⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Terugblik op Jezus' Onderwijs in Galilea⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We gaan weer verder met onze serie in het boek Lucas. Het is inmiddels het zestiende deel. Aanvankelijk had ik het als titel 'Genezingen en de roeping van Levi' meegegeven, maar bij nader inzien – en dat zullen we vanavond vanzelf nog wel zien – is die roeping van Levi ook een genezing, al is het misschien tussen aanhalingstekens. Niettemin wordt het zo wel degelijk in dat gedeelte zelf genoemd. Dus ik kon de titel gewoon wat afkorten tot: 'Allerlei genezingen'. We gaan beginnen bij vers 12 van hoofdstuk 5 en we zetten het voort, zo is de planning, tot en met vers 32 van datzelfde hoofdstuk.⟨/p>
⟨p>Het grote, langere verslag van Lucas, de geliefde geneesheer, zoals Paulus hem noemt. Hij is tot het einde aan toe een nauwe medewerker geweest van Paulus en hij is degene die dit eerste verslag heeft opgetekend. Het tweede verslag is het boek Handelingen. Het is eigenlijk ook wel opmerkelijk dat deze Lucas, als zijnde zelf een geneesheer, in dit evangelie in het bijzonder aandacht heeft voor de genezingen die de Heer heeft verricht. Dat was ook professionele interesse. Het is logisch dat als je daarmee te maken hebt en daar kennis van zaken over hebt, je juist daar des te meer op let. Dat is de menselijke kant en God heeft het zo gebruikt en hem in het optekenen van alles zo geïnspireerd. Of ik moet eigenlijk zeggen: niet zozeer Lucas is geïnspireerd, als wel dat wat hij opgetekend heeft. De woorden die hij opschreef, die zijn geïnspireerd, hoewel ik aanneem dat Lucas zelf natuurlijk ook geïnspireerd is door alles wat hij te horen heeft gekregen.⟨/p>
⟨p>Even terugblikkend – dat doen we altijd om weer met gemak de draad te kunnen oppakken – hebben we met name naar de vorige keer gezien dat Jezus' arbeidsveld tot dusver in Galilea ligt, hoewel ik erbij moet zeggen: tot in Judea aan toe. Dat wordt in hoofdstuk 4 vers 44 nog uitdrukkelijk bijgezegd. Maar niettemin ligt het daar in het noorden, in het Galilea der heidenen, der natiën. Dat wil zeggen dat Galilea eigenlijk niet eens meer bij het Joodse land gerekend werd. Judea betekent eigenlijk 'komend van Juda' en dat Juda staat in verband met ons woord 'Joods'. Het echte Joodse land is het land van Judea; vandaar dat Galilea daar eigenlijk buiten gerekend werd. Daar kwam de Heer zelf vandaan, naar zijn residentie, ook in Galilea.⟨/p>
⟨p>Daar gaf hij onderwijs in de synagogen, en niet alleen maar op de sabbat. In de synagogen natuurlijk wel, maar ook doordeweeks was hij zo aan het onderwijzen. Op alle mogelijke locaties zie je dat; zelfs aan zee of in een scheepje dat hij vervolgens even van de oever af laat varen om zo vanuit de zee de schare op de oever te onderwijzen. Zijn hele bediening wordt gekenmerkt door onderwijs, maar ook door aanschouwelijk onderwijs. Zijn prediking, het evangelie van het koninkrijk dat nabij was gekomen, wordt demonstratief bewezen door alles wat hij doet. Ook dat zullen we vanavond weer zien, want de genezingen en de wonderen in het algemeen die hij verrichtte, demonstreren precies dat wat hij te melden had.⟨/p>
⟨p>Wat we ook gezien hebben tot dusver is dat niet alleen het onderwijs, maar ook juist de genezingen waarmee dat begeleid werd, heel veel grote scharen op de been brengt. We hebben dat al diverse keren gezien en we zullen dat vanavond trouwens ook weer zien. Het laatste wat we de vorige keer hebben besproken, zijn de eerste elf verzen van hoofdstuk 5. Dat vermeldt de geschiedenis van de wonderbare visvangst. Ik moet eigenlijk zeggen: de eerste wonderbare visvangst, want er zijn er meerdere. Eigenlijk is dat een soort preview, een voorproefje van wat Petrus te wachten stond. Die enorme visvangst was alleen maar een illustratie van wat hem in de toekomst zou overkomen. Want wat had de Heer Jezus ook alweer gezegd? "Dit heb je nu gezien, maar je gaat een visser van mensen worden." Dit was eigenlijk een plaatje van iets veel grootser wat hij in de toekomst zou gaan doen. Dat waren de eerste elf verzen van hoofdstuk 5.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="351" title="Speel af vanaf 05:51">▶ 05:51⟨/button> ⟨span>De Structuur van het Bijbelgedeelte: Drie Perikopen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nog even iets over de structuur van het gedeelte dat we vanavond lezen, vanaf vers 12 tot vers 26. Als u even met me meekijkt: dat zijn eigenlijk drie perikopen. Althans in mijn NBG-vertaling: de genezing van de melaatse, de genezing van de verlamde en de roeping van Levi.⟨/p>
⟨p>Als het gaat over die eerste twee perikopen, dan zie je dat de eerste wordt ingeleid met het feit dat Hij in één van de steden was. De geschiedenis van de genezing van de verlamde wordt vervolgens ingeleid met: "En het gebeurde op één van die dagen." In het eerste gedeelte gaat het over de melaatse die de Heer geneest – want zo wordt Hij in dat verband genoemd – en in de tweede geschiedenis is het de verlamde, en dan wordt Hij de Zoon van de mens genoemd, de Zoon des mensen of de Ben Adam.⟨/p>
⟨p>In beide gevallen is het ergens een bewijs van. De genezing van die melaatse is tot een getuigenis voor de priester, voor het priesterschap of het priesterdom. De genezing van de verlamde vormt een bewijs voor de schriftgeleerden en de Farizeeën die daar ook in dat huis waren. Maar in beide gevallen dienen die genezingen, van zowel de melaatse als de verlamde, als een getuigenis van wie Jezus is, namelijk de Heer, maar ook de Zoon van de mens aan wie God volmacht heeft gegeven. In beide gevallen is het dus echt een getuigenis en een bewijs dat Hij levert. Dat blijkt trouwens ook wel uit de uitwerking en het effect dat beide gebeurtenissen hebben. Dat even als introductie, en dan gaan we nu de draad oppakken bij vers 12.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="483" title="Speel af vanaf 08:03">▶ 08:03⟨/button> ⟨span>De Komst en de Reiniging van de Man Vol Melaatsheid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan staat er: "het geschiedde", toen Hij — dat is Jezus uiteraard — in één van die steden was. Ja, die steden worden hier niet bij name genoemd. Maar later, in Lukas 10, komen we de plaatsen Chorazin en Betsaïda tegen. Die worden verder ook niet specifiek bij name genoemd in de verslagen, maar daarvan wordt wel gezegd dat de Heer daar grote tekenen heeft verricht. In beide plaatsen. Terwijl ze verder niet specifiek bij name genoemd worden, ligt het voor de hand dat als hier een wonderteken plaatsvindt in één van de steden, dat het juist in één van die plaatsen is geweest. Daar valt wat op af te dingen, dat geef ik direct toe, maar het ligt wel voor de hand.⟨/p>
⟨p>Om het even goed voor de geest te krijgen: ik had het net zojuist al even over Galilea. Dat is hier in het noorden. En hier heb je dan de steden — nou ja, geen grote steden, maar niettemin worden ze zo genoemd: steden. Eigenlijk is een stad niets anders dan een ommuurde plaats, een ommuurd dorp. Chorazin... en hier heb je Betsaïda. Weet u wie daarvandaan kwamen? Johannes dacht ik niet, maar ik weet in ieder geval dat Andreas, Petrus en Philippus daarvandaan kwamen. Ja, die waren daar natuurlijk ook vissers. Nou, dat zoeken we nog eens een keer op; daar ga ik me nu maar eventjes niet aan wagen. Ik weet het niet zeker, want er wordt uitdrukkelijk gezegd... Wij hebben dat in Bodegaven gezien in verband met Philippus, Andreas en Petrus. Afijn.⟨/p>
⟨p>En hier heb je dus Nazareth, de berg Tabor, Kana. Het is hier in deze omgeving, rond dit meer in deze streek, dat een groot gedeelte van de jaren dat de Here Jezus gearbeid heeft, zich afspeelde. Later zakt Hij ook naar Judea en is Hij actief in Jeruzalem, maar hier is het allemaal begonnen. Enfin, Hij was in één van die steden.⟨/p>
⟨p>En neem waar en zie: een man vol melaatsheid. En dat is een medische term. Ik zei al: Lukas is een geneesheer en hij is uiterst precies, nauwkeurig en exact in het beschrijven van de kwalen die zoal langskomen. "Een man vol melaatsheid". Ik heb hem laten vertellen dat dit eigenlijk een medische term is die aangeeft in welk stadium de melaatsheid zich bevond; dat ligt nogal voor de hand. In het Grieks — dat woord kennen we allemaal — is het woord voor melaatse "lepras", waar ons woord lepra uiteraard van afgeleid is.⟨/p>
⟨p>Maar ik moet er wel bij zeggen: dat is niet een verhouding van één op één. Het is niet zo dat ons "lepra" exact hetzelfde is als "lepras", de melaatsheid in de dagen van de Bijbel. Het is een weidser begrip en wellicht ook met aandoeningen die wij vandaag nog niet eens kennen, zoals wij trouwens ook aandoeningen hebben die men toen niet kende. Ik bedoel: dat komt allemaal voor. Maar in ieder geval is dat woord "lepra" een verzamelnaam voor allerlei huidziekten. Niet alle huidziekten heten "lepras", zo bedoel ik het niet, maar het is niet één vorm. Het kon, zo weten we dan weer uit het Oude Testament — dus dat gaat nog veel verder terug — bijvoorbeeld ook kleding en huizen aantasten. Dat is dus een verschil met wat tegenwoordig als lepra wordt aangeduid. Zo weten we uit Leviticus — ik geef hier ook de verwijzing naar — dat het ook een soort van schimmel kon zijn. Ik zet het maar even met een vraagteken, maar daar heeft het veel van weg gezien de beschrijving van hoe het zich voordoet.⟨/p>
⟨p>Het zag er bijvoorbeeld sneeuwwit uit; zo wordt dat diverse keren genoemd, dat het helemaal wit en sneeuwwit was. Wit heeft bij ons natuurlijk een beetje de reputatie van reinheid, maar in deze context is wit juist een kleur van de dood. Zoals wij trouwens ook zeggen: lijkwit. Als het lichaam zo wit is dat al het bloed, het leven, daaruit weggetrokken is, dan wordt het ook wit. Maar dat is geen goed teken. Je vindt het ook diverse keren zo beschreven. En één van de kenmerken van melaatsheid was — en dat is zelfs spreekwoordelijk ook vandaag nog — dat het zeer, zeer besmettelijk was. Mensen die melaats waren, werden ook geïsoleerd en kwamen buiten de gemeenschap terecht, omdat je er absoluut niet mee in aanraking kon of mocht komen vanwege de enorme besmettingsgevaren die het met zich meebracht.⟨/p>
⟨p>Het is niet zomaar een ziekte; het is uiteindelijk ook een ziekte die leidt naar de dood. Het is dus niet alleen een heel besmettelijke, maar ook een zeer ernstige aandoening. Het is trouwens maar een aantal keren dat we deze aandoening in het Nieuwe Testament tegenkomen en dat de Heer in aanraking komt met iemand die melaats is. En de reden is natuurlijk vrij logisch: zulke mensen bevonden zich buiten de gemeenschap. Behalve in deze geschiedenis — ik beperk me nu even tot Lukas, maar in de andere evangeliën is het niet veel anders, daar vinden we trouwens de parallelgeschiedenis ook; in Matthéüs en Markus wordt dezelfde geschiedenis verhaald, dus die moet je niet allemaal apart tellen, want het is namelijk dezelfde geschiedenis — maar hier vind je dus een geschiedenis van een melaatse. In hoofdstuk 7 vers 22 telt het niet echt mee, omdat daar over melaatsen in het algemeen gesproken wordt. En straks, ik bedoel veel later, als we in hoofdstuk 17 komen, zullen we het nog een keer tegenkomen en dan gaat het over de tien melaatsen waarmee de Heer in aanraking kwam.⟨/p>
⟨p>In het algemeen is natuurlijk bekend dat dit een type is van de zonde en van het feit dat een mens een zondaar is. Dat is een dodelijke aandoening, feitelijk; ernstig en ook besmettelijk trouwens. Iemand die dat had, die liep met de dood in de schoenen. En daar komt iemand: neem waar! Dat was inderdaad bijzonder. Een man vol melaatsheid.⟨/p>
⟨p>Het is heel opvallend wat hier vervolgens gebeurt, want die man mocht eigenlijk helemaal niet eens gezien worden, laat staan zo dicht bij de Heer komen of in het algemeen dicht bij een mens komen. Maar let eens op wat er gebeurt. Toen hij Jezus waarnam, viel hij op het gezicht, wat in feite een hele diepe buiging is; dat je zelfs met je gezicht plat op de grond gaat. En hij smeekte Hem: "Heer, indien U wilt, kunt U mij reinigen." Feitelijk is het niet eens een vraag; het is gewoon een mededeling, de erkenning van een feit. Hij zegt: "U kúnt mij genezen." Namelijk: als U dat wilt, dan kúnt U mij genezen. Hij vraagt het dus niet eens, maar hij spreekt zijn verwachting uit.⟨/p>
⟨p>En dan: Hij — dat is de Here Jezus — strekte Zijn hand uit en raakte de hand van de man aan. Je weet trouwens, dat is weer opmerkelijk, dat er in dezelfde geschiedenis, de parallelplaats in Markus, bij staat dat Jezus met barmhartigheid bewogen Zijn arm uitstrekte. Dat zijn van die mooie aanvullingen als je dat dan uit de andere verslagen erbij betrekt, zodat je zo'n compleet beeld krijgt. Hier in Lukas wordt alleen beschreven wat er gebeurt, maar in Markus wordt er dan nog bij vermeld hoezeer de Heer daar zelf ook bij betrokken was en gemotiveerd werd door Zijn barmhartigheid. Hij had... ja, moet je je voorstellen, iemand die daarmee in de schoenen liep, die was echt een deerniswekkend geval. En hij valt op zijn gezicht en hij herkent meteen wat Jezus met hem kan doen als Hij dat wil. De Heer is bewogen met barmhartigheid en raakte zijn hand aan. En Hij zei: "Ik wil, word gereinigd!"⟨/p>
⟨p>En nou is het opmerkelijke dus dat het precies omgekeerd is. Het is niet zo dat Jezus nu, doordat Hij die melaatse man aanraakt, onrein wordt of besmet is door die melaatsheid. Het is precies omgekeerd: Jezus raakt hem aan zodat hij rein wordt. Precies omgekeerd dus van wat je eigenlijk zou moeten verwachten bij zo'n afschuwelijk besmettelijke aandoening.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1167" title="Speel af vanaf 19:27">▶ 19:27⟨/button> ⟨span>Het Bevel van Jezus en de Typologie van de Twee Vogels⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan staat er dat Hij hem opdroeg, Jezus droeg hem op, om het aan niemand te zeggen. Dat wil zeggen: in eerste instantie aan niemand te zeggen, maar iets anders te doen. "Maar," zegt Hij, "ga weg, toon jezelf aan de priester." Dat komt er gewoon op neer dat als dit ergens in Chorazin of in Betsaïda is geweest, hij toch een flinke reis moest gaan maken, namelijk naar Jeruzalem. Dat zijn een paar dagreizen als je vanuit Galilea naar Jeruzalem toe moet gaan, want hij zou zichzelf tonen aan de priester in de tempel. Er moesten namelijk ook nog diverse rituelen vervuld worden, want dat staat er ook: "En breng aangaande je reiniging zoals Mozes gebiedt, tot een getuigenis voor hen," dat wil zeggen de priesters.⟨/p>
⟨p>We vinden een tweetal hoofdstukken in het boek Leviticus over de hele procedure hoe dat zou gaan bij iemand die melaats was en wat daarmee moest gebeuren, maar ook over de offers aangaande de reiniging. Als je dat leest, is er bijna geen doorkomen aan; het is een soort protocol van wat er op die dag moest gebeuren. Maar het zit trouwens ook weer vol met typologie. Dat is heel opmerkelijk. We gaan dat nu niet uitputtend doen, maar ik zou het graag een keertje bespreken. Ik heb dat een keertje gedaan op een zondag over de twee vogels – duiven worden ze in een ander verband genoemd – die geofferd moesten worden bij de reiniging van een melaatse.⟨/p>
⟨p>Wat was er namelijk aan de hand? Er moesten twee vogels genomen worden. De ene vogel moest geslacht worden en het bloed werd daar vervolgens van opgevangen. Vervolgens werd de levende vogel gedompeld in het bloed van die geslachte vogel en daarna vloog die levende vogel, die ondergedompeld was in het bloed, zo weg de hemel in. Een schitterend type! Want die beide vogels zijn eigenlijk een type van de ene Heer. De Heer werd geslacht en vervolgens is Hij opgestaan, maar gedompeld in het bloed is Hij met Zijn bloed – dat wil zeggen als het Lam dat geslacht is maar dat is opgestaan – zo ten hemel gevaren. Zo zijn die beide vogels een type van de ene Heer die geslacht is en, wat meer is, die opgestaan is uit de doden en ten hemel is gevaren. Dat wordt beschreven in Leviticus 14. Ik zei al dat er in werkelijkheid nog veel meer bij komt kijken, want daar wordt ook gesproken over de derde dag en over de zevende dag. Dan kun je natuurlijk al op je klompen aanvoelen dat daar veel meer achter moet steken.⟨/p>
⟨p>Jezus – en ik bedoel, Jezus is Yeshua – was een Jood en Hij werd geboren onder de wet. Wat Jezus hier deed, was dat Hij zich volledig ondergeschikt maakte aan het Joodse gebruik. Hij zegt tegen deze man: "Ga naar de priester zoals Mozes gebiedt." Dat wil zeggen: geheel conform de Torah, en daar week Hij ook helemaal niet van af. Dus de man zou die reis ondernemen en dat alles doen, en dat zou voor de priesters een getuigenis zijn. Dat is wat Jezus hem commandeerde. In Marcus staat er nog bij dat Hij hem ernstig waarschuwde dat hij dat eerst zou doen.⟨/p>
⟨p>En dan staat er in vers 15: "Maar het woord aangaande Hem ging des te meer door." Daarin ligt de suggestie al een beetje dat die man zich niet heeft gehouden aan wat hem was opgedragen. Dat klopt ook, want als je in het parallelle gedeelte kijkt in Marcus 1, dan staat er: "Maar toen hij was weggegaan, begon hij het telkens weder te verkondigen en ruchtbaar te maken, zodat Hij niet meer openlijk de stad kon binnenkomen, maar Zich buiten in eenzame plaatsen ophield." Met andere woorden: die man deed precies het tegenovergestelde. Je leest dat trouwens heel vaak; hoe vaak weet ik niet precies, maar je leest heel wat keren dat de Heer Jezus zegt: "Mondje dicht, dit is nu gebeurd, dank God, maar houd het voor je en ga het niet ruchtbaar maken." Het lijkt wel of ook hier geldt: de wet is de prikkel van de zonde. Want op het moment dat je zegt: "Houd het stil," juist dan wordt het allemaal zo groot en wordt er enorm veel over gesproken. Het is eigenlijk ook heel logisch. Dat houd je niet binnen. Die man is genezen; hij was dodelijk ziek en nu is hij gezond. Houd dat maar eens voor je! Laten we het hem dus maar niet al te kwalijk nemen. Misschien zit er in die woorden wel een extra prikkel om het juist wel te doen. De Heer wist echt ook wel dat als Hij dat zou zeggen...⟨/p>
⟨p>Het geeft ook aan dat de Heer niet uit was op ruchtbaarheid of bekendmaking. Je vindt dat diverse keren, maar dan gaat het specifieker om wie Hij is, namelijk de Messias, de Christus. Dat wilde Hij uitdrukkelijk niet gepredikt hebben. Weliswaar zong het rond en iedereen wist het eigenlijk wel, maar het werd uitdrukkelijk niet gezegd omdat het gewoon nog prematuur was. Dat was vooruitlopen op een gang van zaken die toen nog niet actueel was. Feitelijk was het pas echt actueel dat Hij de Christus was sinds Zijn dood en opstanding, niet eerder.⟨/p>
⟨p>Ik vraag me wel af of er geen mensen bij waren. In Marcus staat het: "Maar toen hij was weggegaan, begon hij het telkens te verkondigen." Als je het alleen hier in Lucas leest, zou je nog kunnen zeggen dat het woord aangaande Hem des te meer doorging zonder dat er wordt gezegd hoe en waarom. Maar je kunt je voorstellen dat niet alleen die melaatse man die genezen was, maar ook de omstanders het hebben gezien. Je kunt je trouwens voorstellen dat dit op een beetje een geïsoleerde plek is geweest, want zo'n melaatse kon natuurlijk niet zomaar in het dorp komen. Dat was ondenkbaar. Maar dat neemt niet weg dat anderen er toch van hebben gehoord. Dat blijkt dan wel.⟨/p>
⟨p>Het woord aangaande Hem ging des te meer door en vele scharen kwamen samen. Scharen zijn verzamelde mensenmassa's, en vele scharen zijn dus vele verzamelde mensenmassa's. Dat zijn heel veel mensen. Vele scharen kwamen samen om te horen en genezen te worden van hun zwakheden. Je kunt je wel voorstellen waarom dat zo ging. "Maar Hij trok zich terug in de eenzame plaatsen en bad." Heel dikwijls is het zo dat de Heer genezend optreedt, maar hier is het juist zo – dat zag je in Marcus ook al – dat er zoveel mensen op Hem afkwamen dat Hij zich terug moest trekken in de eenzame plaatsen. Hij koos heel bewust het isolement om in de eenzaamheid te zijn en om te bidden. Er staat "biddende". Ik stel me zo voor dat dit ook was om opgeladen te worden, als ik het zo mag zeggen, als een batterij. Jezus heeft al die dingen onderwezen, Hij heeft zoveel gedaan en al die indrukken opgedaan. Dat moet enorm vermoeiend zijn geweest, zodat Hij het ook absoluut nodig had om zich bij tijd en gelegenheid terug te trekken en te bidden, om alleen met Zijn hemelse Vader te zijn. In hoeverre de leerlingen daar dan bij betrokken zijn geweest, weet ik niet, dat staat er niet bij.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1805" title="Speel af vanaf 30:05">▶ 30:05⟨/button> ⟨span>De Tweede Geschiedenis: de Verlamde Man Wordt Binnengebracht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En het gebeurde op een van die dagen... De eerste geschiedenis was in verband met die melaatse; nu volgt de tweede geschiedenis in een van die plaatsen of steden. Het gebeurde op een van die dagen, dus in diezelfde tijdsspanne, dat Hij aan het onderwijzen was. Ook hier weer: dat was zijn core business. Spreken over en onderwijs geven, leren, de Schriften openen en wijzen op wat er staat geschreven. We hebben de vorige keer ook gezien hoe de schare versteld stond van zijn onderwijs en van de wijze waarop hij dat gaf: met gezag en autoriteit. Wat hij zei, was onweerlegbaar. Men kon daar niets tegenin brengen; men wist: dit is zo. Dat hebben de leidslieden vaak tandenknarsend moeten waarnemen. Ze zagen dit en konden er niets tegenin brengen, maar dat neemt niet weg dat dit niet voor iedereen even gezellig en leuk was.⟨/p>
⟨p>Het gebeurde op een van die dagen dat hij aan het onderwijzen was. Inmiddels was hij weer in Kapernaüm, zo lezen we in Marcus. Dat staat hier in Lucas niet, maar de ontbrekende informatie wordt aangevuld door een ander legpuzzelstukje. In Marcus weten we dus dat dit in Kapernaüm was. Daar zaten Farizeeën en wetgeleerden, zegt de NBG-vertaling. Eigenlijk staat er niet zozeer 'wetgeleerden' – want een wetgeleerde is iemand die zelf geleerd is – maar er staat 'wetonderwijzers'. Het verschil tussen een geleerde en een onderwijzer is dat een geleerde iemand is die zelf veel geleerd heeft en veel weet, terwijl een onderwijzer iemand is die anderen leert. En dat is waar het hier echt over gaat: het zijn leraren van de wet, of leraren van de Torah. 'Torah' betekent trouwens ook 'onderwijzing'.⟨/p>
⟨p>De Farizeeën vormden een van de scholen in het jodendom, zoals je in het christendom katholieken en protestanten hebt. Er wordt hier nog iets bijzonders bij vermeld: er zaten mensen die gekomen waren uit elk dorp van Galilea in het noorden, Judea in het zuiden en uit de hoofdstad Jeruzalem. Dat staat er vrij extreem. Er waren dus zeer velen aanwezig bij deze gelegenheid waar Jezus aan het onderwijzen was. Er waren vele andere onderwijzers uit het hele land gekomen. Het wemelde daar van de mensen. Er staat trouwens niet bij dat het een delegatie was of dat ze eropuit gestuurd waren. Je moet niet vergeten dat er een enorme roep van Jezus was uitgegaan door wat hij leerde en deed. Dat wekt interesse, en als je geïnteresseerd bent, ga je zelf een kijkje nemen. Er klinkt hier op zich nog geen weerstand in door; dat zie je later in deze geschiedenis wel, maar het feit dat zij een kijkje nemen en interesse tonen om te weten wat er verteld wordt, is niet meer dan vanzelfsprekend.⟨/p>
⟨p>Ze waren dus gekomen, die Farizeeën en wetonderwijzers. En er staat nog bij: 'en er was kracht van de Heer, zodat hij kon genezen'. 'Van de Heer' betekent hier een verwijzing naar God zelf, de Heer God. Het staat in het Grieks zonder bepaald lidwoord. Er was kracht van Hem, zodat Jezus kon genezen. Eigenaardig zoals het geformuleerd wordt. Ik gebruikte zojuist het woord 'opgeladen'. Hij had zich teruggetrokken om te bidden en om opgeladen te worden, en nu was hij inderdaad weer aan het onderwijzen. De kracht was er; hij had zich inderdaad opgeladen, als ik het zo goed begrijp. Er was kracht van de Heer zodat hij kon genezen.⟨/p>
⟨p>En neem waar! Weer die uitroep, weer iets bijzonders wat waar te nemen is. Mannen zijn een mens die verlamd is op een ligbed aan het brengen. Ik heb het expres zo weergegeven zoals Lucas het optekent: alsof je erbij staat. Hij schrijft het allemaal in de tegenwoordige tijd. Meestal zeg je bij een verhaal: 'en toen gebeurde dat'. Maar nu zegt hij: 'en neem waar'. Mannen zijn een mens die verlamd is aan het brengen. Het wordt als een film; je ziet het voor je. Je ziet de mannen en een mens die verlamd is op een ligbed liggen, en zij zijn hem aan het brengen. Die manier van formuleren brengt je als het ware direct in het verhaal.⟨/p>
⟨p>Hier staat 'mannen'. Ook hier worden we in Marcus aangevuld, want daar lezen we dat er vier mannen waren die hem brachten. Inclusief de verlamde waren dat er dus vijf. Dat is een mooi getal, daar kom ik straks op terug. Waar in de vorige geschiedenis een melaatse de hoofdrol speelde, is het hier iemand die verlamd is. Hij heeft geen kracht om te staan en daarom ligt hij op een ligbed. Zij zochten hem binnen te brengen en in zijn zicht te plaatsen.⟨/p>
⟨p>Ik geef nu een spreekbeurt over deze geschiedenis, maar ik zal u een persoonlijk verhaaltje vertellen. Ik heb nog ergens in huis een bandje waarop ik over deze geschiedenis vertel toen ik een jaar of vier, vijf was. Echt waar. Mijn vader had zo’n oude, grote Revox-bandrecorder en wij mochten als kinderen dan een bijbelverhaal vertellen of een liedje zingen. Mijn zusje zong een liedje en ik had een bijbelverhaal: dit bijbelverhaal! Ik zat er helemaal in. Het is een gevleugelde term geworden in de familie, want ik vertelde dat die mannen niet door de deuropening konden, toen het dak op gingen en hem door 'het gatje' lieten zakken. Inmiddels kan ik het allemaal wat keuriger formuleren, maar toen is het dus begonnen. Dat was de eerste bijbelstudie die ik gegeven heb en die is opgenomen. Ik moet dat bandje toch eens gaan opzoeken; ik vind het eigenlijk wel grappig.⟨/p>
⟨p>Oké, even terug bij af. Die mannen zochten hem binnen te brengen en in Jezus' zicht te plaatsen, gewoon om hem voor zijn ogen te brengen. Ze vonden echter geen gelegenheid vanwege de schare, de verzamelde mensenmassa. Wat moesten ze dus doen? Ze klommen op het dakterras. De daken waren doorgaans plat en er liep meestal een vaste trap langs de muur naar boven. Ze klommen op het dakterras en lieten hem met zijn ligbedje – eerst was het nog een ligbed, nu een ligbedje – door de daktegels neer. Door 'het gatje', weet je wel? In het midden, vlak voor Jezus. Een prachtgeschiedenis natuurlijk zoals het zo beschreven wordt. Hier staat 'door de daktegels'. Dat is wel grappig, want je leest in Matteüs of Marcus dat ze tegels weghaalden tussen de balken. Laten we nog even inzoomen op die daktegels.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2432" title="Speel af vanaf 40:32">▶ 40:32⟨/button> ⟨span>De Theologische Betekenis van Daktegels Versus Natuursteen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hier wordt het woord ⟨em>keramos⟨/em> gebruikt, waar ons woord keramiek natuurlijk van afgeleid is. En dat is trouwens weer afgeleid van mengen, want eigenlijk is het gewoon een tichel. Tichel of tegel, dat is gewoon hetzelfde woord. Maar wat is een tegel? Dat is niets anders dan een baksteen. Een gebakken steen, en dat staat tegenover natuursteen. Want voor de zondvloed bouwde men met gewone stenen uit de natuur; eventueel gehouwen, maar in ieder geval natuursteen.⟨/p>
⟨p>Voor het eerst wordt dat woord tichel of tegel gebruikt in verband met de bouw van Babel. Ik vind dat al heel veelzeggend. Eerst gebruikte men om te bouwen stenen, dat wat God zelf had geleverd. Vanaf Babel – en dat is heel symbolisch – wilde men zichzelf een naam maken. Men wilde een grote stad bouwen en een toren, tegen de opdracht van God in die had gezegd dat de mens zich moest verspreiden. Zij gingen juist samenklonteren om zichzelf een naam te maken en dan wordt er gezegd: "En de tichel diende hun tot steen." Met andere woorden: tot dusver was er altijd gebruikgemaakt van steen, gewoon stenen die voorradig waren in de natuur, maar vanaf de bouw van Babel ging men tegels maken. Dat wil zeggen: zelf stenen bakken. Eigen baksel. Vandaar ook dat ik zeg dat het een type is van eigen werk. Dat is nogal logisch, want natuursteen maak je niet, die zijn er gewoon en daarmee bouw je. Een baksteen is wat je er zelf van bakt.⟨/p>
⟨p>Dat was in Babel, maar later zie je het weer terug. De tichel is eigenlijk een berucht begrip, zeker in de eerste boeken van de Bijbel. Je vindt het weer in verband met de slavernij in Egypte, waar de Israëlieten onderdrukt worden. En wat moeten ze maken? Tegels, tegels. Later wordt de druk nog eens verzwaard, dat lees je in Exodus 5. Dan moeten ze niet alleen die tichels maken, maar ook zelf het stro verzamelen dat ermee vermengd wordt. Ik zei al: ⟨em>keramos⟨/em> betekent eigenlijk mengen. Dat wil zeggen dat het vermengd wordt met niet alleen water, maar ook met stro om het vastheid te geven. Israël moest dus niet alleen die bakstenen maken, maar moest ook nog eens het stro gaan verzamelen. En wat stro is? Hout, hooi en stro. Dat heeft trouwens ook weer te maken met eigen baksel; materialen die allemaal erg vatbaar zijn voor vuur, die zomaar in vlammen opgaan en waar in no-time niets meer van over is.⟨/p>
⟨p>Paulus zet hout, hooi en stro tegenover goud, zilver en edelgesteenten. Goud, zilver en edelgesteenten zijn edelmetalen en materialen die God heeft gegeven in de natuur. Die zijn blijvend en ook vuurproef. Dat wil zeggen dat als het vuur ermee in aanraking komt, ze er totaal niet door worden aangetast. Integendeel zelfs: ze worden er alleen maar zuiverder door. Dit in tegenstelling tot hout, hooi en stro. Dat is allemaal eigen baksel, eigen maaksel, eigen werken en feitelijk ook slavernij.⟨/p>
⟨p>Dan lees je nog iets onaardigs over de tegel. In Jesaja 65 klaagt de Heer Zijn volk aan omdat ze Hem krenken door te offeren op de tegels. Dus in plaats van de steen zoals God die had gegeven en die in de natuur gebruikt werd, ging men zelf bakstenen maken en die dienden dan als altaar. Maar dat was een gruwel voor God. Ze krenkten God door Hem te offeren met iets van eigen maaksel. Het plaatje is daarmee helemaal compleet, want het geeft gewoon aan dat een tichel een baksteen is die een mens zelf maakt. En God zegt: weg ermee, dat wil ik helemaal niet. Als je Mij wilt naderen, dan doe je dat gewoon door dat wat Ik geef en wat Ik maak: Mijn woord. En niet door wat jij maakt.⟨/p>
⟨p>Alles wat van de mens is, ook zijn eigen wandel, moet worden afgelegd. Als Mozes bij de brandende braamstruik wil naderen, krijgt hij te horen: "Doe de schoenen van je voeten, want de grond waarop je staat is heilig." Je schoeisel is ook weer een type van je eigen wandel. Daarmee kun je niet tot God naderen. Je eigen wandel moet je afleggen; als je bij God wilt naderen, dan is je wandel nooit afdoende of voldoende om tot Hem te komen. Dat moet allemaal afgelegd worden.⟨/p>
⟨p>Nu lijk ik erg afgedwaald te zijn, maar dat valt mee. Want wat er feitelijk gebeurt, is dat die daktegels – zo lees je dat ook in Mattheüs of Markus – gewoon opzij geschoven worden, zodat er inderdaad een gat in dat dak ontstaat. Het dak gaat eraf. Eigenlijk is dat wat er gebeurt: het dak gaat eraf. En feitelijk is het dak niets anders dan dat deel dat het zicht op de hemel wegneemt, toch? Het dak moet eraf als je zicht op de hemel wilt hebben. En dat is wat hier gebeurde. Er kwam ineens zicht op de hemel, zodat je inderdaad naar boven kon kijken. Maar omgekeerd kon die man nu ook door het gat naar beneden gelaten worden. Het dak was er inderdaad af, en zo wordt hij in het midden, vlak voor Jezus, neergelaten.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2835" title="Speel af vanaf 47:15">▶ 47:15⟨/button> ⟨span>Het Geloof van de Vijf en de Ware Betekenis van Vergeving⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Zoals dit mooie plaatje uit de Good News Bijbel dat laat zien; zo stel ik het me ongeveer ook voor. En terwijl Jezus het geloof van hen waarneemt... Want deze actie die hier plaatsvindt, is een daad en een demonstratie van geloof. Wat Jezus waarneemt, is het geloof van hen; het geloof van de vijf. Je kunt wel zeggen dat die vier mannen het doen, maar die vijfde man geloofde ook. Hij kon weliswaar fysiek niets, maar hij geloofde.⟨/p>
⟨p>Terwijl Hij het geloof van hen waarneemt... Er is sowieso al sprake van een daad van geloof door naar de Heer toe te gaan. Zij wisten: als we daar komen, dan gebeurt er wat. Vervolgens laten ze zich niet hinderen door de massa. Dat is ook een heel belangrijk punt, dat is ook geloof. Want op het moment dat je je oren laat lenen naar wat de mensenmassa zegt, brengt je dat altijd op een verkeerd spoor. Dat deden zij niet; ze lieten zich niet hinderen door de menigte. En vervolgens gaan de tegels opzij en het dak gaat eraf — een beeld van alle 'eigen werken' die wijken — en zo komt die man bij de Heer. Als Jezus dit ziet, dan ziet Hij hun geloof. Terwijl Hij hun geloof waarneemt, spreekt Hij. Het is gewoon een daad van geloof die Hij daar zag.⟨/p>
⟨p>Toen zei Hij: "Mens, je zonden zijn je vergeven." Zijn naam wordt niet vermeld, dat doet verder ook niet ter zake, maar zijn zonden zijn hem vergeven. Nu moet ik hier even iets naar voren brengen wat ik al vaker heb gedaan, maar wat toch iedere keer weer moet blijken omdat wij vaak zo'n beperkt idee hebben van het woordje 'vergeven'. Eerder in Lukas 4, wanneer Jezus in de synagoge van Nazareth is, haalt Hij een woord aan uit Jesaja. Daar staat dat gevangenen bevrijd en losgelaten worden. Daar staat in de grondtekst eigenlijk het woord voor 'vergeven'. Dat wil zeggen: loslaten, bevrijden, in vrijheid stellen. Dat is wat vergeven werkelijk is.⟨/p>
⟨p>Aflaten, dat is wat Tetzel deed, hè? Een aflaat is eigenlijk gewoon... dat is wat vergeven is: je geeft het over, je stelt in vrijheid. Bij ons heeft vergeving vooral de klank van: "Ik zal het jou niet meer aanrekenen, ik heb het jou vergeven." Maar vergeven in de Bijbel is een veel breder en grootser begrip. Het wil zeggen: jij bent ervan bevrijd. Het is niet alleen maar dat ik het je niet meer aanreken, maar je bént ervan bevrijd. Het stelt je in vrijheid, het laat je los. Dat is het. "Je zonden zijn je vergeven" betekent dus dat je werkelijk in vrijheid bent. Zoals een gevangene vrijgelaten wordt, zo wordt deze man hier vrijgesproken en bevrijd van zijn zonde.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3050" title="Speel af vanaf 50:50">▶ 50:50⟨/button> ⟨span>De Valse Redeneringen van de Farizeeën Doorzien⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan staat er dat de schriftgeleerden en de Farizeeën beginnen te redeneren. Ze zeggen: "Wie is deze, die zulke lasteringen spreekt?" Blasfemie; zij denken dat dit blasfemie is. Ze hebben daar het argument: "Want wie kan zonden vergeven dan alleen God?" Is dat waar? Op zich is dit waar. Inderdaad, er kan er maar één werkelijk bevrijden en vrijspreken, namelijk God. Maar wat hier gedaan wordt, dat is de fout in de redenering: alsof Jezus niet namens God zou kunnen spreken.⟨/p>
⟨p>Kijk maar, want er staat vervolgens in vers 22: "Maar Jezus, hun redeneringen beseffend, antwoordde en zei tegen hen: 'Wat redeneren jullie in je harten?'" Het is trouwens de derde keer dat we dit woord tegenkomen. Weten we wat het Griekse woord daarvoor is? We kennen het allemaal: dialoog. Nou ja, ons woord 'dialoog' is daar direct van afgeleid. 'Dia' is een voorzetsel en betekent 'door'. En 'logisomai', dat is doorredenen, doorredeneren. Het is door-redeneren. En kijk het maar eens na in je confidentie. Dit specifieke Griekse woord heeft altijd een negatieve uitleg of een negatieve betekenis, een negatieve klank. Daar waar filosofen zo goed in zijn – in redeneren – heeft het in de Bijbel een negatieve klank. Dat betekent letterlijk doorredeneren, maar het is – laat ik het voorzichtig zeggen – zelden correct. In de Bijbel heeft het altijd een negatieve uitleg.⟨/p>
⟨p>En de reden is – en nu zeg ik het zelf wat filosofisch: waarom is een redenering zelden juist? Of de premisse is onjuist. De premisse is het uitgangspunt. Ik bedoel, als je al fout begint, als je een foute start maakt, dan klopt de rest van de berekening ook niet. Je kunt een hele mooie berekening hebben, maar als je verkeerd begonnen bent met een verkeerd getal, dan gaat de rest van het verhaal en dus ook je hele conclusie niet meer op. Alles kan verder goed zijn, maar als het begin niet klopt – de premisse, het uitgangspunt – ja, dan gaat het hele verhaal niet op. Of de conclusie is niet noodzakelijk. Dat wil zeggen: je hebt twee gegevens, maar dat betekent nog niet dat je de juiste conclusie trekt.⟨/p>
⟨p>"Wat redeneren jullie?" En dan antwoordt de Heer met een tegenvraag. Dat doet Hij vaker. Er wordt een vraag voorgelegd en vervolgens is het antwoord opnieuw een vraag, een wedervraag. Het is een typisch Joodse – niet alleen Joods, maar het is wel een heel rabbijnse – manier van discussiëren. Ik moet altijd denken aan dat grapje over de vraag die aan de rabbijn gesteld werd: "Waarom antwoordt u altijd met een wedervraag?" En toen zei die rabbijn: "Waarom zou ik dat niet doen?"⟨/p>
⟨p>Wij waren gebleven bij Lukas 4 vers 23, eigenlijk midden in de geschiedenis. Die man die dus door het gatje is gelaten, en dan vervolgens de reactie van die schriftbeheerder, die Farizeeën, die dat dan blasfemisch vinden of lasterelijk. En de Heer, die hun redeneringen doorziet, stelt Zelf een vraag aan hen: "Wat is gemakkelijker te zeggen: 'Je zonden zijn je vergeven', of te zeggen: 'Kom overeind en wandel'?" Nu, in wezen is die vraag niet te beantwoorden als het gaat om wat makkelijker is, maar je kunt wel zeggen wat makkelijker te zeggen is. En dan is het veel makkelijker om te zeggen: "Je zonden zijn je vergeven." Waarom? Dat is immers niet te controleren. Als je zegt: "Kom overeind en wandel", en er gebeurt niets, ja, dan val je pas echt door de mand.⟨/p>
⟨p>De nadruk ligt dus niet op 'gemakkelijker', maar de nadruk ligt op 'zeggen'. Wat is gemakkelijker te zeggen: "Je zonden zijn je vergeven" of te zeggen: "Kom overeind en wandel"? Het is makkelijker te zeggen: "Je zonden zijn je vergeven", want dat is niet te controleren. "Maar opdat jullie zouden weten..." En ik wil er even op wijzen dat het woord 'weten' in het Grieks eigenlijk het woord voor 'waarnemen' is. Het is trouwens wel interessant om dat nu meteen te onderstrepen: je kunt iets geloven en daar absoluut zeker van zijn, je vertrouwt er honderd procent op, maar 'weten' heeft te maken met wat je ziet, hoort of ruikt. In ieder geval wat je door de zintuigen waarneemt, zodat je het op basis van je waarneming weet.⟨/p>
⟨p>Dus weten heeft te maken met... ik weet bijvoorbeeld dat er in Lukas 4 vers 1 staat: "Jezus nu vol...". Hoe weet ik dat? Dat lees ik gewoon. Ik weet dat jullie hier zitten; ik zie dat namelijk, en dat is waarnemen. Kijk, alles wat je op basis van waarneming weet, dat is 'weten'. En waarom zeg ik dat? Omdat dat woord hier ook gebruikt wordt: "opdat jullie zouden weten", of letterlijk: "opdat jullie zouden waarnemen". En wat de Heer hier dus eigenlijk al een aanzet voor geeft: wat jullie nu gaan waarnemen, is een demonstratie van wat Ik zojuist heb uitgesproken. Ik heb het gezegd: "Je zonden zijn je vergeven." Maar nu gaan jullie het waarnemen. Met andere woorden: dat wat zij gaan waarnemen, is een uitdrukking van wat er zojuist is gezegd. Het ene is een beeld van het ander. Het ene is niet te controleren, maar wat wel te controleren is, is de uitwerking en de demonstratie die nu gaat volgen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3483" title="Speel af vanaf 58:03">▶ 58:03⟨/button> ⟨span>De Zoon van de Mens Heeft Volmacht Om Zonden te Vergeven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar opdat jullie zouden weten — let op — dat de Zoon van de mens... De Zoon des mensen. Eigenlijk zou je bij 'des mensen', zeker als je de Nederlandse grammaticaregels niet meer zo goed kent, kunnen denken dat 'mensen' meervoud is. Maar het is gewoon de Zoon van de mens, de Ben Adam: die ene mens, de eigenlijke en oorspronkelijke erflater. Degene die ook zo heette, want Adam betekent 'mens'. Hij is dus eigenlijk de Ben Adam, de erfgenaam van Adam.⟨/p>
⟨p>Dat is een van dé titels van de Messias. Maar opdat jullie zouden weten dat de Zoon van de mens volmacht heeft om zonden te vergeven... In de gangbare vertalingen staat vaak dat Hij 'macht' heeft, maar dat is niet helemaal correct. Je kunt namelijk macht hebben, maar volmacht is net even anders. Volmacht is macht die je ontvangen hebt; je bent gemachtigd. Het Griekse woord is ⟨em>exousia⟨/em> en dat betekent 'volmacht'. Dat wil zeggen dat je gemachtigd bent. In dit geval heeft de Ben Adam van God de macht ontvangen en gekregen; Hij is gemachtigd om dat te doen.⟨/p>
⟨p>Wat Jezus hier doet, is dus niet ontkennen wat zij zojuist hebben gezegd: "Er kan toch niemand vergeven dan God alleen?" Dat klopt. Maar God kan wel aan de Zoon van de mens — die ene, de eigenlijke erfgenaam — volmacht verlenen en Hem machtigen om ook namens Hem zonden te vergeven. Dat is wat er gebeurt.⟨/p>
⟨p>En dan vervolgt Hij: "Maar opdat jullie zouden weten dat de Zoon van de mens volmacht heeft op de aarde om zonden te vergeven..." God doet dat in de hemel, want daar is God, maar op aarde is de Zoon van de mens en Hij heeft volmacht gekregen van God om zonden te vergeven. En Hij zei tot de verlamde...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3611" title="Speel af vanaf 01:00:11">▶ 01:00:11⟨/button> ⟨span>De Genezing: Opstanding en Wandelen in de Rust⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"Kom overeind, pak je ligbedje op en ga naar huis." Wat hier gebeurt, is de demonstratie van wat Hij zojuist had gezegd. Die man had namelijk vrijspraak ontvangen; hij was in vrijheid gesteld. Wanneer de Heer zegt: "Kom overeind", dan is dat opstanding. Hij lag daar en nu wordt hij overeind geholpen – of liever gezegd: hij staat zelf op. Zoals de Heer dat trouwens bij meerdere gelegenheden doet: "Sta op!" Weet u wel? Dat "Kom overeind, pak je ligbedje op en ga naar huis", dat vind ik prachtig. Want eerst vindt er opstanding plaats, en vervolgens rust.⟨/p>
⟨p>"Pak je ligbedje op." Dat ligbedje krijgt nu ineens een heel andere functie. Eerst was het een noodlot en een uitbeelding van zijn ziekte, maar nu neemt hij het op en wordt het vervolgens een embleem van rust. Hij is opgestaan, hij is niet meer verlamd, maar hij gaat nu vervolgens wandelen in rust. Want dat is het derde wat er staat: "Ga naar je huis." Dat wil zeggen: gaan wandelen. En dat is ook een prachtig beeld van wat de Heer doet voor iemand die niet kan staan. Die man die daar ligt, is eigenlijk een uitbeelding van de on-mens, de sterveling die niet in staat is om zich staande te houden. In feite is dat hetzelfde als met die melaatse. Het is allemaal een uitbeelding van datgene waar we door getroffen zijn, waar we door geraakt zijn, eigenlijk al vanaf de geboorte.⟨/p>
⟨p>En dan is het woord van de Heer genoeg. Want Hij heeft volmacht gekregen om ons inderdaad vrij te spreken. Hij doet dat ook en Hij geeft nieuw leven: opstanding. "Sta op!" Ja, maar Hij geeft ook rust: "Sta op en wandel!" Dat wordt tegen meerdere mensen gezegd. Tegen die man die 38 jaar ziek was daar in Bethesda wordt ook gezegd: "Neem je matras op en wandel." Dat is niet zo’n grote, dikke, zware Pullman-matras; nee, dat is echt zo’n ligbedje, zo’n strandmatrasje zeg maar. Zoiets. Een uitbeelding van rust. Wij wandelen in de rust die Hij geeft. We hebben nieuw leven ontvangen en gaan dan vervolgens wandelen, en die wandel wordt gekenmerkt door de rust.⟨/p>
⟨p>Dat is wel grappig, want wat je leest in verband met die man waar ik het zojuist over had, die 38 jaar in Bethesda lag: dat was een genezing op de sabbat. Vervolgens gebeurt dat wonder en die man neemt zijn matrasje op. En dan komt hij daar rabi’s tegen die het hem kwalijk nemen dat hij iets tilt op de sabbat. Daarmee zou hij het sabbatsgebod overtreden, en dat werd vervolgens Jezus weer in de schoenen geschoven. Jezus werd toen zwart gemaakt, om het zo te zeggen. Terwijl hij feitelijk belast werd omdat hij iets droeg, was wat hij droeg juist een uitbeelding van de sabbat, namelijk van rust. Hij wandelde in rust. Als er iets is wat je op de sabbat zou doen, dan is het inderdaad met je matrasje lopen: gewoon wandelen in de rust die Hij geeft.⟨/p>
⟨p>En dat doet hij ook. Dat gebeurt bij deze verlamde ook. Want we lezen ook hier weer: "En ogenblikkelijk, onmiddellijk..." Precies hetzelfde als met die melaatse. Ogenblikkelijk stond hij in hun zicht op. Geen revalidatie. Hij pakte op waar hij op neerlag – dat ligbedje dus – en hij ging weg naar zijn huis, God verheerlijkend. Eigenlijk is het beeld nu helemaal compleet, want het is én opstanding én rust, en het is wandelen in de verheerlijking van God. Want Hij heeft het allemaal gedaan.⟨/p>
⟨p>Wat heeft Hij gedaan? Ja, ze geloofden in de Heer. Dat waren die vijf mensen. Dat is trouwens ook een uitbeelding van God die Zijn belofte onvoorwaardelijk geeft. Moet ik die nog uitleggen? Even kort dan. Het getal vijf was het getal dat Abraham en Sarah aan hun naam kregen toegevoegd: een 'H'. De letter He is het getal vijf. Ze kregen een He aan hun naam toegevoegd. God gaf Zijn belofte en zegt: "Jij heet voortaan niet meer Abram, maar Abraham." En Sarai heette voortaan Sarah, met een H erachter. Ze kregen een vijf aan hun naam toegevoegd. De 'high five', om het zo maar te zeggen. En dat is wat je hier ook ziet. De vijf komen en het dak gaat eraf. Weg eigen werken; ze verwachten alles van de Heer. En Hij geeft nieuw leven, Hij geeft rust, en Hij geeft een wandel waarin God verheerlijkt wordt. Alsjeblieft, dat is wat Hij geeft.⟨/p>
⟨p>Het is zo’n oude geschiedenis; het is inmiddels bijna tweeduizend jaar geleden dat dit heeft plaatsgevonden. Maar wat een sprake gaat er niet van uit, van wat deze geliefde geneesheer, die medewerker van Paulus, allemaal heeft opgetekend. Dan moet ik er ook nog even bij zeggen: er staat "God verheerlijken", maar eigenlijk staat er "dé God verheerlijkend". De Ene namelijk. De Ene die echt God is. Er is maar één God, namelijk dé God. Niet een godje. En dan staat er dat een ontzettende beving hen allen beving... Ja, dat was opzet. Ja, je kan wel jarig zijn, schoonmoeder, maar dat wil niet zeggen dat je je schoonzoon mag belasteren.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4020" title="Speel af vanaf 01:07:00">▶ 01:07:00⟨/button> ⟨span>De Reactie van de Schare: Extase, Ontzag (fobia) en Paradoxen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Een ontzetting beving allen... Weet u eigenlijk wat hier staat? In het Grieks staat hier een woord dat we goed kennen; zonder dat u het weet, kent u al heel veel Grieks. Hier staat namelijk het woordje ⟨em>ekstasis⟨/em>: extase. Het woordje ⟨em>ek⟨/em> of ⟨em>ex⟨/em> betekent 'uit' en ⟨em>stasis⟨/em> heeft te maken met 'staan'. Als je het in het Engels vertaalt, is het ⟨em>outstanding⟨/em>. Dat is eigenlijk wel heel leuk, want dat is precies wat het is.⟨/p>
⟨p>Een ontzetting, een extase beving allen: de scharen die daar in dat huis in grote massa's bijeen waren. Ze verheerlijkten God. We mogen aannemen dat de anderen, die zo kritisch redeneerden, inmiddels al afgedropen waren, maar de scharen die dit onbevangen hebben gezien, verheerlijkten God. Ze waren inderdaad in extase en ze werden vervuld van vrees. Er staat hier het Griekse woordje ⟨em>phobia⟨/em>, ook weer zo'n woord dat we allemaal kennen. Maar dit is nou echt een mooie vorm van fobie; daar zou u niet door een psychiater van afgeholpen moeten worden. Dit is namelijk vrees in de zin van een diep ontzag voor dé God en voor wat Hij kan. Voor zo'n God, voor wat Hij voornemens is en wat Hij kan, daar kan een mens niet genoeg voor zinderen. Zo geweldig is het wat Hij kan.⟨/p>
⟨p>Zij verheerlijkten God; dit was pure vreugde. Ze spraken over de glorie van God en Zijn heerlijkheid werd in het licht gesteld. Maar juist dat is het ware vrezen: echt ontzag hebben en zinderen voor zo'n ongelofelijk groot God. Hij is niet 'ons vriendje'; Hij is dé God die alles plaatst, die alles in Zijn handen heeft, bij wie nooit iets misgaat en die doet wat Hij zegt. De volmacht die Hij aan de Zoon van de Mens heeft gegeven, is absoluut. Dat wil zeggen dat wat de Zoon van de Mens zegt, ook precies gebeurt. En dat is wat er staat: een extase beving allen, ze verheerlijkten God en ze werden vervuld van ⟨em>phobia⟨/em>.⟨/p>
⟨p>Terwijl ze dit alles zagen, zeiden ze: "Wij namen bizarre dingen waar vandaag." In de NBG-vertaling staat 'ongelofelijke dingen', maar hier staat weer zo'n woord dat we doorlopend tegenkomen. Ik vertel u eigenlijk gewoon hoe goed wij allemaal al Grieks kennen, want hier staat het woord ⟨em>paradoxos⟨/em>, waar ons woord paradox vandaan komt. Ik zeg niet dat het een woord is dat we in het dagelijkse spraakgebruik zo vaak gebruiken; het is misschien wat te 'duur', paradoxaal. Maar weet u wat het letterlijk betekent? ⟨em>Para⟨/em> is een voorzetsel dat 'naast' betekent, en ⟨em>doxos⟨/em> heeft te maken met 'toeschijnen'. Het is dus datgene wat 'naast het toeschijnen' staat.⟨/p>
⟨p>Vandaar dat iets wat paradoxaal is, tegen alle verwachting in gaat. Dat zou je niet denken; als iets paradoxaal is, dan kan dat eigenlijk niet, omdat je er niet op kon of zou rekenen. Dan heet het een paradox: het kan niet, het is tegen alle verwachting in. Dat is het woord dat hier gebruikt wordt. Ze zeiden: "Wij namen vandaag paradoxale dingen waar." Tegen alle verwachtingen in hebben we dit voor onze eigen ogen gezien. Vandaar die extase, vandaar die ⟨em>phobia⟨/em> en vandaar die paradox.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4291" title="Speel af vanaf 01:11:31">▶ 01:11:31⟨/button> ⟨span>De Roeping van de Tollenaar Levi (mattheüs)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En na deze dingen ging hij uit. Dat huis, eventueel het dorp, dat kan ook nog, want hij was in Kapernaüm; dat wisten wij door vergelijkend onderzoek met Marcus, weet u nog? En hij sloeg een tollenaar gade. Dat gaat verder dan alleen maar hem zien; nee, hij sloeg hem echt gade. Dat wil zeggen — misschien is het een beetje ouderwets om het zo te zeggen — maar in ieder geval: hij keek hem goed en aandachtig aan. En die man, die heette Levi.⟨/p>
⟨p>Maar wij weten dat hij nog een naam had, en zo kennen we hem eigenlijk veel beter, want het eerste Bijbelboek in het Nieuwe Testament is naar hem genoemd, namelijk Mattheüs. Hij heet hier Levi, maar zowel in Mattheüs als in Marcus, waar dezelfde geschiedenis wordt verhaald, heet hij geen Levi maar Mattheüs. Dat is geen tegenstrijdigheid; die man had gewoon twee namen. Trouwens, daar ken ik er heel wat van, niet alleen in de Bijbel. Ik zit eventjes om me heen te kijken... ja, ik ook: André Piet. Maar goed.⟨/p>
⟨p>Hij heette dus Mattheüs, en dat is eigenlijk de hellenistische, de vergriekste vorm van de Hebreeuwse naam Matthias. Die naam komen we trouwens ook tegen als Mattanja. Dat is een Hebreeuwse naam en dat betekent letterlijk: geschenk van Jahweh. We weten uit Marcus ook nog de naam van zijn vader, dat is Alfeüs. Dat doet verder nu even niet ter zake, maar over hem gaat het dus.⟨/p>
⟨p>Wat we van hem weten, behalve dat hij een prachtige naam had die 'geschenk van Jahweh' betekent, is dat hij een tollenaar was. En dat was niet zo best. Hij zat bij zijn tolkantoor, bij zijn tolhuis waar dus tol geheven werd. Dat is ook meteen de reden waarom die man in slecht aanzien was. Want ja, als je zo'n functie vervulde, dan collaboreerde je met de Romeinse bezetter. Het was een soort van NSB-functie, want je werkte met hen samen. Bovendien, als je tol mocht heffen bij bruggen, doorgangswegen of grensposten, dan had zo'n tollenaar het recht om een gedeelte van wat hij inde voor zichzelf te reserveren. Ze verrijkten zichzelf dus ook, en die reputatie hadden ze. Ze collaboreerden niet alleen met de Romeinse bezetter, maar verrijkten bovendien zichzelf, en dat maakte natuurlijk dat ze niet in hoog aanzien stonden.⟨/p>
⟨p>Hij zat daar bij het tolkantoor en Jezus zei tot hem, heel kort — ik kan me haast niet aan de indruk onttrekken dat daar meer aan voorafgegaan moet zijn dan wat hier beschreven wordt, maar zo kort staat het er: "Volg mij." Dat zegt de Heer trouwens wel vaker. Eerder zei hij dat al tegen Petrus en tegen de zonen van Zebedeüs: "Volg mij." En ze lieten hun netten achter, het hele schip lieten ze achter en trokken het op de kant; ze gingen achter hem aan. En alles verlatend — dat hele tolhuis, zijn beroep en zijn hele tolkantoor liet hij gewoon voor wat het was — stond hij op en volgde hem.⟨/p>
⟨p>Zo werd deze Levi, oftewel Mattheüs — oftewel Mattheüs-Levi of Levi-Mattheüs — een van de twaalf. Hij is misschien niet de bekendste, maar vanwege het feit dat hij het eerste boek in het Nieuwe Testament heeft opgetekend, kennen we hem toch. Voor de rest weten we eigenlijk niet zoveel van hem, behalve dan dat hij geroepen werd en wat zijn beroep was.⟨/p>
⟨p>Het is bijzonder wat voor gezelschap de Heer om zich heen verzamelde. Want dit was, even in twintigste-eeuwse termen gesproken, een NSB'er, maar er zat ook een Simon de Zeloot bij. En dat was juist weer iemand die in feite een soort guerrillastrijder was, een verzetsstrijder. Dat waren dus twee kerels in dat gezelschap die qua politieke opvattingen en afkomst lijnrecht tegenover elkaar stonden. Als zij politieke discussies hadden gehad, dan hadden ze een totaal andere opvatting en benadering gehad. Maar ja, die verschillen werden nu in één keer helemaal opgeheven, want die speelden geen rol meer.⟨/p>
⟨p>Er staat dat Levi — die man moet echt wel een rijk man geworden zijn door zijn beroep — het gaat vieren. Hij viert het feit dat hij nu een heel nieuwe loopbaan gaat krijgen, want daar komt het eigenlijk op neer.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4650" title="Speel af vanaf 01:17:30">▶ 01:17:30⟨/button> ⟨span>De Grote Receptie met Tollenaren en Zondaren⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Levi maakte een grote receptie, een grote maaltijd. Er staat letterlijk een woord dat zoiets betekent als een receptie. Hij organiseerde dit voor Hem, voor Jezus, in zijn woonhuis. Daarmee was het ook ter gelegenheid van zijn nieuwe loopbaan. Nee, niet zijn nieuwe baan, maar een nieuwe loopbaan, want hij zou een heel nieuw bestaan krijgen. Dat werd gevierd, maar dat gaf nogal wat haakjes en ogen. In zijn woonhuis, dat toch erg groot geweest moet zijn, lijkt mij zo – hij moet er warmtjes bij gezeten hebben dat hij zoiets kon organiseren – was een grote schare van tollenaren en anderen.⟨/p>
⟨p>Degenen die afgelopen zondag in Rotterdam waren, hebben mij gehoord over het woordje ⟨em>allos⟨/em>, wat "anderen" betekent. Je hebt ⟨em>allos⟨/em> en je hebt ⟨em>heteros⟨/em>. ⟨em>Heteros⟨/em> is van een andere soort en ⟨em>allos⟨/em> is gewoon anderen van dezelfde soort. In dit geval staat er "tollenaren en anderen", eigenlijk anderen van hetzelfde soort. Dat is op zichzelf al geen aanbeveling. Dat blijkt ook wel, want in de parallelplaats in Mattheüs en Marcus staat er "tollenaren en zondaren". Tollenaren en andere lui die niet deugen, zeg maar, want ze werden echt in de categorie van zondaren geplaatst. Je leest elders ook van tollenaren en hoeren; dat zijn twee heel verschillende beroepen, maar allebei natuurlijk niet erg in aanzien. In beide gevallen ging het om tollenaren en zondaren, en daar was een grote schare van in dat huis die met hen neerlagen.⟨/p>
⟨p>Het is leuk om te zien hoe dat in de vertalingen een beetje is wegvertaald. In de Statenvertaling staat dat zij met hen "aanzaten" of "aan tafel waren", maar het woord "zitten" wordt niet gebruikt en een tafel komt helemaal niet aan de orde. Dat is typisch onze invulling zoals wij dat projecteren. Als wij een receptie hebben, dan hebben we een tafel en dan zitten we aan tafel. Maar zo ging dat daar niet; er werden gewoon kussens neergelegd en daar lag je dan half op. Zo ging dat. Men lag dus aan aan de tafel. Je kunt ook nog onder de tafel liggen, maar dat is weer wat anders. Ze lagen dus aan, zo staat het er: met hen neerliggen.⟨/p>
⟨p>En de Farizeeën en hun schriftgeleerden morden. Soms denk ik wel eens dat die mensen niets anders deden dan morden. Het was allemaal heel zuur. Er wordt nu wat gevierd, er wordt een maaltijd gehouden, en zij vinden dat dat niet kan. Het is altijd weer hetzelfde liedje. Er staat: "de Farizeeën en hun schriftgeleerden". Dat waren de schriftgeleerden die in de school van de Farizeeën zaten. Een Farizeeër is namelijk geen beroep, dat is een misvatting. Het is een school, een richting. Je had allerlei verschillende richtingen, zoals bijvoorbeeld de school van Hillel. Dat waren scholen binnen de Farizeeën en die hadden dan ook weer hun eigen leerlingen. In ieder geval morden deze mensen naar Jezus' discipelen en zeiden: "Waarom eten en drinken jullie met tollenaren en zondaren?" Nou ja.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4912" title="Speel af vanaf 01:21:52">▶ 01:21:52⟨/button> ⟨span>De Geneesheer Roept Zondaren tot Bezinning (metanoia)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Jezus antwoordde en zei tegen hen: "Zij die gezond zijn hebben geen arts nodig, maar zij die kwalen hebben." Ik begon vanavond mijn verhaal met allerlei genezingen en de roeping van Levi, maar bij nader inzien is de roeping van Levi ook een genezing. Want Levi had een ernstige ziekte: hij was namelijk een tollenaar. Je kunt verlamd zijn, je kunt melaats zijn, of je kunt een tollenaar zijn, maar eigenlijk is het allemaal een kwaal. Het is allemaal kwalijk, en dat woord 'kwalijk' komt eigenlijk van 'kwaal'. Je hebt een kwaal. Met een lijk; een kwaal met een lijklucht. Dan word je wit en dat is melaatsheid natuurlijk.⟨/p>
⟨p>De manier waarop de Heer dat beantwoordt, is heel simpel. Waarom zit Hij nu met zondaren en tollenaren aan tafel? Nou, heel eenvoudig: Hij is gekomen om te genezen. En bij wie moet je dan wezen? Bij degenen die kwalen hebben. Dat is de reden. Hij zegt: "Ik ben niet gekomen om rechtvaardigen te roepen." Eigenlijk bedoelt Hij natuurlijk degenen die ménen rechtvaardig te zijn. Dat zit erachter; in feite is het hier een vorm van ironie. Aan hen die menen rechtvaardig te zijn, daar heeft Hij geen boodschap aan.⟨/p>
⟨p>Nee, Hij is niet gekomen om rechtvaardigen te roepen, maar om zondaren te roepen tot bezinning. En let wel: niet 'bekering', maar het Griekse woord metanoia. Dat is niet het woordje voor omkeren, maar het woord metanoia. Denk aan 'paranoia', waarbij je denken ernaast zit. Metanoia wil zeggen: nadenken of letterlijk omdenken, en vandaar 'bezinnen'. De feiten worden je voor ogen gesteld en je krijgt nieuw onderwijs, zodat je van gedachten gaat veranderen. Dat is wat er gebeurt. Het is een innerlijke omkeer, zodat je anders gaat denken, anders gaat kijken en anders gaat spreken. Kortom, je wordt van binnenuit veranderd. Dat is wat de Heer doet.⟨/p>
⟨p>Om zondaren te roepen – dat had Hij met Levi ook gedaan. "Kom", en meteen is er een feest, en dat leidt tot bezinning. Ja, nu kan ik nog verder gaan en eigenlijk zou ik nu verder moeten gaan inderdaad, want het verhaal eindigt hier niet. Vervolgens ontstaat er namelijk een discussie over het vasten, en dat was bij diezelfde gelegenheid. Maar we stoppen midden in het feest. De volgende keer, als we met deze geschiedenis verder gaan, dan gaan we gewoon weer verder met het feest. Vasten? Zeker weten.⟨/p>