipel die geliefd werd. Dat blijkt ook uit vers 20: dat is diezelfde discipel die tijdens de avondmaaltijd aanleunde aan Zijn borst. Ze lagen daar aan en Johannes, als de vertrouweling van Jezus, lag pal naast Hem. Misschien mag ik daar in dit verband op wijzen: ik vind het heel opmerkelijk dat Johannes als schrijver volledig op de achtergrond treedt. Hij noemt zichzelf niet bij naam en beschrijft zichzelf ook niet in de eerste persoon als "ik", maar altijd cryptisch. Hij treedt op de achtergrond. Hij praat ook niet over zijn liefde voor Jezus, zoals Petrus dat had gedaan in de overmoed van: "Al zouden allen aanstoot aan U nemen, ik nooit!" Dat was de liefde van hem, of de liefde die hij meende te hebben voor Jezus. Maar ach, wat is dat? Elke claim daarop is te veel. Als dat getest wordt – en een man als Petrus was een zeer energieke man, impulsief – hoeft er maar dít te gebeuren of er blijft niets van over. Dat is mensenwerk.⟨/p>
⟨p>Waar Johannes het over heeft, is niet zijn liefde voor de Heer, maar steevast over de liefde van de Heer voor hem. Dat was voor hem karakteristiek: niet dat hij de Heer liefhad, maar dat hij geliefd werd. Er is een bekend christelijk lied, het staat in de Opwekkingsbundel als ik me niet vergis, waarvan het refrein gaat: "Ik heb van U gehouden, maar nooit zoveel als nu." Iedere keer keert dat terug. Ik heb altijd veel moeite met die tekst, omdat daar precies dezelfde sfeer wordt opgeroepen als in de claim van Petrus: "Ik heb van U gehouden." En zelfs: "meer dan zij." Maar op het moment dat je spreekt over jezelf en over jóuw liefde voor de Heer, daar gaat het niet om. Dat is zo fragiel. Als het getest wordt, blijft er niet veel van over. Weet u waar u nooit te groot over denkt? Dat is over Zijn liefde voor u. Mijn liefde voor Hem, ach, dat stelt niet zoveel voor. Voor zover wij werkelijk liefhebben, is dat omdat Hij ons eerst heeft liefgehad. Dan praten we niet meer over onze liefde voor de Heer, maar alleen over Zijn liefde voor ons. Het eerste is vergankelijk; daar zak je zomaar doorheen. Maar Zijn liefde voor ons is een constante; daar kun je altijd van op aan. Dat is ook de eerste liefde.⟨/p>
⟨p>In het boek Openbaring lees je dat ook. Er wordt tegen de Ecclesia in Ephesus gezegd dat zij hun eerste liefde hebben verlaten. De eerste liefde is niet de liefde die we ooit eerst hadden in het begin. Nee, die eerste liefde is de liefde die Hij heeft. Wij hebben lief omdat Hij ons eerst heeft liefgehad. De eerste liefde is de liefde van Hem voor ons. Als je dat verlaat, wat blijft er dan over? Dan blijft er nog maar één ding over en dat is jouw liefde voor Hem. Nou, dat stelt niets voor. Dat zijn de verhoudingen waarin de Bijbel daarover spreekt. Ware nederigheid is niet klein of zelfs slecht over jezelf spreken, zoals ik iemand dat eens hoorde zeggen – en dat maakte indruk op mij. Hij zei: "Ware nederigheid is helemaal niet over jezelf spreken." Dat is echte ootmoed. Ootmoed wil letterlijk zeggen: de moed om een 'ootje' te zijn. Een ootje is een nul, en dat is dus niets. Echte ootmoed wil zeggen: het gaat niet om mij, maar het gaat om Hem. Dat is bij Johannes ook het geval. Hij komt met zijn naam niet op de voorgrond en beschrijft zichzelf niet in de eerste persoon. Hij heeft het alleen over de liefde van de Heer voor hem.⟨/p>
⟨p>Dat was even een korte excurs; nu weer terug naar de tekst. Petrus vraagt dus, nadat hij zich omkeerde en de discipel – Johannes dus – zag volgen die Jezus liefhad, die ook bij de avondmaaltijd aan Zijn borst had aangeleund en zei: "Heer, wie is het die U overlevert?" Het was in de nacht dat Judas de opperzaal verliet om Jezus te gaan overleveren. Toen Petrus hem waarnam, zei hij tot Jezus: "Heer, maar wat deze dan?" U hebt nu zojuist een uitspraak gedaan over mijn levenseinde, hoe ik in mijn dood God zal verheerlijken, maar wat met deze man? Zijn goede vriend, met wie hij zoveel optrok: "Heer, maar wat deze?" Jezus zei tot hem: "Indien Ik wil dat hij blijft tot Ik kom, wat gaat het jou aan?" Je zou hier zelfs een lichte verwijting in kunnen beluisteren, want dat is jouw zaak niet. "Volg jíj mij!" De nadruk ligt inderdaad op dat "jij"; u ziet dat in de interlineair ook. Eerst wordt het woordje "jij" gebruikt: "Jij volgt mij."⟨/p>
⟨p>Nog even over die andere uitspraak: "Indien Ik wil dat hij blijft tot Ik kom." Hier zit iets bijzonders in, want in zekere zin is dat ook daadwerkelijk gebeurd. Ik zeg in zekere zin, want ik weet ook wel dat Johannes is gestorven. Maar aan de andere kant heeft Johannes inderdaad de openbaring van Jezus Christus in zijn leven meegemaakt. Ik vermoed dat dat nog voor het jaar 70 is geweest, maar dat doet nu eigenlijk niet ter zake. Andere mensen zeggen dat dat veel later is geweest, maar ik steek mijn nek nu even niet uit om daarover uit te weiden. Het gaat erom dat Johannes de openbaring van Jezus Christus heeft meegemaakt en hij is ook verplaatst in de dag van de Heer. Hij heeft het allemaal gezien. De terugkeer van Jezus Christus heeft hij in die zin dus ook meegemaakt. Daarom wordt de suggestie gewekt: "Indien Ik wil dat hij blijft tot Ik kom." Kijk Petrus, jij zal sterven en in je dood God verheerlijken, maar als Ik wil dat hij blijft tot Ik kom, wat gaat het jou aan? Zegt de Heer hier nu dat hij zal blijven totdat Hij komt? Nee, dat zullen we ook in de navolgende verzen zien. Maar op de een of andere wijze wordt er wel een link tussen Johannes en de terugkeer van de Heer gelegd, gesuggereerd.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2913" title="Speel af vanaf 48:33">▶ 48:33⟨/button> ⟨span>Het Gerucht over Johannes en de Spoedige Verwachting van de Parousia⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dan staat er nog iets in vers 23. Dit woord ging uit onder de broeders dat die discipel, Johannes dus, niet zou sterven. Dat is heel interessant, want het geeft aan dat de broeders, de geloofsgemeenschap, lange tijd de overtuiging hebben gehad dat de wederkomst — de terugkeer van de Heer, de parousia — in die generatie zou plaatsvinden. Johannes zou dat dan nog gaan meemaken tijdens zijn leven. Binnen één generatie zou het Koninkrijk openbaar worden; dat was de overtuiging. Onder de broeders ging dat woord dan ook uit dat Johannes inderdaad niet zou sterven, maar dat zou meemaken.⟨/p>
⟨p>Meteen wordt dit ook gecorrigeerd met het feit dat Jezus niet zei... nou, laat ik het voorlezen: "Maar Jezus zei niet tot hem dat hij niet zou sterven, maar: indien ik wil dat hij blijft tot ik kom, wat gaat het jou aan?" Daarmee is ook gezegd dat de Heer dus helemaal niet Zijn belofte verbroken heeft. Maar het maakt wel een paar dingen duidelijk. Ten eerste ligt de suggestie er dat Johannes op de een of andere wijze wel de openbaring van Jezus Christus in zijn leven heeft meegemaakt. Dat klopt ook.⟨/p>
⟨p>Bovendien blijkt eruit dat in de dagen van het boek Handelingen — de dagen nadat de Heer het aardse toneel had verlaten en de Zijnen eropuit waren gestuurd — er een sterke verwachting was dat het in die dagen zou gebeuren. In het boek Handelingen is dat onmiskenbaar. Het is pas aan het einde van het boek Handelingen dat middels de bediening van de apostel Paulus duidelijk wordt dat Israël zich niet zou bekeren. Daarop was de bediening van de twaalf eigenlijk helemaal gericht; met name die van Petrus, want hij was de woordvoerder daarin. Heel sterk was daar de overtuiging van: dat gaat in onze dagen gebeuren en Johannes gaat dat nog meemaken. Die mindset was daar.⟨/p>
⟨p>Zodat we hier in dit 23e vers en in het slot van Johannes 21 eigenlijk ook een inkijkje krijgen in de verwachtingen die men had in die eerste eeuw. Dat is een beetje vergelijkbaar met de verwachting die wij nu, twintig eeuwen later, hebben. Je zou natuurlijk daaruit de conclusie kunnen trekken: "Ja, toen dachten ze ook dat ze het in die dagen zouden meemaken en nu denken we dat zeker weer." Maar ja, het gaat toch een keertje gebeuren? En ik denk dat er hele goede redenen zijn waarom het nu, na twee millennia, daadwerkelijk gaat gebeuren. Maar goed, dat is nu verder niet het onderwerp, hoe boeiend en interessant dat ook verder is.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3150" title="Speel af vanaf 52:30">▶ 52:30⟨/button> ⟨span>Het Postscriptum: de Bevestiging van het Getuigenis Door Intimi⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dan komen we bij de laatste twee verzen van dit evangelie, van dit boek. Deze twee verzen zijn een soort appendix die Johannes niet meer zelf heeft opgetekend. Hij was nog wel in leven, want er staat bij: dit is de discipel die Jezus liefhad, dit is de discipel die getuigt omtrent deze dingen. 'Getuigt' staat trouwens in de tegenwoordige tijd. Dus Johannes, de discipel die getuigt, die is getuigende – zo zou je het eigenlijk moeten zeggen – die aan het getuigen is. Dat is in de tegenwoordige tijd en dat betekent dus dat Johannes nog in leven was toen dit opgetekend werd, maar hij heeft deze laatste verzen niet meer zelf opgeschreven.⟨/p>
⟨p>Het boek dat nu afgesloten is, dat heeft hij zelf geschreven. Dat staat er ook: dit is de discipel die aan het getuigen is omtrent deze dingen en die deze dingen schreef. Dat wil zeggen: het voorgaande is allemaal opgetekend door deze discipel zelf. Johannes heeft dit allemaal zelf opgetekend. Maar nu komt het: "en wij weten dat zijn getuigenis waar is." Daaruit blijkt dat Johannes aan de ene kant het voorgaande heeft geschreven, maar dat dit laatste stukje nu is opgetekend door anderen. Zij maken zich verder niet bekend, maar bevestigen wel zijn getuigenis: "Wij weten dat zijn getuigenis waar is."⟨/p>
⟨p>Dit is dus een naschrift van intimi, van mensen die kunnen bevestigen dat het waar is wat Johannes heeft opgetekend. Johannes heeft zijn boek geschreven en als een soort nawoord is dit opgetekend door mensen die Johannes kennen en ook nog tijdens zijn leven dit als naschrift, als een postscriptum, hebben toegevoegd aan dat evangelie wat hij heeft geschreven. "En wij weten dat zijn getuigenis waar is."⟨/p>
⟨p>Er is nogal wat om te doen geweest wie deze 'wij' zijn geweest. Het zijn mensen die erg goed op de hoogte waren van Johannes en konden bevestigen dat het waar was wat hij allemaal getuigd heeft. Het zou te ver voeren om de verschillende suggesties die daarover gedaan zijn nu verder uit de doeken te doen. Misschien dat ik daar zelf nog eens wat wijzer over word, want tot dusver heb ik daar nog niet echt een conclusie uit kunnen trekken. Ik laat dat dus even in het midden. In ieder geval is één ding duidelijk: de mensen die dit hebben geschreven als een postscriptum, kennen Johannes en bevestigen zijn getuigenis.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3374" title="Speel af vanaf 56:14">▶ 56:14⟨/button> ⟨span>De Geschreven Boeken en de Onbevattelijke Volheid van Jezus' Daden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Er zijn echter nog vele andere dingen die Jezus deed. Dit is het laatste vers van hoe het boek wordt afgesloten: "Er zijn echter nog vele andere dingen die Jezus deed." Met andere woorden: dit boek is een selectie van de dingen die Hij deed, allemaal gegroepeerd rond een aantal tekenen, zeven plus één teken. Aan die structuur hebben we in het begin al meerdere keren aandacht gegeven. Het is dus niet zomaar een willekeurige selectie; het is heel specifiek met een bepaalde bedoeling geschreven. De dingen die Jezus gedaan en gesproken heeft, en die Johannes geselecteerd heeft, moesten allemaal voldoen aan het oogmerk dat hij had.⟨/p>
⟨p>Maar hij claimt daarin geen volledigheid. Integendeel, er zijn nog vele andere dingen die Jezus deed. "Indien deze één voor één beschreven zouden worden, schat ik in dat de wereld zelf de geschreven boeken niet zou bevatten." Dit is eigenaardig. Dit is niet Johannes die dit schrijft. Johannes beschrijft zichzelf namelijk nooit in de eerste persoon, maar altijd in de derde persoon: "de discipel die Jezus liefhad". Daarom ga ik ervan uit dat de "ik" hier — dat is enkelvoud — de woordvoerder is van de "wij" in vers 24. "Wij weten", wij die bevestigen dat het waar is wat Johannes optekende in dit evangelie. En nu treedt degene die als woordvoerder daarvan optreedt naar voren en zegt: "Ik schat in dat als alles één voor één was opgeschreven wat Jezus gedaan en eventueel gesproken heeft, de wereld zelf de geschreven boeken niet zou bevatten."⟨/p>
⟨p>Je kunt dat als een hyperbool beschouwen, als een overdrijving of als een stijlfiguur: zoveel boeken dat de wereld ze zelfs niet zou kunnen bevatten. Toch denk ik eerlijk gezegd dat het "bevatten" hier nog een andere gedachte heeft en dat het niet alleen maar een hyperbool, een overtreffing of een overdrijving is. Zoals wij dan zeggen: "de hele wereld was komen kijken." Dat is een stijlfiguur die we gebruiken om te benadrukken hoe groot of hoeveel iets is, zonder dat het letterlijk waar is. Er is niets mis met die stijlfiguur; ook in de Bijbel komen we dat bij gelegenheid tegen. Maar ik wil erop wijzen dat het woordje "bevatten", net als trouwens in onze taal, ook de strekking heeft van "verstaan". Iets bevatten kan ruimtelijk zijn, bijvoorbeeld kruiken die water bevatten, maar je kunt ook zeggen: "Ik heb nu iets gehoord wat ik niet kan bevatten." Dat wil er bij mij niet in, het is te groots, ik omvat het niet, ik versta het niet, ik begrijp het niet. Het is too much, te veel.⟨/p>
⟨p>Zo wordt dit specifieke woord ook meerdere keren in het Johannesevangelie gebruikt. Johannes — of de woordvoerder van de "wij", de bevestigers van Johannes' getuigenis — zegt eigenlijk: als het allemaal één voor één was opgetekend, dan zou de wereld zelf de geschreven boeken niet bevatten. Dat zou te veel zijn; men zou dat niet verstaan. Er zit nog een suggestie in: het feit dat met deze woorden dit evangelie wordt afgesloten, is ook een garantie dat wij genoeg hebben.⟨/p>
⟨p>Kijk, Johannes is de laatste die zijn evangelie heeft opgetekend. Matthäus, Marcus en Lukas zijn van een heel andere aard, synoptisch zoals dat heet. Johannes heeft een totaal andere aanpak en zijn evangelie is ook later geboekstaafd en opgetekend. Johannes heeft dat als laatste boek, als laatste evangeliebeschrijving toegevoegd en hij zegt: dit is genoeg. Meer hoeft niet, want het zou de wereld niet bevatten. Meer geschreven boeken zouden de wereld niet bevatten. Met andere woorden: dat wat er nu ligt, wat achtergelaten is en wat wij nu bezitten in de boeken, de Bijbel... Het woord dat hier trouwens gebruikt wordt, is Biblia. Biblia is het meervoud van Biblos. Dat betekent boeken, of eventueel boekrollen. Ons woord Bijbel komt ook van Biblia.⟨/p>
⟨p>Welnu, dat zijn de boeken die ons nagelaten zijn. Dat is compleet. Het zijn ook in totaal zeventig boeken op zich, ook al een getal van volheid. De geschriften van Johannes zijn daarin ook afsluitend. De Openbaring is het laatste boek, ook in de Griekse manuscripten. In ieder geval is dat wat wij hebben ontvangen afdoende; om het eens ouderwets te zeggen: algenoegzaam. Het is wat het is, dit is het levende krachtige Woord en meer hebben we niet nodig. We zouden dat niet eens bevatten — dit is al zo groot en zo veelomvattend — maar het is ook werkelijk genoeg.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3791" title="Speel af vanaf 01:03:11">▶ 01:03:11⟨/button> ⟨span>Afsluiting van de Studieserie over het Johannes-evangelie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou, hiermee zijn we aan het einde gekomen van de bespreking van dit evangelie. Er zijn in totaal 62 studies op deze website te vinden over het Johannes-evangelie, en het is voor mij een ontzettend groot genoegen geweest om dat allemaal niet alleen te bestuderen, maar ook om het te mogen delen met iedereen die daar interesse in heeft.⟨/p>
⟨p>We hebben zo heel veel met elkaar kunnen ontdekken en mogen zien, en ook zoveel geheimenissen. Het Johannes-evangelie kent enorme hoogten, maar het heeft ook een geweldige diepgang. Soms is het ook heel moeilijk; dat wil zeggen, het heeft meerdere lagen. Kortom, je raakt er nooit op uitgestudeerd.⟨/p>
⟨p>Maar goed, we hebben zo in de loop van de tijd, in de loop van de jaren, nader kennis mogen maken met dit prachtige boek. Wellicht dat ik nog een keertje op deze dingen terugkom of een samenvatting ga maken. Ik weet nog niet precies hoe of wat, maar op het Johannes-evangelie komen we zeker nog terug en daar komen we vast nog over te spreken.⟨/p>
⟨p>Ik wil het graag hierbij laten. Beste kijker en luisteraar, hartelijk dank voor de aandacht en de attentie. Ik wens u al het goede en tot een volgende keer.⟨/p>