⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>De Oversteek Naar de Olijfberg Na het Hogepriestelijk Gebed⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Wij vangen weer aan met de studie over het Johannes-Evangelie en inmiddels zijn we aangekomen in hoofdstuk 18, nadat we het beroemde hoofdstuk 17, het zogenoemde hogepriesterlijk gebed, hebben besproken. Daar hebben we twee avonden over gedaan en u ziet dat we voor vanavond toch wel een heel programma hebben staan, want er zijn 27 verzen te bespreken en dat is voor ons doen toch extreem veel. Het is echt een geschiedenis: Jezus' gevangenneming. Je zou kunnen zeggen dat dit nou niet echt aansluit bij de maand december, waarin we geacht worden ons bezig te houden met de geboortegeschiedenis van de Heer Jezus. Tenminste, dat zegt men dan. Wij doen dat helemaal niet en als u het mij vraagt, hebben we daar ook goede redenen voor. Het is namelijk zo dat we hier gewoon terechtgekomen zijn bij Johannes 18.⟨/p> ⟨p>Ik zei al dat dit aansluit bij Johannes 17, het hogepriesterlijk gebed. Laten we in hoofdstuk 18 vers 1 meteen maar de draad oppakken. Want er zijn nog heel wat dia's te gaan, dus ik denk dat ik soms ook wat sneller door de tekst ga dan we gebruikelijk zijn te doen. Daar staat: "Terwijl hij deze dingen zei, ging hij uit met zijn discipelen." In de NBG-vertaling staat dan: "Na dit gesproken te hebben..." of "Na dit gezegd te hebben...". "Na dit" en "deze dingen" slaat natuurlijk op het voorgaande hoofdstuk: Johannes 17.⟨/p> ⟨p>Dat betekent dat Johannes 17 — de vorige keer hebben we daar volgens mij al even bij stilgestaan — onder de open hemel is uitgesproken. Dat hogepriesterlijk gebed, zoals dat dan genoemd wordt, is uitgesproken bij het verlaten van de stad. Ik bedoel dat eigenlijk ook figuurlijk: letterlijk onder een open hemel, maar ook in zinnebeeldige zin. Jezus heeft waarschijnlijk terwijl ze op weg waren stilgestaan en dit gebed uitgesproken met zijn ogen opgeheven naar boven. Want zo stond het in vers 1: "Dit sprak Jezus en hij hief zijn ogen ten hemel en zei: Vader..." en dan gaat het zo verder.⟨/p> ⟨p>Ze waren dus op weg naar de Olijfberg, want zo staat het er: naar de overzijde van de winterbeek Kidron. Het heet een winterbeek omdat alleen tijdens de winter hier water stroomde; gedurende het grootste deel van het jaar stond die beek droog. Zoveel water stroomde daar dus niet doorheen. Maar die Kidron, de beek Kidron, maakt precies de scheiding tussen de stad Jeruzalem en de Olijfberg. Degenen die daar ooit geweest zijn — wie niet? Volgens mij bijna iedereen hier... Nee, toch niet? Goed, dit gezelschap heeft daar dus voor het grootste gedeelte kennis van.⟨/p> ⟨p>Maar goed, als je de stad Jeruzalem aan de westkant hebt, dan heb je aan de oostkant de Olijfberg. Daartussenin heb je het Kidrondal en beneden in het dal stroomt dan in de winter dat beekje, de Kidron. De Heer was dus in de stad Jeruzalem; daar had hij de avond doorgebracht en het avondmaal, het Pascha, gevierd. En nu ging hij dus naar de Olijfberg, naar de overzijde van die winterbeek, en daar was ook een tuin, zo staat er, die hij met zijn discipelen binnenging.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="256" title="Speel af vanaf 04:16">▶ 04:16⟨/button> ⟨span>Gethsemane: Nieuw Leven Dat Onder Druk Vrijkomt⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Een hof, een tuin volgens Matthäus 26 en Marcus 14 heette die tuin – erg bekend – Getsemané. En dat was dus, dat weten we uit Lucas 22, aan de voet van de Olijfberg. Dus het was als ze de beek overstapten, eroverheen gingen, dan kwam je daar aan in die tuin: Getsemané. En dat woord Getsemané is trouwens bijzonder. Dat betekent olijfpers, en als je daar even over doordenkt is dat ook een heel veelzeggende naam. Want wat gebeurt er bij een olijfpers? Dan wordt de olijfolie uit die olijven geperst. Maar als je dat typologisch bekijkt, dan betekent dat dat onder druk – want dat is wat een pers is – olijfolie vrijkomt.⟨/p> ⟨p>Olijfolie is in de Bijbel altijd een beeld van nieuw leven. Waardoor de lampen branden – ja, ik bedoel niet deze lampen maar de lampen in de Bijbel – en olijfolie fungeerde voor zoveel doeleinden. Maar het is altijd een type van nieuw leven. Dat nieuwe leven komt tot stand door druk; onder druk komt dat vrij. Ik vind het heel bijzonder dat voorafgaand aan het lijden en het sterven van de Heer Jezus, waardoor drie dagen later de Heer Jezus verrees uit het graf, Hij inderdaad onder druk kwam te staan. En onder druk, via die weg, via die route, is nieuw leven beschikbaar gekomen. Dus zelfs die naam van de tuin is al heel veelzeggend.⟨/p> ⟨p>Die tuin stond vol met olijven, mag je dus aannemen. Trouwens de hele berg, want ze heet niet voor niks de Olijfberg. De berg genaamd 'de Olijven' of 'de Olijf', zo heet dat dan in het Hebraeus. Dus ja, die berg stond vol en werd gekenmerkt door olijven. En nu is het nog zo dat als je naar Jeruzalem toe gaat, dat je daar beneden aan de Olijfberg nog steeds bomen hebt staan die ongeveer al zo oud zijn als onze jaartelling, dus al uit de eerste eeuw dateren. Het zijn er niet veel, maar een paar bomen dateren uit die tijd. Want olijfbomen zijn bomen die in principe niet doodgaan. Die regenereren zichzelf en die vernieuwen zichzelf, zodat als je hem niet omhakt of dat hij niet ziek wordt, dan blijft hij gewoon leven. Vandaar ook dat het een kenmerk is, of een beeld, van nieuw leven. Leven dat sterker is dan de dood.⟨/p> ⟨p>Onderaan die berg was daar die tuin en dat heette dus Getsemané, die Hij met zijn discipelen binnenging. Bekend is wat we in de andere evangeliën lezen over de gebeurtenissen in Getsemané, maar daar doet Johannes juist weer geen melding van. Dat de Heer Jezus daar bij die tuin arriveert en dat Hij dan met alleen drie – dat wil zeggen Jacobus, Petrus en Johannes – verder gaat en vraagt aan die drie of ze willen waken. Jezus gaat dan nog een stukje verderop en bidt tot drie keer toe: "laat deze drinkbeker aan mij voorbij gaan." En als Hij dan terugkomt vindt Hij uiteindelijk zelfs die drie slapende. Het was al heel erg laat, of vroeg moet ik misschien zeggen; het moet nu ongeveer middernacht geweest zijn.⟨/p> ⟨p>In ieder geval, die worstelingen waar we juist zowel in Matthäus als Marcus als Lucas over lezen, daar spreekt Johannes juist weer niet over. Over de enorme strijd die Jezus heeft gehad om nu deze weg te gaan. En de reden is denk ik ook omdat Johannes een heel andere kant wil belichten, en daar zullen we straks nog wel wat meer over zien. Ja, we vinden één zinsspeling op dat gebed en dat zullen we straks in vers 11 nog wel onder ogen zien.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="545" title="Speel af vanaf 09:05">▶ 09:05⟨/button> ⟨span>Judas Arriveert met een Gewapende Legermacht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dan staat er in vers 2 dat ook Judas, die hem overlevert, wist van de plaats. Dat is eigenaardig, maar het wordt 'de plaats' genoemd omdat het kennelijk die ene specifieke plek was waar ze iedere keer kwamen. Exact dezelfde naam heeft het ook in Lukas 22 vers 40. Daar wordt Getsemané ook 'de plaats' genoemd, waarmee gezegd wil zijn dat het een heel bekende plek was. Dat staat er trouwens ook bij, want er staat vervolgens: "omdat Jezus daar vele malen was samengekomen met zijn discipelen." Ook dat vind je in de andere evangeliën vermeld.⟨/p> ⟨p>Ook de voorgaande avonden verbleef Jezus op de Olijfberg. Als dit dan woensdag op donderdag is geweest – en als ik het goed versta, is Jezus zaterdag op zondag gearriveerd in de buurt van Jeruzalem, in Bethanië bij het huis van Lazarus – dan heeft Jezus de voorgaande nachten op de Olijfberg verbleven. Hij is daar ook in Getsemané met zijn discipelen geweest. Als hier staat dat Jezus daar vele malen was samengekomen met zijn discipelen, zal hij daar dus ook bij eerdere bezoeken aan Jeruzalem al geweest zijn. Er staat "vele malen", dus het zal niet alleen doelen op de voorgaande avonden sinds Jezus in Jeruzalem was gearriveerd vanwege het Pesachfeest.⟨/p> ⟨p>En dan staat er dat Judas daar kwam en de legerafdeling mee nam. Je zou haast uit de formulering opmaken dat hij die zelf heeft geronseld, maar dat is natuurlijk onmogelijk. Dat was ook helemaal niet de bedoeling. Judas heeft zich gewoon geleend om hier een functie in te vervullen, namelijk als gids. Dat is wat hij had beloofd en waar hij een deal over had gesloten voor dertig zilveren stukken. Judas kwam daar en hij nam de legerafdeling mee. Er staat in het Grieks het woord ⟨em>speiran⟨/em> en dat kan twee dingen betekenen. Of het is een cohort – een technische militaire term voor een Romeinse legerafdeling van 600 man, wat erg veel is – of een manipel, en dat is dan 200 man. In beide gevallen praat je over een hele grote groep soldaten.⟨/p> ⟨p>Je moet je goed realiseren dat de angst er was vanuit de zijde van de Joodse leiding, de geestelijke leiders. Zij hebben vervolgens Pilatus, de stadhouder, geïnformeerd omdat ze bang waren dat er tijdens dit feest een opstand zou uitbreken. Ze vreesden dat Jezus zich zou openbaren als Messias. Aangezien Jezus onder het volk populair was, waren zij erg bang dat dit een opstand zou worden die ook het einde zou betekenen voor de Joodse leiding. We hebben in Johannes 11 al gezien dat wanneer het Sanhedrin, de Joodse Raad, bij elkaar is, zij die angst uitspreken: "Dit moeten we onderdrukken, anders kon dit wel eens het einde wezen zelfs van de Joodse natie." Want als de Romeinen hier werk van gaan maken, ontnemen ze ook dat kleine beetje zelfstandigheid dat de Joden nog hadden. Ze waren daar vuurbang voor.⟨/p> ⟨p>Trouwens, dat gold ook voor de Romeinse stadhouder. Die kon dat natuurlijk ook helemaal niet hebben en was gebaat bij rust in de stad. Op het moment dat een opstand zou uitbreken, moest dat in de kiem worden gesmoord. Het geeft wel aan dat de geruchten erg groot waren, mede gevoed door de Joodse leiding. Die wilden gewoon kort voor het feest – de 14e Nisan zou aanbreken en op the 15e Nisan vangt het echte feest aan – dat er rust was. De 14e was de dag dat het lam geslacht werd; dat was eigenlijk nog de voorbereiding. Dit was de laatste dag die eigenlijk nog beschikbaar was om Jezus uit de weg te ruimen, dus er was haast bij.⟨/p> ⟨p>De aantallen die hierin meekomen – als er gesproken wordt van zo'n legerafdeling – geven al aan dat, ongeacht of het nou een club van 600 man is geweest of veel kleiner, bijvoorbeeld 200 man, dit zeer serieus werd genomen. 200 gewapende mensen, vergis je niet! Anders had er natuurlijk een klein clubje van wat politieagenten geweest. Dit zal inderdaad geregeld zijn door leden van het Sanhedrin die al eerder naar Pilatus zijn gegaan en gevraagd hebben of ze die legerafdeling beschikbaar konden krijgen. Het feit dat Pilatus die legerafdeling inderdaad heeft meegegeven, geeft wel aan dat zij rekenden op een snelle afwikkeling en dat Pilatus ook zijn fiat eraan heeft gegeven. We komen daar de volgende keer – dat is dus inmiddels 2020 – veel uitgebreider op terug, omdat dan het onderwerp is dat Jezus voor Pilatus verschijnt. Dat hele verhaal gaat namelijk heel anders dan de Joden hadden verwacht. Pilatus had in de aanvang gewoon gezegd dat het voor elkaar was, maar er gebeurt iets in zijn leven waardoor hij inderdaad steigert. Dat heeft alles met zijn vrouw te maken; bij die cryptische opmerking laat ik het maar even.⟨/p> ⟨p>Terugkomend bij vers 3: Judas kwam en nam de legerafdeling mee. Dat was van de Romeinse zijde. Daarnaast waren er mensen van de overpriesters – het hogepriesterlijk geslacht – die voornamelijk uit de partij van de Sadduceeën kwamen. De heersende priesterklasse was van de partij van de Sadduceeën, en aan de andere kant had je de partij van de Farizeeën, een afgescheiden groep. Dus de overpriesters en de Farizeeën stuurden assistenten mee. In de NBG-vertaling staat "dienaars", maar dat is eigenlijk een iets ander Grieks woord, vandaar dat ik hier weergeef: assistenten. Dat was eigenlijk de tempelpolitie. Je moet je voorstellen dat de Joden een zekere mate van vrijheid hadden om hun eigen dingen te regelen, bijvoorbeeld op het tempelplein. De partijen van de overpriesters en de Farizeeën hadden daar dienaars: mensen die de orde hielden. Die waren trouwens ook gewapend, weliswaar lichtgewapend, en werkten mee met de Romeinen.⟨/p> ⟨p>Er worden hier de legerafdeling, de overpriesters, de Farizeeën en de dienaren genoemd. Dat zijn feitelijk vier groepen, maar er waren ook nog de leden van het Sanhedrin bij. Dat staat hier niet, maar dat weten we dan weer uit Lukas 22. Zo zie je, de Bijbel is echt een puzzelboek: je moet de puzzelstukjes allemaal bij elkaar leggen en dan krijg je een compleet beeld. Ze kwamen met bijbehorende lantaarns, fakkels en ze hadden uiteraard hun wapens bij zich. Het was middernacht. Ik moet erbij zeggen dat ze wel het licht van de volle maan hadden. Ik weet dat het volle maan was, want het was halverwege de maand en een Joodse maand heeft per definitie volle maan na twee weken. Of het onbewolkt is geweest, weten we allemaal niet, maar in ieder geval hadden ze lantaarns en fakkels bij zich en waren ze bovendien bewapend.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1138" title="Speel af vanaf 18:58">▶ 18:58⟨/button> ⟨span>Jezus Geeft Zichzelf Actief Over: de Kracht van de Naam 'ik Ben'⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Jezus dan, wetende al de dingen die Hem overkomen zouden, kwam naar buiten en zei tot hen: "Wie zoeken jullie?" Hier zie je iets wat heel typerend is voor de manier waarop Johannes dit alles beschrijft. Johannes tekent Jezus als de Zoon van God; vanaf het begin van het Evangelie is dat de manier waarop hij naar Hem kijkt. Mattheüs beschrijft Jezus als de Koning, Markus beschrijft Jezus als de Knecht van Yahweh, Lukas als de Zoon des mensen – als de Ben Adam – en Johannes als de Zoon van God. In dit geval wordt Hij dan ook niet als een willoos slachtoffer neergezet. Nee, Hij geeft Zich heel bewust als slachtoffer over. Dat staat er hier ook bij: "wetende al de dingen". Het is dus niet zomaar dat Hem dit overkomt; Hij geeft Zich hier werkelijk actief aan over. Hij wist wat Hem overkwam en daarom wordt het ook heel actief neergezet.⟨/p> ⟨p>Daar komt een hele legerafdeling aan, een paar honderd man. En Jezus was daar met een clubje van tien of elf man – de elf discipelen, want Judas was er natuurlijk niet bij; die was met de vijand meegekomen. Maar in ieder geval, er komt zo’n enorme groep aan en dan is het Jezus Zelf die actief uit de groep treedt. Hij kwam naar buiten en zei: "Wie zoeken jullie?" Zij antwoordden Hem: "Jezus de Nazarener." Die term, "Jezus de Nazarener", komen we heel vaak tegen; zo stond Hij alom bekend. De naam Jezus – de Griekse vorm van Yeshua of Joshua – was een zeer bekende Hebreeuwse naam en daarom niet onderscheidend genoeg. Daarom was het "Jezus de Nazarener".⟨/p> ⟨p>Ik geef hier een aantal voorbeelden waar je inderdaad leest dat Hij zo genoemd werd, bijvoorbeeld door Petrus. Boven het kruis zou ook zo’n bordje komen te hangen met de tekst: "Jezus de Nazarener". En als Paulus – toen nog Saulus – op de weg naar Damaskus wordt geroepen en dat felle licht hem overstraalt, dan valt hij op de grond en zegt hij: "Wie bent U, Heer?" Het antwoord is dan: "Jezus de Nazarener, die jij vervolgt." De navolgers van deze Jezus werden in het Hebreeuws trouwens ook de sekte van de Nazareners genoemd. Nu nog steeds in Israël, als je het in het Ivriet over christenen hebt, dan zeg je "Notzrim". Notzrim betekent gewoon aanhangers van de Nazarener, van Netzer.⟨/p> ⟨p>Het is trouwens een profetische naam. Dat is vrij onbekend, maar in Mattheüs 2 vers 23 lees je dat het inderdaad in overeenstemming met de profeten was dat Hij Nazarener genoemd werd. Dat is een verhaal apart, maar ik kan het kort zeggen: in Jesaja lees je al dat Hij een "Natser" zou zijn. Er zal een rijsje voortkomen uit de tronk van Izaï, en dat woordje "rijsje" – een scheut dus – is in het Hebreeuws het woord "Netzer" of "Natser". Het idee is dat daar in Nazareth een enclave was waar de nakomelingen van koning David woonden. Het was eigenlijk een soort vluchtelingenplaats in het noorden van Galilea en die plaats ging daarom Nazareth heten. Het waren dus mensen die nakomelingen waren van koning David. Terwijl ik dit zeg, denk ik: nu moet ik nog meer uitleggen, maar ik wil het hier even bij laten. Het is heel boeiend waarom Hij zo genoemd werd, want het heeft een enorme profetische lading.⟨/p> ⟨p>Afijn, de vraag was: "Wie zoeken jullie?" En het antwoord is: "Jezus de Nazarener." En Hij zei tot hen: "Ik ben het." Judas, die Hem overlevert, stond ook bij hen. Eigenlijk wordt Judas hier een beetje als een figurant neergezet. Misschien is het wat raar als ik zeg dat hij er als een "sulletje" bij staat, want Judas heeft hier geen actief aandeel in de wijze waarop Johannes de gebeurtenis beschrijft. Het is Jezus Zelf die Zich als het ware aanbiedt. Uit de andere evangeliën weten we dat Judas naar voren trad en Jezus een kus gaf, de beroemde Judaskus. Johannes ontkent dat niet, maar hij zegt daar niets over. Johannes wil iets anders naar voren brengen, namelijk het eigen initiatief dat Jezus Zelf aan de dag legt. Het is niet alsof een noodlot Hem overkwam; nee, Jezus Zelf geeft Zich aan. Hij geeft Zich niet alleen over, Hij geeft Zich eigenlijk aan en zegt: "Ik ben het." En Judas stond daar ook. Dat hij Hem ook nog een kus heeft gegeven en daarmee heel uitdrukkelijk heeft aangewezen – wat kennelijk van tevoren was afgesproken: degene die ik een kus geef, die is het – was eigenlijk helemaal niet nodig. Want het was volstrekt helder door de wijze waarop Jezus Zichzelf hier opstelt en publiekelijk verklaart: "Ik ben het."⟨/p> ⟨p>Dan vind je iets heel bijzonders, en dit onderstreept opnieuw waarom Johannes’ benadering zo uniek is. Hij belicht de Heer Jezus hier echt als de Zoon van God die Zichzelf aangeeft en overgeeft. Want er staat in vers 6: "Toen Hij dan tot hen zei: 'Ik ben het', gingen ze achteruit." In de NBG-vertaling staat: "Ze deinsden terug en vielen op de grond." Dat zullen niet al die honderden mensen tegelijk zijn geweest, mag ik aannemen, maar het geeft wel aan hoe indrukwekkend het is geweest dat Jezus zei: "Ik ben het." Maar daar komt nog iets bij. Er staat namelijk letterlijk "Ik ben"; vandaar ook dat ik het woordje "het" tussen vierkante haakjes heb gezet. Eigenlijk staat er gewoon: "Ik ben." Als je iets weet van het Hebreeuws en van de Naam van God, dan weet je dat in feite daarin de Naam van God Zelf doorklinkt. De wijze waarop dit beschreven wordt – de Heer Jezus die antwoordt op de vraag wie ze zoeken: "Jezus de Nazarener" – dat heeft zo’n indruk gemaakt. Ik denk dat het niet alleen maar een schrikreactie is geweest. Het heeft op de een of andere wijze zo’n indruk gemaakt dat daar een hele horde gewapende kerels gewoon achterover deinst en valt. Dat kan niet anders dan dat hier inderdaad de Naam van God Zelf doorklinkt. De Zoon van God spreekt.⟨/p> ⟨p>Ik moet eraan denken dat je leest hoe God Zichzelf bekendmaakt aan Mozes en dat hij te horen krijgt: "Kom niet naderbij, want de grond waarop je staat is heilige grond." En nu zegt de Heer Jezus, als de expressie, de uitdrukking, de Logos van God: "Ik ben." Hij verwijst daarmee naar Zijn Vader; dat Hij daarvan de uitdrukking is. En dat heeft men hier letterlijk zo aangevoeld, want ze deinsden achteruit en vielen op de grond. Dit is dus niet zomaar een bekendmaking of een aanmelding; nee, dit is veel meer. Hier spreekt een enorme kracht uit en het heeft een enorme indruk achtergelaten.⟨/p> ⟨p>Eigenaardig is dat de Heer Jezus opnieuw bevestiging vraagt. Want dan vraagt Hij weer: "Wie zoeken jullie?" En ze zeiden uiteraard: "Jezus de Nazarener." Met andere woorden: "U moeten wij hebben." Met die missie waren ze eropuit gestuurd. En Jezus antwoordde: "Ik zei jullie dat Ik het ben. Indien jullie dan Mij zoeken, laat dezen heengaan." Dat kun je alleen maar zeggen als je wijst: "deze en die... laat dezen heengaan." Als jullie Mij zoeken, laat deze tien die daar nog waren dan gaan. Dit gebeurde opdat vervuld zou worden het woord dat Hij zei. En nu wordt er gerefereerd aan iets wat we al eerder in het Evangelie lazen, namelijk kort tevoren in het hogepriesterlijk gebed. Er vindt nu een citaat plaats uit het hogepriesterlijk gebed en er staat bij dat dit vervuld moest worden. Dit is dezelfde manier van formuleren als wanneer er geciteerd wordt uit het Oude Testament. Hoe vaak staat dat niet in het Nieuwe Testament?⟨/p> ⟨p>Het gebeurt vaker dat iets plaatsvond en dat er dan staat: 'opdat vervuld zou worden het woord van de profeet Jesaja'. Maar hier staat nu: 'opdat vervuld zou worden het woord dat Hij, Jezus, zei'. Daarmee vertegenwoordigden Jezus' woorden eigenlijk hetzelfde gezag als het woord van de Tenach, van de Hebreeuwse Bijbel.⟨/p> ⟨p>Het woord dat Hij zei: 'Wie U aan Mij hebt gegeven, uit hen gaat niemand verloren.' Ja, dat had Hij zojuist in het hogepriesterlijk gebed ook nog gezegd. Er gaat niemand uit hen verloren, dan alleen de zoon van het verderf. Daarmee doelt Hij op Judas, die trouwens diezelfde nacht nog zou omkomen. Vandaar ook dat Hij zegt: 'Als jullie Mij zoeken, laat dezen dan heengaan'.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1863" title="Speel af vanaf 31:03">▶ 31:03⟨/button> ⟨span>Petrus Trekt het Zwaard Tegen de Slaaf Malchus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan is het Simon Petrus die in dit gezelschap opnieuw – zo kennen we hem ook – op de voorgrond treedt. Er staat dat Simon Petrus een zwaard had en dat hij het trok. We weten uit het Lucasevangelie dat twee discipelen een zwaard droegen; dat had je zelf eigenlijk ook kunnen bedenken. Je leest in het Lucasevangelie dat de Heer Jezus daarnaar vraagt en dat een van de discipelen zegt dat ze met elkaar twee zwaarden hebben. Dat was helemaal niet zo gek. In Europa is het niet het gebruik dat we een wapen bij ons dragen, maar in Amerika is dat wel het geval. Daar is het een heel belangrijk en actueel onderwerp om zelf in het bezit te zijn van een wapen. Ook in die dagen was het heel gewoon om uit zelfbescherming een wapen bij je te hebben.⟨/p> ⟨p>Twee van de discipelen hadden inderdaad een zwaard en Petrus was een van hen. Hij trok het zwaard en trof de slaaf van de hogepriester, waarbij hij zijn rechter oorlel afhakte. Ik zeg specifiek 'rechter oorlel', want er staat namelijk een verkleinwoord. Er staat eigenlijk zoiets als een 'oortje', dus een deel van het oor en niet de hele oorschelp. Ik ga ervan uit dat Simon Petrus echt niet iemand wilde doden of deze slaaf letterlijk een kopje kleiner wilde maken, maar dat hij wel wilde dreigen. Al dreigend trof hij – wellicht per ongeluk – de rechter oorlel van Malchus, want zo heette deze slaaf. Dat is trouwens geen Hebreeuwse naam, dus het is kennelijk een buitenlander geweest die werd getroffen.⟨/p> ⟨p>Hierna rijst de vraag: was dit nu het oordeel van Petrus of was dit een oordeel van Malchus? Ik bedoel maar: een oor-deel. Laten we daar in ieder geval de les uit trekken: kijk uit met oordelen. Er is ook nog zoiets als het oordeel van Salomo, waar ik aankomende zondag wellicht over zal spreken, maar dat heeft niets met oorlellen te maken. In ieder geval overkwam dit de slaaf van de hogepriester, die Johannes overigens kennelijk persoonlijk kende. Johannes meldt de naam, en dat zullen we straks nog zien, want Johannes was in de kringen van de hogepriester een bekende.⟨/p> ⟨p>In vers 11 staat: "Jezus dan zei tegen Petrus: steek het zwaard in de schede." Hij had deze ondersteuning niet nodig. Uit de andere evangeliën weten we dat er nog meer details worden vermeld. De Heer Jezus zegt daar namelijk nog bij: "Ieder die het zwaard opneemt, zal door het zwaard vergaan." Dat is zelfs een gevleugelde uitdrukking geworden die haar oorsprong vindt in deze geschiedenis in Getsemané.⟨/p> ⟨p>Hoewel het hier niet wordt vermeld, weten we dat Jezus de man, Malchus, heeft genezen. Je leest elders dat Jezus zijn oor aanraakte en hem genas. Er staat niet dat Hij iets opraapte, maar Hij raakte zijn oor aan en genas hem. Alleen Lukas vermeldt dat. Lukas, de arts, vermeldde dit medische wonder, maar Mattheüs, Marcus en Johannes doen dat niet. Johannes vermeldt alleen het incident waarbij Petrus zo om zich heen sloeg en daar kennelijk per ongeluk de oorlel van Malchus trof.⟨/p> ⟨p>Dan volgt het antwoord van Jezus: "Steek het zwaard in de schede." De Heer Jezus stelde daarbij deze retorische vraag: "De drinkbeker die de Vader aan mij heeft gegeven, zou ik die niet drinken?" Hij zegt daarmee eigenlijk: "Denk je nu werkelijk, Petrus, dat ik jouw support of jouw hulp nodig heb? Denk je dat jij je nu zo moet opstellen dat je mijn zaak zou moeten redden?" Ook hier is Petrus weer bedacht op de dingen van de mensen. Veel eerder, helemaal in het noorden van Israël bij de berg Hermon, had de Heer Jezus al gesproken over het feit dat Hij zou worden overgeleverd. Petrus zei toen ook al: "Dat zal u geenszins overkomen." De Heer Jezus zei daarop tegen hem: "Ga weg achter mij, tegenstander Satan, want je bent bedacht op de dingen van de mensen en niet op die van God."⟨/p> ⟨p>Feitelijk is dat hier ook weer aan de hand. Het is een sympathiek gebaar, zou je kunnen zeggen, dat hij het opneemt voor zijn Heer en voor Hem door het vuur wil gaan. Maar ja, ook dat blijkt heel betrekkelijk, zoals we straks nog zullen zien. De Heer Jezus zegt: "De drinkbeker die de Vader aan mij heeft gegeven, zou ik die niet drinken?" Hoewel Johannes de geschiedenis van de gebedsworsteling in Getsemané niet heeft beschreven, zinspeelt hij er hier wel op. Net hiervoor had Jezus toch driemaal gebeden of de drinkbeker aan Hem voorbij zou mogen gaan? En dat deed Hij iedere keer met de toevoeging: "Maar niet mijn wil, maar de uwe geschiede."⟨/p> ⟨p>Jezus maakt Zich daarmee één met de wil van God; Hij zegt dat die bepalend is. Hier heeft de Heer Jezus het ook helemaal aanvaard. Hij zegt: "De drinkbeker die de Vader aan mij heeft gegeven, zou ik die niet drinken?" Natuurlijk. Hoezeer Hij kort daarvoor, misschien een paar minuten eerder, nog vurig had gebeden of het voorbij zou mogen gaan, hier zegt Hij: "Die drinkbeker heb ik te drinken, en die ga ik ook drinken, tot de laatste druppel toe."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2310" title="Speel af vanaf 38:30">▶ 38:30⟨/button> ⟨span>De Arrestatie en het Dubbele Hogepriesterschap van Annas en Kajafas⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan staat er in vers 12: "en de legerafdeling en de hoofdman over duizend". Ik gaf zojuist al aan hoe prominent deze groep was. Het gaat om een hele grote groep van minimaal tweehonderd man, maar ook de hoofdman over duizend was hier hoogstpersoonlijk bij. Dit was de militaire topman daar in Jeruzalem. Vergis je niet, direct naast de tempel was een heel fort, de burcht Antonia. Daar waren een paar duizend man gelegerd. En bij deze gelegenheid was de hoofdman over duizend er dus zelf bij.⟨/p> ⟨p>De legerafdeling, de hoofdman over duizend en de assistenten van de Joden — de tempelpolitie, de dienaren dus — grepen samen Jezus en zij bonden hem. Dit is de eigenlijke arrestatie. Hier wordt hij gegrepen en bovendien geboeid. Zij leiden hem eerst naar Annas, want, zo staat erbij, hij was de schoonvader van Kajafas, die de hogepriester van dat jaar was.⟨/p> ⟨p>Hier moet ik even iets bij zeggen, want bij een eerdere gelegenheid in hoofdstuk 11 werd er ook al over Annas en over Kajafas verteld. De verhouding tussen hen wordt hier geschilderd: Annas was de schoonvader van Kajafas. Annas — dat is de Griekse vorm van Hanas — was eigenlijk de hogepriester. Volgens de Bijbel ben je in Joodse termen gewoon hogepriester voor het leven. Het is niet zo dat je na een ambtsperiode van bijvoorbeeld vier jaar weer hogepriester af bent. Nee, je bent hogepriester voor het leven en als je sterft, word je opgevolgd door je zoon.⟨/p> ⟨p>Annas was hogepriester tot het jaar 18. Dat weten we uit de ongewijde geschiedenis van Flavius Josephus. Er is buiten de Bijbel vrij veel bekend over de hele omgeving, over Jeruzalem en hoe de stad eruitzag. Flavius Josephus was een Joodse geschiedschrijver die daar dikke boeken over heeft geschreven. Hij was een tijdgenoot en hij heeft ook geschreven over Annas, de hogepriester.⟨/p> ⟨p>U moet zich realiseren: dit was het jaar 30. Twaalf jaar eerder was Annas door de Romeinen afgezet. Hij was hogepriester, maar de Romeinen hebben toen Kajafas, de schoonzoon van Annas, aangesteld als hogepriester. Daardoor krijg je een eigenaardige situatie. Voor de Joden was Annas gewoon de hogepriester, maar voor de Romeinen — en die hadden het daar voor het zeggen — was Kajafas de hogepriester. Zij hadden gezegd: "Wij maken hier de dienst uit en wij vinden jou geschikter", om welke reden dan ook. Welk motief ze daarvoor hadden, weet ik niet, maar in het jaar 18 hebben zij Annas uit zijn ambt gezet en vervolgens Kajafas geplaatst. De Joden hebben dat echter nooit erkend; zij hebben altijd de eer aan Annas gegeven. Kajafas was eigenlijk meer de hogepriester door de bril van de Romeinen. In de praktijk was het zo dat beide priesters een grote rol speelden. In dit geval kwam dat nog extra uit omdat ze direct familie waren als schoonvader en schoonzoon.⟨/p> ⟨p>Wanneer Jezus gearresteerd is daar in Gethsemané, gaan ze eerst naar het huis van de hogepriester vlak bij de tempel. Dat is een betrekkelijk korte reis, want ze kwamen uit het Kidrondal van Gethsemané en de afstand is klein. Ze leiden hem eerst naar Annas, want hij was de schoonvader van Kajafas, die de hogepriester van dat jaar was. Dat betekent dus niet dat er elk jaar een andere hogepriester was, maar het wil zeggen dat Kajafas in dat jaar de hogepriester was. Hij zou dat trouwens blijven tot het jaar 36; hij was dus nog zes jaar de hogepriester voor de Romeinen. Later in het boek Handelingen komen we hen trouwens ook nog beiden tegen, Annas en Kajafas, en dan is Kajafas inderdaad nog steeds in functie. Johannes roept dit hier in herinnering, want er staat in vers 14...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2664" title="Speel af vanaf 44:24">▶ 44:24⟨/button> ⟨span>De Onbewuste Profetie van Kajafas over het Ware Paaslam⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het was nu Kajafas die aan de Joden adviseerde, of de raad gaf, dat het nuttig is dat één mens sterft ten behoeve van het volk. Ik had hier eigenlijk even een verwijzing naar moeten maken. Moment. Ja, Johannes 11 vers 49. Ik heb er hier even geen dia van, maar daar staat het volgende. Ik lees even vanaf vers 47 van Johannes 11. De overpriesters en de Farizeeën riepen de raad samen – dat was een paar dagen hieraan voorafgaand. Ze riepen de raad, het Sanhedrin, samen en zeiden: "Wat doen we? Want deze mens, Jezus, doet vele tekenen. Als wij hem zo laten geworden, zullen allen in hem geloven en de Romeinen zullen komen en zowel onze plaats als ons volk ontnemen."⟨/p> ⟨p>Zie je hoe serieus het werd genomen? De Joodse leiding was bang dat er opstand zou komen en dat Jezus alom door het volk aanvaard zou worden, en dat de Romeinen vervolgens represailles zouden nemen en het Sanhedrin zouden afzetten. Dan was de Joodse raad zelf hun gezag kwijt. De Romeinen zouden komen en Jeruzalem platgooien of in ieder geval nog veel sterker bezetten. En dan is het Kajafas die zegt: "Maar één van hen, Kajafas, de hogepriester van dat jaar, zei tot hen: 'Jullie weten niets, jullie beseffen niet dat het in uw belang is.'" "Jullie eigen belang," zegt hij tegen het hele Sanhedrin, de Joodse raad dus. "Dat één mens sterft ten behoeve van het volk en niet het hele volk verloren gaat."⟨/p> ⟨p>En dan staat erbij: "Toch dit zeide hij niet uit zichzelf, maar als hogepriester van dat jaar profeteerde hij dat Jezus zou sterven voor het volk." Dus onbedoeld en onbewust sprak hij een profetie uit. Hij had gezegd dat het beter was dat deze ene mens zou sterven. Eigenlijk stond het dus al helemaal vast. De Joodse raad had het al helemaal beklonken: deze mens moet sterven. Als we dat namelijk niet doen, dan is het het einde van onze macht als geestelijke leiding. Dan komen de Romeinen en dat is tevens het einde voor het Joodse volk. Dat zou dramatisch zijn. En dus zegt hij: "Het is nuttig dat deze ene mens sterft ten behoeve van het volk."⟨/p> ⟨p>Zonder het zich te realiseren sprak hij daarmee een profetie uit, want dat is precies wat Jezus deed. Jezus stierf ten behoeve van het volk, alleen op een heel andere manier dan hij zich op dat moment realiseerde. Hij gaf heel bewust een advies, maar hij had geen idee van het feit dat hij hier werkelijk een profetie uitsprak. Weet je wat trouwens ook heel eigenaardig is? Hij wijst hiermee als hogepriester ook meteen het Offerlam aan. Notabene, dit was al de 14e Nisan. En hier zegt hij: "Er moet iemand sterven." En wat moest er op de 14e Nisan sterven? Een lam. Het Pascha. Het eigenlijke Pascha. Als je dit zo beschreven vindt bij Johannes, hoe is het mogelijk dat die Kajafas zich dat niet gerealiseerd heeft? Johannes tekent dit zo dat het voor ons onmiskenbaar is. Het is zo duidelijk en zo helder. Dat een hogepriester dan inderdaad de Persoon aanwijst, wat een hogepriester ook moet doen: namelijk het lam aanwijzen en zelfs zorg dragen en verantwoordelijk zijn voor de dood van het lam. Nou, dat is wat hij doet.⟨/p> ⟨p>Kijk ook naar het onrecht van het hele proces dat hieraan voorafgegaan is en wat deze nacht plaatsvond, vroeg in de ochtend, voor de Joodse raad. Het heen en weer gaan, eerst van Annas naar Kajafas, dan vervolgens van Kajafas naar Pilatus en dan weer terug. Dan komt Hij ook nog bij Herodes en die stuurt hem weer terug naar Pilatus. Het is een schijnproces, echt een schijnproces, want het vonnis voor de Joden stond allang vast. Ze konden geen getuigen vinden die echt iets konden inbrengen. Je ziet dat ze Pilatus enorm onder druk hebben moeten zetten om hem inderdaad zover te krijgen dat hij zijn fiat geeft om Jezus te laten kruisigen. Want er was eigenlijk niets in het hele proces dat daarop wees. Het is een opeenstapeling van onrecht.⟨/p> ⟨p>Ik denk dat we er verstandig aan doen als ik nu het vijftiende vers aanklik, maar dat we eerst wellicht even gaan pauzeren. Dan pakken we straks de draad op bij dit vers. Goed, wij hebben nog een twaalftal verzen te gaan en het is inmiddels half tien, dus ik zal echt moeten opschieten. We zijn aangeland in vers 15. Het was dus zo dat Jezus was gearresteerd en vervolgens is meegenomen naar het huis van Annas, de hogepriester – de schoonvader van de officiële hogepriester, zeg maar.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3039" title="Speel af vanaf 50:39">▶ 50:39⟨/button> ⟨span>Johannes en Petrus Volgen Jezus tot in de Binnenhof⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In vers 15 lezen we dat Simon Petrus Jezus volgde. Hoewel ik erbij moet zeggen – je leest in de andere evangeliën dat zodra Jezus gearresteerd is, de discipelen allemaal de wijk nemen. Allemaal, dus ook Petrus is in eerste instantie gevlucht. Maar goed, inmiddels is het wat verder in de nacht en dan lees je: "Simon Petrus nu volgde Jezus." Dus na zijn vlucht is hij er toch weer achteraan gegaan.⟨/p> ⟨p>Er staat ook bij: "en een andere discipel." Dat is Johannes zelf, dat kan niet anders. Hij noemt zichzelf in dit evangelie wel vaker de discipel die Jezus liefhad, de discipel die geliefd werd door Jezus. Simon Petrus en Johannes waren sowieso een koppel dat heel dikwijls samen wordt genoemd, en ook hier zijn ze bij elkaar. Het is iets eigenaardigs, want er staat: "Simon Petrus nu volgde Jezus en een andere discipel." Op het moment dat de naam niet genoemd wordt, weet je al dat het over de schrijver zelf gaat die gewoon in de anonimiteit blijft.⟨/p> ⟨p>Die andere discipel was bekend bij de hogepriester. Daar is heel veel over gespeculeerd: waarom dan? Hoezo was hij daar bekend? Was het een familieverhouding of waren het zakelijke banden? In de studiebijbel las ik dat werd geopperd dat het te maken had met het bedrijf van Sebedeüs, de vader van Johannes. Ze hadden een familiebedrijf; Sebedeüs was visser en had twee zoons als erfgenamen: Johannes en Jakobus. Er werd gesuggereerd dat zij leverancier waren van vis aan het hogepriesterlijke huis. Ja, zo lust ik nog wel een paar haringen, denk ik dan. Het is maar een slag in de lucht.⟨/p> ⟨p>Een veel zinniger verklaring vind ik persoonlijk – maar die ligt dan wat meer in de typologische sfeer – dat Johannes misschien zelf ook van Levitische of priesterlijke komaf was. Dat zou kunnen. Of dat hij familie had in de priesterwereld, maar in dat geval was hij zelf ook van de stam Levi. Ik moet er meteen bij zeggen dat als ik dat opper, ik het niet kan bewijzen. Het blijft nattevingerwerk; het staat er domweg niet. Eén ding is zeker: Johannes was bekend bij de hogepriester. Als je inderdaad zegt dat hij een Leviet was, dan zou dat wel allerlei dingen in het Johannesevangelie verklaren. In die zin dat hij bijvoorbeeld de nadruk erop legt dat Jezus het Lam Gods is; dat zijn typische kwalificaties die je als priester doet. Als hij inderdaad behoorde bij de priesterlijke familie, zou dat daar licht op kunnen werpen. Maar nogmaals, ik denk dat we het gewoon maar moeten houden bij de vaststelling die hier gegeven wordt en daar verder niet al te veel achter moeten zoeken.⟨/p> ⟨p>Hij was een bekende bij de hogepriester en kwam samen binnen met Jezus tot in de hof van de hogepriester. Johannes was daar dus in die hof waar Jezus ook vertoefde bij de hogepriester. Johannes kon namelijk vrij naar binnen lopen in die hof. Je moet je voorstellen dat daar een poort was – we zullen het in de volgende verzen ook zien. Via die poort kwam je in een hof, een binnenplaats, en daar grensden de diverse hogepriesterlijke verblijven aan. Niet alleen dat van Annas, maar ook dat van Kajafas. Via die hof kwam je daar terecht. Johannes kon daar vrij in en uit lopen omdat hij een bekende was. Daarom staat het er zo: "hij was bekend bij de hogepriester en kwam samen binnen met Jezus tot in de hof van de hogepriester."⟨/p> ⟨p>Petrus stond buiten bij de deur. De andere discipel dan, Johannes dus, de bekende van de hogepriester, ging naar buiten en sprak tot de deurwachtster – de portierster zeg maar – en hij bracht Petrus binnen. Hij doet dus een goed woordje voor Petrus en zegt dat hij ook mee naar binnen kan komen. Dit geeft aan dat Johannes hele goede connecties moet hebben gehad en daar zelfs zodanig bekend was dat hij ook bekend was bij de portierster. Een enkel woordje was al genoeg om Petrus naar binnen te leiden.⟨/p> ⟨p>Het dienstmeisje, de deurwachtster, zei tegen Petrus: "Jij bent toch ook niet uit de discipelen van deze mens?" Eigenaardig dat zij zich dat afvraagt bij Petrus. Zij vraagt zich af wat Petrus daar te zoeken heeft, maar die vraag stelt ze niet bij Johannes. Nee, Johannes was daar een bekend gezicht; die kwam daar kennelijk wel vaker, dus bij hem stelt ze zich de vraag niet wat hij daar doet. Van Petrus vraagt ze het zich wel af: "Jij bent toch ook niet uit de discipelen van deze mens?" Uit andere evangeliën lezen we dat zij herkend werden aan hun Galilese accent. Moet je je voorstellen: dit was in Judea. Jezus en de discipelen kwamen allemaal uit Galilea. Dat hoor je. Dat is voor een Nederlander niet zo gek; je hoort of iemand uit Groningen of Friesland komt, of dat die uit Den Haag of uit het Westland komt, om maar wat te noemen.⟨/p> ⟨p>Zij stelt dus deze vraag, en het eerste wat Petrus zegt is: "Nee, dat ben ik niet." De vraag dringt zich dan op waarom Petrus dat zo ontkent. Was hij bang dat hij gearresteerd zou worden? Dat wordt meestal als verklaring gegeven: dat hij bang was dat als hij inderdaad zou bekennen, hem hetzelfde zou overkomen. In ieder geval was hij bang om hiervoor uit te komen, vandaar dat hij het ontkent.⟨/p> ⟨p>Dan lezen we weer verder over de slaven en de assistenten. Die assistenten, dat is de tempelpolitie. Dat is nu de derde keer dat we ze tegenkomen, de dienaren. Zij waren er al eerder toen Jezus gearresteerd werd. Toen was er een legerafdeling, er waren mensen van de overpriesters en de Farizeeën, maar ook van de dienaren van de tempelpolitie, en die waren hier nu ook weer. Zij stonden bij een kolenvuur dat zij gemaakt hadden omdat het koud was, en ze warmden zich. U moet zich realiseren dat dit rond Pesach was, maart of april, en dan is het in de nachten in Israël nog knapkoud. Midden in de nacht hadden ze dus een kolenvuurtje gemaakt om zich daaraan te warmen.⟨/p> ⟨p>Petrus stond daar ook bij hen, terwijl die assistenten van de tempelpolitie daar ook stonden. Dat was een vrij riskante bezigheid, want rond het vuur kon hij door de vlammen en het licht gemakkelijk herkend worden. En dat is precies wat er gebeurde. Maar eerst worden we weer verplaatst naar het vraaggesprek dat Jezus heeft. Petrus en Johannes bevinden zich daar in die hof, en nu worden we weer even meegenomen naar het verhoor dat Jezus heeft met de hogepriester.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3599" title="Speel af vanaf 59:59">▶ 59:59⟨/button> ⟨span>Het Proefproces bij Annas: de Vraag Naar Jezus' Onderwijs⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De hogepriester vroeg Jezus dan uit. Ik moet hierbij opmerken dat alle evangelisten – Matteüs, Marcus en Lucas – de gebeurtenissen vermelden die hier worden beschreven. Dat wil zeggen: het hele vraaggesprek bij zowel Annas als Kajafas. Maar alleen Johannes verwerkt beide geschiedenissen: zowel die van Petrus en Johannes bij het kolenvuur, als het vraaggesprek dat Jezus heeft met de hogepriester en het verhoor dat daar plaatsvindt. Die worden hier afwisselend beschreven.⟨/p> ⟨p>Het gaat hier nog over de hogepriester Annas. Je moet je eigenlijk de vraag stellen: welke hogepriester? Want er waren er feitelijk twee. Er was de officiële hogepriester naar Romeinse maatstaven, dat was Kajafas. En er was de officiële hogepriester volgens Joodse maatstaven, en dat was Annas. Hier gaat het over Annas, want pas later wordt Jezus naar Kajafas gevoerd.⟨/p> ⟨p>De hogepriester vroeg Jezus naar twee dingen: zijn discipelen en zijn onderwijs. We moeten hierbij weer in gedachten brengen waar de angst van de hogepriester en het hele Sanhedrin lag. De angst was dat er tijdens dit feest een opstand in Jeruzalem zou worden georganiseerd. Het was immers nog maar een paar dagen geleden dat Jezus met veel onthaal en – om het zo te zeggen – met toeters en bellen Jeruzalem was binnengekomen, waarbij de hele schare had geroepen: "Zie, uw Koning komt!" en "Hosanna!". Dat waren Messiaanse klanken die daar klonken. Men was vuurbang dat dit om zich heen zou grijpen. Vandaar dat de hogepriester Jezus nu ook vraagt naar zijn discipelen; wellicht was hij ook benieuwd naar de omvang van zijn aanhang. En hij vraagt naar zijn onderwijs, want ook hier is de belangstelling eigenlijk politiek van aard. Dat wil zeggen: heeft Jezus inderdaad misschien toch niet echt de opzet en de bedoeling om Zich als Messias te gaan openbaren, met het gevaar van een opstand tot gevolg?⟨/p> ⟨p>In ieder geval is dit verhoor nog steeds een voor- en proefverhoor; het is niet officieel. Het was namelijk zo dat een verhoor of een gerechtelijk proces niet in de nacht mocht plaatsvinden, en dit is in de nacht. Eigenlijk wordt de zaak hier alleen maar 'opgewarmd'. Het hele proces wordt alvast gedaan om het later, als het eenmaal licht is geworden, officieel overdag te kunnen doen. Dan gaat het officiële verhoor plaatsvinden; dit is nog maar een proef.⟨/p> ⟨p>De hogepriester vraagt Jezus dus zowel naar zijn discipelen als naar zijn onderwijs. En dan verandert de vraagstelling, want nu is het Jezus die hem antwoordt: "Vrijuit heb Ik gesproken tot de wereld. Ik onderwees altijd in de synagogen, in alle synagogen." Niet alleen in Galilea, maar ook in Judea en Jeruzalem, en bovendien in de tempel. Juist de afgelopen dagen had dat nog veelvuldig plaatsgevonden. "Ik onderwees altijd in de synagoge en de tempel, waar al die Joden samenkomen." De nadruk ligt hier twee keer op 'Ik'. "Vrijuit heb ⟨em>Ik⟨/em> gesproken tot de wereld. ⟨em>Ik⟨/em> onderwees altijd..." Het idee en de suggestie is: "Ik deed het in het openbaar, maar jullie vanuit het Sanhedrin doen het in het geniep." Zij hadden in het verborgene al een complot gesmeed en al besloten dat Jezus gedood moest worden. Dat was weliswaar niet openbaar geweest, maar dat hebben ze wel zo bekonkeld. Zo gaat dat in de politiek, en trouwens, in de godsdienstige wereld is dat ook allemaal politiek. Dat noemen ze achterkamertjespolitiek.⟨/p> ⟨p>De Heer Jezus stelt dus eigenlijk een wedervraag; daar komt het op neer. Hij zegt: "Hoezo vraagt u Mij? Waarom vraagt u naar Mijn onderwijs? Ik heb in de synagoge en in de tempel altijd onderwezen, waar al die Joden samenkomen. En nu gaat u Mij vragen naar Mijn onderwijs?" Hij zegt: "In het verborgene sprak Ik helemaal niets." Dat wil zeggen: in het verborgene heb Ik niet iets anders beweerd dan wat Ik aan het publiek vertelde. Dus: vanwaar deze vraag?⟨/p> ⟨p>Dan volgt in vers 21 de vraag: "Waarom vraagt u Mij?" We moeten de klemtoon eigenlijk zo leggen: "Waarom vraagt u ⟨em>Mij⟨/em>?" Kijk, in een normale rechtsgang zou het zo zijn dat er nu getuigen zouden opdraven die een aanklacht zouden onderbouwen. Dat was normaal. Waarom moest Jezus nu ondervraagd worden over zijn onderwijs, terwijl Hij dat al aan het publiek had gedaan? Als er iets te klagen was, als er een proces moest plaatsvinden, laat dan de getuigen optreden die iets tegen Mij inbrengen over wat Ik miszegd zou hebben. Daarom zegt Hij ook: "Waarom vraagt u Mij? Vraag degenen die gehoord hebben wat Ik tot hen sprak. Laat hen spreken." Let op deze woorden: "Zij weten wat Ik zei." Dat is volstrekt logisch. U begrijpt wel dat wat hier feitelijk plaatsvindt een omkering van de rollen is. Want dan staat er dat, toen Hij deze dingen zei...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4004" title="Speel af vanaf 01:06:44">▶ 01:06:44⟨/button> ⟨span>Jezus Doorziet de Aanklacht en Krijgt een Slag in het Gezicht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Toen Jezus deze dingen zei, gaf één van de assistenten – dus van de tempelpolitie – die erbij stond, Jezus zo'n slag in het gezicht. Hij voegde daaraan toe: "Antwoord je zo de hogepriester?" Dit werd als heel brutaal opgevat. De assistent was natuurlijk boos omdat Jezus zich opstelt als aanklager in plaats van als beschuldigde. Jezus was hier en Hij werd als een beschuldigde gevangengenomen; Hij was gearresteerd. Wat Hij nu vervolgens doet, is zelf de aanklacht formuleren. Maar omdat ze daar geen goed antwoord op hadden, werden ze boos en dat zie je altijd. Vandaar ook die slag in het gezicht en de boosheid waarmee er wordt gereageerd.⟨/p> ⟨p>Waarop Jezus vervolgens reageert met weer een wedervraag, waardoor Hij hen in het nauw brengt. Jezus antwoordde hem: "Indien ik kwalijk sprak – als ik iets kwaads zei – getuig dan omtrent het kwalijke. Maar indien het juist was, waarom ransel je mij?" Dat is eigenlijk het woord dat we daarvoor gebruiken. Waarom sla je mij? Waarom ransel je me nou af? Waarom geef je me een slag in het gezicht?⟨/p> ⟨p>Kijk naar wat Hij eigenlijk zegt tegen die assistent, want de vraag werd gesteld door een van die mensen van de tempelpolitie waar we het eerder over hadden. Nou, die gasten van de tempelpolitie hebben Jezus daar in de tempel zo vaak horen spreken. Deze man was dus zelf ooggetuige; hij was zelf aanwezig toen Jezus onderwijs gaf en sprak. Daarom zegt Jezus: "Indien ik kwalijk sprak, getuig dan omtrent het kwalijke." Hij zegt eigenlijk: "Jij bent zelf een getuige, want je hebt mij gehoord toen ik onderwijs gaf in de tempel. Dus getuig maar."⟨/p> ⟨p>Het is juridische taal die hier wordt gebruikt, met het woordje 'getuigen'. We hadden het in de pauze even over de kennis van het Grieks, maar in het Grieks heeft dat te maken met het woord ⟨em>marturion⟨/em>. Ons woord 'martelaar' is daarvan afgeleid. Een martelaar is eigenlijk iemand die getuigt. Dat is een juridische term. Een getuige draaft op om te vertellen over dat wat hij gezien of gehoord heeft, omdat hij daar getuige van was. Nou, in dit geval was die man van de tempelpolitie die Jezus een slag in het gezicht geeft, een getuige, want hij heeft Jezus horen spreken.⟨/p> ⟨p>Nu zegt de Heer Jezus tegen hem: "Als het kwalijk was, getuig dan maar. Dit is toch al een proces, of in ieder geval een proefproces? Nou, kom erop. Zeg maar wat ik kwalijk heb gesproken. Maar zo niet, als het juist was, waarom ransel je me dan?" Zie daar maar eens een keertje antwoord op te geven. Die tempelpolitie kon helemaal niet getuigen van iets fouts, maar als wat Jezus zei dan juist was, had hij geen enkel motief om Hem een klap in het gezicht te geven. Hoe dan ook, hij liep hier compleet vast.⟨/p> ⟨p>Dat staat in vers 24: Annas stuurde Hem geboeid naar Kajafas, de hogepriester. Ja, de officiële, zal ik maar zeggen. Eigenlijk komt het erop neer dat dit eerste verhoor bij Annas is mislukt. Er gaan nog heel wat verhoren plaatsvinden op allerlei locaties deze nacht, maar dit eerste verhoor is gewoon mislukt. En vandaar ook dat Annas Hem nu naar zijn schoonzoon Kajafas stuurt. Waarom is het mislukt? Omdat er geen enkel belastend bewijs was. Een verhoor kan alleen maar zinvol worden afgesloten als daar inderdaad bewijs is dat steekhoudend en belastend is. Maar eigenlijk onverrichte zaken stuurt Annas Jezus nu geboeid door naar zijn schoonzoon Kajafas, de hogepriester.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4294" title="Speel af vanaf 01:11:34">▶ 01:11:34⟨/button> ⟨span>Petrus bij het Kolenvuur en de Drievoudige Verloochening⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dat was trouwens op dezelfde locatie, want er staat dat Simon Petrus zich daar stond te warmen. Nu zijn we weer even terug in de hof zelf, de plaats waar het verhoor plaatsvond. Het is eigenaardig; we hadden het er al even over dat de Bijbel inderdaad een puzzelboek is. Want als je de stukjes van Johannes naast die van Matthäus, Marcus en Lukas legt, dan weten we één ding over de locatie. Als je Matthäus, Marcus en Lukas leest, dan vond de verloochening door Petrus plaats in de binnenhof van Kajafas. Lees je daarentegen Johannes, dan was het in de binnenhof van Annas. Je zou kunnen zeggen: "Hé, dat is een tegenstrijdigheid," maar het tegendeel is waar. Het geeft gewoon aan dat je daar een poort had die toegang gaf tot de binnenhof waar we het zojuist over hadden. In die binnenhof had je verschillende verblijven, waarvan het ene van Annas was en het andere van Kajafas. Dat was dus gewoon een aangrenzende plaats. Er is helemaal geen tegenstrijdigheid; het is dezelfde binnenhof. In het ene geval noem je het de binnenhof van Annas, in het andere geval de binnenhof van Kajafas, maar het was beide waar. Die beide hogepriesters, schoonvader en schoonzoon, woonden daar bij elkaar. Het waren natuurlijk ook min of meer ambtelijke verblijven.⟨/p> ⟨p>Simon Petrus stond zich daar dus te warmen omdat het in de nacht zo koud was. En zij zeiden tot hem: "Jij bent toch ook niet een van zijn discipelen?" Zoals ik al zei: hij stond zich daar te warmen bij dat vuur, dus zijn gezicht werd herkend door die assistenten. Moet je je voorstellen: Petrus had bij Gethsemané nogal prominent opgetreden. Hij had zijn zwaard getrokken en de oorlel van de slaaf van de hogepriester eraf gehakt. Dat zal weinig mensen die daar aanwezig waren ontgaan zijn. Al waren het er een paar honderd – we hebben dat gezien – het zal weinig mensen ontgaan zijn wie daar zo sprak en wie daar zo optrad. Nu is Simon Petrus daar min of meer in het hol van de leeuw. Hij staat zich te warmen en ze zeiden tegen hem: "Jij bent toch ook niet een van zijn discipelen?" Maar hij ontkent het en zegt: "Nee, dat ben ik niet."⟨/p> ⟨p>Dan is er weer een van de slaven van de hogepriester, een verwante van de man bij wie Petrus een stukje oor afhakte. Dat was die oorlel; weet u nog waar we het over hadden? Daarin zie je trouwens ook weer dat Johannes inderdaad een bekende was van de hogepriester. Hij wist te vertellen hoe die slaaf van de hogepriester heette. Hij kende dat dienstmeisje, de portierster, zodat hij een goed woordje kon doen voor Petrus en hij ook in de binnenhof kon komen. En nu wist hij ook dat een van die slaven een verwante was van die Malchus. Dat is echt inside information; alleen als je daar vaker komt, ken je dat soort verhoudingen en relaties. Vandaar ook dat Johannes dit zo precies kan vertellen. Een van de slaven van de hogepriester, een verwante van wie Petrus een stukje oor afhakte, zei: "Hé, zag ik jou ook niet in de hof met hem?" Dat was hem dus niet ontgaan.⟨/p> ⟨p>En Petrus ontkende wederom, voor de derde keer. Zoals voorzegd was – het staat ook in het Johannes-evangelie vermeld – had de Heer Jezus dat gezegd toen Petrus nogal hoog van de toren blies. Een haan doet dat normaal gesproken, van de toren blazen, maar in dit geval was het Petrus. De Heer had gezegd: "Deze nacht nog, met je grote mond, ga jij mij drie keer loochenen." Hij had er ook nog bij gezegd: "Voordat de haan kraait." Dus voor de vroege ochtend, voordat het ochtend wordt, heb je dat al drie keer gedaan. En onmiddellijk kraaide een haan.⟨/p> ⟨p>Johannes is heel summier in de beschrijving van deze geschiedenis. Hij beschrijft dat het drie keer is gebeurd, maar allerlei details vinden we vooral bij Matthäus, Marcus en Lukas. Wat hij niet vermeldt, is bijvoorbeeld dat de ontkenning van Petrus steeds grover werd. De eerste keer lees je nog dat hij het ontkende, maar bij de tweede keer wordt hij bozer en zegt hij: "Ik ken die mens niet." En de derde keer staat er zelfs bij dat hij ging vloeken. Johannes zegt het allemaal heel summier: hij ontkende het. Maar als je het compleet bekijkt, zoals dat in de andere evangeliën wat gedetailleerder vermeld wordt, dan zie je echt dat het eigenlijk steeds grover wordt om zijn ontkenning kracht bij te zetten.⟨/p> ⟨p>Wat Johannes ook niet vermeldt, en dat is een van de meest aangrijpende details, is dat op het moment dat Petrus voor de derde keer met heel veel kracht de ontkenning doet, Jezus net wordt weggeleid van Annas naar Kajafas. Net op dat moment. Hier wordt dat niet zo beschreven, maar ik meen dat in Lukas staat dat Jezus zich net op dat moment omdraaide en Petrus aankeek tussen al die mensen. Er was een gedrang van mensen, maar Hij kijkt Petrus op dat moment recht aan. Dit is zo aangrijpend als je je realiseert wat er in een paar uur tijd allemaal had plaatsgevonden. Je leest dan ook dat Petrus helemaal de kluts kwijt is; hij holt naar buiten en heeft zoveel berouw dat hij weent. Er wordt gesproken over zijn tranen. Johannes doet dat niet. Het enige wat Johannes vermeldt, is dat Petrus wederom ontkende en onmiddellijk de haan kraaide. Het zijn de andere evangelisten die daar meer op inzoomen: hoe dat precies plaatsvond en hoe Petrus in zijn hart geraakt wordt op het moment dat de haan kraait en Jezus hem in de ogen aankijkt terwijl Hij weggeleid wordt. Er zijn ook prachtige schilderijen van gemaakt, precies van dat moment.⟨/p> ⟨p>Ik moet er trouwens bij zeggen dat terwijl Johannes hier heel summier is, hij op andere punten juist weer veel uitgebreider is. Want later, als Petrus wordt hersteld onder de discipelen – ze zijn dan inmiddels weer in het noorden bij het meer – wordt hij in de kring van de discipelen gerehabiliteerd en hersteld. En dan lees je dat dit weer rond een kolenvuur was. We zullen dat tegenkomen in Johannes 21; daar eindigt het Johannes-evangelie mee. Weer rond een kolenvuur stelt Jezus hem de vraag: "Simon Petrus, heb je mij lief?" En dan nog een keer. Eerst vroeg Hij: "Heb je mij lief, meer dan dezen?" Petrus had zich feitelijk verheven boven de anderen: "Anderen misschien wel, maar ik niet." En dan komt de tweede vraag: "Simon Petrus, heb je mij eigenlijk wel lief?" En de derde vraag is eigenlijk nog zwakker. Dan gebruikt Hij niet het woord 'agape', maar 'phileo': "Mag je me eigenlijk wel? Is dat er nog wel?" Dan wordt Petrus heel erg bedroefd. Maar goed, hij krijgt een geweldige missie van de Heer Jezus: "Weid mijn schapen, weid mijn lammeren." Johannes beschrijft dat herstel rond het kolenvuur heel uitgebreid, maar het gebeuren rond dit kolenvuur bij de verloochening wordt erg summier verteld.⟨/p> ⟨p>Ja, daar moeten we het dan maar weer bij laten.⟨/p> ⟨p>We zijn inmiddels bij het 27ste vers aangekomen en in 2020 gaan wij, Deo Volente, weer verder. Dan behandelen we de geschiedenis vanaf vers 28 tot hoofdstuk 19 vers 16, waarin Jezus voor Pilatus verschijnt.⟨/p>