⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie: de Verwerping in Nazareth en de Link met Paulus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het veertiende deel over het Lukasevangelie en vanavond dus het tweede gedeelte uit hoofdstuk 4. Ik heb het als titel meegegeven: 'In de synagoge te Nazaret'. We vinden die geschiedenis uitsluitend daar vermeld. Misschien is het goed om nog even een paar dingen te recapituleren, zoals dat met een mooi woord heet.⟨/p> ⟨p>We hadden in hoofdstuk 3 al de beschrijving gezien van het begin van Jezus' openbare bediening, die aanvangt met zijn doop in de Jordaan door Johannes. En daarna — en dat is wat we de vorige keer hebben besproken — Zijn verblijf van veertig dagen in de woestijn. Dat wordt niet alleen in Lucas beschreven, maar ook in Marcus en Matteüs. We hebben ons daar de vorige keer uitsluitend mee beziggehouden.⟨/p> ⟨p>Dat betekent dus dat we nu de geschiedenis bespreken van de verwerping in Nazaret. Want eigenlijk is dat het grote onderwerp, namelijk dat Hij daar verworpen wordt. En hoezo Hij daar dan verworpen wordt? Dat wordt allemaal uitgelegd in dit gedeelte. Ik zei al dat het uitsluitend Lucas is die deze geschiedenis weergeeft. Ik vind het ook heel boeiend in de wetenschap dat Lucas tot het einde van Paulus' leven een zeer nauwe en trouwe medewerker van hem is geweest.⟨/p> ⟨p>Waarom merk ik dat in dit verband even op? Omdat juist deze geschiedenis een prachtig opstapje is naar de prediking van Paulus. Het klinkt nu nog wat cryptisch, maar als we straks in vers 24 aangekomen zijn, dan zal ik dat iets nader toelichten. Ik zal dat in het vervolg ook wel vaker doen. Het gegeven dat Lucas tot de intieme kring van medewerkers hoorde van Paulus, de geliefde geneesheer, is wezenlijk. Paulus spreekt met de hoogste achting over hem en Lucas heeft natuurlijk ook een groot gedeelte van Paulus' reizen meegemaakt, zoals we dat weten uit het boek Handelingen.⟨/p> ⟨p>Dat betekent dus ook dat we mogen aannemen dat, aangezien ze zo nauw hebben samengewerkt en elkaar zo goed hebben gekend, Paulus ook op de hoogte is geweest van deze geschiedenis. Ik kan dat natuurlijk niet direct aantonen, maar het verklaart wel heel veel van de boodschap van Paulus. Maar zoals ik al zei, daar komen we straks wat uitgebreider over te spreken. Laten we gewoon beginnen bij het begin.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="200" title="Speel af vanaf 03:20">▶ 03:20⟨/button> ⟨span>Terugkeer in de Kracht van de Geest en de Joodse Context⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In vers 14 staat dat Jezus terugkeerde in de kracht van de geest – dat wil zeggen Gods geest – tot in Galilea. U moet zich realiseren dat Hij daarvóór ergens in de woestijn was, vermoedelijk de woestijn van Judea. Daar is Hij die veertig dagen verzocht geweest en vervolgens keert Hij weer terug richting het noorden van Israël, naar Galilea, in de kracht van de geest, zoals er zo specifiek bij staat. Ik denk dat dit precies betekent wat we in vers 32 en 36 ook lezen: dat de mensen zich verbaasden over de autoriteit waarmee Hij sprak. Dat was een wereld van verschil met de rabbi's en de schriftgeleerden die zij kenden. In ieder geval ging er een enorme kracht van Hem uit. In die kracht keerde Hij weer terug naar Galilea, na die vuurproef in de woestijn te hebben ondergaan. De roep rond Hem ging naar de hele omliggende streek, en dat betrof in ieder geval ook Nazaret, het onderwerp van vandaag.⟨/p> ⟨p>Het onderwerp van de volgende keer, op 31 oktober, is Kapernaüm, want dat is later de woonplaats van Jezus geworden. Hoewel, ik zeg het verkeerd: als de Heer Jezus nu hier in Nazaret verblijft, dan heeft Hij zich – zo weten wij uit andere evangeliën – inmiddels al gevestigd in Kapernaüm. Ik zal straks ook even een kaartje laten zien hoe dat er precies uitziet. In ieder geval leest u: "Hij onderwees in hun synagogen", meervoud. Hij was een rondtrekkende leraar, een rabbi of onderwijzer, en Hij werd door allen verheerlijkt. Hij was buitengewoon populair, als ik het zo mag zeggen. Men zag de heerlijkheid van Zijn onderwijs. Het was onder de leidslieden dat Hij natuurlijk werd afgewezen – de leiding, het gezag en de autoriteiten – maar onder het volk was Hij zeer geliefd.⟨/p> ⟨p>Om nog een ander boekje te bespreken – we hadden het net over een boekje van Huib Verwij – ik heb hier ook een boekje van Pinchas Lapide in de kast staan. De titel van dat boekje, "Hij leerde in hun synagoge", is ontleend aan Lukas 4 vers 15. De ondertitel van het boek is "een Joodse uitleg van de evangeliën". Pinchas Lapide was een zeer geleerd man die veel heeft geschreven over allerlei onderwerpen in verband met het Nieuwe Testament. Wat hij laat zien, is hoe de evangeliën door en door Joods van karakter zijn. Soms is een opmerking zoals hier in vers 15, zo beschrijft hij het, een soort topje van een ijsberg. Er wordt iets expliciets gezegd, namelijk dat Hij onderwees in hun synagoge, maar dat is slechts het topje. Wat als bekend wordt verondersteld, is dat Hij een Jood was die leefde en bewoog in de Joodse wereld, het Joodse denken door en door kende en de Joodse taal sprak. Dat is wat er allemaal onder de oppervlakte ligt en wat als bekend wordt verondersteld als u de evangeliën leest, maar wat slechts af en toe expliciet wordt gemaakt in zo'n uitspraak.⟨/p> ⟨p>Voor ons is dit natuurlijk geen verrassing. Sterker nog, ik denk dat in deze studies heel vaak benadrukt wordt dat de Heer Jezus werd gezonden tot het huis van Israël. De hele wereld die in de evangeliën wordt beschreven, is door en door Joods. Jezus was een Jood; Hij werd als Jood geboren, als Jood besneden, en als Jood had Hij Zijn bar mitswa. Hij ging naar de tempel, vierde de hoogtijden en ook hier onderwees Hij in hun synagogen. Het gaat hier over het noorden van Israël, waar Hij rondtrok en onderwijs gaf. Daar ging de Tora open, de Tenach – de Wet, maar ook de Profeten. Kortom, wat wij het Oude Testament noemen; daarvan was Zijn hele onderwijs doortrokken.⟨/p> ⟨p>Wat de Heer Jezus daar ook gedaan heeft, is natuurlijk wijzen op de heerlijkheid van de Schriften, die Hij in de dertig jaar die hieraan voorafgingen zo intensief had bestudeerd. Het enige wat we feitelijk weten over Zijn jeugdperiode – ik zeg het wel eens vaker – is dat Hij bezig was met de dingen van Zijn Vader; dat wil zeggen dat Hij de Schriften onderzocht. Meer weten we niet. Dat lijkt misschien een heel gebrekkig gegeven, maar het feit dat dit het enige is, is juist karakteristiek. Het betekent namelijk dat alles in die dertig jaar in Nazaret, waarin de geschiedenis ook over gaat, Hem heeft gevormd. Door de Schriften werd Hij geleerd en in de boekrol heeft Hij Zichzelf leren kennen. Hij onderwees in hun synagogen en werd door allen verheerlijkt. En Hij kwam...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="595" title="Speel af vanaf 09:55">▶ 09:55⟨/button> ⟨span>Aankomst in Nazareth en de Gebruiken in de Synagoge⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In vers 15 wordt gesproken over Jezus die onderwees in hun synagogen, maar daar was Hij nog niet in Nazaret. Het gaat daar over de synagogen in de plaatsen waar Hij woonde, namelijk rond het Meer van Kinneret: Kapernaüm, Tiberias, enzovoort. Hij kwam naar Nazaret om dat even duidelijk te maken. Ik zei al dat dit de plaats was waar Hij Zich had gevestigd na Zijn doop in de Jordaan. Dat lees je, meen ik, in Matteüs of Marcus.⟨/p> ⟨p>Op een moderne kaart van Israël zie je Tiberias en Kinneret, wat de naam is van het meer zelf. In werkelijkheid kom je op een kaart van het Nieuwe Testament nog veel andere plaatsjes tegen die in de Schrift beschreven worden. Hier ligt het Meer van Kinneret en hier ligt dan Nazaret. Vlak daarbij ligt nu nog steeds Kana, een plaatsje dat we kennen uit het Johannes-evangelie. Dat was een naburig dorp van Nazaret waar dat bekende wonder plaatsvond; dat was trouwens het eerste van Zijn tekenen.⟨/p> ⟨p>Dit gebied ligt op de rand van het grote dal van Megiddo. Dat is een enorme, vruchtbare vlakte die in de toekomst nog een grote rol gaat spelen: Har-Megiddon. En hier ligt uiteraard de Karmel. Goed, dit is dus Nazaret, de plaats waar Hij al die dertig jaren gewoond heeft. Nou ja, dat zeg ik niet helemaal goed natuurlijk, want de eerste anderhalf of twee jaar heeft Hij in Bethlehem en Egypte gewoond.⟨/p> ⟨p>Ik zal het nu verder niet hebben over al die andere verhalen waar ik zondag al even naar verwees: dat Hij gedurende de periode tussen Zijn twaalfde en Zijn dertigste jaar ook nog in het buitenland zou zijn geweest. Dat zou natuurlijk best kunnen, want als het niet vermeld wordt, is het mogelijk, maar het wordt gewoon niet in de Schrift vermeld. Laten we dat zwijgen van de Schrift maar eerbiedigen, lijkt mij.⟨/p> ⟨p>In Nazaret was Hij opgevoed, zoals ook het Lucas-evangelie juist met name benadrukt. Hij kwam naar Zijn gewoonte op de sabbatdag in de synagoge. Dat was niets bijzonders; dat deed Hij gewoon altijd. Het grote voordeel van een gewoonte is dat je niet iedere keer een keuze hoeft te maken. Als je telkens moet besluiten of je wel of niet gaat, kost dat moeite, maar als het een gewoonte is, dan doe je dat domweg.⟨/p> ⟨p>Er werd mij op de catechisatie vroeger verteld dat de Heer Jezus naar de synagoge ging "naar Zijn gewoonte", niet "uit gewoonte". Dat vond ik wel een subtiel verschil. "Uit gewoonte" wil zeggen dat Hij het deed omdat Hij het nu eenmaal altijd deed. Nee, Hij deed het om daar te onderwijzen, om samen te komen en om daar het Woord te vernemen. Dat was de reden, dat was het motief. Maar omdat Hij het altijd deed, werd het een gewoonte. Het was dus naar Zijn vaste orde, niet slechts een lege sleur.⟨/p> ⟨p>Op de sabbatdag in de synagoge stond Hij op om voor te lezen. Hij was nu dus in Zijn eigen woonplaats van origine en Hij stond op om voor te lezen. Zo gaat dat in wat wij dan soms oneerbiedig een "Jodenkerk" noemen. Dat gaat er allemaal wat minder liturgisch aan toe dan christenen gewend zijn. Er is eigenlijk sprake van een soort "open podium". Mannen kunnen daar naar voren gaan om iets te zeggen. In dit geval stond Hij op om voor te lezen, want dat werd staande gedaan.⟨/p> ⟨p>Ik wil hierbij ook even verwijzen naar Handelingen 13, waar je leest dat Paulus in Antiochië is. Daar krijg je een inkijkje in hoe dat toeging in de synagoge. Er staat in Handelingen 13 vers 15: "En na de lezing nu van de wet en de profeten..." Dat is een standaardonderdeel van zo'n synagobebijeenkomst. Er waren een paar regels, bijvoorbeeld dat er altijd tien man aanwezig moest zijn; dat is het minimumaantal joden om een dienst te kunnen laten doorgaan. Eén van de dingen die altijd gedaan worden, is een gedeelte uit de Wet lezen en ook uit de Profeten.⟨/p> ⟨p>Na de lezing van de Wet en de Profeten stuurden de oversten van de synagoge tot hen, namelijk naar Paulus en Barnabas, en zeiden: "Mannen, broeders, indien er onder u een woord van aanmoediging voor het volk is, zeg het." Paulus en Barnabas waren daar in Antiochië op bezoek en zij werden uitgenodigd om naar voren te komen en iets te delen, een woord van bemoediging of aanmoediging voor het volk. Er was dus een grote mate van vrijheid om het publiek toe te spreken. Degene die daarover ging, was de overste van de synagoge. Hij kon iemand specifiek uitnodigen en vragen, en meestal waren dat mensen die enigszins onderlegd waren, zodat je met een goed verhaal kon komen. Je moest daar een zekere bekwaamheid in hebben. Ook hier in Nazaret was dat het geval: Hij staat op om voor te lezen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1000" title="Speel af vanaf 16:40">▶ 16:40⟨/button> ⟨span>De Boekrol van Jesaja: Evangeliseren en Ware Vrijlating (aphesis)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Hem werd een boekrol van de profeet Jesaja overhandigd, waarna de vraag was: is dat op Jezus' eigen verzoek gegaan? Dat zou kunnen, maar het staat er niet. Het lijkt mij eerlijk gezegd ook niet zo waarschijnlijk, want er is namelijk gewoon een leesrooster, zoals dat tot op de dag van vandaag het geval is. Er is een gedeelte uit de wet, uit de Torah; er wordt gewoon standaard op die sabbat dat gedeelte gelezen. En er wordt ook een gedeelte uit de profeten gelezen. Overigens zijn in het moderne Jodendom daar bepaalde passages heel expliciet weggelaten, bijvoorbeeld Jesaja 53. Dat mag niet gelezen worden; nee, dat maakt geen deel uit van het leesrooster. Dat is tendentieus. Maar goed, dat is natuurlijk ook vanwege de wijze waarop kerk en synagoge uit elkaar zijn gegroeid.⟨/p> ⟨p>Want ik zeg nu iets heel onaardigs over het Jodendom, hoewel het gewoon feitelijk juist is dat Jesaja 53 niet vermeld staat op het leesrooster. Maar laat ik u dit zeggen: als er één volk is dat geen verwijten zou kunnen maken naar de synagoge, dan is het de kerk wel. Want die hebben er helemaal een potje van gemaakt hoor. En als u daar meer over wilt weten, dan moet u aanstaande 19 oktober maar eens een keertje op de studiedag komen en dan gaat Aart u wat vertellen over hoe de leer van de Drie-eenheid kon ontstaan in Nicea en hoe in Nicea ook meteen de synagoge is weggezet. En hoe bijvoorbeeld zelfs het verboden werd om nog maar feestdagen te houden. Nou ja, dat soort dingen. Afschuwelijk. Dat wil ik toch even zeggen om het recht te zetten, om niet de Joden zomaar in hun hoek te zetten.⟨/p> ⟨p>Het gaat er even om: er was een leesrooster wellicht, en ook in dit geval wordt de boekrol van Jesaja Hem overhandigd. En dan staat er dat Hij de boekrol openrolde – want het was natuurlijk geen codex. Dit, een boek zoals wij dat kennen, is eigenlijk in oude termen een codex. Nee, het was een boekrol. We krijgen dus dit. Dan moet je ook weten trouwens dat je leest in het Hebreeuws, van rechts naar links. Dus je begint hier en je rolt de ene zo op en de andere zo... Ja, van rechts naar links. Oh, sorry, ja, nee, natuurlijk niet. Van voor naar achteren, van links naar... Nee, vanaf achteren. Van onder naar boven doen de Chinezen dan weer, toch? Of van boven naar beneden? Dat doen wij ook natuurlijk. Dat is eigenlijk lekker, in de rijtjes. Goh, nou, voordat ik er domme dingen over ga zeggen, ga ik maar zwijgen daarover.⟨/p> ⟨p>Maar in ieder geval: het was een boekrol dus. Die werd opengerold. De Heer Jezus krijgt die rol, een rol van Jesaja overhandigd, en Hij rolt die open en Hij vond de plaats waar geschreven was. Ik las in de Studiebijbel dat dit betekent dat Hij zelf de passage mocht uitzoeken. Ik vond dat een hele vreemde conclusie, want dat staat er helemaal niet. Hij vond de plaats waar geschreven was, en nou ja, dat is dan Jesaja 61. Maar er staat helemaal niet bij dat Hij de passage die Hij nu zocht en vond, zelf had uitgezocht. Ik blijf erbij dat het meest waarschijnlijk is dat gewoon het leesrooster gevolgd is. In ieder geval rolde Hij die boekrol open, maar Hij vond de plaats waar geschreven was. Zeker als die rol de hele profeet Jesaja bevatte, dan moet je rollen naar Jesaja 61; dat is namelijk aan het eind van het boek zo'n beetje.⟨/p> ⟨p>Oh, dat ben ik nog vergeten: ik zei al dat Hij de plaats vond, en de plaats is wat wij noemen Jesaja 61 vers 1 en 2. Dat leest Hij voor. Ook een Messiaanse profetie, zoals het boek Jesaja er natuurlijk vol van staat. Er zijn een paar passages die er heel uitgebreid over spreken. Jesaja 53 is er één van, maar ook Jesaja 61 hoort daarbij. En dan wordt er gezegd: "De Geest van de Heer..." Dit is dan weer de Griekse vertaling van die Hebreeuwse rol. "De Geest van de Heer, van Yahweh" – zo staat het in Jesaja letterlijk. De Geest van Yahweh is op Mij, daarom omdat Hij Mij zalfde. Hij is Yahweh, de Heer dus. Hij zalfde Mij en daarom is de Geest van de Heer op Mij.⟨/p> ⟨p>Wat hier dus gezegd wordt... Ik zeg: dit is een Messiaanse profetie, dat is nogal evident. Waarom? Omdat hier namelijk gesproken wordt: "Hij heeft Mij gezalfd, Ik ben gezalfd." Maar als je dat in het Hebreeuws zegt, dan zeg je dus: "Ik ben de Mashiach." Of in het Grieks zeg je dan: "Ik ben de Christus." Maar dat betekent beide, of het nu vanuit het Hebreeuws komt of via het Grieks, in beide gevallen betekent het: "Ik ben gezalfd." En Hij werd gezalfd, en dus is Hij de Messias, oftewel de Christus. Die is hier de ik-figuur. "De Geest van de Heer is op Mij, daarom omdat Hij Mij zalfde."⟨/p> ⟨p>En Hij werd dus gezalfd met Geest. Niet met olie, maar met dat waar olie een beeld van is, namelijk van Geest. Je leest dat ook letterlijk zo. De doop in de Jordaan – volgens mij hebben we er bij die gelegenheid ook nog even op gewezen – maar de doop in de Jordaan, dat is Zijn eigenlijke zalving. Toen werd Hij de Christus. Je leest in Handelingen 10 dat Petrus in het huis van Cornelius is en dan zegt hij in zijn toespraak daar: "Jullie weten van de sprake die neerkwam in heel Judea, beginnende vanaf Galilea, na de doop die Johannes herautte: van Jezus van Nazareth, hoe God Hem zalfde met Heilige Geest en kracht. En Hij ging door het land als een weldoener en genas allen die getiranniseerd worden door de diabolos. God was met Hem." Het gaat mij natuurlijk even om dit: hij zegt "Jezus van Nazareth", nadat er gesproken is over de doop van Johannes en hoe God Hem zalfde met Heilige Geest.⟨/p> ⟨p>Het gaat hier uiteraard over die gebeurtenis die plaatsvond toen Hij in de Jordaan gedoopt werd. Hij ging onder in het water en vervolgens stond Hij op uit de doodswateren, en vervolgens kwam bij die gelegenheid de Geest in de gedaante van een duif op Hem. Nou, daar waren vele getuigen van; Johannes heeft dat uiteraard zelf gezien en getuigd. En later wordt gezegd: dit was Zijn zalving. Hier werd Hij gezalfd met Gods Geest. Hier werd Hij dus ook de Christus.⟨/p> ⟨p>Feitelijk is het zo dat je daarop twee antwoorden kunt geven als je de vraag stelt: wanneer werd Hij de Christus? Dan zeg je in eerste instantie: toen Hij gedoopt werd in de Jordaan. Maar dat was een type van toen Hij opstond uit de doden. Want ja, toen stond Hij letterlijk ook op uit de dood. En hoe kon Hij opstaan? Doordat Hij de Geest kreeg, met allemaal hoofdletters, en dus levend werd. Nou, dat is het. En dan zegt Petrus, diezelfde Petrus in Handelingen 2, dat God Hem tot Heer en tot Christus gemaakt heeft, deze Jezus die jullie gekruisigd hebben. Zodat er feitelijk twee goede antwoorden zijn op de vraag wanneer Hij de Christus werd: in eerste instantie bij Zijn doop in de Jordaan, en uiteindelijk en definitief toen Hij opstond uit de doden. Want toen ontving Hij de Geest, namelijk leven en wel, voor altijd. "De Geest van de Heer is op Mij, daarom omdat Hij Mij zalfde."⟨/p> ⟨p>En dan staat erbij – want ja, zo gaat het citaat verder in Jesaja 61 – om te evangeliseren, om het goede bericht te brengen aan armen, aan hen die dus niks hebben. Overigens wil ik er graag even op wijzen: evangeliseren is een Nederlands woord, maar het is eigenlijk heel erg op zijn Grieks gezegd. De uitgang '-iseren' komt eigenlijk ook uit het Grieks en het is een werkwoord. Dat maakt van 'evangelie' een werkwoord. Je brengt het evangelie, maar het is meer dan dat. Die uitgang '-iseren' zegt niet alleen maar iets over wie wat doet. Dus een evangelie brengen, dat heeft te maken met de uitwerking ervan.⟨/p> ⟨p>Want dat '-iseren', dat zegt ook iets over de uitwerking; over wat het Evangelie bewerkt en uitwerkt. Er zijn heel veel voorbeelden, zoals het werkwoord kristalliseren, dat is afgeleid van kristal. Maar wat wil dat zeggen? Als iets gekristalliseerd wordt, dan wordt iets tot een kristal gemaakt. Het zegt dus iets over wat er gebeurt met dat wat gekristalliseerd wordt, namelijk over de uitwerking ervan. Of denk aan hypnotiseren: er is een hypnotiseur die dat doet en hij brengt iets onder hypnose. Dat is de uitwerking daarvan.⟨/p> ⟨p>Er zijn vele van zulke woorden. Er is trouwens nog een Grieks woord dat we ook in het Nieuwe Testament vele malen tegenkomen: demoniseren. Dat is tegenwoordig ook een heel modern woord dat in de politiek wel eens wordt gebruikt. Iemand wordt dan gedemoniseerd. Maar eigenlijk betekent demoniseren: van iets of van iemand een demon maken.⟨/p> ⟨p>Evangeliseren aan armen wil dus niet alleen maar zeggen dat je aan hen iets brengt. Nee, het wil iets zeggen over dat wat het uitwerkt. Wat zou een goed bericht nou bij iemand uitwerken? Nou, gewoon heel simpel: je wordt er blij van. Daar is een goed bericht voor. Om te evangeliseren aan armen, zo staat er, gaat de Gezalfde dat doen. Hij heeft mij ook afgevaardigd om loslating te herauten, uit te roepen aan krijgsgevangenen.⟨/p> ⟨p>Ik vind het zo boeiend dat dit woord, dat trouwens later in hetzelfde vers nog een keer voorkomt, over het algemeen – vrijwel altijd zelfs – wordt weergegeven met 'vergeving'. Dat is het Griekse woordje ⟨em>aphesis⟨/em>. Maar dat is maar een zeer betrekkelijke weergave. De echte, concrete betekenis van dat woordje ⟨em>aphesis⟨/em> is letterlijk 'aflaten' of 'loslaten'. Ik vind het trouwens interessant dat je in de Rooms-Katholieke Kerk vroeger, in de dagen van de Reformatie, de 'aflaat' had. Dat was eigenlijk een middel waardoor iets losgelaten werd.⟨/p> ⟨p>Vergeven wil eigenlijk ook zeggen dat iets overgegeven wordt; het wordt losgelaten. Hier wordt gesproken over de 'vergeving' van krijgsgevangenen, maar hoezo vergeving van krijgsgevangenen? Ze worden gewoon vrijgelaten, ze worden losgelaten. Je hebt iets vast en dat wordt losgelaten; die gevangenen kunnen weer gaan. Dat is wat vergeving werkelijk is: je wordt in vrijheid gesteld, bevrijd van. Dingen worden losgelaten en overgegeven.⟨/p> ⟨p>Dat is wat de Heer zegt: "Ik ben de Messias, Ik evangeliseer aan armen, Ik geef dus." Wat zou je doen aan een arme? Die maak je rijk, in ieder geval in de geestelijke zin ook. Dat lijkt me de eerste gedachte. Onlangs hoorde ik zo'n mooie zin: sommige mensen zijn zo arm, die hebben alleen maar geld. Dan ben je arm. De echte rijkdom is dat je van binnen rijk bent, dat je een rijk leven hebt. Nou, dat is wat Hij doet. Hij is afgevaardigd om het Evangelie te brengen aan armen, afgevaardigd om degenen die gevangen zitten los te laten en aan blinden zicht te geven.⟨/p> ⟨p>Feitelijk, als je het helemaal op de keper beschouwt, zijn dit allemaal aanduidingen die synoniem aan elkaar zijn. Want als je arm bent, dan krijg je rijkdom, maar dat is in feite synoniem met degenen die vastzitten en die losgelaten worden. Of met degenen die niet zien of het niet meer zien zitten, voor wie het donker is, en dat je dan zicht krijgt, perspectief, dat er een venster geopend wordt.⟨/p> ⟨p>En om verbrijzelden heen te zenden in loslating... Dit is trouwens weer niet geciteerd uit Jesaja 61, maar uit Jesaja 58, een paar hoofdstukken eerder. De Heer Jezus is dus nog steeds aan het lezen uit die rol van Jesaja. Hij leest uit Jesaja 61 waar de Messias aan het woord is en zo eindigt het citaat dan: "...en om te herauten, uit te roepen – met de bazuinen bij wijze van spreken – het aangename jaar van de Heer."⟨/p> ⟨p>Het echte jubeljaar dus. Ook dit is weer een feitelijk Joodse term die helemaal ontleend en gebaseerd is op de Torah. Dat was elk vijftigste jaar een aangenaam jaar van loslating, van bevrijding. En iedereen, ook degenen die verarmd waren, kregen hun bezittingen weer terug. Het gaat hier feitelijk over de vervulling van het echte jubeljaar. Nou, en dit is het citaat.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1977" title="Speel af vanaf 32:57">▶ 32:57⟨/button> ⟨span>Twee Bergtoppen: het Aangename Jaar en de Dag van de Wraak⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dan houdt de Heer Jezus gewoon op. Hij zet een punt. Want je leest vervolgens dat Hij ging zitten. Maar als je Jesaja 61 er even bij betrekt... dat is boeiend. Want wat lees je daar dan? Als je Jesaja 61 gewoon in het Oude Testament leest, dan staat daar: "Om uit te roepen een jaar van welbehagen van JAHWEH." Nou, dat is dit gedeelte. Hier houdt de Heer Jezus dus op en Hij gaat zitten. Maar er staat in Jesaja nog iets bij: "...en een dag van wraak van onze God."⟨/p> ⟨p>Ik wil trouwens ook nog op iets anders wijzen. Let op, het is een jaar van welbehagen van JAHWEH en het is een dag van wraak. Dat is die verhouding. Hoe verhoudt het welbehagen zich tot de wraak? Nou, in tijdelijke termen besproken is dat als 365 tot 1. Waarbij ik trouwens nog moet zeggen dat die wraak ook een rechtzetting is. Wraak is in de Bijbel nooit "boontje komt om zijn loontje", maar het is altijd een herstel van de verhoudingen. Wat onrecht aangedaan is, wordt rechtgezet; dat is echt wraak.⟨/p> ⟨p>Het gaat mij eigenlijk om iets anders, en dat is het fenomeen dat de Heer Jezus voorleest en dan een punt zet, terwijl het in werkelijkheid nog doorgaat. Waarom zou dat zijn? Dat lijkt me niet moeilijk hoor. Want tussen deze regels – namelijk het jaar van het welbehagen en de dag van de wraak – zit inmiddels, weten wij, 2.000 jaar tijd. Wat de Heer in Zijn eerste komst gedaan heeft, is het jaar van het welbehagen van JAHWEH uitroepen. Dat is wat Hij herautte. In een later stadium zou de dag van de wraak komen, maar dat is nog toekomst. Zodat er tussen deze twee regels, hoewel ze compact op elkaar staan, in werkelijkheid een periode van 2.000 jaar tussen zit.⟨/p> ⟨p>Je krijgt hier hetzelfde idee waar ik afgelopen zondag in Zoetermeer ook nog even op wees: het perspectief van de bergtoppen. Je ziet twee bergtoppen achter elkaar, maar je ziet niet dat er een gigantisch dal tussen ligt. Die hele ruimte, die tijdsruimte, ontgaat je; die zie je niet als je alleen die toppen ziet. Zo zie je ook hier: dit zijn twee bergtoppen die in één perspectief worden gezien, maar er zit in werkelijkheid een hele tijdspanne tussen. De Heer Jezus heeft dus geciteerd en herautte het aangename jaar van de Heer.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2167" title="Speel af vanaf 36:07">▶ 36:07⟨/button> ⟨span>De Zittende Leraar: "vandaag Is Dit Schriftwoord Vervuld"⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Hij rolde de boekrol weer dicht en gaf hem terug aan de dienaar, de assistent, en hij ging zitten. Dit is trouwens ook typerend. Hoe dat nu overal gaat weet ik eigenlijk niet precies, maar ik weet wel dat de schriftlezing in ieder geval staande gebeurt, zoals ook hier. Maar wat er gebeurt, is dat de Heer Jezus vervolgens ging zitten. Er staat dat de ogen van allen in de synagoge aandachtig naar Hem keken. Waarom? Omdat de overdenking, de uitleg en het onderwijs zittend werden gedaan. Dat is iets heel eigenaardigs. Een profeet die het Woord van God spreekt, doet dat staande, maar de uitleg en de overdenking ervan gebeurt in alle rust, en dat gebeurt zittend.⟨/p> ⟨p>Ik sta hier dus eigenlijk verkeerd. Ja, er is geen verwijt hoor dat jij geen stoel hebt neergezet. In Bodegraven doe ik dat trouwens wel, dan zit ik op een kruk. Dat hoort ook wel een beetje bij mij. Maar dat is in ieder geval de Joodse gang van zaken en er zit ook wel een gedachte achter. Men zegt ook wel: het is de profeet die staat en het is de leraar die zit. Onderwijzen gebeurt in alle rust. Je ziet dat ook terug in de Bijbel; men zat aan de voeten van Gamaliël.⟨/p> ⟨p>Zelfs in de academische wereld spreekt men nog over een leerstoel. Dat is geen stoel van leer, nee, dat is een stoel waarop geleerd wordt. En het is ook leuk dat ons woord 'school' uit het Grieks komt, van ⟨em>scholee⟨/em>. Je leest dat woord ook wel in Handelingen, maar het betekent eigenlijk rust of vakantie. Het idee van een schoolvakantie is dus eigenlijk een bizarre term, dat is dubbelop. Want als je op school zit, dan heb je rust. Het hele idee is dat je de dingen in alle rust opneemt, ze overweegt en jezelf eigen maakt. Later wordt dat uitgewerkt in de praktijk, maar leren gebeurt in een positie van rust. Dat is de gedachte. Hoe de scholieren en studenten daar tegenwoordig over denken, daar hebben we het nu even niet over.⟨/p> ⟨p>Zou het woord 'Sjoel' daar ook vandaan komen? Ja, een sjoel is ook een school. Het is Jiddisch en het komt gewoon van het Duitse ⟨em>Schule⟨/em>. Je kunt ook weer gaan sjoelen natuurlijk, maar dan krijg je geen schoolvissen; dat is weer wat anders. Maar een synagoge was per definitie – dat blijkt inderdaad al uit het woord ⟨em>shul⟨/em> – een plek waar onderwijs genoten wordt. Waar men bestudeert en waar men onderzoekt. Dat zegt een Jood trouwens nu nog steeds. Wat is het belangrijkste in het leven? Het echte Joodse antwoord is 'lernen'. Dat is ook zo’n Joods woord en dat betekent gewoon leren, altijd maar studeren. Ik bedoel, er is ons een bibliotheek gegeven en wat zou men anders daarmee doen? Gewoon onderzoeken, bestuderen en overpeinzen bij dag en bij nacht. Dat is waar het leven om gaat, dat is de inhoud van je leven: Zijn woorden overpeinzen om te overleven. Want dat is wat het leven is.⟨/p> ⟨p>Goed, terug naar vers 20. Hij rolde de boekrol dicht, gaf hem terug aan de assistent en Hij ging zitten. De ogen van allen in de synagoge keken aandachtig naar Hem. Want nu had Hij weliswaar voorgelezen, maar Hij had nog niets gezegd. De gedachte was: Hij is nu gaan zitten, dus nu gaat Hij vanaf die plek Zijn onderwijs geven. Daarom keken ze allemaal aandachtig naar Hem, wachtend op de toelichting.⟨/p> ⟨p>Hij nu begon tot hen te zeggen: "Vandaag is dit schriftwoord vervuld in jullie oren." En wat vrij logisch ook is, we hebben het citaat zojuist gelezen. Waar gaat het over? Het gaat over de Gezalfde die het aangename jaar van de Heer uitroept en die gaat evangeliseren. Dat is precies wat de Heer Jezus deed. Hij is die Gezalfde. Dat zou hen niet kunnen en mogen ontgaan, en dat is precies waar Zijn hele bediening aan beantwoordt. Daarom zegt Hij: dit schriftwoord heeft vandaag inhoud gekregen in jullie eigen oren.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2509" title="Speel af vanaf 41:49">▶ 41:49⟨/button> ⟨span>Onbegrip in Plaats van Instemming: "is Dit Geen Zoon van Jozef?"⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nu komen we op een lastig punt, of in ieder geval een punt waarop ik het niet eens ben met de gangbare vertaling, zeker de NBG-vertaling. Er staat daar namelijk: "en allen getuigden van hem". Maar wat maakt de NBG-vertaling ervan? "En allen betuigden hun instemming." Dat staat er echter niet. Ik moet zeggen dat het voor mij een eyeopener was om dit uit te zoeken. Ik vond deze geschiedenis namelijk altijd zo vreemd: hoe kon het tij tijdens deze synagogebijeenkomst zo snel keren? Waarom sloeg de sfeer om als ze eerst hun instemming betuigden?⟨/p> ⟨p>Maar wat hier werkelijk staat, is dat ze van hem getuigden. Hoezo getuigden van hem? Welnu, zij kenden hem. Hij was immers de zoon van Jozef. Dertig jaar lang had hij in hun midden vertoefd, dus ze konden over hem spreken. Ze hadden hem met hun eigen ogen gezien, en dat is precies wat een getuige is: iemand die spreekt van dat wat hij gezien en gehoord heeft. Als je getuige bent geweest van een ongeluk, dan heb je dat zelf kunnen zien en ben je een ooggetuige. Zij getuigden dus van hem. Dat is logisch, want hij was hun plaatsgenoot, iemand die altijd in hun midden was geweest.⟨/p> ⟨p>Vervolgens staat er: "en zij verwonderden zich". Dat wordt meestal positief uitgelegd, maar dat is het niet. Het begint er al mee dat de tekst eerst wordt weergegeven als "ze betuigden hun instemming", maar dat staat er niet. Er staat dat ze van hem getuigden en zich verwonderden over de woorden van genade die uit zijn mond kwamen. Ook dat wordt positief uitgelegd, maar het is niet positief bedoeld. Zij verwonderden zich erover dát die woorden van genade uit zíjn mond kwamen. Want hoezo zijn mond? Hij was toch de zoon van Jozef?⟨/p> ⟨p>Dat is niet positief. Zij hadden iemand in hun midden en ze hoorden geweldige woorden, maar ze konden niet geloven dat híj degene was die ze uitsprak. Zulke woorden pasten in hun ogen niet bij zijn identiteit. Daarom zeiden ze: "Is dit geen zoon van Jozef?" Dát is de reden waarom ze zich verwonderden. Het is dus geen positieve verwondering die hier beschreven staat.⟨/p> ⟨p>Het is heel tendentieus zoals de vertaling, met name in die eerste regel, wordt weergegeven als "zij betuigden hun instemming". Dan wordt het uitgelegd alsof het heel positief is, maar op die manier begrijp je de reactie van Jezus niet. Deze uitspraak – "is dit geen zoon van Jozef?" – was een demonstratie van onbegrip. Geen begrip, maar onbegrip. Want inderdaad, Jezus was daar naar de wet een zoon van Jozef. Dat klopt. Maar dat verklaart zijn echte identiteit niet, en het verklaart ook niet waarom hij zulke woorden van genade sprak. Dat had een heel andere oorzaak: namelijk dat hij de Zoon van God zelf was. En als er nu één evangelie is waarin dat naar voren gebracht wordt, dan is het wel het Lukas-evangelie. Daarin wordt zelfs uitgebreid uitgelegd waarom dat zo is en hoe dat zo gekomen is.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2744" title="Speel af vanaf 45:44">▶ 45:44⟨/button> ⟨span>Geneesheer, Genees Uzelf: Geen Profeet Is Geëerd in Zijn Vaderstad⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En Hij, dus Jezus, zei tot hen: "Ongetwijfeld zullen jullie nu tegen Mij zeggen deze spreuk: Arts of geneesheer, genees Uzelf." Het is zelfs vandaag nog steeds een Nederlands spreekwoord, hè: geneesheer, genees Uzelf. Maar die uitdrukking komt uit de Bijbel en in de Bijbelse tijd, in de dagen van de Heer Jezus, was dit ook al een spreuk. En weten we waarom men die spreuk gebruikte?⟨/p> ⟨p>Kijk, de Heer Jezus legt hun eigenlijk de woorden in de mond. Hij leest als het ware hun gedachten. Hij zegt: "Jullie zullen ongetwijfeld nu tegen Mij zeggen deze spreuk: Arts of geneesheer, genees Uzelf." Hoezo? Nou, de uitleg vinden we meteen in de navolgende regel. Of nou, laat ik het zo zeggen: genees, begin bij jezelf; begin bij je eigen stad. Kijk, dat dat inderdaad de gedachte is, dat blijkt wel, want dan staat er: "Al wat wij horen dat geschiedt in Kapernaüm" – tegenwoordige tijd trouwens – "al wat wij horen dat geschiedt in Kapernaüm, doe dat ook in Je vaderstad." Dat is een verwijt, hè? Wat nou daar gebeurd is, doe dat nou ook eens een keertje hier in Nazaret. Begin nou eens een keertje gewoon hier thuis. Ik ben geneigd om de woorden te gebruiken – maar dat klinkt zo PVV-achtig: eigen volk eerst. Eerst hier. Geneesheer, genees Uzelf. Begin nou gewoon eens een keertje hier bij Uzelf en ook in Je eigen vaderstad. Dat is het verwijt.⟨/p> ⟨p>Dat woordje 'vaderstad' is het Griekse woordje ⟨em>patris⟨/em>. En dat woord 'stad', dat hoort er eigenlijk niet bij. Alleen ik weet niet hoe je het in het Nederlands anders moet weergeven. Je kunt ook nog 'vaderland' zeggen; in die betekenis wordt het ook vertaald in Hebreeën 11, hetzelfde woord. Maar eigenlijk betekent het gewoon 'vader' of 'vaderlijk', de vaderlijke omgeving. En ongeacht of dat dan een stad of een land is, dat ligt niet in het woord zelf besloten.⟨/p> ⟨p>Dus nu zegt de Heer Jezus, Hij vult het zelf al in, Hij zegt: "Jullie zullen nu zeggen: Genees Uzelf." En nu dat ze alles hadden gehoord van de dingen die er hadden plaatsgevonden in Kapernaüm, nou, laat Hem dat nu ook in de vaderstad doen. En dan zegt de Heer Jezus dit – maar Hij zei... Hij reageert dus feitelijk op Zijn eigen woorden, namelijk op wat zij wellicht zouden zeggen of wat Hij had ingevuld. Maar Hij zei: "Ik zeg tegen jullie dat geen enkele profeet aangenaam is in zijn vaderstad." Dus ook Jezus niet; het is een algemeen principe.⟨/p> ⟨p>Kijk, en nu kom ik ook even bij het punt waar ik het in het begin over had, namelijk dat Lucas de medewerker van Paulus was. En wat was Paulus’ boodschap nou eigenlijk? Wat is nou de clou van Paulus’ bediening, zelfs van zijn naam? Nou, dat is dat het volk van Israël, Jezus' eigen volk – zijn eigen volk, ja – Hem heeft afgewezen en vanwege die afwijzing is Hij naar het buitenland gegaan, of naar de natiën gegaan. Dat was Paulus’ bediening. Paulus’ bediening was dat, zoals hij in Romeinen 11 zegt, door hun misstap – namelijk van zijn eigen Joodse volksgenoten, van zijn vaderland, van zijn vaderstad, van zijn moedervolk, dat kun je ook nog zeggen, zijn eigen familie – door hun misstap de redding naar de natiën is gegaan. Maar dat is feitelijk wat in dit principe al ligt besloten: geen profeet is aangenaam in zijn eigen vaderstad. En feitelijk is Nazaret hier ook een type van Jezus’ eigen volk. Ik zal dat ook laten zien. Maar ik zie dat het negen uur is, dus wellicht dat we eerst eventjes beter een kopje koffie kunnen drinken en dan gaan we de draad straks oppakken bij vers 25.⟨/p> ⟨p>Oké, nou dan pakken we de draad hier weer op bij vers 25. Na dus die uitspraak waar we het voor de pauze net nog even over hadden, dat de Heer Jezus dus zegt: "Ik zeg tegen jullie dat geen enkele profeet..." En dit is gewoon daarmee ook een historische uitspraak. Ga het maar eens na. Voor zover we iets weten over de acceptatie van een profeet, dan is het zo dat hij nooit in zijn eigen vaderstad geëerd is, aangenaam is. Dat staat er letterlijk. Het heeft altijd trouwens ook een beetje te maken met de gedachte dat iemand die zijn nek uitsteekt – en zeker als hij daar nog met een woord van God komt – ja, hoe wordt dat dan opgepakt door degenen die hem allemaal kennen, die iemands achtergrond kennen en weten hoe hij opgegroeid is? Die ook de familie kennen, misschien ook de negatieve verhalen en dergelijke. Dat kun je nooit, dat kun je nooit voorkomen. En zo is het hier ook. Het idee is: het is algemeen, maar ook de Heer Jezus maakt daarop geen uitzondering, zoals Hij hier dus uitdrukkelijk zegt.⟨/p> ⟨p>En nu komt de Heer Jezus met een heel belangrijk onderwijs. En dan zie je trouwens ook precies wat ik net al aangaf, namelijk dat dit een opstapje is, feitelijk voor Paulus’ onderwijs. Namelijk hoe niet alleen maar Nazaret, maar feitelijk Zijn eigen volk Hem heeft afgewezen en hoe daarom de boodschap buitenlands ging. Nou, daarvan geeft de Heer Jezus dan vervolgens twee voorbeelden. Vers 25: "Maar Ik zeg jullie naar waarheid", of letterlijk "op waarheid", en het idee is dan "op waarheid gebaseerd": er waren vele weduwen in de dagen van Elia in Israël toen de hemel werd gesloten drie jaar en zes maanden.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3172" title="Speel af vanaf 52:52">▶ 52:52⟨/button> ⟨span>Sarepta en Naäman: het Ongeloof van Israël en Heil voor de Natiën⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nou, die tijdsmarkering is natuurlijk wel heel opmerkelijk. We vinden hem trouwens een paar keer terug, niet alleen in het boek Koningen. Later is het zo dat Jacobus er ook nog eens op wijst dat Elia een mens was van gelijke beweging als wij, en hij bad en het regende niet gedurende drie jaar en zes maanden. Oftewel: drie keer twaalf plus zes is tweeënveertig maanden. Die termijn geeft natuurlijk te denken. Maar het meest opmerkelijke is dat die termijn van drie jaar en zes maanden precies overeenkomt met de termijn dat de Heer Jezus hier op aarde actief is geweest. Dat wil zeggen dat Zijn publieke bediening ergens in het najaar begon, in de zevende maand toen Hij werd gedoopt, en drieënhalf jaar later, in het voorjaar tijdens Pascha, stierf Hij. Dat was inderdaad drie jaar en zes maanden, exact dezelfde termijn.⟨/p> ⟨p>Ik geef toe dat als ik dat zo zeg, dat een heel onderwerp apart is. Ik geloof dat dit de eerste helft is van de zeventigste jaarweek. Meestal zegt men dat die nog moet komen, maar dat geloof ik niet – dat dacht ik vroeger ook. Maar in ieder geval voorzegt Daniël dat ook: dat de week van de Messias een week zou duren, dat wil zeggen een zevental jaren. In de helft van die termijn zou Hij slachtoffer en spijsoffer doen ophouden, op het moment dat het voorhangsel van de tempel scheurde, et cetera. Hoe dan ook, die kwestie laat ik nu maar even buiten beschouwing. Het is nu genoeg om erop te wijzen dat wat er gebeurde in de dagen van Elia, die termijn, zich herhaalt in het leven van de Heer Jezus.⟨/p> ⟨p>Die termijn komen we trouwens in de toekomst weer tegen over niet al te lange tijd, als u mij vraagt naar de termijn van de grote verdrukking over Israël. Die duurt namelijk ook weer tweeënveertig maanden, ook wel uitgedrukt in termen van dagen, en dan krijg je twaalfhonderdzestig dagen. Dat is gewoon tweeënveertig maal dertig. Of drie jaar en zes maanden, of het wordt ook wel "tijd, tijden en een halve tijd" genoemd. Dan heb je een jaar, twee jaar en een halve tijd, en zo heb je weer drieënhalf jaar. Het is dus een heel bekende termijn die we door de hele Bijbel tegenkomen, in het verleden en in de toekomst dus opnieuw.⟨/p> ⟨p>In die tijd, in de dagen van Elia, werd de hemel gesloten en was er een grote hongersnood over het hele land. Als u het mij vraagt, zijn beide ook symbolisch voor de tijd dat de Heer Jezus actief was. Ook toen was de hemel gesloten, in ieder geval als beschrijving van de toestand van Israël. Dan doel ik niet zozeer op het volk, maar op de leidslieden. Het systeem stond absoluut niet open voor boodschappen van boven, als u begrijpt wat ik bedoel. Dan is de hemel echt gesloten, dan zit het potdicht. Er kon niets van boven naar beneden komen. Wat er vervolgens ontstaat, is hongersnood. Dat wil zeggen dat er geen geestelijke voeding is, het Woord ontbreekt. Nou ja, er was wel een profeet, maar daar werd niet naar geluisterd. Dat was in de dagen van Elia ook het geval en er was grote hongersnood over het hele land.⟨/p> ⟨p>Nu komt de Heer Jezus tot Zijn punt en zegt Hij: "En tot geen enkele van hen, tot geen van de weduwen die in Israël waren, werd Elia gezonden, maar wel naar Sarepta van het Sidonische land." De Statenvertaling zegt Sarepta Sidonië, maar Sarepta is gewoon Sarfat zoals we dat kennen uit 1 Koningen 17. U weet wel, het vaatje van Sarfat. Als je het in het Grieks omzet, dan krijg je Sarepta; dat is gewoon dezelfde naam. Het ligt in het Sidonische land. Het kaartje is misschien niet zo heel helder, maar als je hier het Meer van Galilea hebt en hier Nazareth, dan ligt Sarepta of Sarfat hier tussen Tyrus en Sidon in. Deze geschiedenis, waarin de weduwe van Sarfat Elia van voedsel moet voorzien terwijl ze zelf helemaal niets had, staat beschreven in 1 Koningen 17. Elia stuurt haar er toch op uit en verzekert haar dat de schaal met meel niet leeg zou raken en de kruik met olie ook niet, maar altijd gevuld zou zijn. En dat was ook zo. Ze maakt vervolgens ook nog mee dat haar enige zoon komt te overlijden, maar wat er dan gebeurt, is dat zij die zoon weer terugontvangt en die jongen weer tot leven komt. Dat was die weduwe van Sarfat.⟨/p> ⟨p>Maar wat de Heer Jezus zegt, is: er waren vele weduwen in het land Israël, maar Elia werd niet tot hen gezonden. Hij werd gezonden naar een heidense vrouw daar in Sarfat, in Sarepta in het Sidonische land. Dat is toch opmerkelijk? Waarom niet naar het eigen volk? Nou, de reden was natuurlijk heel duidelijk: het volk was in ongeloof. In die zin waren ook in die dagen de gesloten hemel en de hongersnood symbolisch. Het Woord was in feite niet voor hen, het werd niet verstrekt, het kwam niet van boven en het werd niet geserveerd, om het zo maar te zeggen. Behalve dan in het buitenland; daar was een vrouw die er wel open voor stond.⟨/p> ⟨p>De Heer Jezus blijft niet bij dat ene voorbeeld. Er waren ook vele melaatsen in het land Israël ten tijde van de profeet Elisa. U weet het: eerst was er Elia en vervolgens is hij op een wonderlijke manier van het toneel verdwenen, ook bij de Jordaan trouwens. Daarna is de mantel van Elia op die van Elisa terechtgekomen. Elisa is feitelijk de voortzetting van Elia. Er zit een prachtige typologie in, maar daar gaan we het nu even niet over hebben. Het gaat erom dat Elia en Elisa beide dezelfde waarheid uitdrukken, namelijk die van het ongeloof van Israël. Vanwege dat ongeloof gaat het heil, de redding, het Woord – hoe je het ook maar zeggen wilt – naar het buitenland. Niet in het land, maar het gaat naar buiten.⟨/p> ⟨p>Er waren vele melaatsen in het land Israël ten tijde van de profeet Elisa en geen enkele van hen werd gereinigd, maar wel Naäman de Syriër. Nou, dat is toch veelzeggend? Hoezo "eigen volk eerst"? Helemaal niet. Het eigen volk werd gepasseerd en reken maar dat dat een hoop venijn opriep. Dat zie je altijd als men meent de eerste of zelfs de enige rechten te hebben. Als je dan te horen krijgt: "Wacht even, het is helemaal niet van jou," dan roept dat weerstand op. Er is een heel volk dat dit zegt, maar laten we ook de hand in eigen boezem steken. De officiële leer van de katholieke kerk is: "geen heil buiten de kerk". Dat is het officiële dogma. In het protestantisme is men daar in feite in meegegaan: geen heil buiten de kerk.⟨/p> ⟨p>Als je nu denkt dat je de enige bent en je krijgt te horen: "Nee, helemaal niet, jij kent het niet eens," dan is dat confronterend. Het is niet alleen zo dat je niet de enige bent, je bent niet eens de eerste; je bent de laatste. Dat was wat de Heer trouwens ook zei: er zijn vele eersten die menen de eersten te zijn, maar in werkelijkheid moeten ze achteraan aansluiten en worden ze de laatsten. Dat roept venijn op. Als jij denkt exclusieve rechten te hebben en de boodschap komt tot je: "Hoezo enige? Je bent niet eens de eerste, je mag helemaal achteraan aansluiten." Natuurlijk uiteindelijk ook die laatsten, godzijdank, maar juist omdat men dacht de enige te zijn, stond men erbuiten. De laatsten worden weer de eersten. Degenen van wie men dacht: "Nee, die hebben we nog niet behaald, die hebben helemaal geen toekomst," juist zij krijgen het eerst.⟨/p> ⟨p>Het geboorterecht ging naar de natie, toch? Van de week las ik daar nog een artikel over; dat ging over de zekerheid van het heil, wat voor veel protestanten altijd een punt is. Waarom is dat een probleem? Omdat ze denken dat het van hen afhangt. Als je weet dat het voor iedereen is, dan hangt het dus helemaal niet van jou af; dan is het gewoon een gegeven. En dat is nu juist het evangelie. Het evangelie is: Hij is een Redder van allen. Dat is de boodschap.⟨/p> ⟨p>Men zegt dat je het mag toeëigenen onder voorwaarden. Men stelt dat Jezus jouw Redder is áls jij... Eigenlijk is Jezus dan dus niet jouw Redder, maar Hij kan jouw Redder worden op voorwaarde dat. Maar dan heb je het hele evangelie om zeep geholpen. De boodschap is: Hij is jouw Redder. Dat is de mededeling, en dan mag je geloven. Maar weet u wie het juist niet geloven? Degenen die claimen de enigen te zijn. Feitelijk zijn zij de echte ongelovigen.⟨/p> ⟨p>Wat ik nu zeg, roept veel weerstand op. Maar zeg het maar eens een keertje: degenen die de boodschap afwijzen, degenen die zeggen dat Jezus Christus niet de Redder van de wereld is... dat is uitgerekend de kerk. Wie kan ontkennen dat de echte ongelovigen daar zitten? Zo heb ik dat ook eens gezegd en het is gewoon waar.⟨/p> ⟨p>In Israël heerste natuurlijk ook dat idee van: "Wij zijn het." Maar in werkelijkheid werden ze compleet gepasseerd. Dat was al zo in de dagen van Elia, want Elia werd gezonden naar een weduwe in Sarepta (Sarfat). En in de dagen van Elisa waren er vele melaatsen in het land, maar niemand van hen werd gereinigd, behalve Naäman de Syriër, die daar totaal geen aanspraak op kon maken. Die geschiedenis wordt in 2 Koningen 5 beschreven.⟨/p> ⟨p>Wat gebeurt er dan? Dat zie je ook in het boek Handelingen wanneer die boodschap verteld wordt. Als je denkt dat jij het bent, dat voor jou exclusieve dingen zijn voorbehouden, en je krijgt vervolgens te horen dat je het in werkelijkheid domweg niet gelooft, dan krijg je deze reactie. Dat is wat de Heer hier ook in de synagoge van Nazaret zegt. Een profeet wordt in zijn eigen vaderstad helemaal niet geëerd. Dat is niets bijzonders, want dat was in de dagen van Elia al zo en in de dagen van Elisa ook. Nu is het nog steeds zo, want jullie herkennen Mij helemaal niet. Jullie zien wel dat het woorden van genade zijn, maar jullie geloven niet wie Ik ben. Jullie denken dat Ik de zoon van Jozef ben. En zo werd Hij afgewezen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3957" title="Speel af vanaf 01:05:57">▶ 01:05:57⟨/button> ⟨span>Woede in de Synagoge: Buiten de Stad Geworpen als Type van het Kruis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nou, en dan staat er: "Allen in de synagoge werden vervuld van woede." De synagoge, hè? Allen in de synagoge werden vervuld van woede. In feite is het dus ook weer jaloezie; in feite is het jaloezie. Want jij wordt gepasseerd en de zegen gaat naar anderen, waarvan je dacht dat ze er helemaal geen recht op hadden. Vandaar die woede. Er is trouwens geen ergere woede dan jaloezie; dat is de meest venijnige vorm die er bestaat. En allen in de synagoge werden vervuld van woede toen ze deze dingen hoorden.⟨/p> ⟨p>Ze stonden op en ze wierpen hem uit, buiten de stad. Dat herkennen wij wel, als ik het zo zeg: hij werd buiten de stad geworpen. Hier zie je trouwens opnieuw wat ik net ook al aangaf: de stad Nazaret is een type. Het is een type van wat Jezus’ eigen volk hem heeft aangedaan. Je ziet hier dat Nazaret in feite een type is van Jeruzalem, als het centrum van het Joodse volk. Want wat heeft Jeruzalem uiteindelijk met hem gedaan? Ze hebben hem buiten geworpen, letterlijk zelfs. Want hij werd buiten de stad gekruisigd.⟨/p> ⟨p>Dit wordt in de Hebreeënbrief zelfs nog vrij uitgebreid uitgelegd, dat dit ook al in de wet zo was geregeld: een zondoffer moest verbrand worden buiten de legerplaats. Zo is ook de Heer Jezus, als het zondoffer, letterlijk buiten de legerplaats gestorven. Zodat deze gebeurtenis feitelijk dus ook een type is van wat er uiteindelijk gebeurde met de Heer Jezus, namelijk dat hij buiten de stad is gekruisigd.⟨/p> ⟨p>Ze leiden hem tot de overhangende rand van de berg. Dat is het woord dat hier eigenlijk gebruikt wordt: een klif, een bergklif. De berg namelijk waarop hun stad was gebouwd. Het was niet op de top van een berg, maar het was wel tegen de berghelling aan gebouwd. Trouwens, je ziet nog steeds dat het tegen de berg is aangebouwd. En dan lees je: ze leiden hem naar die rand van de berg om hem van de steilte te duwen.⟨/p> ⟨p>Ik heb me er nooit echt in verdiept, maar er schijnt één plek met name voor in aanmerking te komen waar je tegenwoordig gewoon naartoe kunt gaan. Ik heb twee plaatjes van het internet geplukt; dit is die plek. Hier zie je trouwens die vlakte waar ik het over had, de vlakte van Yisraël, de vlakte van Megiddo. Die is heel vruchtbaar, ja, hier is het heel vruchtbaar. Dit is dan die klif. Op het onderste plaatje zie je dat ook; dat is het uitzicht dat je daar hebt. Hier moet de Heer Jezus dan waarschijnlijk naartoe geduwd zijn.⟨/p> ⟨p>Ze hebben gedreigd hem daar vanaf te werpen. Dat kon natuurlijk niet, want het was volstrekt illegaal wat ze deden; eerst had er een rechtsgang aan vooraf moeten gaan. In ieder geval is dit wat de dreiging was. Zo staat het er: ze leiden hem tot de overhangende rand van de berg waarop hun stad was gebouwd om hem van de steilte te duwen. Dat is de sobere mededeling.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4210" title="Speel af vanaf 01:10:10">▶ 01:10:10⟨/button> ⟨span>Midden Tussen Hen Door: een Beeld van de Opstanding⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In vers 30 staat: "Maar Hij ging midden tussen hen door en Hij ging heen." Dat vind ik zo’n merkwaardig slot. Moet je je voorstellen: daar moet een hele massa mensen, of in ieder geval een grote groep, uit de synagoge gegaan zijn. Ze waren verbolgen; je leest dat de hele synagoge, ze waren allemaal vervuld van woede. Ze nemen Hem dan mee naar die bergklift om Hem daar van de steilte te werpen. En daar staat Hij dan. Maar Hij ging midden tussen hen door en Hij ging heen; Hij ontkwam aan hun handen.⟨/p> ⟨p>In het Johannes-evangelie lees je dat ook een tweetal keren. Dat vindt trouwens in Jeruzalem plaats. Je leest ook dat ze stenen opnamen, maar dan staat er: "En Jezus ging de stad uit en verborg Zich voor hen." Wat trouwens ook heel typologisch is, want Hij ging de stad uit en waar is Hij nu? Hij is verborgen. Ze vielen bijna achterover, alleen maar door dat "Ik ben". Hij ging midden tussen hen door.⟨/p> ⟨p>Feitelijk loopt hier de lijn door die ik in vers 29 al liet zien. Dat buiten de stad werpen is een type van de kruisiging. Maar wat gebeurt er? Hij ontkwam midden tussen hen door, en dat verwijst naar Zijn opstanding. Op een wonderbaarlijke manier ontkomt Hij aan hun hand. Hier is Hij natuurlijk niet daadwerkelijk gekruisigd, maar zij wilden Hem in ieder geval doden. Het gebeurt echter niet. In het Johannes-evangelie wordt er trouwens nog een aantal keren bij gezegd, wanneer ze zoiets proberen te doen of zich beraden: "Maar Zijn uur was nog niet gekomen." De Heer Jezus wist dat daar een specifieke tijd voor gezet was, een specifieke datum ook. Dat moest gebeuren op de veertiende Nisan, de dag dat het lam geslacht werd. Precies op dat uur – het negende uur, drie uur in de middag – is Hij daadwerkelijk gestorven.⟨/p> ⟨p>Op die specifieke dag en op dat specifieke uur is het gebeurd, maar hier zie je het al uitgebeeld. Je ziet Nazaret als type van Zijn vaderstad; Zijn eigen volk dat Hem verwerpt en buiten de stad werpt. Maar Hij ontkomt op een wonderlijke wijze, want ze hebben letterlijk geen grip op Hem. Hoe het precies verderging, weet ik niet, maar ze konden Hem niet grijpen. Hij ging midden tussen hen door en Hij ging heen. Dat is de boodschap: Hij ontkwam aan hun handen. Hij is ook nooit meer teruggekomen in Nazaret. Nee, nooit een feestje meer; je leest nooit meer dat Hij daar kwam. Dat is ook heel bijzonder.⟨/p> ⟨p>Tja, en dat heb je dus met zulke planningen die ik nu doe: dan wil het ook nog wel eens gebeuren dat je wat eerder klaar bent. Ik had een stuk of 45 dia's, maar ik hield er al rekening mee dat we het af moesten krijgen, dus dat moet je een beetje plannen. In ieder geval is het nu tien over half tien. De volgende keer, op de dag van de Reformatie, gaan we het hebben over de genezingen in Kaperaüm. Dat is het slot van Lucas 4. Dit was dus in Nazaret, en de volgende keer gaan we het hebben over de genezingen die Hij deed in Kaperaüm.⟨/p>