⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Inleiding en de Vergelijking met Mattheüs 8⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hallo allemaal, beste kijkers en luisteraars. Hartelijk welkom in deze Bijbelstudie, deel 20 uit de serie over het Lukasevangelie. Dat is echt een hele tijd geleden dat ik voor het laatst daar een deel aan heb toegevoegd; als ik me niet vergis, is dat in maart geweest, vlak voor de coronacrisis. Al die tijd sindsdien hebben de studies over dit boek stilgelegen. Ik ben weliswaar verdergegaan met de Bijbelstudies, maar dat ging dan alleen maar over het Johannesevangelie en het boek De Openbaring.⟨/p>
⟨p>Nu wil ik weer in het nieuwe seizoen de serie voortzetten over het Lukasevangelie. Weliswaar vanuit de studeerkamer. U denkt natuurlijk dat ik hier aan het strand zit als u naar de achtergrond kijkt, maar dat is slechts schijn. Ik zit hier gewoon vanuit de studeerkamer die een klein beetje is omgebouwd als een studio.⟨/p>
⟨p>Nou, fijn. Deze keer wil ik slechts een kort gedeelte bespreken. Wellicht dat ik later in de week nog een deel toevoeg over de geschiedenis van de jongeling te Naïn, maar ik wil me in deze studie beperken tot de eerste tien verzen van Lukas 7. Daar gaat het over de hoofdman te Kapernaüm. Wellicht dat het nuttig is om eerst nog even, zoals ik dat gewend ben te doen, wat inleidende opmerkingen te maken.⟨/p>
⟨p>In deze verzen vinden we deze tamelijk bekende geschiedenis van de hoofdman over honderd te Kapernaüm. We vinden hem hier, maar we vinden hem nog een keer in de Bijbel en wel in Matteüs 8 vers 5 tot 13. Ik zeg dat het dezelfde geschiedenis is. Dat is wat omstreden wat ik nu zeg, hoewel veruit de meesten dat ook wel concluderen. Maar ik moet u zeggen, ik heb hier ook een Bijbel naast mij liggen, de Companion Bijbel van Bullinger, en die betoogt — er zijn meer commentaren die ik daarover heb nageslagen — dat het een andere geschiedenis betreft dan die in Lukas 7 wordt beschreven.⟨/p>
⟨p>Laat ik eerst even wijzen op de overeenkomsten, zodat het naar mijn bescheiden inzicht echt onmiskenbaar om dezelfde geschiedenis moet gaan. Het is dezelfde context, het vindt plaats na de bergrede en het is op dezelfde locatie in Kapernaüm. Er is dezelfde hoofdman over honderd en de aanleiding is hetzelfde, namelijk de ziekte en het bijna overlijden van zijn slaaf. En dan ook nog eens een keer de wijze waarop die hoofdman zich uitlaat en zijn bijzonder geloof waarover Jezus zich verbaast. Al die elementen kunnen eigenlijk maar tot één conclusie leiden: het gaat om dezelfde geschiedenis.⟨/p>
⟨p>Maar ik moet er wel bij zeggen dat de beschrijving inderdaad nogal verschillend is in allerlei details. Dat zit hem vooral in het feit dat in het Matteüsevangelie geen melding gemaakt wordt van het feit dat de hoofdman zich laat vertegenwoordigen, eerst door een aantal senioren uit de Joodse gemeenschap en later nog weer door een aantal vrienden die hij erop uitstuurt. Dat vind je in het Matteüsevangelie niet. Daar wordt de indruk gewekt alsof de hoofdman zelf daar is.⟨/p>
⟨p>Uit het Lukasevangelie weten we dat de hoofdman in eerste instantie in ieder geval niet zelf naar de Heer is toegegaan, maar zich heeft laten vertegenwoordigen. Zodat als daar in Matteüs 8 staat dat de hoofdman sprak, dat eigenlijk degene was die namens hem sprak. Dat is een kwestie van schrift met schrift vergelijken. Met andere woorden: het gaat hier echt over dezelfde geschiedenis, dezelfde timing, dezelfde locatie, dezelfde aanleiding, dezelfde context en dezelfde inhoud. De clue in Matteüs 8 is echt hetzelfde als die in Lukas 7.⟨/p>
⟨p>Maar ja, de evangelisten kopiëren niet zomaar van elkaar. Ze vertellen gewoon hun eigen verhaal, ook met de wijze waarop zij zich dat herinneren. Nou ja, dat geldt dan voor Matteüs; Lukas heeft het allemaal zo vernomen. Maar ze hebben in elk geval hun eigen ontwerp, hun eigen opzet van het evangelie, een andere verhaallijn, enzovoort, zodat er inderdaad twee verschillende beschrijvingen van één en dezelfde geschiedenis uitrollen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="330" title="Speel af vanaf 05:30">▶ 05:30⟨/button> ⟨span>De Literaire Structuur van de Geschiedenis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laat ik eerst even wat zeggen over de structuur van deze geschiedenis, van deze eerste tien verzen van Lucas 7. Je ziet daar inderdaad dat hier sprake is van inversie. Dat wil zeggen: het begin en het einde komen met elkaar overeen. In het begin lees je dat de slaaf stervende is en aan het eind is de slaaf genezen. Dan krijg je in vers 3 de hoofdman die luistert en hoort, en vervolgens lees je over de mensen die de hoofdman prijzen. Maar precies aan de andere kant, in het voorlaatste gedeelte, lees je dat niet de hoofdman hoort, maar dat de Heer hoort. En dan wordt de hoofdman wederom geprezen, niet door de mensen, maar door de Heer Zelf.⟨/p>
⟨p>Centraal in het middelpunt van deze hele geschiedenis vinden we in vers 6 tot 8 hoe de hoofdman zijn geloof toont, waar de Heer Zich dan ook zo enorm over verbaast. Daarover komen we straks nog te spreken, maar uit de structuur — en dat is eigenlijk wat ik nu ook laat zien — blijkt al dat vers 6 tot 8 het middelpunt is van deze geschiedenis. Zo geeft de structuur ook inhoud aan de boodschap; het is literair natuurlijk geweldig gestileerd.⟨/p>
⟨p>Dat wil zeggen dat in de structuur de boodschap van de auteur naar voren komt. En daarmee bedoel ik niet alleen maar Lucas, maar bovenal de Heer die Lucas geïnspireerd heeft om dat zo op te tekenen. Daarin wordt gedemonstreerd wat de boodschap inhoudt.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="466" title="Speel af vanaf 07:46">▶ 07:46⟨/button> ⟨span>Jezus in Kapernaüm en de Godvrezende Hoofdman⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laten we eens naar de geschiedenis zelf toegaan. In vers 1 staat dat Jezus al zijn uitspraken voleindigd had. Waar hier aan gerefereerd wordt, is het direct voorafgaande: de Bergrede. In Matteüs vinden we een veel uitgebreidere versie daarvan en in Lucas een betrekkelijk korte, maar in beide gevallen gaat het inderdaad over de rede die de Heer daar op de berg heeft gehouden. Het was met recht een rede, een toespraak, en Hij heeft al zijn uitspraken inmiddels voleindigd. Dat wil zeggen: Hij had zijn verhaal gedaan; alles wat Hij wilde zeggen, had Hij gemeld.⟨/p>
⟨p>Er staat nog bij: 'ten aanhoren van het volk'. Dat is op zich wel eigenaardig, want zowel in Matteüs als in Lucas zie je dat de Heer niet zozeer het volk aanspreekt, als wel juist zijn discipelen. Maar dat neemt niet weg dat het volk dat allemaal wel heeft aangehoord. En zo staat het er dan ook precies. Als de Heer dan zijn toespraak gecompleteerd heeft en daarmee klaar is, gaat Hij naar Kapernaüm. Dat is daar niet ver vandaan geweest. Waar de Bergrede precies is uitgesproken, is niet helemaal duidelijk vanuit de Bijbel. Hoewel er tegenwoordig, als je als toerist naar Galilea gaat, een locatie wordt aangewezen – en dat zou ook zomaar kunnen, ik spreek het zeker niet tegen – wordt er in de Bijbel zelf niet direct een specifieke locatie aangewezen, behalve dan dat het inderdaad bij het Meer van Galilea is.⟨/p>
⟨p>In elk geval, als de Heer dan zijn toespraak gehouden heeft, gaat Hij terug naar Kapernaüm en kwam de stad binnen. Dit was immers de plaats waar Hij woonde. Zowel in Matteüs als in het Johannesevangelie wordt dat vermeld. We weten dat de Heer tot zijn dertigste heeft gewoond in Nazareth en toen Hij zijn publieke bediening aanving, is Hij gaan wonen in Kapernaüm, of Kfar Nahum zoals dat in het Hebreeuws heet: het dorp van Nahum. Wellicht was dit ook het dorp waar de profeet Nahum vandaan kwam.⟨/p>
⟨p>Hoe dan ook, de Heer gaat dan Kapernaüm binnen en daar lees je over een zekere slaaf van een hoofdman over honderd. Die hoofdman speelt in deze geschiedenis onmiskenbaar de hoofdrol, hoewel de aanleiding die zekere slaaf is, want van hem wordt vermeld dat hij ziek is. Het was een hoofdman over honderd, in het Latijn een centurio. Daar zit het woordje 'cent' in, wat te maken heeft met honderd. Het was een officier in het Romeinse leger; een Romein dus, geen Jood. Dat blijkt uit de rest van het verhaal ook overduidelijk. Deze hoofdman had ongetwijfeld veel meer onderhorigen, sowieso honderd, maar hij had ook een zekere slaaf van wie wordt vermeld dat hij zeer door hem gewaardeerd werd. Deze slaaf lag op sterven. In Matteüs 8 lezen we daar nog bij dat de slaaf verlamd was en hevige pijnen had. Hier in Lucas lezen we dat hij op sterven lag.⟨/p>
⟨p>In vers 3 staat dat hij omtrent Jezus hoorde. Wat hij al van Jezus wist, daar kan ik alleen maar naar gissen. Je mag aannemen dat, aangezien Kapernaüm geen al te grote plaats is geweest, hij daar al veel eerder van op de hoogte was. Ik heb geen behoefte om daar verder over te speculeren, maar in ieder geval, als Jezus dan binnenkomt, verneemt de hoofdman dat. Dan lees je dat hij senioren of ouderen van de Joden afvaardigde. Hier staat het Griekse woord ⟨em>presbyteros⟨/em> en dat is eigenlijk een vergrotende trap. Je hebt oud, je hebt ouder en je hebt oudst. Het wordt meestal vertaald met 'oudsten', maar strikt genomen is dat niet eens helemaal correct. Het zijn de oudere mannen en wij kunnen dat prima benoemen als de senioren. Het is dus niet zozeer een ambt. Het is ook niet louter een kwestie van leeftijd, want wat wil dat zeggen: dat je ouder bent? Het is eigenlijk iets vergelijkends; je bent ouder dan een ander. Iemand van tien is ook al ouder, namelijk ouder dan iemand die acht is. Dat wil niet zeggen dat je oud bent, maar in vergelijking met de ander ben je ouder. De ouderen worden geacht meer levenservaring en daarmee ook wijsheid te hebben opgedaan, en zij hebben daarmee een positie van leiding. Dat is een heel gewone, gangbare gedachte: iemand die meer ervaring heeft, staat in die positie. Dat is ook het idee bij deze senioren. Het wijst dus niet zozeer op leeftijd, maar op het feit dat je 'meer' bent, dat je ouder bent dan de rest. Het waren de ouderen van de Joden, waaruit trouwens ook weer blijkt dat die hoofdman zelf geen Jood was.⟨/p>
⟨p>Hij vaardigde deze ouderen van de Joden af om Jezus te vragen om te komen en om zijn slaaf te redden. In het Grieks staat daar trouwens een apart woord dat letterlijk 'doorheen redden' betekent. Wij zouden dat ook zo kunnen zeggen: om hem erdoorheen te redden, door deze hachelijke situatie van pijn en verlamming waarin hij dreigde te sterven. Nu Jezus in Kapernaüm is gearriveerd, is daar dus de dringende vraag om hem te laten komen.⟨/p>
⟨p>Zij kwamen dan bij Jezus aan en riepen Hem ijverig op. Zoals de NBG-vertaling het verwoordt: ze drongen er bij Hem zeer op aan. Dat is inderdaad de gedachte, want vervolgens staat er dat zij zeiden dat die hoofdman het waard was dat Hij dit voor hem zou doen. Het wordt dus vooral beschouwd als een dienst die ook aan die hoofdman bewezen wordt door zijn slaaf te genezen, de slaaf die hij zozeer waardeerde. Die senioren van de Joden willen daar maar al te graag gehoor aan geven om Jezus daadwerkelijk te activeren en Hem hierop te attenderen. Waarom? Omdat zij die hoofdman buitengewoon waarderen.⟨/p>
⟨p>Waarom dat zo is, lees je in vers 5: "Want," staat er, "hij heeft onze natie lief en hij bouwde onze synagoge." Hij heeft onze natie lief, dat wil zeggen het Joodse volk. Hij hield van Israël, een eigenaardig gegeven. We kennen trouwens nog zo'n hoofdman van wie we iets soortgelijks lezen, ook een Romeinse functionaris en officier: Cornelius in Handelingen 10. Van hem lezen we ook dat hij een godvereerder was. Nou, dat is deze Romeinse hoofdman eveneens. Hij heeft Israël lief en dat was niet zomaar. Dat was omdat hij wist dat dit volk, het Joodse volk, door God was uitverkoren. Daarom had hij de natie lief, hoewel hij er zelf geen deel van uitmaakte. En dan nog iets: hij bouwde hun synagoge. Dat is toch wel een grootse daad geweest voor deze Romein; iemand die een godshuis laat bouwen en daarvoor kennelijk de financiële middelen ter beschikking stelde. Dat deed hij allemaal omdat hij het Joodse volk liefhad en hen een huis gunde waarin zij konden samenkomen om de Thora te bestuderen. Deze man was iemand die God vreesde. Zulke mensen worden in het boek Handelingen vaker genoemd. Ook buiten Israëls landsgrenzen waren er velen die godsvereerders waren. Dat waren geen Jodengenoten of proselieten. Die waren er ook; dat waren mensen die zich uit het heidendom hadden bekeerd tot het Jodendom en echt Joods waren geworden via een heel proces. Maar godsvereerders, dat waren geen proselieten.⟨/p>
⟨p>Proselieten, dat waren geen mensen die Joods geworden waren. Het waren mensen die heidens waren, maar sympathiseerden met Israël en bovenal met de God van Israël. Ze stonden eigenlijk op afstand, zo zou je het kunnen zeggen, maar ze waren zich bewust van de voorrechten die aan het volk van Israël waren gegeven. Het waren eigenlijk vreemdelingen in de poorten die het volk liefhadden en vooral de God van Israël, en daarmee ook de God van hemel en aarde, vereerden. Via Israël hadden ze ook vernomen van die ene God.⟨/p>
⟨p>Je moet je realiseren dat het jodendom van origine ook helemaal geen zendingsdrang heeft, in die zin dat zij niet de drang hebben om de volkeren te judaïseren of Joods te maken. En dat is volstrekt terecht; zij zien het niet als hun taak om de volkeren, de natiën, te israëliseren of te judaïseren, tot Israëlieten te maken of zelfs onder de wet te brengen. Nee, wat ze wel geloven is dat elk mens geacht wordt God de eer te geven. Elke nakomeling van Noach, een noachiet om zo te zeggen – zo heet dat in het jodendom trouwens ook – wordt geacht God te vereren en daarmee te leven.⟨/p>
⟨p>Nou, zo'n godvereerder was deze Romeinse hoofdman en hij sympathiseerde dus zozeer dat hij zich had ingespannen om de synagoge in Kapernaüm te bouwen. Kennelijk was dat een nieuwe synagoge. We mogen aannemen dat er in Kapernaüm, hoewel het geen grote plaats was, veel meer synagogen waren. Ik heb hier een plaatje dat de restanten laat zien van een synagoge in Kapernaüm. Als je nu naar het meer van Galilea gaat en naar de plaats waar ooit Kapernaüm lag, dan kun je dit ook zien. Dat is gewoon een synagoge. Van die synagoge lezen we trouwens vaker. Of het exact déze synagoge is geweest, dat weet ik dan weer niet, maar je leest inderdaad dat de Heer Jezus optrad in de synagoge te Kapernaüm.⟨/p>
⟨p>Hier vind je dus restanten van een synagoge die daar gestaan heeft. De restanten die je hier ziet, zijn uit de vierde eeuw, maar wat uit opgravingen blijkt is dat deze is gebouwd op fundamenten van een synagoge uit de eerste eeuw. Mogelijk is zij dus gebouwd op de fundamenten van de synagoge die ooit door die hoofdman die hier in Lucas 7 beschreven wordt, is gebouwd. Het zou zomaar kunnen. Het is niet gezegd, maar het is heel wel mogelijk dat het zo gegaan is.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1408" title="Speel af vanaf 23:28">▶ 23:28⟨/button> ⟨span>Vertrouwen op de Volmacht van Zijn Woord⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We lezen dat wanneer het getuigenis over deze hoofdman wordt gegeven door de uitgezondenen – de senioren, de Joodse mannen die de hoofdman naar Jezus heeft gestuurd – Jezus daar meteen gehoor aan geeft. Want er staat: "En Jezus ging met hen mee." En toen Hij niet ver meer van het huis was, het huis van die hoofdman, zond de hoofdman over honderd vrienden naar Hem toe. Eerst waren het dus de Joodse senioren, de ouderen, en nu zijn het vrienden die hij naar Jezus zendt, terwijl Jezus nog maar op korte afstand is.⟨/p>
⟨p>Als ik de geschiedenis goed reconstrueer, dat wil zeggen: als ik de Schrift van Matteüs 8 vergelijk met die van Lukas 7, dan heb ik de indruk dat die vrienden zich bij Jezus gevoegd hebben of naar Hem toe zijn gegaan op die korte afstand, en dat de hoofdman daar uiteindelijk ook zelf bij is komen te staan en zijn verhaal heeft gedaan. Dat is de indruk die ik krijg als ik beide geschiedenissen met elkaar vergelijk. Dat is wat je natuurlijk vaak kunt doen als je een synopsis van de evangeliën krijgt: de verschillende lijnen en verhalen naast elkaar leggen. Dan kun je uit de ene geschiedenis dingen opmaken en aanvullen met wat je in een andere beschrijving vindt. Zo kun je de geschiedenis reconstrueren om een vollediger beeld van het verhaal te krijgen.⟨/p>
⟨p>Afijn, Jezus ging dus met hen mee. En toen Hij niet ver meer van het huis was, zond de hoofdman over honderd – de centurio dus – vrienden naar Hem toe die tot Jezus zeiden: "Heer, doe geen moeite, want ik ben niet toereikend dat U onder mijn dak zou binnenkomen." Het is trouwens opmerkelijk dat hier in de eerste persoon enkelvoud wordt gesproken; ze spreken namens de hoofdman. Ik weet het niet zeker, maar opnieuw doe ik de suggestie: als ik dit vergelijk met Matteüs 8, dan lijkt het erop dat terwijl die vrienden naar Jezus toe gegaan zijn en Jezus al bijna bij het huis is, de hoofdman zich er zelf ook bij heeft gevoegd en dit misschien zelf ook wel zo gezegd heeft. Vandaar dat het zo beschreven wordt in de eerste persoon enkelvoud. Zo zouden de puzzelstukjes wellicht in elkaar kunnen passen. Het is maar een suggestie.⟨/p>
⟨p>In ieder geval, waar het vooral om gaat, is dat deze hoofdman de boodschap uitspreekt: "Ik ben niet toereikend, ik ben niet genoeg, dat U onder mijn dak zou binnenkomen." Daar spreekt aan de ene kant zijn grootste waardering, respect en geloof uit naar wie de Heer is, maar aan de andere kant ook het feit dat hij zich maar al te zeer bewust was van zijn heidense afkomst. In feite besefte hij dat hij geen aanspraken kon maken als – om het even op zijn Joods te zeggen – een 'goi', een heiden, een niet-Jood. Wie is hij immers? Hij hoort niet bij het volk en daarvan is hij zich bewust. Dat is opmerkelijk, want hij heeft liefde voor het Joodse volk en hij heeft ze een synagoge gegeven, maar tegelijkertijd is hij zich ervan bewust dat hij als niet-Jood van verre staat. Eigenlijk zelfs letterlijk. Hij was in Kapernaüm, in een Joodse omgeving, en toch was hij een 'goi' en stond hij in die zin op afstand. Dat was ook wel degelijk hetgeen waar de Joden zich van bewust waren: de heidenen, dat waren hondjes. Ik kom daar straks nog even op terug.⟨/p>
⟨p>In vers 7 zegt hij daarom: "Kom niet onder mijn dak." Hij zegt: "Ik ben niet toereikend, ik ben niet genoeg, ik ben niet waardig genoeg om U onder mijn dak te ontvangen." Moet je nagaan: het is een man van aanzien, een hoofdman over honderd, maar hij is zich zozeer bewust van de waardigheid van de Heer die hier aangesproken wordt. Hij zegt: "Daarom acht ik mezelf ook niet waardig naar U toe te komen." Dat wil zeggen: daarom had hij eerst die senioren erop uitgezonden en nu de vrienden. Dat weerspreekt dan trouwens mijn eerdere suggestie dat de hoofdman zich al bij het gezelschap gevoegd zou hebben; dat lijkt er bij nader inzien toch niet helemaal op. Maar goed, hij zegt inderdaad: "Ik acht mezelf niet waardig naar U toe te komen."⟨/p>
⟨p>Hier in het tweede gedeelte van vers 7 blijkt echt waar het in deze hele geschiedenis om gaat. Want hij zegt nu: "Zeg een woord en mijn jongen zal worden genezen." Met andere woorden: U hoeft niet eens bij mij binnen te komen, U hoeft niet eens aanwezig te zijn. U hoeft hem ook niet aan te raken. Zo ging het trouwens meestal, of eigenlijk altijd, bij de wondergenezingen. Dan lees je dat Jezus hun de handen oplegde, of dat Hij hun ogen of oren aanraakte. Je leest allerlei dingen, maar in ieder geval was de Heer altijd present. Maar deze hoofdman zegt nu dat dit helemaal niet nodig is. U hoeft niet eens binnen te komen of hem aan te raken; een woord is al genoeg om mijn jongen te genezen. Dat woord 'jongen' klinkt trouwens nog aanhankelijker, intiemer en lieflijker dan 'mijn slaaf'. Eerder lazen we al dat die slaaf zeer gewaardeerd werd door de hoofdman, en dat blijkt ook hier uit de formulering: "mijn jongen". Zeg een woord en mijn jongen zal worden genezen.⟨/p>
⟨p>Let op hoe hij dat vervolgens motiveert in vers 8. Hij zegt: "Want ook ik ben een mens die onder volmacht gezet is, met soldaten onder mij." Hij zegt dus: ik heb mensen boven mij die mij op de plaats hebben gezet waar ik sta, en ik heb op mijn beurt weer soldaten onder mij. Dat is allemaal het Griekse woord exousia: autoriteit, oftewel volmacht. Autoriteit is eigenlijk macht die je verleend wordt door een ander. Dat is ook wat volmacht is. Als je volmacht hebt, dan ben je geautoriseerd door een ander en ben je gerechtigd om bepaalde dingen te doen. Je bent gerechtigd om namens iemand op te treden, of bijvoorbeeld gerechtigd om een stem uit te brengen. Dat is wat volmacht is: je ontvangt autoriteit van iemand die boven jou staat en die jou het recht verleent om iets te doen. Dat is wat volmacht uitdrukt.⟨/p>
⟨p>Hij zegt: "Ik ben zelf iemand onder volmacht, en er zijn op mijn beurt mensen onder mijn volmacht." Dat wil zeggen: mensen die geautoriseerd zijn door mij. Want dan zegt hij: "En ik zeg tot deze: ga, en hij gaat; en tot een ander: kom, en hij komt; en tot mijn slaaf: doe dit, en hij doet het." Dat is wat volmacht is: dat recht heb je om te doen. Dat is ook wat een woord vermag als je volmacht hebt. Dan hoef je alleen maar te zeggen "kom" en de ander komt, of "ga" of "doe" en de ander doet het. Kijk, dat is volmacht.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2028" title="Speel af vanaf 33:48">▶ 33:48⟨/button> ⟨span>Verwondering over Zo Groot Geloof⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan lees je in vers 9: "Toen Jezus deze dingen hoorde, verwonderde Hij zich over hem." Dat lees je niet vaak. Slechts een paar keer in de evangeliën lees je dat de Heer Jezus Zich verwonderde. Hier is zo’n voorkomen: Hij verwonderde Zich over hem. De Heer wil daar ook de scharen die Hem volgden op attenderen of hen er opmerkzaam op maken waarom Hij Zich zo verwonderde. Terwijl Hij Zich omkeert naar de scharen die Hem, Jezus dus, volgden, zei Hij: "Ik zeg jullie, zelfs in Israël vond ik niet zoveel geloof."⟨/p>
⟨p>Die term 'zoveel' of 'zulk groot geloof' kom je twee keer tegen in de evangeliën. Het is zo opmerkelijk waar die uitdrukking – de term 'groot geloof' of 'veel geloof' – gebezigd wordt. Dat is twee keer: hier in Lucas 7 (en in de parallelle geschiedenis in Matteüs 8) en ook in Matteüs 15 vers 28. Daar gaat het over de Kananese vrouw. Niet de Canadese, maar de Kananese vrouw; een vrouw uit Kanaän, uit het gebied van Tyrus en Sidon in het huidige Libanon. Jezus was daar naartoe gegaan en je leest dat die vrouw naar Hem toe ging. De discipelen hadden haar in eerste instantie weggestuurd, maar zij bleef maar aanhouden. Dan is het Jezus Zelf die zegt: "Hoor eens even, Ik ben slechts gezonden tot de verloren schapen van het huis Israëls." Dat is Mijn missie.⟨/p>
⟨p>Hij zegt er nog iets bij: "Het is niet goed om het brood dat bestemd is voor de kinderen – de kinderen van Israël – aan de honden te geven. Dat doe je niet." Het idee van die uitspraak is dat de dingen die Ik te melden heb, het woord dat Ik spreek en het brood dat Ik uitdeel, bestemd zijn voor de kinderen van Israël. Dat is trouwens buitengewoon belangrijk om de evangeliën te begrijpen: dat is brood voor de kinderen. Dat moet je niet zomaar lukraak van toepassing brengen op heidenen; dat is niet goed, zegt de Heer. Het is niet goed om het brood van de kinderen aan de hondjes te geven.⟨/p>
⟨p>Maar dat is niet het hele verhaal, want die vrouw reageert op die uitspraak van Jezus. Ze stemt in met wat Jezus zegt – kijk het maar na in Matteüs 15. Ze zegt: "Zeker Heer, dat is ook zo." Ze stemt dus in met het feit dat zij ook maar een 'hondje' is en dat ze er geen aanspraak op kan maken. Maar dan zegt ze: "Maar U weet toch dat er kruimeltjes van de tafel rollen? En dat mogen de hondjes dan toch opeten?" Zij weet: het brood is niet voor mij, maar van de kruimeltjes mogen de hondjes toch eten. Met andere woorden: mag ik dan een kruimeltje van U? Op het moment dat de Heer dat hoort van deze vrouw, zegt Hij: "Wat een groot geloof!"⟨/p>
⟨p>Probeer je daar eens een voorstelling van te vormen: twee keer dat Jezus Zich verbaast over geloof, over veel geloof, over een groot geloof. De ene keer is het, zoals hier in Lucas 7, een militair met aanzien, een centurio. In Matteüs 15 is het een meelijwekkende vrouw. Maar in beide gevallen – en dat is van belang – betreft het heidense mensen, 'goi', niet-Joden. Dat met name is zo veelzeggend. Waarom is het zo opmerkelijk dat de Heer groot geloof gevonden heeft buiten de landsgrenzen, bij heidenen?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2362" title="Speel af vanaf 39:22">▶ 39:22⟨/button> ⟨span>Rechtvaardigheid uit Geloof Versus Werken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het antwoord is eigenlijk heel logisch als je erover doordenkt, en ik wil dat straks ook onderstrepen met woorden van de apostel Paulus. Hoe was het met de Joden? Zij hadden de wet gekregen en meenden dit en dat te moeten doen; ze waren allemaal bezig met werken, met wat er van hen verwacht werd om iets te verdienen. Ze waren bezig dingen te doen om maar zo rechtvaardig mogelijk te leven, te werken en zich te gedragen voor God. Maar waar ben je dan mee bezig? In feite ben je dan bezig met jezelf en met jouw eigen werken. In de praktijk is het gestumper. Het is heel vroom en heel godsdienstig, maar het blijft werken.⟨/p>
⟨p>Deze Romeinse militair en de Kananese vrouw werkten echter niet. Zij wisten sowieso dat ze geen aanspraak konden maken op basis van wie zij waren. Ze waren niet met zichzelf bezig om voor God iets te betekenen. Nee, zij hadden juist heel veel fiducie en een hoge verwachting van wat God bij machte is om te doen. In dit geval richtte die verwachting zich op wat de Heer kon doen, de Gene die door God gezonden is. Zij leefden niet met de focus op wat zij moesten doen — zij hadden immers helemaal geen wet — maar zij leefden gefocust op wat de Heer kon doen. Daar hadden ze hoge verwachtingen van, en dat is nou precies wat geloof is.⟨/p>
⟨p>Ik wil dat graag laten zien aan de hand van woorden die we vinden in Romeinen 9. Paulus is daar bezig met een heel betoog, maar ik denk dat ik met dit citaat duidelijk kan maken wat hij bedoelt. Paulus vraagt: "Wat zullen wij dan uitspreken?" na alles wat hij tot dusver heeft overdacht. Hij concludeert dat natiën, niet-Joden, geen rechtvaardigheid najagen en toch rechtvaardigheid hebben begrepen. Dat wil zeggen: ze waren niet bezig om rechtvaardig voor God te worden en toch begrepen ze wat werkelijk rechtvaardigheid is. En wat is dat dan? Rechtvaardigheid die vanuit geloof is. Dat is wat voor God inderdaad als rechtvaardigheid gerekend wordt.⟨/p>
⟨p>Dat was al veel eerder in de Romeinenbrief door Paulus betoogd, namelijk dat God geloof rekent tot rechtvaardigheid. Zoals ooit Abram al ondervond toen hij naar buiten geleid werd en de nachtelijke hemel aanschouwde. God had tegen deze kinderloze oude man, wiens vrouw bovendien onvruchtbaar en op leeftijd was, gezegd: "Zo zal jouw nageslacht zijn, zo talrijk als de sterren aan de hemel." En dan staat er: "Abram geloofde God." Er staat direct achter dat het hem tot rechtvaardigheid gerekend werd. Abram was een rechtvaardige voor God. Waarom? Er werd niets van hem gevraagd en hij deed ook helemaal niets, maar hij geloofde wat God had gezegd: "Als U dat belooft, dan gaat U dat doen." Kijk, dat is geloof. Geloof wil zeggen dat je je toevertrouwt aan God die belooft, wetende dat Hij het gaat vervullen.⟨/p>
⟨p>In vers 31 maakt Paulus het contrast met Israël: "Israël echter, najagende een wet van rechtvaardigheid, is aan de wet niet toegekomen." Ze zijn zo druk in de weer om middels een wet rechtvaardig voor God te worden en te leven, en Paulus zegt dat ze juist daardoor niet aan de wet zijn toegekomen. Waarom is dat zo? Het antwoord staat in vers 32: omdat het niet uitgaat van geloof, maar vanuit werken. Daarom hebben ze zich ook aan de steen des aanstotels gestoten. Dat wil zeggen dat ze zijn gestruikeld over de rots, namelijk over de Messias.⟨/p>
⟨p>Het gaat mij vooral om dat antwoord: waarom is Israël niet aan de wet toegekomen? Omdat ze niet uitgingen van geloof. Zij meenden dat ze de wet moesten doen om rechtvaardig voor God te leven, terwijl het in de wet ten diepste helemaal niet om werken gaat in de zin van 'dingen moeten doen', maar om God die belooft. Zelfs de woorden "gij zult" betekenen niet "je moet", maar het is een aankondiging: "je zult". Zoals tegen Abraham gezegd werd: "Je zult een vader van vele volkeren worden." Dat was geen opdracht, dat was een belofte. In feite is de hele wet vol van beloften. "Gij zult de Heere uw God liefhebben" en "gij zult uw naaste liefhebben" zijn geen opdrachten, het zijn beloften die God geeft. Als je uitgaat van geloof, dan zeg je: "Als U dat belooft, dan gaat U dat ook vervullen."⟨/p>
⟨p>Eenmaal komt Israël ook tot die ontdekking van geloof en van die belofte. Dan ontdekken ze de wet pas echt; dan wordt de bedekking van de wet weggenomen. Dat is wanneer het nieuwe verbond in vervulling zal gaan en gevestigd zal worden. Dan zal de wet geen last meer zijn op hun schouders, maar dan zal de wet geschreven zijn in hun hart. Dan hebben ze de wet lief, omdat het een belofte voor hen is geworden. Dan is het helemaal geen last meer, maar dan verblijden ze zich in een God die belooft. Dat ze dan dingen mogen doen, wordt een voorrecht. Dat is een complete omkering: niet werken, maar geloof.⟨/p>
⟨p>Deze hoofdman had dat begrepen, net als de Kananese vrouw. Zij waren niet bezig met werken. Zij keken naar de Heer en zij wisten: Hij is bij machte, al is het door slechts één woord, om die slaaf van mij of die dochter van de Kananese vrouw te genezen. Zijn woord is genoeg, Hij is bij machte. Dat is wat geloof is. Geloof kijkt niet naar zichzelf en is niet bezig met zichzelf; geloof richt zich op de Heer en wat Hij kan. Zodra geloof weer iets wordt van een prestatie, zoals dat in de christelijke wereld vaak het geval is, gaat het mis. Men heeft van geloof weer een prestatie gemaakt: "Ik geloof, ik heb voor Jezus gekozen." Dan is geloof via een achterdeurtje alsnog weer een werk geworden, een verdienste waardoor jij beter zou zijn. Maar dat is juist wat geloof niet is. De Heer heeft je dingen duidelijk gemaakt, Hij heeft jouw hart en je ogen geopend, en je mag Zijn beloften zien, verstaan en daaruit leven. Dat is een totaal andere wereld en een totaal andere beleving.⟨/p>
⟨p>Deze Romeinse hoofdman had het begrepen. Er staat vervolgens dat zij die gezonden waren — die vrienden dus — terugkeerden naar het huis en de slaaf gezond vonden. In het evangelie van Mattheüs staat dat de man in datzelfde uur gezond was geworden. Hieruit blijkt dat enkel door een woord, net als bij de Kananese vrouw, het wonder was geschied. Kijk, daar is geloof en daarover verwonderde de Heer zich. Waar ik in dit verband vooral de aandacht op wil vestigen, is het feit dat het in beide gevallen waarbij sprake is van dat grote geloof, om heidense mensen ging. Het ging niet om vrome of godsdienstige mensen, maar om mensen die alles wisten van het vermogen van God. Daar spraken ze van en daar hadden ze achting, waardering, respect en alle verwachting van. Dat is wat geloof is. Inderdaad, de Heer hoefde maar één woord te spreken en de jongen was genezen.⟨/p>
⟨p>Daar wilde ik het voor nu even bij laten. De volgende keer hoop ik de geschiedenis van de jongeling te Naïn met jullie te bespreken. Tot zover, hartelijk dank voor de aandacht. Ik wens u al het goede en Gods zegen.⟨/p>