⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>De Bergrede of de Veldrede? Achtergrond en Structuur in Lukas⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Vanavond gaan we verder met Lukas 6 en we hopen het aan het einde van deze avond ongeveer afgesloten te hebben. We gaan nu het gedeelte bespreken dat bekendstaat als de bergrede, maar zoals u ziet heb ik die term tussen aanhalingstekens geplaatst. Dat heeft in de eerste plaats een reden: de term 'bergrede' staat nergens als zodanig in de Bijbel. Bovendien is die term eigenlijk niet ontleend aan Lukas, maar juist aan het Matteüs-evangelie, waar we dezelfde rede en hetzelfde onderwijs vinden.⟨/p> ⟨p>Ik moet er wel bij zeggen dat het onderwijs in Matteüs 5 aanzienlijk uitgebreider is. In Matteüs 5 lees je dat Jezus de schare waarnam, de berg opging en ging zitten. Zijn discipelen kwamen tot Hem, Hij opende Zijn mond en onderwees hen. Dan volgen eerst de beroemde zaligsprekingen, waar we het de vorige keer over hebben gehad. In Matteüs begint dit onderwijs in hoofdstuk 5 vers 1 en het eindigt in hoofdstuk 7. Het zijn drie tamelijk lange hoofdstukken waarin dat onderwijs gegeven wordt.⟨/p> ⟨p>In Lukas is dit echter het hele gedeelte; het is aanzienlijk korter, nog niet eens een half hoofdstuk. Als je alleen het Lukas-evangelie zou hebben, zouden we het niet eens met recht een bergrede kunnen noemen. In Lukas 6 vers 17 lezen we namelijk dat Hij eerst op de berg was geweest en daarna met hen afdaalde. Hij stond op een vlakke plaats. Dat hoeft niet per se in het dal geweest te zijn, maar op een vlakte, wat in principe ook een hoogvlakte op de berg kan zijn. 'Op de berg' kan immers allerlei dingen betekenen: het kan betekenen dat je op de top bent, maar ook op een vlakte halverwege de berg.⟨/p> ⟨p>Trouwens, dat is geen argument op zich, maar als je nu naar Israël gaat, kun je nog steeds naar de Berg van de Zaligsprekingen gaan. Die plek wordt aangewezen als de meest voor de hand liggende locatie waar dit moet hebben plaatsgevonden. Het is een lieflijke plek met een geweldig uitzicht over het meer. Maar zoals ik al zei: helemaal hard te maken is het niet, omdat er geen precieze locatie wordt gegeven. Het was bij het Meer van Gennesaret, maar dat zegt natuurlijk niet voldoende. In het Matteüs-evangelie staat echter uitdrukkelijk dat het is uitgesproken op de berg, terwijl Lukas schrijft dat Hij met hen afdaalde en op een vlakke plaats stond. De mensen kwamen tot Hem om Hem te horen en om genezen te worden van hun ziekten.⟨/p> ⟨p>In vers 20 hief Hij Zijn ogen op naar Zijn leerlingen en zei: "Gelukkig zijn de armen." Daar begint wat in Matteüs heel duidelijk op de berg gesitueerd wordt. In Lukas blijkt dat niet zozeer; sterker nog, als je alleen dit evangelie zou hebben, zou je zeggen dat het op een vlakke plaats plaatsvond. Vandaar dat men het in dit verband ook wel de vlakte-rede of de veldrede noemt. Maar dat wekt weer de suggestie alsof het een andere rede zou zijn, en ik geloof niet dat er enige reden is om het op die manier te benoemen. Lukas geeft gewoon minder informatie, zijn verslag is veel korter en hij vertelt simpelweg niet precies waar het was. Daarom noem ik het toch eigenwijs de bergrede, precies zoals Matteüs dat ook aanwijst.⟨/p> ⟨p>Laten we nog even kijken naar de structuur van dat onderwijs zoals Lukas het beschrijft. In het Duits wordt het ook wel de 'Bergleer' genoemd, het onderwijs dat Hij daar op de berg gaf. De opbouw is als volgt: het begint in vers 20 tot 26 met de zaligsprekingen en de 'wee-woorden'. "Gelukkig de armen, gelukkig degenen die hongeren naar gerechtigheid, gelukkig de zachtmoedigen", enzovoort. Maar er wordt ook een "wee" uitgesproken over bepaalde groepen. Dan volgt vers 27 tot 38; elf verzen die gaan over discipelschap. In vers 39 wordt er een gelijkenis gegeven, vers 40 gaat weer over discipelschap en in de verzen 41 tot 45 volgt vervolgens weer een gelijkenis. Ten slotte eindigt het met de tweedeling waar het ook mee begon, namelijk met het fundament enerzijds en degenen zonder fundament anderzijds.⟨/p> ⟨p>U ziet hier echt een duidelijke structuur waarbij de inleiding overeenkomt met het slot door die tweedeling. Het tussengedeelte is een afwisseling van discipelschap en gelijkenissen. We noemen dat een inversie; het is naar binnen gekeerd. Het eindigt zoals het begon, en daartussen heb je het onderwijs met de twee gelijkenissen. Dat is in het kort de structuur van dit gedeelte.⟨/p> ⟨p>Dan gaan we nu aan de slag met de precieze inhoud. "Maar tot jullie," zegt de Heer Jezus dan, "die mij horen..." Inmiddels heeft Hij Zich afgezonderd van de schare. Dat zagen we in het Matteüs-evangelie trouwens ook al: Hij laat de scharen voor wat ze zijn en gaat wat hoger de berg op, waarna de discipelen tot Hem komen. Tot hen spreekt Hij ook die zaligsprekingen uit. "Gelukkig zijn degenen die mij horen." Dit betekent trouwens ook dat dit onderwijs niet zomaar aan de wereld wordt gegeven, zelfs niet aan Israël in zijn geheel. Het is gericht aan degenen die oren hebben om te horen; die daar specifiek geopende oren voor hebben. Tot jullie die mij horen, zeg ik deze woorden.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="464" title="Speel af vanaf 07:44">▶ 07:44⟨/button> ⟨span>Heb Je Vijanden Lief: Gods Strategie Om Vijanden met Zich te Verzoenen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Heb jullie vijanden lief en doet wel aan degenen die jullie haten. De woorden "heb je naaste lief" zijn bekend; in het jodendom wordt dat vaak de samenvatting van de hele tora genoemd: God liefhebben boven alles en je naaste, degene die het dichtst bij je staat, als jezelf. Maar hier gaat het nog veel verder. Eigenlijk is dat heel karakteristiek voor deze hele rede, deze Bergrede: de Heer Jezus is heel extreem in de wijze waarop Hij onderwijs geeft. Hij doet er als het ware nog een schepje bovenop. Dat doet Hij omdat Hij het heel erg in het licht stelt van wie God is. We zullen dat later ook zien, dat wanneer Hij die instructies geeft, Hij dat iedere keer motiveert met: "Ja, maar zo is jullie God ook." En dat geldt hier trouwens ook. Want feitelijk zou je haast denken dat dit Paulus is die dat zo naar voren brengt.⟨/p> ⟨p>Heb je vijanden lief, zoals God de vijandige wereld liefheeft en, sterker nog, de vijandige wereld weer met Zich verzoent, vrede maakt en vijanden tot vrienden maakt. Heb jullie vijanden lief en doet wel aan degenen die jullie haten. Het stond ook al een paar verzen eerder; daar staat: "Gelukkig zijn jullie wanneer de mensen jullie zullen haten en smaden, en jullie naam zouden uitwerpen als slecht." Hoezo? Vanwege de Zoon van de mens. Het gaat dus ook om het getuigenis dat ze hebben. Ze hebben niet alleen oren, maar ze spreken daar ook over, en dat roept nu eenmaal verzet, haat en vijandschap op. Maar de Heer zegt: "Vergeld dat nou niet met gelijke munt. Haat ze niet." Integendeel, God heeft... dat is nu even mijn invulling, maar dat is wat je elders vindt: "Heb je vijanden lief en doe zelfs wel aan degenen die jullie haten." Zij haten jullie, maar doe hen wel.⟨/p> ⟨p>Trouwens, afgelopen zondag — daarom staat het me nog zo voor de geest — heb ik op Urk gesproken. Toen ging het ook over de laatste woorden in Romeinen 12, over dat als je vijand honger heeft, je hem te eten moet geven en als hij dorst heeft, je hem een beker water moet geven. Dan staat erbij: "Zodoende zul je vurige kolen op zijn hoofd stapelen." Het idee is dat op die manier de vijandschap wegsmelt. Als jij je vijand eten geeft wanneer die vijand honger heeft, dan wordt het motief voor die vijand om zijn vijandschap te handhaven eigenlijk onmogelijk gemaakt. Degene die hij haat en vijandig gezind is, geeft hem brood nu hij honger heeft. Ja, dan kun je niet langer vijand blijven. Het is precies wat Jozef ooit in Egypte deed met zijn broers. Zijn broers waren hem vijandig, en wat heeft hij gedaan? Hij heeft ze eten gegeven, en zo heeft hij hen ook met zich verzoend.⟨/p> ⟨p>Dus er zit eigenlijk ook een goddelijke strategie in. Dit is niet passief, geen lijdzaamheid of een soft karakter. Integendeel, dit is heel krachtig. Als je in staat bent je vijanden zo wel te doen en degenen die je haten lief te hebben en dat daadwerkelijk te bewijzen, dan gaat daar een enorme geestelijke kracht van uit. Als je dat kunt — het is niet menselijk, dat weet ik, het is goddelijk — dan is dat de wijze waarop God ook opereert en werkt. En dat is wat hier tegen de discipelen gezegd wordt. We zullen het er nog wel vaker over hebben, wellicht vanavond ook; ik weet niet in hoeverre dat nog meer ter sprake komt. Maar kijk, het is natuurlijk zo dat, zoals we al heel vaak hebben overwogen, het onderwijs dat de Heer Jezus gaf onderwijs aan Israël was. Dat is waar. Het was niet aan de natiën; daarvoor moeten we bij Paulus wezen. Dat neemt niet weg dat er ontzettend veel overlap is in het onderwijs. Er is onderscheid, waarvoor akte; ik denk dat het ontzettend belangrijk is om dat te zien. Maar ik heb wel eens de indruk dat sommige mensen dingen soms overdrijven, alsof er alleen maar verschillen zijn. Dat is niet waar, er is ook heel veel overlap. Bijvoorbeeld het onderwijs dat hier gegeven wordt over het vijanden liefhebben en weldoen aan degenen die jullie haten, dat is ook zo paulinisch. Lucas, die dit heeft opgetekend, was per slot van rekening Paulus' medewerker. Dus ik denk dat het net zo belangrijk is om ook dat te zien en te onderkennen.⟨/p> ⟨p>Zegent — weer zo'n woord — zegent wie jullie vervloeken. Exact dezelfde dingen die Paulus zegt; vrijwel woordelijk zelfs hetzelfde als wat hij in Romeinen 12 naar voren brengt. Mensen vervloeken je, zegen hen, precies zoals God dat ook doet. En bidt omtrent degenen die jullie smadelijk behandelen. Ja, dat is niet de taal van mensen. Laten we wel wezen: dit is niet des mensen om zo te reageren als je onterecht gesmaad en vervloekt wordt en vijandschap ontmoet. Wat doe je dan normaal gesproken? "Nou, ik zal ze leren!" Dat is heel gebruikelijk. Maar precies het tegenovergestelde wordt hier door de Heer Jezus onderwezen: "Nee, doe dat nou niet." Of eigenlijk zegt Hij niet zozeer "doe dat niet", Hij zegt hoe je het wél zou doen, namelijk vanuit goddelijke ogen: "Zegent wie jullie vervloeken." Wat ik zo mooi vind, is dat als God zoiets van je vraagt, als Hij dat tegen je zegt — want het staat hier als een soort gebiedende wijs — dat Hij dat niet vraagt zonder het zelf in je hart te willen bewerken.⟨/p> ⟨p>Dat heb ik persoonlijk meegemaakt. Ik heb mijn stiefmoeder verschrikkelijk gehaat, van mijn kop tot aan mijn tenen. En toen kwam ik tot geloof. Het enige wat ik zei was: "Nou ja Vader, ik kan haar niet vergeven, maar U heeft mijn hart, U mag ermee doen wat U wilt." En God heeft al die haat, die brok van jaren, gewoon zo uit mijn hart getild. Dat is geweldig, dat kan ik je niet beschrijven. Ik geloof ook dat op het moment dat je Hem gaat leren kennen, Zijn liefde in je hart wordt uitgestort; dat zegt Paulus ook in Romeinen 5. Je leert God kennen, en als je God leert kennen, dan ga je Hem ook weerspiegelen. Dan wordt het ook heel logisch, want zoals Hij jou behandelt of de wereld aanziet, zo ga jij je dan ook opstellen. Eigenlijk is dat heel logisch.⟨/p> ⟨p>Men zegt trouwens wel dat de wijze waarop wij andere mensen bejegenen alles te maken heeft met ons godsbeeld. De wijze waarop wij God zien, heeft een direct verband met de wijze waarop wij met mensen omgaan. Daarom is — maar dat is nogmaals een onderwerp apart — de hele doctrine van de hel, waarbij er eindeloze verdoemenis rest als jij je niet bekeert of niet doet wat van je gevraagd wordt, een leer die je hart verhardt als je die in je hart opneemt. Je kunt dat ook alleen maar zeggen als je hart verhard is, anders kun je dat niet eens over je lippen krijgen. En het is logisch dat als je dat denkt, je je ook echt verhard gaat opstellen naar de anderen toe. Net zo goed als dat de boodschap van Gods liefde en hoe Hij de wereld verzoent, je hart zacht maakt. Dat maakt ook dat je anders gaat kijken naar de mensen om je heen. Logisch. Het verandert je hele denken, de manier waarop je kijkt en daardoor ook inderdaad je handelen. Maar het is inderdaad van binnenuit. Ik moet er al zo aan denken — het komt vanavond niet ter sprake, maar je leest in het Matteüs-evangelie die woorden, ook in de Bergrede: "Jullie dan zullen volmaakt zijn, gelijk uw hemelse Vader volmaakt is."⟨/p> ⟨p>Nou, let nou op: wat heeft men daarvan gemaakt? "Gij zult volmaakt zijn, gelijkerwijs uw hemelse Vader volmaakt is." Dan wordt het een belofte – want dat is wat het is: "gij zult" is een belofte. Dan wordt dat een last, en ik kan je vertellen: dat is een last die je niet kunt dragen. "Gij zult volmaakt zijn..." Weet je, als je daar je best voor gaat doen, dan zul je merken dat je het niet kunt en, als tweede, dat je gefrustreerd raakt. Want als je het desondanks toch probeert, word je alleen maar gefrustreerd.⟨/p> ⟨p>Terwijl, als je weet: mijn hemelse Vader is volmaakt, en Hij zegt: "Jullie zullen volmaakt zijn" – niet als een vraag, ook niet als een opdracht of een commando om het te proberen, nee, als een aankondiging: "Jullie zullen volmaakt zijn." Hij belooft het, maar dan moet Hij het ook uitwerken. Nou ja, dat is wat jij bedoelt: Hij werkt dat dan ook uit.⟨/p> ⟨p>En weet je wat dan geweldig is? In plaats van dat je gefrustreerd raakt omdat je iets probeert wat je niet kunt, word je op voorhand blij. Omdat je iets niet hoeft te doen wat je ook helemaal niet kunt doen. Je weet: wat ik niet kan, kan Hij wel. Want mijn onvermogen staat Hem niet in de weg. Als Hij dat belooft, dan doet Hij dat, en dus dank ik op voorhand dat Hij dat doet.⟨/p> ⟨p>Ja, zo'n woord als "jullie zullen volmaakt zijn gelijk mijn Vader volmaakt is", dat is een geweldige belofte. Het is eigenlijk een waarheid die je meteen al zo verheft boven al het geprobeer en gestuntel wat een mens dan opbrengt en waar ik geen ene cent voor geef. Met al je vroomheid en je geprobeer lukken zulke dingen niet. En het geweldige vind ik ook als we het hierover hebben: in feite wijst de Heer bij al die instructies die Hij geeft omhoog naar Zijn hemelse Vader.⟨/p> ⟨p>Goed, laten we nog even verder lezen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1176" title="Speel af vanaf 19:36">▶ 19:36⟨/button> ⟨span>De Andere Wang Toekeren en Onrecht Verdragen Vanuit Goddelijke Kracht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Slaat iemand jou op de wang, op de kaak? Bied ook de andere aan. Hier zie je trouwens precies dat dit niet passief is. Er is geen oproep om passief te lijden; het is in feite een actief antwoord, namelijk in liefde. Slaat iemand jou op de wang? Het gaat hier eigenlijk om een slag met de rug van de hand. Dat blijkt niet zozeer hieruit, maar in Matteüs gedenk ik... slaat iemand u op de... nou, ik moet even goed nadenken hoor. Maar het staat er ook weer heel onlogisch: op je rechterwang. In ieder geval, ik weet even niet hoe het er precies staat, maar als je dat concreet doet, dan betekent dat dus – als we ervan uitgaan dat iemand rechtshandig is – dat je met de rug van de hand getroffen wordt. Dat is een daad van verachting. Nou, als iemand dat doet, bied dan ook de ander aan.⟨/p> ⟨p>Hier zie je precies wat ik zojuist bedoelde: dit is geen passieve lijdzaamheid. Dit is juist een heel krachtig en actief antwoord. Iemand doet dat? Dit is in feite provocatie. Als iemand dat doet, provoceert hij je in de zin van: hij lokt een reactie uit. Maar dit is niet normaal. Als dat gedaan wordt en iemand reageert zo, dan spreekt daar zo enorm veel geestelijke kracht en moed uit. Bied ook de ander aan. En nog een voorbeeld in feite van dezelfde orde: neemt iemand jouw bovenkleding af, je mantel? Verhinder ook dan niet het onderkleed. Ja, ik weet niet of dat echt... nee, het is niet het ondergoed trouwens hoor, denk ik. In de NBG-vertaling staat 'het hemd'. Ja, ik heb 'het onderkleed'. Het hemd is nader dan de rok, ja. Het idee is natuurlijk dat als iemand al iets van je afpakt, je de ander dan niet eens hindert om zelfs nog meer weg te nemen. Het is in feite van dezelfde orde als wanneer iemand je in verachting op de wang slaat en je hem ook de andere wang toekeert.⟨/p> ⟨p>"De taal is heel erg overdreven," zou je kunnen zeggen. Ja, ik ben het met je eens, dat is trouwens ook wel een soort van stijlfiguur waarbij gebruikgemaakt wordt van de overdrijving. Dat is Joods. Wij Nederlanders hebben meestal – je ziet dat soms ook in andere talen – juist de understatement, waarbij het eigenlijk onderkoeld gezegd wordt. Je hebt de overdrijving, dat is een soort idioom, maar je hebt ook de understatement. Bijvoorbeeld als iemand in Amerika jou een compliment geeft: "Wauw, geweldig! Je had het niet veel beter kunnen doen!" Je hebt wat meer ervaring met die Amerikanen. Maar als je in Friesland bent, in het noorden van Nederland, is het denk ik nog sterker. Dan heb je een prestatie geleverd en dan zeggen ze: "Het kon minder." Weet je wel? En dat is dan een groot compliment. Nou, dat is dus de understatement, de onderdrijving zeg maar. Door iets nog wat erger te maken, versterk je het. Conferenciers maken ook heel vaak gebruik van dat idioom, van dat taaleigen, om het nog even sterker aan te zetten, juist om je punt des te helderder te maken. Deze voorbeelden zijn inderdaad zo duidelijk. Ik heb er een beetje moeite mee om over 'overdrijven' te spreken, want het suggereert een beetje alsof we het daardoor minder serieus zouden nemen. Maar ik begrijp je punt en ik denk dat het helemaal waar is.⟨/p> ⟨p>En dan lezen we verder: "En aan ieder die jou vraagt, geef." Er staat trouwens niet eens bij wat, maar in feite is de gedachte hier de grondhouding die je aanneemt: dat royale. Ja, dat royale staat hier ook. En van degene die de dingen die van jou zijn wegneemt – het gaat nog verder, niet alleen maar iets vraagt, maar van jou wegneemt – vraag het niet eens terug. Weer eventjes een link leggend met wat Paulus naar voren brengt in datzelfde Romeinen 12 waar ik eerder al uit citeerde. Daar staat ook: "Wreek jezelf niet." Wreken heeft te maken met opkomen voor je rechten. Eigenlijk is wreken in de Bijbel rechtsherstel. Nou, maar wie gaat daarover? Moet ik mijn eigen recht herstellen? Nee, er staat: "Wreek jezelf niet." De nadruk ligt erop dat wraak prima is, dat staat er ook hè: "Wreek jezelf niet, geliefden, maar geeft plaats aan de toorn, want er staat geschreven: 'Aan Mij komt de wraak toe, Ik zal het terugbetalen, zegt de Heer.'" Met andere woorden: er is plaats voor toorn en er is ook plaats voor wraak, maar doe dat niet voor jezelf. Laat dat aan God over.⟨/p> ⟨p>Trouwens, Hij heeft hier op aarde ook een instantie gegeven: een tornende wreekster. Dat staat trouwens niet in Romeinen 12, maar in Romeinen 13. Die heeft Hij ingesteld als een tornende wreekster over degene die kwaad bedrijft. Dus in feite heeft God Zelf Zijn voorzieningen ook hier op aarde daarvoor getroffen. De overheid moet wraak oefenen en recht handhaven. Maar dan zie je trouwens ook dat zulke woorden uit de bergrede niet politiek zijn; ze zijn niet bestemd voor de overheid. Het gaat hier over het individu en het gaat hier speciaal over de gelovige die wandelt in geloof. En als je dan te maken krijgt met onrecht of dingen worden van je afgepakt, nou, wreek jezelf nou niet. Geef het over aan Hem die rechtvaardig oordeelt. En de Heer zegt – en dat is het geweldige, daarin zie je ook tevens het geheim van die geestelijke kracht – namelijk het vertrouwen dat je hebt: ach, mensen kunnen het van mij afpakken, maar ik ken een Heer die alle onrecht gaat rechtzetten en bovendien alles waarin ik nu tekortgedaan word, gaat Hij terugbetalen.⟨/p> ⟨p>Als je die overtuiging hebt, geeft dat je zo'n kracht om nu onrecht te verdragen. Dus dit is geen zwakheid, zo van over je heen laten lopen alsof je een doetje bent. Dit is echt ultieme geestelijke kracht. Dat je in staat bent om dat onrecht allemaal te verdragen, omdat je de overtuiging hebt: er is er Eén die alles rechtzet en ook op Zijn tijd weer recht verschaft. Ik had het eerder over Jozef. Het geheim van het leven van Jozef is ook absoluut dat die man heeft geleefd uit geloof. Hij heeft vertrouwd op zijn God. Hij wist: er wordt mij onrecht aangedaan door mijn broers en ik word verkocht als een slaaf, en ik kom in Egypte en daar wordt mij weer onrecht aangedaan in het huis van Potiphar. Maar God maakt de dingen wel goed. Dat geeft je zo'n rust, maar het geeft je ook het vertrouwen in een goede afloop, want je hebt een God – een God met allemaal hoofdletters – die dat allemaal in handen heeft en het allemaal goed maakt. Ja, dus dan kun je het verdragen als iemand dingen van je wegneemt. En dan hoef je het niet eens terug te vragen, want dan weet je: ach, laat maar, het komt goed. En dan kan dat zelfs met vreugde. Dit is nogmaals niet menselijk, maar dit is wel wat Gods Woord en Zijn Geest zo in jou kunnen uitwerken.⟨/p> ⟨p>Vers 31 is een bekend woord trouwens, hoewel wij vooral de negatieve versie kennen: "En zoals jullie willen dat de mensen zouden doen met jullie, doet met hen evenzo." Dit noemen ze ook wel de gulden regel, maar met dat verschil dat dit de positieve versie is. Want wij kennen de versie: "Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet." Rijmt ook nog mooi in het Nederlands. Maar dat is negatief. Wat jij niet wilt dat jou geschiedt, doe dat dan ook niet aan de ander. Hier is het: wat jij wilt dat mensen met jou doen, nou, doe dat dan gewoon ook met anderen. Dat is in feite heel redelijk. Anders meet je feitelijk met twee maten.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1791" title="Speel af vanaf 29:51">▶ 29:51⟨/button> ⟨span>Boven het Menselijke Uit: Genade en Geven Zonder Berekening⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En indien jullie liefhebben... Ja, weer zoiets. Eigenlijk klinkt hier een vraag: "Indien jullie degenen liefhebben die jullie liefhebben, wat voor gunst is dat?" Als ik het idee heb om alleen degenen lief te hebben die mij ook liefde bewijzen of vriendelijk tegen me zijn, is dat dan zo bijzonder? Is dat een gunst? Er staat hier het Griekse woord ⟨em>charis⟨/em>. Dat kennen we allemaal, want meestal wordt dat vertaald met genade. En genade is vreugde, nietwaar? Je wordt blij gemaakt zonder dat je er aanspraak op kunt maken; je krijgt het zomaar. Dat is in feite heel breed. Het woord 'gunst' is eigenlijk een prachtige weergave van wat genade is: je ontvangt een gunst en dat maakt je blij. Alles wat je van God ontvangt, is een gunst. Maar als ik alleen degenen liefheb die mij liefhebben, dan is dat geen gunst. Dat is eigenlijk een logische vanzelfsprekendheid; het is bijna 'voor wat hoort wat'.⟨/p> ⟨p>Daarom zegt de Heer ook: "Immers ook de zondaars doen dat." Zondaars zijn in dit verband degenen die niet leven in geloof. Waar God geloof rekent tot rechtvaardigheid, rekent Hij ongeloof tot onrechtvaardigheid, en dat is zonde. De zondaars hebben degenen lief die hen liefhebben. Ik zou zeggen: gelukkig wel! Anders zou het helemaal een puinhoop wezen in de wereld als zelfs dat er niet zou zijn. Als mensen jou goed bejegenen, is het normaal dat jij dat ook met hen doet. In de wereld is dat niks bijzonders; dat is geen genade. In feite gaat het in dit hoofdstuk om dat 'extra', om veel meer te doen, precies zoals God dat doet.⟨/p> ⟨p>Kijk naar vers 33: "Want indien jullie goed doen aan degenen die jullie goed doen, wat voor gunst is dat?" Is dat genade? Nee, het is helemaal geen genade, het is normaal. Zelfs de zondaars doen exact hetzelfde. Dit is de normale praktijk in de wereld en ook de wereld veroordeelt het als het anders is. Het is dus niks bijzonders. Nee, weet je wat wel bijzonder is en wat écht genade is? Dat is wanneer je degenen liefhebt die jou níét liefhebben, of degenen die jou haten. Dat je desondanks genade geeft, goeddoet en degenen zegent die jou vervloeken. Dat is dat 'extra'. Dat is ook wat niemand verwacht. Als iemand jou uit verachting een klap geeft en jij keert hem de andere wang toe, dan is dat niet des mensen; dat is niet normaal. Maar dat is precies wat God wél doet. Ik zeg het bewust zo: het is niet zozeer wat God van ons verwacht – dat klinkt mij veel te wettisch – maar het is hoe God Zichzelf opstelt en wat Hij uit kan werken in ons leven. Natuurlijk gaat het hier specifiek over Israël en de Bergrede, maar de principes die hieronder liggen zijn ook voor ons wel degelijk heel herkenbaar. In deze hele rede zou ik zomaar linken kunnen leggen met het onderwijs van de apostel Paulus voor de natiën.⟨/p> ⟨p>Nog een voorbeeld: "Indien jullie zouden lenen bij wie jullie hopen te ontvangen, wat voor gunst is dat?" Alweer die vraag. Is dat zo bijzonder? Je leent iets met een gedachte die heel afgepast en berekenend is. Je hebt het in feite al helemaal 'dichtgetimmerd', zoals wij dat in het Nederlands zo mooi zeggen. Er kan niets misgaan, want je krijgt het gewoon weer terug. Ik wil niemand beledigen, maar dat afgepaste heeft iets heel calvinistisch, die 'ons-ben-zunig'-mentaliteit. Je geeft alleen met het oogmerk dat je het terugkrijgt. Er staat ook bij: "Ook zondaars lenen aan zondaars, opdat zij evenveel zouden terugkrijgen." Dat is handig; je geeft om er uiteindelijk zelf weer profijt van te hebben. Dat is heel berekenend geven. Uiteindelijk geef je dan niet zozeer aan de ander, maar vooral aan jezelf via een omweg. Als iemand jou iets vraagt en jij timmert het meteen dicht met de vraag wanneer en hoeveel je terugkrijgt... nee, geef het gewoon maar. Of je het terugkrijgt of niet, dat is de gedachte. Je geeft het niet met het oogmerk dat je het weer terugkrijgt. Dat is ruimhartig en royaal. 'Royaal' is trouwens een mooi woord, want het betekent eigenlijk koninklijk.⟨/p> ⟨p>Soms hoor je wel eens over giften aan de kerk: uiteindelijk kun je het aftrekken bij de belastingdienst, dus je krijgt weer wat terug. Dan schrap je weer wat van de belasting af door die gift aan de kerk. Ik aarzel een beetje om voorbeelden uit de eigen praktijk te geven, want dat komt al gauw veroordelend over, maar het gaat om de gedachte in het algemeen en om dat te herkennen. Waarom geef je? Geef je gewoon? Dat is 'om niet', dat is genade. Je geeft gewoon om niet en niet met een bepaalde bijbedoeling. Ik denk dat iedereen dat wel herkent in zijn eigen leven. Als iemand zegt: "Goh, wat leuk!", en ik zeg: "Joh, je mag het hebben", dan geef ik het gewoon weg. Maar als iemand vraagt of hij het mag lenen en ik denk: "Ik heb het zelf nog nodig", dan schrijf ik het op.⟨/p> ⟨p>Hier wordt gesproken over iets lenen aan een arme. In Israël was het zo geregeld dat bij het aanbreken van het sabbatjaar het geleende werd kwijtgescholden; het was dan sowieso verjaard. Dat kan iemand heel 'knijperig' maken door niets uit te lenen wanneer dat jaar nadert, omdat je het dan helemaal niet meer terugkrijgt. Dan geef je niet meer royaal. Als een arme je iets vraagt en je timmert het helemaal dicht met voorwaarden om er zeker van te zijn dat je het terugkrijgt, in plaats van dat je het de ander gunt en vertrouwt op zijn intenties, dan is dat wat 'knijperig'. Dat is geen genade, dat is niet 'om niet'.⟨/p> ⟨p>Er is een kort Joods verhaal over iemand die geld tekortkomt. In die video wordt goud uitgeleend met de boodschap: "Kijk maar wanneer je het terugbetaalt." Wanneer die persoon na verloop van tijd weer goud heeft en het terugbrengt naar de man die het hem geleend heeft, zegt deze: "Houd dat geld maar, met één restrictie: op het moment dat iemand anders jou vraagt om iets te lenen, dan geef je het weg." Snap je?⟨/p> ⟨p>Nu volgt eigenlijk de samenvatting van het voorgaande. In een paar zinnen brengt de Heer nog eens terug wat Hij in de afgelopen verzen naar voren heeft gebracht: "Maar heb jullie vijanden lief en doet goed, leen uit zonder terug te verwachten." Zonder dat alles dus helemaal dichtgetimmerd is. Dat is met name de gedachte: dat je het uitleent zonder dat je zelf daarin nog een risico wilt lopen, maar dat je het echt geeft voor de ander.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2465" title="Speel af vanaf 41:05">▶ 41:05⟨/button> ⟨span>Zoonschap en het Representeren van een 'gebruikersvriendelijke' en Royale God⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ik heb het even onderstreept: jullie zullen zonen van de Hoogste zijn. Zowel de NBG als de Statenvertaling zeggen hier 'kinderen', maar dat is iets anders. Een kind is wat anders dan een zoon; kindschap is iets anders dan zoonschap. Zoonschap is een positie waarin je gesteld wordt. Je wordt geboren als kind, maar je wordt tot zoon gesteld, feitelijk op de leeftijd dat je volgens de wet meerderjarig bent. Dat heeft ook met erfrecht te maken; je bent dan in staat om de erfenis van je vader te ontvangen en te beheren, en in feite je vader voort te zetten en hem te vertegenwoordigen. Vandaar dat ik het zo samenvat: zoonschap is een positie waarin je gesteld wordt. In het Grieks kun je dat ook heel duidelijk zien; daar zit een woord voor, ⟨em>zoonstelling⟨/em>. Dat is een positie waarin de vader vertegenwoordigd wordt. In feite leeft de vader voort in de zoon. Er is een bepaalde leefstijl die daarbij hoort: wanneer die zoon een ⟨em>barmitswa⟨/em> wordt, dan wordt hij een zoon voor de wet. Dat is wat de term ook betekent. Vanaf dat moment vertegenwoordigt hij de vader. Kijk, een kind ontvangt liefde van de vader, maar een zoon geeft ook liefde en wordt in een positie gesteld dat hij de vader vertegenwoordigt en representeert. Daarmee is hij, in het kader van het erfrecht, een erfgenaam. Een zoon is een erfgenaam, zo staat het trouwens letterlijk ook in Galaten 4.⟨/p> ⟨p>Zo ben je een zoon van de Hoogste en vertegenwoordig je daarmee de Allerhoogste, God Zelf. Wat ik al een paar keer eerder aangaf: de motieven die hier worden gegeven voor de instructies, zijn ten diepste iedere keer de reflectie van wie God is. Dat zie je hier weer. Als jullie je zo opstellen, dan zul je zonen zijn van de Allerhoogste; dan vertegenwoordig je Hem met recht. Omdat Hij — en nu ga ik een heel vreemd woord gebruiken — omdat Hij 'gebruikersvriendelijk' is voor de ondankbaren en boosaardigen.⟨/p> ⟨p>Gebruikersvriendelijk. Ik wil aankomende... nee, niet aankomende zondag, maar dan spreek ik in Zoetermeer nog een keer over 'Edel'. Volgende week zondag spreek ik in Rotterdam en — ik zeg het nog wel met een klein voorbehoud — waarschijnlijk krijgt die toespraak de titel 'Gebruikersvriendelijk'. Ik ga het dan hebben over dit Griekse woord, ⟨em>Chrestos⟨/em>, dat zeven of acht keer in het Nieuwe Testament voorkomt. Niet ⟨em>Christos⟨/em>, maar ⟨em>Chrestos⟨/em>. Dat wordt vertaald met mild, met goedertieren — de Statenvertaling gebruikt vaak 'goedertieren' — en hier bijvoorbeeld met vriendelijk. De grap is dat het woord zelf is afgeleid van het woord voor 'gebruik' en 'bruikbaar'. Volgende week zondag ga ik dat veel uitgebreider toelichten, maar het idee van het woord is iets dat we eigenlijk allemaal kennen, namelijk dat het gebruikersvriendelijk is. Dat intrigeert mij enorm. Dit is wel een heel fraai voorbeeld: Gods houding is vriendelijk en goedertieren voor ieder die daar gebruik van maakt, ook voor de ondankbaren en zelfs de boosaardigen. Hij is dus echt gebruiksvriendelijk; zelfs voor degenen die er eigenlijk helemaal geen aanspraak op kunnen maken, betoont Hij die vriendelijkheid.⟨/p> ⟨p>Gods houding is royaal. Dat woord komt van 'koninklijk'. 'Royaal' heeft bij ons ook de betekenis van iemand die koninklijk is. De gedachte is eigenlijk: diegene bezit veel en is daardoor ook in staat om te geven. Vandaar dat bij ons het woord royaal de betekenis heeft gekregen van 'veel geven'. Waarom? Als je veel hebt, kun je ook veel geven. Welnu, God is royaal omdat Hij alles heeft. Hij heeft alles en dus kán Hij geven. Degene die Zijn zonen zijn, wij horen eigenlijk bij die koninklijke familie en wij leven uit Zijn overvloed. Kijk naar die houding: ik heb een hele rijke God, dus waarom zou ik krenterig doen? We hebben zo'n enorme rijkdom; leef uit die rijkdom en geef maar!⟨/p> ⟨p>Inderdaad, dan kun je ook nog zeggen... er is natuurlijk het wereldse spreekwoord 'wie goed doet, wie goed ontmoet', maar zelfs dat is nog te beperkt. Het is inderdaad zo dat je nooit tekortkomt. Dat is het geweldige als je een God kent die rijk is: je komt nooit tekort. Hij geeft je wat nodig is. Ik vind dat een geweldig besef: ik krijg gewoon wat ik nodig heb en dat maakt je ruim van binnen. Het gaat er dus niet om wat ik allemaal 'moet' doen; het gaat erom dat je dat besef gaat krijgen: ik heb een rijke God, maar ik ben zelf ook zo rijk. Laten we de vraag gewoon eens zo neerleggen: hoe vaak denken we eigenlijk niet veel te krenterig? Ik gebruikte net het woord Calvinisme — sorry dat ik die negatieve associatie maak, maar die is heel Nederlands. Het is het idee van: je moet uitkijken met wat je geeft, want alles wat je weggeeft, ben je kwijt. Mensen die zeggen dat ze alles kwijt zijn wat ze weggeven, hebben het mis; dat ben je helemaal niet kwijt. In feite is de Bijbelse gedachte van geven zelfs die van zaaien: je vermeerdert er alleen maar mee. Je geeft niet alleen, je zaait eigenlijk.⟨/p> ⟨p>Moet je eens kijken hoe anders de perceptie en de beleving wordt als je op die manier in het leven staat. Dan geef je en leef je uit rijkdom, niet vanuit een beperking of de angst dat je het kwijt bent als je het weggeeft. Nee, dan leef je uit het besef van overvloed en een overvloedige God die geeft. Ja, God strooit ook maar uit. Want wat doet Hij? Hij is goedertieren voor de ondankbaren en de boosaardigen. Je zou kunnen zeggen: aan zulke lui verspil je dat toch niet? Dat doe je toch niet? Ja, God wel. Hij doet de zon opgaan over bozen en goeden en het regent over bozen en goeden. Sterker nog, Hij is niet alleen de Schepper, maar Hij is ook nog de Redder van al die mensen. Nou, dat is pas overvloed. Dat is overvloed en dat is dus echt in de meest extreme zin royaal. Hij blijft maar geven. Dan zeg je: houdt het dan nooit op? Nee, het houdt nooit op. Die houding, dat is wat hier staat. Als je daaruit leeft, dan ben je inderdaad een zoon van de Allerhoogste en vertegenwoordig je jouw hemelse Vader.⟨/p> ⟨p>Het is beter te geven dan te ontvangen, zeker? Ja, zo citeert Paulus dat ook. Er staat niet 'beter', er staat 'gelukkiger'. Het is gelukkiger te geven dan te ontvangen. Daarom hebben we een gelukkige God, want Hij geeft ook zo. Ik heb daar al eens eerder over gesproken; in Maren hebben we destijds een heel weekend gewijd aan 'de gelukkige God'. Oké, zullen we straks in vers 36 de draad weer oppakken?⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2985" title="Speel af vanaf 49:45">▶ 49:45⟨/button> ⟨span>Zoals de Vader: Erbarmen, Niet Oordelen en Loslaten (vergeven)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We zijn inmiddels aangekomen bij vers 36. Ook hier zien we weer de motivatie vanuit hoe de Vader, God, de Allerhoogste, optreedt en handelt ten opzichte van Zijn schepselen. Er staat: 'Wordt erbarmend' – niet punt – maar: 'zoals ook jullie Vader erbarmend is.' Wij zeggen vaak barmhartig, maar het idee van het woord is erbarmen. Erbarmen doe je over iemand in een situatie van deernis. Over iemand die in ellendige omstandigheden verkeert, ontferm je je; daar erbarm je je over. Dat is het woord dat hier gebruikt wordt: omzien naar degene die lijdt.⟨/p> ⟨p>Ik heb soms een beetje moeite met het woord medelijden, want dat kan enkel een gevoel zijn. Iemand die lijdt en tegen wie je zegt: 'Ik lijd met je mee.' Dat is medelijden, maar het blijft vaak bij een gevoel van: 'Wat erg voor jou.' Waar het hier echter over gaat, is dat je je daadwerkelijk ontfermt over die ander. Het is niet alleen maar een gevoel. Nee, erbarmen gaat dieper. Wordt erbarmend, zoals ook jullie Vader erbarmend is.⟨/p> ⟨p>En dan nog zoiets: 'Oordeelt niet.' Dat is zo'n algemeen menselijk trekje. Ik zal dat maar niet beperken tot Nederlanders, want volgens mij is dit universeel: een mens velt zo gemakkelijk zijn oordeel. Het is misschien moeilijk, maar ik zou de hand in eigen boezem kunnen steken. Je vindt altijd wel ergens iets van; meteen geef je je opinie, terwijl je de ins en outs niet eens kent. Dat is wat een oordeel is: je velt een oordeel. Het hoeft nog niet eens per se een veroordeling te zijn, maar je geeft je oordeel over iets. Dat is echter alleen op zijn plaats als je werkelijk van alles op de hoogte bent, zoals een rechter geacht wordt de vóórs en tegens te kennen voordat hij een oordeel uitspreekt.⟨/p> ⟨p>Hoe gemakkelijk oordeel je niet terwijl je eigenlijk helemaal niet de echte situatie kent? Vaak heb je je oordeel al voorondersteld, nog voordat je de achtergronden, de overwegingen en de motieven kent. Dat heet dan een vooroordeel. Daarmee loop je natuurlijk ook een enorm groot risico, namelijk dat je zelf ook geoordeeld wordt. Van Gods wege, maar ik bedoel het ook in het algemeen: met de maat waarmee jij meet, zul je gemeten worden. Ik twijfel wel eens over de verleden tijdsvorm – is het 'gemoten' of 'gemeten'? Kees, ik twijfel daar wel eens over, maar in dit geval wist ik het: gemeten. Het is 'opdat jullie niet geoordeeld zouden worden'.⟨/p> ⟨p>Het eerste is het oordeel, maar het gaat nog verder: 'Veroordeelt niet, opdat jullie niet veroordeeld zouden worden.' En dan: 'Laat los.' Het woord dat hier gebruikt wordt, hangt nauw samen met 'vergeven'. Ons woord 'vergeven' hangt weer samen met 'overgeven'; er is eigenlijk maar één letter verschil. Vergeven en overgeven wil zeggen: je laat het los. Letterlijk betekent vergeven: loslaten.⟨/p> ⟨p>We hebben het hier eerder al eens over gehad bij Lucas 4, toen de Heer Jezus in de synagoge van Nazareth was en dat woord uit Jesaja aanhaalde. Daar wordt gesproken over de vrijlating van gevangenen. Dat woord 'vrijlating' is letterlijk 'loslating'. Het is hetzelfde woord als vergeven. Iemand die uit de gevangenis wordt losgelaten; dat is de echte betekenis van het woord vergeven. Je laat los.⟨/p> ⟨p>Feitelijk is vergeven niet eens iets wat je voor de ander doet; het is iets wat je met jezelf doet. Jij laat los. Er zit een hele psychologie achter, want als jij vergeeft, ben jij bevrijd van iets. Jij laat het los. Zolang je niet vergeeft, zit je daaraan vast. Dan sta je ermee op en ga je ermee naar bed; je kunt het maar niet loslaten. Op het moment dat je het loslaat, is dat niet alleen een gunst die je de ander bewijst, maar in de eerste plaats een gunst die je jezelf bewijst. Want jij bent vrij.⟨/p> ⟨p>Haat en jaloezie zijn dingen die een mens verteren, die aan je vreten. Iets soortgelijks geldt voor veroordeling. Die veroordeling kan echt zo in je hart zitten dat je de ander niet vergeeft. Maar het tegenovergestelde is: je veroordeelt niet, je laat het los en je geeft het ook over aan Hem die rechtvaardig oordeelt, zoals we ook in Romeinen 12 lezen. Dat is een enorme bevrijding. Als je het los kunt laten en kunt toevertrouwen aan de God die er wel weg mee weet. Hoe Hij dat doet? Dat is Zijn zaak. Ik hoef niet eens te weten hoe Hij dat doet, wanneer Hij dat doet of met wie. Nee, je laat het los en je vertrouwt Hem daarin. Omdat je Hem vertrouwt, kun je het ook loslaten. Dat is een bevrijding. Laat los en jullie zullen ook losgelaten worden. Geef, en aan jullie zal gegeven worden.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3397" title="Speel af vanaf 56:37">▶ 56:37⟨/button> ⟨span>Geven uit Overvloed: een Aangedrukte, Geschudde en Overlopende Maat⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dat is toch weer, in het algemeen – ik zei net iets over dat geven met het oogmerk dat je het ook weer terugkrijgt, dat hele berekenende geven – maar in het algemeen is het wel zo dat je van een mentaliteit van royaal geven nooit armer wordt. Ik hoop niet dat ik mezelf daarmee tegenspreek, maar het is inderdaad zo dat de zegenende ziel overvloedig verkwikt wordt. Daar word je dus echt alleen maar rijker van. Hoe dan ook, dat is niet een motief of een reden om te geven, maar het is wel een gevolg van het geven. Eigenlijk komt het erop neer dat een mens ervoor gemaakt is om zich zo in te stellen. Maar u begrijpt natuurlijk wel dat dit alleen kan in het zicht en in het perspectief van een God die rijk is, die genadig is en die geeft. Als je dat niet kent, dan denk je dat je altijd maar voor je eigen zaak moet zorgen en dan word je heel berekenend, krap en gierig. Je houdt dan altijd in.⟨/p> ⟨p>"Geef en jullie zal gegeven worden." Dat is een mooie samenvatting. Het wordt op vier manieren genoemd, kwalitatief goed: een aangedrukte, geschudde en overlopende maat. Het idee is dat je bijvoorbeeld koren krijgt, een zak graan of in het algemeen een product met een bepaalde maat. Die maat wordt dan aangedrukt en geschud. Geschud wil zeggen dat het zodanig wordt losgemaakt dat het inklinkt, en als er dan vervolgens ook nog wordt aangedrukt, dan krijg je een maximale hoeveelheid. U begrijpt dat degene die heel berekenend geeft... ik heb vroeger wel verhalen gehoord van boeren die op een hele sneaky manier aan klanten gaven, maar zoals het hier staat gaat het erom dat men heel royaal is om de ander maximaal te geven. Zelfs een overlopende maat. "Mag het een onsje extra zijn?" Zo is dat; je krijgt het gewoon, alsjeblieft. Een goede, aangedrukte, geschudde en overlopende maat zullen zij in jullie schoot geven.⟨/p> ⟨p>Ziet u trouwens dat het hier meervoud is? "Zullen zij." Het gaat hier dus niet eens zozeer rechtstreeks om God, maar in het algemeen: geef, en het komt op de een of andere manier terug. Ze zullen het in jullie schoot geven. Ook dat moet je weer even terugplaatsen in de oosterse context. Het idee was dat men een mantel had met daarin een plooi, bijvoorbeeld een schort, en dat werd dan gebruikt als zak. Je had een schort en kreeg daar een maat koren in geworpen, recht in je schoot. Er is daar trouwens een mooi voorbeeld van in Ruth. In hoofdstuk 3 vers 15 lezen we dat zij bij Boaz op de dorpsvloer kwam en daar in de nacht was gebleven. Wanneer Boaz haar in de vroege ochtend laat gaan, geeft hij haar zes maten gerst. Er staat heel leuk in Ruth 3 vers 15: "Doe uw omslagdoek af en houd hem op." Dat klinkt in het Nederlands natuurlijk een beetje vreemd, maar het idee is dat de omslagdoek wordt afgenomen en zij deze ophoudt voor Boaz, die hem vervolgens helemaal volschept. Dat heeft een geweldige profetische betekenis over Israël, waar de bedekking weggenomen wordt en ze in plaats daarvan opstandingsleven krijgt, waar gerst weer een beeld van is. Overvloedig.⟨/p> ⟨p>Maar daar hebben we het nu even verder niet over. Het gaat om die aangedrukte, geschudde en overlopende maat die in de schoot wordt gegeven, want met de maat waarmee jullie meten, zullen jullie wedergemeten worden. Royaal geven betekent dat je ook royaal zult ontvangen. Eigenlijk is het zo dat dit op voorhand al jouw houding is. Je stelt je niet afwachtend op tot de ander iets doet, maar je doet het op voorhand.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3764" title="Speel af vanaf 01:02:44">▶ 01:02:44⟨/button> ⟨span>Blinde Wegwijzers en de Hypocrisie van de Balk in Je Eigen Oog⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In vers 39 sprak Hij ook een gelijkenis tot hen: "Kan een blinde soms een blinde de weg leiden? Zullen zij niet beiden in een kuil vallen?" We lezen dit diverse keren in de evangeliën; Matteüs 23 is daar een heel beroemd voorbeeld van. Dat is het zevenvoudige 'Wee' aan het adres van de farizeeën en schriftgeleerden, waarin Hij hen ervan beschuldigt dat zij blinde wegwijzers zijn. Zij worden geacht het volk de weg te wijzen, maar ze zijn zelf blind. Wat is dan het resultaat? Je komt beiden in een kuil te vallen. Feitelijk is dat ook precies wat er met Israël is gebeurd, omdat ze zich door blinde leidslieden lieten leiden.⟨/p> ⟨p>Een discipel staat niet boven zijn leraar of zijn meester, maar ieder die toegerust is, zal zijn als zijn leraar. De NBG-vertaling zegt 'volleerd' en de Statenvertaling zegt 'volmaakt', maar het idee is eigenlijk dat van 'toegerust': alles krijgen wat je nodig hebt. Kijk, je hebt een leraar – de Heer, de Meester – en je hebt de discipel, de leerling. Wat is kenmerkend voor die verhouding? De één heeft de kennis van zaken en draagt dat over aan de ander. Dat is onderwijs. Wanneer die overdracht heeft plaatsgevonden, dan is de leerling toegerust. Dan is de leerling zelf in feite op het niveau van de leraar gekomen. Een discipel staat niet boven zijn leraar; hij is pas op dat niveau gekomen als hij inderdaad ten volle dat onderwijs heeft genoten. Dan zal hij zelf ook zijn als de leraar.⟨/p> ⟨p>Ik ga er nu een beetje snel doorheen, want ik wil bij vers 49 uitkomen. Er zijn nogal wat woorden die hier in dit hoofdstuk, in deze bergrede, naar voren komen en die in onze spreektaal heel bekend zijn geworden. Al eerder had ik het over: "Wat gij niet wilt dat u geschiedt." We zijn er al meer tegengekomen die ik nu even ben vergeten, maar hier is er weer zo één: "Wat nu bezie je de splinter in het oog van je broeder?" De balk en de splinter; ook weer zo’n typisch menselijk ding. Eerder in vers 41 en 42 ging het ook al over dat oordelen. Een mens oordeelt zo gemakkelijk en ziet dan heel nauwgezet de splinter in het oog van de broeder, terwijl hij niet eens in de gaten heeft dat hij zelf met een balk in zijn ogen loopt. Over overdrijving gesproken! Dit is nou typisch een hyperbool. Want zeg nu zelf: een splinter in een oog begrijp je nog, maar een balk in je oog? Juist die overdrijving maakt het beeld zo sterk.⟨/p> ⟨p>Hoe kun je tegen je broeder zeggen: "Laat mij de splinter in je oog uitnemen", terwijl je de balk in je eigen oog niet beziet? Dat is toch bizar? de verhoudingen zijn dan totaal zoek. Dat je een fout of een onrecht bij de ander meent te zien, terwijl je zelf zulke grote problemen of onrechten hebt waar je blind voor bent. En weet u wat Hij hier zegt? "Huichelaar!" Letterlijk staat er in het Grieks: "Hypokrit". Een hypokrites is een toneelspeler. Bij ons heeft het een uitsluitend negatieve betekenis, maar in het Grieks niet per se. Natuurlijk wel in deze context, maar in het algemeen betekent een hypocriet gewoon een toneelspeler; iemand die zich op een bepaalde manier voordoet, terwijl hij het niet is.⟨/p> ⟨p>Met dat in gedachte begrijp ik nu ook wel een klein beetje waarom er in protestantse kringen van oudsher zo'n grote aversie bestond tegen toneelspel. Er bestond een aversie tegen een heleboel dingen, maar ook tegen toneelspel. Ik begrijp het eigenlijk wel een beetje, want bij toneelspel – en dat geldt voor de hele wereld, ook op het witte doek – speel je een rol. Dat is tot daaraan toe als je weet dat het toneel is, maar het wordt pas erg ellendig wanneer je in het echte, gewone leven te maken krijgt met toneelspelers waarvan je meent dat ze echt zijn, maar die in werkelijkheid een rol spelen. Neem eerst die balk uit je eigen oog en dan – dat is het mooie – dan kun je zelf scherp kijken om de splinter in het oog van je broeder uit te nemen. Dus: wil je die splinter wegnemen? Prima, maar eerst die balk uit je eigen oog. Dat is de gedachte.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4127" title="Speel af vanaf 01:08:47">▶ 01:08:47⟨/button> ⟨span>Een Boom Gekend aan Zijn Vrucht: de Overvloed van het Hart⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want er is geen goede boom die rotte vrucht produceert, noch een rotte boom die goede vrucht voortbrengt. Sterker nog: een boom is goed of juist rot vanwege de vrucht die hij produceert. Dat staat trouwens pal in het vers erop: "Want iedere boom wordt aan de eigen vrucht gekend." Hoe weet je of iets een appelboom is? Nou, dat weet je gewoon aan de vrucht die hij produceert. Sommige mensen zien het misschien ook zonder dat hij vrucht draagt en zeggen: "Oh, dat is een appelboom." Oké, maar normaal gesproken herken je een boom aan de vrucht die hij oplevert.⟨/p> ⟨p>En wat dat is, dat zullen we in het volgende vers zien. Want, zegt Hij — weer zo'n sprekend voorbeeld — "van dorens raapt men geen vijgen". Nee, dat lijkt mij niet. Ik ben tuinder geweest, of ik was tuinder, maar daar hoef je geen tuinder voor te zijn om dat te weten: dorens produceren geen vijgen en een dorenstruik produceert geen druif. Daar zit ook weer diepgang in. Dorens in de Bijbel, en in het algemeen trouwens bij ons ook, gebruiken weleens in spreekwoorden. "Geen roos zonder dorens." Maar ook over de moeite van het leven, dat ook vergeleken wordt met dorens... help me even. Ja, dat is dan een hele fabel; die bedoelt struiken met die vijgenbomen en die druiven. Die bedoel ik nu niet.⟨/p> ⟨p>Maar in het algemeen is het bekend: de eerste keer dat er sprake is van doorns, is dat de aarde ze zou voortbrengen als gevolg van de vervloeking. Onkruid. Maar doorns is wel een heel typerend voorbeeld daarvan. Dat is ook precies waar de Heer mee gekroond werd toen Hij naar het kruis ging: met doorns. Het is een symbool van de vervloeking. Een vijg en een druif daarentegen zijn een embleem van vruchtbaarheid. Een vijg vooral van vruchtbaarheid; als je een vijg doormidden snijdt, dan weet je meteen waarom: hij zit namelijk vol met zaad. En een druif is een embleem van nieuw leven, de vrucht van de wijnstok. Het heeft trouwens ook weer met Israël te maken. Maar goed, een doorn produceert geen vijgen en een doornstruik geen druiven. Alstublieft, duidelijk.⟨/p> ⟨p>Een boom herken je aan zijn vrucht. En dan staat er: "De goede mens brengt uit de goede schat van het hart het goede tevoorschijn." En omgekeerd: "De boosaardige brengt uit de boosaardige schat van zijn hart het boosaardige tevoorschijn." Wat er in zijn hart leeft, dat brengt hij tevoorschijn. En wat bedoelt de Heer dan? Nou, gewoon... we kennen er nog eentje, want dat is ook een algemeen Nederlands spreekwoord geworden: "Waar het hart vol van is, daar loopt de mond van over." Ja, die is ontleend aan dit woord: "Uit de overvloed van het hart." Dus dat waar het hart vol van is, dat loopt in feite over. Het is overvloedig. Op het moment dat het hart er te vol van is, dan moet de mond ervan spreken en dan loopt de mond ervan over.⟨/p> ⟨p>Dat is trouwens wat mijn schoonvader destijds in de oorlog placht te zeggen: "Het vat geeft uit wat erin zit." Wat komt er uit een vat? Nou, dat wat erin zit. En wat komt er uit het hart? Hoe leer je een mens kennen? Die leer je kennen door de woorden van zijn mond, in zijn spreken — zelfs in wat hij niet zegt. Dat is wat communicatie is. Je leert een mens kennen door het spreken, al of niet goed. Het kan ook nog tegenstrijdig zijn, maar ook dat zegt iets over wat er in het hart is. Maar uit de overvloed van het hart spreekt de mond.⟨/p> ⟨p>Daarom is het ook zo geweldig wat er in Psalm 19 staat: "Laten de woorden van mijn mond en de overleggingen van mijn hart U welgevallig zijn." Als je hart vol is van het Woord, dan komt daar levend water uit, een fontein. Wat noemen jullie mij: "Heer, Heer..."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4454" title="Speel af vanaf 01:14:14">▶ 01:14:14⟨/button> ⟨span>Het Woord Horen Én Doen: het Fundament Gebouwd op de Rots (petra)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dat is de laatste pericoop. Laten we die toch nog even snel bespreken, want ik wil graag bij het einde van het hoofdstuk aankomen. "Wat noemen jullie mij: Heer, Heer, en jullie doen niet wat ik zeg?" Dat is trouwens ook hypocriet. Jullie zeggen dat wel – mooie taal – maar jullie doen het niet. Kortom, jullie menen het niet. Dat is een rollenspel; je geeft iets voor, maar je doet het niet echt.⟨/p> ⟨p>Een ieder die tot mij komt en de woorden van mij hoort en doet, ik zal jullie tonen, zegt de Heer, op wie hij lijkt. De woorden van mij hoort en doet; oftewel gehoor geeft, oftewel van harte hoort. Je kan namelijk op twee manieren horen. Je kan iets horen dat het hierin gaat en dan gaat het daar weer uit. Nou, dat is niet echt horen. Horen is dat het hierin komt. Het staat ook in Romeinen 10 dat Paulus zegt dat het geloof is uit het gehoor. Het komt via het oor. Hoe komt het in het hart? Via het oor. Geloof is uit het horen. Het komt hier, en als het de onjuiste weg gaat, dan gaat het weer via het andere oor eruit. Maar anders komt het via het gehoor in het hart en daar doet het zijn werk. En dan werkt het woord werkelijk, dan doet het woord zijn werk.⟨/p> ⟨p>De trechter van het hart. Ja, dat lijkt mij heel terecht gezegd. En de woorden die hij van mij hoort en doet... Ik zal jullie tonen op wie hij lijkt. Hij lijkt, zegt de Heer dan, op een mens die een huis bouwt en hij graaft en verdiept en hij plaatst een fundament op de rots. Dat is dus degene die de woorden hoort en waarbij die woorden ook werkelijk werken; hij geeft gehoor. Ons woord 'gehoorzaam' wil eigenlijk ook zeggen dat je doet wat je hoort. Je hoort dus van harte. Afijn, hij lijkt op een mens die een huis bouwt en graaft en verdiept. En waarom doet hij dat? Wel, om daar een fundament op de rots te plaatsen.⟨/p> ⟨p>Een fundament, ja, wat zou dat fundament anders wezen dan dat woord dat gehoord wordt? Dat is het Woord van God dus, oftewel het Woord van de Schriften. En ik wilde trouwens nog eventjes een korte link maken in verband met de profetie. Er staat hier in het Grieks ⟨em>petra⟨/em> en dat zeg ik niet als verwijzing naar mijn vrouw, maar als verwijzing naar de stad in de eindtijd. Ik ga er aanstaande zondag over spreken, dus misschien dat daar ook de link ligt. Het gaat over de stad in het gebied van Edom. Petra is een rotsstad, helemaal uitgehouwen uit de berg, en dat ligt buiten het land. En straks – om een heel lang verhaal nu heel kort te zeggen, ook veel te kort door de bocht moet ik erbij zeggen – is dat de plaats waar Israël, waar een gelovig overblijfsel bewaard zal worden.⟨/p> ⟨p>Daar in de rots bij Petra zullen ze het woord horen en daar zullen ze verdrukking ondergaan. En let op wanneer nu een watervloed komt en de rivier losbarst tegen het huis. En het gaat hier echt speciaal ook tegen het huis van Israël, over de gerichten maar ook over de deceptie, de verleiding in de tijd van het einde. Wel, wat gebeurt er dan als men gebouwd is op het fundament en de rots? Ik bedoel ook letterlijk, er zit ook die verwijzing naar die stad Petra in. Wel, daar kan je niks gebeuren. Er schudt niks, er wankelt niks. Waarom? Omdat het op een goede wijze gebouwd is. Solide, vast. Je hebt het fundament en dan kun je alles – al die watervloed en die losbarstingen of windkrachten, hoeveel, zestien? – allemaal doorstaan. Ja, want waarom? Je bent op een solide, kwalitatief goede wijze gebouwd. Solide.⟨/p> ⟨p>Maar, en dat is het laatste vers, de negatieve kant: "Maar degene die hoort" – wel, het woord komt tot hem – "maar het niet doet", het woord komt niet in het hart. Die lijkt op een mens die een huis bouwde op het land. Aan de ene kant degene die bouwde op de rots, ⟨em>petra⟨/em>, dat is buiten het land; en hier iemand die een huis bouwt op het land. Dat gaat als een subtiele verwijzing naar degenen die niet zullen vluchten en in het land zullen blijven. Ik wijd dit nu verder niet uit, maar die link zit daarin en ik geef hem alleen maar ter overweging mee.⟨/p> ⟨p>Dus, die lijkt op een mens die het huis bouwde op het land, zonder fundament. Ja, en wanneer dan diezelfde omstandigheden zich voordoen, wanneer de rivier daartegen losbarst, wat gebeurt er dan? Die viel meteen ineen en de ineenstorting van het huis werd groot. Kortom, er blijft een bouwval over. Zichtbaar is de staat en de rekenarij ook. Het is een complete... Ja, dat huis blijft niet staan. En ik kan u vertellen, dat spreekt ook inderdaad over de toekomst van het Huis Israëls, van de Staat Israël in het land dat niet gebouwd is op de rots en die dan ook niet bestand is tegen alles wat er dan op hen af zal komen en wat er los zal barsten. En wat er overblijft, dat is in die tijd de grote verdrukking. Ja, in die tijd.⟨/p> ⟨p>En wat er dan gebeurt is dat er van het huis niks overblijft. Want indien... dat waren ook woorden die mijn schoonvader nogal placht te citeren uit Psalm 121, of is het 100? Ja, 121: "Zo de Heer het huis niet bouwt, tevergeefs bouwen de bouwlieden eraan." En dat geldt ook voor het huis Israëls. Mensen kunnen doen wat ze willen, maar het is niet bestand tegen alles wat er op hen af zal komen als je niet gebouwd bent op de rots en op het fundament. En dat was toen, en dat zal straks zo zijn. En trouwens, zo is het nu ook. Goed mensen, dat was wat ik vandaag met jullie graag gedeeld wilde hebben.⟨/p>