⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>De Literaire Structuur van Johannes 14⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Op deze 25e april beleven we onze 48e studie rondom het Johannesevangelie. Ik was van zins om het veertiende hoofdstuk in elk geval vanavond af te sluiten; dat moet ook echt wel kunnen. We waren gebleven bij vers 22, dus daar pakken we straks de draad op.⟨/p> ⟨p>Deze hoofdstukken, hoofdstuk 13 en 14, zijn het geboekstaafde verslag van Johannes waarbij het onderwerp — en eigenlijk het verslag van de woorden die de Heer Jezus heeft uitgesproken — de nacht is waarin hij werd overgeleverd. Hoofdstuk 13 en 14 is het verslag van wat hij in de opperzaal (de bovenzaal, zoals dat in de NBG-vertaling genoemd wordt, trouwens niet in het Johannesevangelie) heeft uitgesproken. Aan het einde van hoofdstuk 14 lees je dat hij de opperzaal verlaat. Hoofdstuk 15 gaat daarna weliswaar verder met de woorden die de Heer Jezus diezelfde avond nog heeft uitgesproken, maar niet meer bij die gelegenheid. Inmiddels zijn ze dan buiten de stad, maar dat zullen we vanavond nog wel onder ogen zien.⟨/p> ⟨p>Eerst nog eventjes dit, ik heb namelijk de vorige keer al beloofd om het te geven. Toen liet ik al ongeveer zien hoe het is ingedeeld. Ik heb expres het hele hoofdstuk weergegeven in piepkleine letters die je achter in de zaal natuurlijk niet kunt lezen, maar even voor het gemak heb ik het zodanig ingedeeld dat je ziet dat het hoofdstuk uit diverse blokken bestaat. Dit is het hele hoofdstuk 14 van het Johannesevangelie. Die blokken zie je telkens terugkomen en ze komen ook met elkaar overeen. Ik wil dat graag even laten zien. Vorige keer wees ik er al op en toen had ik ook beloofd dat ik op de structuur van dit hoofdstuk graag nog even terug wil komen.⟨/p> ⟨p>Dat is niet alleen maar mooi om te zien — dat het is opgebouwd en dat het hele verhaal een zekere ordening heeft die je zomaar ontgaat wanneer je het gewoon vers voor vers en zeker deel voor zinsdeel leest. Dan heb je absoluut niet in de gaten hoe het is opgebouwd. Zo’n opbouw krijg je eigenlijk alleen maar in de smiezen wanneer je het geheel overziet. Dan pas ga je de grote lijnen ervan zien. Maar ik wil er ook op wijzen dat het niet alleen van belang is om de ordening te zien; het is ook een bevestiging, en soms zelfs een bewijs, voor de uitleg. Wat woorden betekenen, heeft ook alles te maken met de wijze waarop het geheel is opgebouwd. Ik kom daar straks nog even op terug.⟨/p> ⟨p>Dit eerste gedeelte, hoofdstuk 14 vers 1 tot en met 7, waarin de Heer Jezus — ik geef het even heel kort samenvattend weer — vertelt dat hij naar de Vader gaat maar ook weer terugkeert. Dan krijg je vers 8 tot en met 11. Ik heb de woorden waarin dit thema naar voren komt wat vetgedrukt (dat is op het internet wat beter te zien dan hier in de zaal op het projectiescherm), zodat je het herkent. "Omdat ik heenga en ik kom weer"; dat is het onderwerp van het eerste gedeelte. Het tweede gedeelte, vers 8 tot en met 11, daar is het thema dat Jezus Christus zich zou manifesteren, zich kenbaar zou maken. Dat is ook meteen wat Filippus vraagt: "Heer, toon ons de Vader en het is genoeg." Daar gaat de Heer Jezus dan ook op in: dat hij zich kenbaar zou maken.⟨/p> ⟨p>Het derde gedeelte gaat over de komst van de parakleet. Ik noem het dan toch maar even zo en laat het woord feitelijk vanuit het Grieks onvertaald: ⟨em>parakletos⟨/em>. We hebben het er de vorige keer al even over gehad. Het wordt in de NBG-vertaling weergegeven met 'voorspraak', maar in het Johannesevangelie altijd met 'de Trooster'. Er komt een andere Trooster. Maar het woord 'Trooster' is eigenlijk geen echte vertaling van het woord. Eigenlijk betekent het woordje dat hier in het Grieks staat, als je het helemaal letterlijk neemt, een 'naastroeper'. En dat in de zin van een supporter. Misschien zou dat ook nog wel een aardige weergave zijn: supporter. Alleen moet je dan niet denken aan een voetbalwedstrijd, maar in dit geval eigenlijk aan een Supporter met een hoofdletter. De komst van de parakleet wordt aangekondigd in vers 12 tot en met 17: "Ik zal een andere begeleider, een andere parakleet geven."⟨/p> ⟨p>Dan krijg je vers 18 tot 21 en dat is weer een herhaling van het eerste blok, waarin de Heer Jezus zegt: "Ik ga naar de Vader, maar ik kom ook weer terug. De wereld ziet mij niet, maar ik kom naar jullie toe. Jullie zien mij." Weer datzelfde onderwerp dus. Maar wat krijg je dan? Je krijgt een herhaling van deze structuur. Dan zie je vervolgens in vers 22 tot 24 dat de Heer Jezus spreekt over zich kenbaar maken, zich manifesteren. "U staat op het punt uzelf kenbaar te maken," wordt er dan gezegd, "maar waarom dan niet aan de wereld?" We komen daar straks trouwens nog even op terug.⟨/p> ⟨p>En ja, waar zou dit gedeelte dan over gaan? Als de komst van de parakleet? Precies. Want je ziet het: eigenlijk wordt met die opbouw een voorspelbaar patroon zichtbaar. Je krijgt hier: hij gaat naar de Vader maar komt terug, dan kenbaar maken, en dan de komst van de parakleet. Hier herhaalt het zich: hij gaat naar de Vader maar hij komt terug, dan vervolgens "ik maak mij kenbaar", en dan mag je inderdaad aannemen dat het volgende blok weer zal gaan over de komst van de parakleet. En inderdaad, dat is precies het onderwerp: de parakleet zal komen, de heilige geest die de Vader zal zenden in mijn naam.⟨/p> ⟨p>Wat zie je dan weer? Eigenlijk wordt het ook dan weer voorspelbaar, want eerst krijg je dat, en daarna krijg je een herhaling: ik ga terug naar de Vader, maar de Heer Jezus komt terug. Hij zei: "Ik ga heen, maar ik kom naar jullie toe." Zodat je hier inderdaad die parallelle blokken ziet die gewoon naast elkaar, parallel aan elkaar lopend, zijn opgebouwd. Waarom het ook van belang is? Ik zei het zojuist al kortweg, en ik heb de vorige keer er ook al op gewezen, dat in de eerste verzen van Johannes 14, als de Heer Jezus zegt: "Ik ga heen om jullie een plaats te bereiden, maar ik kom terug opdat jullie ook zijn mogen waar ik ben," dat dit meestal of bijna altijd betrokken wordt op zijn terugkeer uit de hemel. Dat zou een logische gedachte zijn.⟨/p> ⟨p>Maar in het Johannesevangelie hier is dat niet de gedachte. Ik heb er de vorige keer geloof ik nog wat meer over gezegd, maar in deze opbouw blijkt ook dat dit niet de gedachte is. Kijk, in dit blok zie je dat de Heer zich daar zo over uitlaat. In vers 18 tot 21 komt dat weer terug en in vers 28 tot 31 ook. Maar waar heeft hij het dan over? Wel over het feit dat de heilige geest zou komen, namelijk de parakleet. "Ik kom naar jullie toe. Nog even, de wereld ziet mij niet, maar jullie zien mij." Dat wil zeggen: na mijn sterven zal ik mij opnieuw aan jullie tonen. Dus de terugkeer van de Heer slaat niet op het feit dat hij eenmaal uit de hemel zou komen. Dat is wel zo, maar daar gaat het hier niet over. Het gaat erover dat Hij zegt: "Ik kom weer tot jullie terug." Ook trouwens in dubbele zin, want Hij komt uit de dood en komt weer tot jullie. De wereld ziet me niet meer, maar ik kom wel naar jullie toe. En het slaat ook nog een keer op het feit dat Hij, als hij het aardse toneel verlaten zou hebben, door de heilige geest over hen zou komen.⟨/p> ⟨p>Zodat dit gedeelte verklaard wordt door die andere gedeelten die parallel daarmee lopen, zodat die opbouw dus ook daar licht op werpt. Het is dus niet alleen maar om te zien van: "Hé, wat een fraaie structuur", dat die patronen iedere keer weer terugkeren en dat het echt een ordening en een gestructureerd geheel vertoont.⟨/p> ⟨p>Dat is prachtig, maar het is meer dan dat. Het helpt ons dus ook in het verstaan en begrijpen van de woorden die daarin klinken. Nou, daar wilde ik de opbouw van hoofdstuk 14 even bij laten.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="684" title="Speel af vanaf 11:24">▶ 11:24⟨/button> ⟨span>De Vraag van Judas: Zichzelf Kenbaar Maken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan pakken we de draad weer op waar we hem de vorige keer hebben losgelaten. Ik heb al wat verteld over vers 22, waar de Heer Jezus begint te spreken. Nee, pardon, ik zeg het verkeerd: waar Johannes begint met Judas. Hij maakt echter wel direct duidelijk dat het hier natuurlijk niet over Iskariot gaat. Dat kon ook niet, want Iskariot had zojuist, of eerder op de avond, de opperzaal al verlaten; dat was in hoofdstuk 13 al het geval. Dus als hier een Judas aan de orde is, dan kan het ook niet over die Iskariot gaan. Dit is de andere Judas, een bekende Joodse naam. Eigenlijk staat deze Judas – zoals Judas Iskariot staat voor het ongelovige Israël, of het ongelovige Joodse volk misschien beter gezegd – juist voor het gelovige Joodse overblijfsel, om het zo te zeggen.⟨/p> ⟨p>En die zei tegen Hem: "Heer, hoe komt het eigenlijk dat U op het punt staat Uzelf kenbaar te maken en niet aan de wereld?" Want dat de Heer Zich weer zou gaan vertonen, ja, dat was duidelijk. Die statements had de Heer nu op diverse momenten gemaakt, dus dat kwartje was wel gevallen. Maar nu is de vraag van deze Judas: hoezo wilt U Zich kenbaar maken en niet aan de wereld? Het opmerkelijke is dat we een rechtstreeks antwoord daarop hebben in het Nieuwe Testament. Ik zou even moeten bladeren. De vorige keer heb ik naar aanleiding hiervan ook naar Handelingen 10 verwezen, waar Petrus in het huis van Cornelius is. Hij zegt daar dat de Heer Jezus na Zijn verschijning is verschenen aan degenen die Hij tevoren als ooggetuige had uitgekozen, maar niet aan het hele volk is Hij verschenen. Dat had de Heer ook heel uitdrukkelijk gezegd: de wereld ziet Mij niet meer. Jeruzalem als geheel, als stad, zal men niet meer zien. Slechts degenen die Hij tevoren had uitgekozen, die hebben Hem gezien. Weliswaar in grote getale, maar toch niet meer dan die groep.⟨/p> ⟨p>Hier wordt de vraag duidelijk door deze Judas gesteld, maar als je naar het vervolg kijkt en luistert, dan moet je opmerken dat de Heer Jezus eigenlijk de vraag niet eens rechtstreeks beantwoordt. Dat is trouwens ook wel typisch Johannes hoor. Johannes staat te boek natuurlijk – we hebben het al heel vaak gememoreerd – als een heel eenvoudig Evangelie, maar in werkelijkheid is het een Evangelie met heel veel diepere lagen, met heel veel verborgen wendingen en ja, ook veel verborgen lagen die helemaal niet zo rechtstreeks duidelijk zijn. Integendeel, Johannes is het Evangelie bij uitstek dat ons wijst op de verborgen dingen. En ook de antwoorden die de Heer geeft getuigen daarvan. Als u dit Evangelie gewoon wel eens een keertje voor uzelf achter elkaar hebt gelezen, dan moet het u opgevallen zijn dat de Heer altijd zo indirect is. Ja, Hij kan ook heel zwart-wit zijn, dat is ook Johannes, maar in Zijn antwoorden is Hij dikwijls indirect. Hij geeft antwoord, maar niet rechtstreeks; Hij gaat altijd een omweg.⟨/p> ⟨p>Als ik het trouwens zo zeg, is die stijl eigenlijk ook alweer veelzeggend. Want het feit dat Hij een omweg gaat, ja, is precies ook de verborgenheid. De Heer gaat nu ook een omweg. De Heer is verborgen en Hij is niet rechtstreeks naar Israël gegaan. Nee, Hij gaat nu via de natiën en uiteindelijk komt Hij weer bij Israël terug. Het is een omweg. En toen de Heer van Galilea naar Jeruzalem ging, hoe ging Hij dan? Rechtstreeks? Nee, Hij maakte ook een omweg. Dit is het Evangelie van de omwegen. En alleen dat al is, als je het eenmaal ziet, duidelijk. Dus eventjes ook descriptief gezegd: zelfs in de onduidelijkheden maakt Johannes duidelijk wat hij bedoelt, of maakt de Heer duidelijk wat Hij bedoelt, zelfs als Hij dus geen rechtstreeks antwoord geeft. En dat is dus bedoeld voor de goede verstaander, en degene die daar niet toe behoort, daar is het ook niet voor bestemd.⟨/p> ⟨p>Dat geldt trouwens, als ik misschien even deze zijdelingse opmerking mag maken, voor de hele Bijbel. Als je de Bijbel niet wilt geloven, dan zul je hem nooit begrijpen. Dat kan niet. Die Bijbel sluit zich meteen toe op het moment dat je zegt: "Nou nee, ik ben niet bereid om daarnaar te luisteren." Nou, dan zul je hem nooit begrijpen ook. Dus als de wereld kennisneemt van die Bijbel, dan is het onbegrijpelijk. Men zegt: "Ik kan er geen touw aan vastknopen, ik snap er helemaal niets van." Nee, dat is ook helemaal niet de bedoeling. Als je niet bereid bent te luisteren en het serieus te nemen en ook de sleutel te hanteren die de Schrift zelf aanreikt voor haar verstaan – ja, als je die sleutel niet pakt, dan zul je ook nooit de deur kunnen openen. Eigenlijk is dat ook zo'n mechanisme waarin God al meteen selecteert of voorsorteert op wie Hij wil bereiken. En degene voor wie het niet is bestemd, wel, die zullen het niet begrijpen ook. En voor degenen die het wel begrijpen... maar dat weten we, dat is in het algemeen ook zo: sommige mensen kun je van alles vertellen en ze begrijpen er niets van, en andere mensen hebben aan een half woord al genoeg. Ja, dat is het verschil.⟨/p> ⟨p>De vraag is trouwens wel heel erg goed, want het is een van de grote thema's ook van het Nieuwe Testament: waarom maakt U Zich kenbaar maar niet aan de wereld? Of eigenlijk is het nog anders: waarom nog niet aan de wereld? Want Hij maakt Zich bij gelegenheid natuurlijk wel kenbaar aan de wereld, maar dan zijn we inmiddels twee millennia verder. Twee dagen, om het even op z'n Johannes' te zeggen. We lezen verder.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1144" title="Speel af vanaf 19:04">▶ 19:04⟨/button> ⟨span>Woning Maken bij Wie Zijn Woord Bewaart⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Jezus antwoordde en zei tot hem: "Indien iemand mij liefheeft..." Ziet u, dat is geen rechtstreeks antwoord, maar hij gaat nu iets anders zeggen. Maar in feite is het een antwoord. "Indien iemand mij liefheeft, zal hij mijn woord bewaren." Wat mij ook erg logisch voorkomt. Als je hart naar iemand uitgaat, dan blijkt dat simpelweg daaruit dat je luistert naar wat die persoon te melden heeft, te zeggen heeft. Sterker nog: elk woord vang je op en dat overdenk je, en je stelt je de vraag: wat zou het betekenen? Ja, dat is juist die affectie. Dat is de liefde. Je bent juist daar nieuwsgierig naar. En de Heer zegt: "Indien iemand mij liefheeft, zal hij mijn woord bewaren."⟨/p> ⟨p>Dit is ook weer typisch zo'n thema wat iedere keer weer terugkeert. Alleen al in dit hoofdstuk had de Zoon iets soortgelijks al twee keer. En de Heer zegt: "Mijn Vader zal hem liefhebben en wij – dat wil zeggen: mijn Vader, maar ook ik – zullen naar hem toekomen en wij zullen een verblijf bij hem maken." Dit herinnert aan wat ik zojuist al even zei over het feit dat de Heer zal terugkeren. Hier heeft hij het over: "Wij zullen naar hem toekomen." Hoe dan? Zal de Heer letterlijk, lijfelijk naar hem toekomen? Ja, dat wel, maar daar gaat het hier niet over. Het gaat hier over zijn komst, en ook die van de Vader, in heilige geest. Ik kom er straks nog even op terug als we in vers 26 zijn gekomen.⟨/p> ⟨p>In vers 3 – ik citeerde het al even eerder: "Wanneer ik heengegaan ben en plaats gereedgemaakt heb voor jullie, kom ik weer terug." Wederkomst, maar dan niet de wederkomst zoals wij dat altijd benoemen. "Dan kom ik weer en ik zal jullie tot mij nemen, opdat jullie ook zijn waar ik ben." In die huiselijke sfeer, namelijk in de sfeer van mijn Vader. En wanneer is dat? Laat ik nog even verder lezen: "...en wij zullen een verblijf bij hem maken." Dat was ook trouwens vers 2: "In het woonhuis van mijn Vader zijn vele verblijven; als het niet zo was, dan zou ik het tegen jullie zeggen, omdat ik heenga om voor jullie plaats gereed te maken." Waar de Heer het over heeft is: na de opstanding zou hij in heilige geest, maar daarmee God zelf ook, zijn Vader, in geest bij hen komen. En zij zouden met elkaar deel uitmaken van die geestelijke familie. Ja, het woonhuis van mijn Vader. En tezamen ook een geestelijke tempel vormen, want het woonhuis van mijn Vader is in feite niks anders dan een tempel. Maar dan hier een geestelijke tempel. "Wij zullen een verblijf bij hem maken." Hier zie je dus inderdaad: de Heer keert terug. Hij zegt: "Maar ook mijn Vader komt dan en wij zullen een verblijf bij hem maken." Bij degene die mij liefheeft en mijn woord bewaart. Nogmaals, de Heer spreekt hier in de eerste plaats gewoon tot degenen die daar in die zaal zijn, de apostelen in spe.⟨/p> ⟨p>Ja, dit is de andere kant van de medaille: "Wie mij liefheeft, bewaart mijn woorden niet." Twee spelfouten, neem me die niet kwalijk – en dat voor een docent Nederlands. "Wie mij liefheeft, bewaart mijn woorden niet." Dat is weer zo'n typische Johannes-tegenstelling. "Wie mij niet liefheeft, bewaart mijn woorden niet." Daaraan herken je ook iemand die liefheeft en die niet liefheeft. "En het woord dat jullie horen, dat is niet van mij, maar van de Vader die mij zendt." De Heer was zelf ook dat Woord. "Deze dingen heb ik tot jullie gesproken terwijl ik bij jullie verblijf." Weet u dat de Heer dit, alleen al in de nacht of in de avond dat hij werd overgeleverd, zeven keer heeft gezegd? Deze zin: "Deze dingen heb ik tot jullie gesproken." Dat is een refrein in deze hoofdstukken. Ik heb het even voor u gemakkelijk gemaakt. Nou ja, nu hebt u er niet zoveel aan, maar als u het later in de PowerPoint ziet op internet, dan kunt u het allemaal eens nagaan. Dat ziet u in hoofdstuk 14 vers 25 – dat is hier dus – en in 15 vers 11 en 16 vers 1, 4, 6, 25 en 33. Daar zegt de Heer exact hetzelfde: "Deze dingen heb ik tot jullie gesproken."⟨/p> ⟨p>Waarom zegt hij dat? Omdat hij daarmee terugblikt op wat hij gezegd heeft. Het is dus eigenlijk een afscheidsboodschap, maar ook een samenvatting. Hoe doe je dat? Op het moment dat je afscheid neemt, dan neem je nog eens door waar het allemaal om ging, waar het om draaide, en zeg je: "Dit heb ik tot jullie gezegd." Hier ging het nou allemaal om. In feite is wat dan telkens weer doorklinkt de samenvatting van wat hij hier te melden had. En het feit dat hij dat zeven keer zegt, daar kom je alleen maar achter als je telt. Maar als je het geteld hebt, dan zie je ineens: hé, zeven keer. Dat kan toch niet zomaar zijn? Maar dat het inderdaad een terugblik, een samenvatting en een afscheidsboodschap betreft, dat zie je dan ook in dat tweede deel van de zin: "Deze dingen heb ik tot jullie gesproken terwijl ik bij jullie verblijf." Ik verbleef met jullie en toen heb ik tot jullie gesproken. Wat dan? Nou, deze dingen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1575" title="Speel af vanaf 26:15">▶ 26:15⟨/button> ⟨span>De Parakleet: Gods Persoonlijke Kracht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Maar de parakleet... ja, ik heb die term maar zo gelaten. Je moet er even aan wennen, maar we hebben al eerder gememoreerd dat dit vaker gebeurt. Dat geldt ook voor woorden als 'apostel' en 'aion'; er zijn zoveel Griekse woorden die we vanuit het Nieuwe Testament rechtstreeks hebben overgenomen. En als u zegt: "Ik vind het woord 'supporter' eigenlijk ook wel mooi", dan doet u dat, maar in de kern is het de parakleet: de naastroeper.⟨/p> ⟨p>Hier in Johannes 14 wordt hij ook daadwerkelijk benoemd. Wie is dat namelijk, of zo u wilt: wat is dat? Dat is trouwens een kwestie apart. Is de heilige geest nu iemand of is het iets? Is het een kracht of is het een persoon? Ik denk dat de Bijbel het zó zegt dat ik het in ieder geval niet verkeerd kan verwoorden. Je leest immers dat er tegen Maria werd gezegd: "Je zult zwanger worden, de heilige geest zal over u komen en de kracht van de Allerhoogste zal u overschaduwen." Aan de ene kant wordt er dus gezegd dat de heilige geest over haar zal komen, en aan de andere kant wordt er gesproken over 'de kracht'. Wat is die heilige geest dan?⟨/p> ⟨p>Wel, het is geest. Het is heilige geest. Dat wil zeggen: het is niet zomaar geest of een menselijke geest. Je hebt zoveel geesten; zelfs wind is geest en in Bijbelse termen is adem ook geest. 'Geest' is eigenlijk een verzamelnaam voor alles wat je niet kunt zien. Geestelijk betekent alles wat reëel is, maar wat onzichtbaar is. Feitelijk is een woord dat je hoort ook geest. Dat is eigenlijk niet zo gek, want een woord hoor je wel, maar je ziet het niet. Dat is net als met de wind, waar de Heer Jezus over spreekt in Johannes 3: je hoort het geluid, maar je ziet de wind niet. Ja, je ziet de effecten ervan, bijvoorbeeld dat de blaadjes van de bomen bewegen, maar de wind zelf zie je niet. Je ziet het effect, je hoort het geluid, en dat geldt voor de geest ook. Dat geldt ook voor dé heilige geest, want op het moment dat het Woord van God klinkt, is dat ook heilige geest. Johannes 6 vers 63 zegt: "Mijn woorden zijn geest en leven." Dus ook die woorden van de Heer zijn geest. De 'heilige geest' betekent dus: het is geest, jawel, maar het is van God en het is dus heilig. Heilig betekent 'apart'.⟨/p> ⟨p>We hadden het nog even over de vraag: is het een kracht of is het een persoon? Volgens mij is dat een onjuiste tegenstelling, want iets kan een kracht zijn, maar ook wel degelijk persoonlijk. Is mijn geest of uw geest een kracht of een persoon? Dat kun je niet zo zeggen. Dat is net zo’n vraag als: wat is belangrijker, de linker- of de rechtervleugel van een vliegtuig? Dat kun je niet beantwoorden, want je kunt ze allebei niet missen. Je kunt niet kiezen. Daar gaat het hier ook om. Is het een kracht of is het een persoon? Ik denk dat ik het correct formuleer als ik zeg: het is de persoonlijke kracht van God.⟨/p> ⟨p>Waar het altijd misgaat in de theologie, is dat men de heilige geest een aparte persoon noemt, los van God. Men spreekt over God de Vader en dan over de heilige geest als de 'derde persoon van de goddelijke drie-eenheid'. Nou, alsjeblieft, dat is dogmatiek, maar de Bijbel zegt dat niet. De heilige geest is niet een 'derde persoon'; het is Gods persoonlijke kracht. Hij komt daarin zelf mee. Het is dus niet óf kracht óf persoonlijk. God Zelf is geest, zo staat het ook in Johannes 4 in het gesprek met de Samaritaanse vrouw. Is geest persoonlijk? Ja natuurlijk, want God is persoonlijk. God is iemand. Zelfs met het woord 'persoon' moet je nog uitkijken, omdat dat woord in die zin niet in de Bijbel voorkomt, maar Hij is Iemand met wie je kunt communiceren. Iemand die liefheeft, die spreekt en die hoort. Al dat soort dingen horen bij iemand, niet bij iets. 'Iets' heeft niet lief, maar 'iemand' heeft lief. Dat is het persoonlijke. In die zin is de heilige geest ook wel degelijk persoonlijk.⟨/p> ⟨p>De Vader zal deze zenden; het is Gods persoonlijke kracht die Hij zal zenden in de naam van de Heer Jezus. Wat de Heer hier aankondigt in die bovenzaal, is de parakleet. De eerste keer dat Hij het over de parakleet had, was eerder in dit hoofdstuk, in vers 16: "Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere parakleet geven." Met andere woorden: de Heer Jezus was hier op aarde een parakleet, een supporter, een naastroeper. Maar de Heer zou vertrekken en Hij zegt: "Er komt een andere." Hoezo anders? Wel, in een andere vorm. Niet meer lijfelijk aanwezig, maar geestelijk. Dat staat hier ook: die parakleet is heilige geest. En die zal de Vader zenden in Zijn naam. Het is de andere parakleet, maar daarmee is het ook de vervulling van de belofte van de Heer: "Ik kom tot jullie", namelijk in die geest.⟨/p> ⟨p>Hoe zat het ook alweer? Paulus schrijft in 1 Korinthe 15 over de laatste Adam: "Hij is een levendmakende geest." De geest die levend maakt, de geest van Christus; het zijn allemaal verschillende benamingen. Als je de vraag stelt welke geest er nu in ons woont – we zijn immers verzegeld met heilige geest – is dat dan de geest van God of de geest van Christus? Zijn dat dan verschillende geesten? Ik weet niet of u daar zelf wel eens zo diep over nagedacht hebt, maar het zijn verschillende benamingen voor de geest die in ons woont. Dat is altijd lastig, want je praat over dingen die ik niet kan projecteren of laten zien. Dat is het nadeel van 'geest'. Maar het is de geest van God, hij is van Gods afkomst, en tegelijkertijd spreekt hij van Christus. Het zijn dus geen verschillende geesten, maar het is één geest met verschillende namen.⟨/p> ⟨p>Misschien is het goed om daar even naar toe te gaan in Romeinen 8 vers 9. Ik zou het eigenlijk op een dia moeten laten zien, maar kijkt u even met me mee als u een Bijbel bij u heeft. In Romeinen 8 vers 9 moet u eens opletten hoe divers dit benoemd wordt. Ik lees het voor uit de NBG-vertaling: "Gij daarentegen zijt niet in het vlees, maar in de Geest, althans, indien de Geest Gods in u woont. Indien echter iemand de Geest van Christus niet heeft, die behoort Hem niet toe. Indien Christus in u is, dan is wel het lichaam dood vanwege de zonde, maar de geest is leven vanwege de gerechtigheid."⟨/p> ⟨p>Hier zie je drie namen voor dat wat in ons is. Eerst wordt het de 'geest van God' genoemd, vervolgens de 'geest van Christus'. Die geest van God is namelijk ook de geest van Christus. Dat is geen tegenstelling en het is geen tweede geest. En dan wordt er ook nog gezegd: "Indien Christus in u is." Die geest heet dus ook gewoon 'Christus'. Het is de geest van Christus die in ons woont. Niet Christus lijfelijk, want die is boven, maar in de geest woont Hij in ons. En hoe woont Hij in ons? Niet anders dan door Zijn woord.⟨/p> ⟨p>En als je het eenmaal doet – misschien mag ik dat zo even delen – maar voor mij werd het allemaal eigenlijk volkomen helder op het moment dat ik ging begrijpen dat het woord zelf geest is.⟨/p> ⟨p>Ik weet dat het in de christelijke wereld nogal gebruikelijk is om woord en geest in tweeën te knippen. Je hebt het woord en je hebt de geest. Maar het is niet 'woord en geest'; het woord ís geest. En op het moment dat dat duidelijk wordt, dat zijn woord in ons woont, dan woont de geest in ons. Maar daarmee woont Christus ook in ons en daarmee woont God zelf ook in ons. Dat is allemaal vanwege dat woord. Dat woord is geest, dat is leven.⟨/p> ⟨p>Het is dus niet een optelsom van: 'Dat woont in ons, en dat woont in ons, en dat woont in ons.' Nee, het is één. Het is die geest die in ons woont, en die heeft allerlei verschillende namen en allerlei verschillende facetten en aspecten. Allemaal tot je dienst, maar het is dat woord dat in ons woont.⟨/p> ⟨p>En dan wordt het ineens ook een stuk concreter. Dat woord woont in ons hart. Ja, maar dat is geest. Dat is geest.⟨/p> ⟨p>Goed, weer even terug naar de bovenzaal.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2310" title="Speel af vanaf 38:30">▶ 38:30⟨/button> ⟨span>De Geest Herinnert, Onderwijst en Bevestigt de Schriften⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De parakleet, de heilige geest die de Vader zal zenden in mijn naam, die zal jullie alles onderwijzen en alles in herinnering brengen wat ik jullie zei. En nu wordt het opnieuw toch wel heel concreet wat die geest gaat doen. Wat de Heer eigenlijk zegt, is: "Ik vertrek, maar ik heb nog veel meer te melden. Dat ga ik echter niet nu doen; dat zal die geest gaan doen." Die zal jullie in alles onderwijzen.⟨/p> ⟨p>Als we even doorbladeren naar hoofdstuk 16, dan zegt de Heer in vers 12: "Nog vele dingen heb ik jullie te zeggen, maar jullie kunnen dat op dit moment niet dragen. Maar wanneer hij komt, de geest van de waarheid, zal hij jullie de weg wijzen in alle waarheid. Want hij zal niet spreken van zichzelf, maar zoveel hij hoort zal hij spreken, en de komende dingen zal hij jullie verkondigen." Die geest gaat dus nog heel veel betekenen. Wat de Heer eigenlijk zegt, is: "Ik ga weg, maar het is nog lang niet klaar. Ik heb nog een heleboel te melden, maar jullie moeten daarin onderwezen worden. Jullie moeten de weg gewezen worden in alle waarheid." Zie je? In alle waarheid. En wat hij ook gaat doen, is de komende dingen aan jullie verkondigen.⟨/p> ⟨p>In feite zie je hier dat hij zal onderwijzen; hij gaat dingen duidelijk maken en leren, en alles in herinnering brengen wat Jezus zei. Maar nu zijn we eigenlijk weer terug bij af, of in elk geval bij wat ik zojuist zei: geest is woord. Wat de geest heeft gedaan, is dat hij is gekomen en ervoor heeft gezorgd dat de apostelen bekwaam gemaakt werden om het woord door te geven. Niet alleen om het te spreken, maar ook om het op te tekenen. Want als de Heer zegt dat hij zal komen en jullie in alles zal onderwijzen, betekent dit dat er nog veel meer geleerd moet worden. En hij zal jullie alles in herinnering brengen wat ik jullie zei. De Heer heeft zoveel tot hen gesproken, maar hoe zou dat allemaal zijn beslag krijgen? Dat moest worden vastgelegd. Het moest niet alleen worden verteld, het moest ook worden vastgelegd. Stel je voor dat de apostelen dat toen alleen maar hadden verkondigd. Dan hadden we geen Bijbel gehad en hadden we hier in 2019 geen Bijbelstudie kunnen doen. Het moest worden vastgelegd en dat is wat zij hebben gedaan. Maar daarmee moest ook eerst alles in herinnering worden gebracht wat Jezus had gesproken.⟨/p> ⟨p>Feitelijk geeft de Heer hiermee op voorhand een soort keurmerk aan wat wij de evangeliebeschrijvingen noemen: Matthäus, Marcus, Lukas en met name natuurlijk Johannes. De Heer zegt eigenlijk hier op voorhand al: "Straks komt de Geest, die gaat jullie onderwijzen in alles en hij gaat jullie in herinnering brengen wat ik jullie gezegd heb." Met andere woorden: dat wat er opgetekend gaat worden in wat wij nu de evangeliebeschrijvingen noemen, is compleet en ook betrouwbaar. Dat wil zeggen: ze vermelden alles wat nodig is. Niet alles wat verteld kán worden, want Johannes zegt zelf dat de wereld te klein zou zijn om het aantal boeken te bevatten als alles opgeschreven werd, maar wel compleet in de zin dat alles wat gemeld moet worden, gesproken en beschreven wordt.⟨/p> ⟨p>Bovendien is het woord solide en betrouwbaar. Ik vind dat zo opvallend. Ik ben in Katwijk bezig met een serie over het Lucas-evangelie en dan zie je ook dat als Lucas begint, hij zijn boek wijdt aan Theophilus en zegt: "Dat schrijf ik nu allemaal op, opdat je de betrouwbaarheid zou erkennen van de zaken waarin je onderwezen bent." Dat geldt niet in het minst natuurlijk ook voor het Johannes-evangelie zelf. Johannes heeft als laatste dit evangelie opgetekend, in een tijd dat de openbaring inmiddels ook geüpdatet was door wat Paulus mocht doorgeven. Met terugwerkende kracht brengt Johannes alles nog eens in herinnering wat hij heeft meegemaakt en hij beschrijft allerlei dingen die de andere evangelisten niet eens hebben vermeld. We zijn al zoveel geschiedenissen tegengekomen die we bij Matthäus, Marcus en Lukas niet vinden. Johannes vertelt het wel. Waarom? Vanwege de dubbele bodem, vanwege de verborgenheden die eigenlijk al besloten lagen in wat hij heeft opgetekend.⟨/p> ⟨p>Dat is wat die geest zou doen: leiden in de waarheid en alles in herinnering brengen. Het heeft dus een heel concreet doel, ook in het bijzonder voor de Schriften die we nu hebben en de evangeliebeschrijvingen. Ik zie dat het vijf voor negen is. Zullen we eerst eventjes een kopje koffie drinken? Dan gaan we straks verder met vers 27.⟨/p> ⟨p>Oké, we hadden het dus over de parakleet, de naastroeper die de Heer had aangekondigd, en ook het concrete doel waarmee hij zou komen: namelijk om hen in alles te herinneren en te onderwijzen. Dat heeft alles te maken met de taak die de apostelen zouden krijgen om het woord van God op schrift te stellen, te boekstaven, waardoor wij het Nieuwe Testament hebben. Dat is allemaal vanwege die heilige geest die moest komen. Nou, daarover hadden we het.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2728" title="Speel af vanaf 45:28">▶ 45:28⟨/button> ⟨span>Mijn Vrede Geef Ik Jullie: Rusten in Gods Perfecte Plan⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan vers 27: "Vrede laat ik jullie na. Mijn vrede geef ik jullie." Het is een erfenis die Hij nalaat, maar het is ook een geschenk, een gift die Hij hen geeft. En let op, het is "mijn vrede", en dat betekent de vrede die Hij zelf heeft. Mensen zijn daar soms wat slordig in en gebruiken dingen door elkaar, bijvoorbeeld als je het hebt over de vrede met God en de vrede van God. Dat zijn twee heel verschillende dingen. Vrede met God wil zeggen dat de relatie tussen ons, of tussen mij en God, er een van vrede is. De vrede van God is de vrede die God zelf heeft. Dat is iets heel anders. Ik zeg niet dat ze niets met elkaar te maken hebben; de overeenkomst is dat het in beide gevallen over vrede gaat. Maar in het ene geval gaat het om de relatie; die wordt gekenmerkt door vrede, geen vijandschap meer, maar onderlinge vrede. Je kunt God in de ogen kijken en dat is vrede.⟨/p> ⟨p>Maar de vrede van God is de vrede die God zelf heeft. En hier gaat het niet over de vrede van God, maar de Heer Jezus zegt hier als mens op aarde: "Ik ga weg, maar ik laat jullie iets na." En dat is vrede. "Mijn vrede namelijk, geef ik jullie." En dat is dus gewoon de vrede die Hij zelf had. Eigenlijk moet je het plaatje nog even wat scherper stellen, want dan hebben we het over de vrede die Hij had en die Hij nu uitdeelt, zelfs in de nacht dat Hij werd overgeleverd. Ik moet zeggen, juist dat maakt deze uitspraak zo enorm krachtig. Als de Heer Jezus op het punt staat... inmiddels is de veertiende Nisan al aangebroken. Dat wil zeggen de dag, de datum waarop het lam geslacht zou worden. Jezus wist dat. Hij staat op het punt om naar Gethsemane te gaan. Aan het einde van het hoofdstuk zegt Hij ook: "Kom overeind, laten we hier vandaan gaan." En dan gaat Hij naar Gethsemane. Daar zou Hij zo intens tot zijn God en Vader bidden: "Neem deze beker van mij af." En in die intensiteit, die strijd — die niet anders dan heel logisch is als je weet wat er gaat komen, en dat wist Hij — juist dan, in die tranen en het zweten als bloeddruppels, had Hij vrede.⟨/p> ⟨p>Ja, dat is een unieke vrede natuurlijk. Dat is een vrede die de Heer had. Waarom? Omdat Hij zijn God kende. Omdat Hij wist: ja, er is een God en die maakt nooit fouten. Zijn plan is perfect. En het feit dat het deze datum was, hoe zwaar het offer ook was wat Hij nu zou gaan brengen — of dat het de slachting zou zijn — Hij wist dat dit moest. Het heeft zin, het heeft een doel. Door de diepte heen is dit de meest perfecte en zelfs de enige weg. Zoals de Heer Jezus trouwens drie dagen later zou zeggen tegen de Emmaüsgangers: "Moest de Christus dan niet lijden om alzo zijn heerlijkheid in te gaan?" En de Heer heeft het ook gedaan; Hij heeft gezien op de vreugde die Hem voorgesteld was. Hij wist waarvoor Hij het deed, maar Hij had dus met recht vrede.⟨/p> ⟨p>Die vrede is niet te koop en geen mens kan die je geven. En als je trouwens geen God kent — als je geen God kent, dan ken je geen vrede. Je kunt hooguit fatalisme kennen, zo van: er is toch niets aan te doen. Dat kan wel. Er zijn heel veel mensen in de wereld, misschien in het boeddhisme of waar dan ook, waar dat echt wordt gecultiveerd en getraind met al die meditatietechnieken. Maar dat is het besef van: er is niets aan te doen, en je bij de dingen zoals ze zijn neerleggen. Het is niet anders, en dan stop je met vechten. Maar er is geen vrede, of in ieder geval niet de vrede waar de Heer het hier over heeft. Vrede wil zeggen dat het niet alleen maar een kwestie is van: "Leg je er maar bij neer, vecht nou niet langer want het is vechten tegen windmolens, het heeft toch geen zin." In feite is dat jezelf neerleggen bij fatalisme. Het woord fataal zit daarin, en dat betekent eigenlijk dat het onheil onafwendbaar is en daarom ga je "go with the flow", zoals ze zeggen; je gaat daar dan maar in mee. Vrede wil echter zeggen dat de weg die je gaat, hoe moeilijk ook en misschien gepaard gaand met pijn, tranen en verdriet, dat je weet: dit is de beste weg. Gods weg is namelijk altijd de beste.⟨/p> ⟨p>En als je dat weet... je moet het eerst weten. Zonder te weten kun je het ook niet beseffen. Er zijn een heleboel mensen die dat zeggen trouwens. Ik ken echt heel wat christenen — en daaruit blijkt ook trouwens dat men God niet echt als God kent — die zeggen: "Nee, niet alles dient een doel." Als je niet weet dat God alles gemaakt heeft voor zijn doel, heb je geen vrede. Dan kán je geen vrede hebben. Want dan gebeuren er allerlei dingen die volgens jou niet in Gods plan staan, en dan gaan er dingen fout en dan zeg je: "Ja, maar God herstelt het wel." Dat is dan de theologie: God maakt het uiteindelijk allemaal wel weer goed. Wat trouwens ook niet waar is. Nee, als Hij het allemaal goed zou maken, dan zou er geen eindeloze hel bestaan natuurlijk, en ook geen annihilatie waarbij het grootste gedeelte van de schepselen in de dood eindigt. Maar die vrede wil ook niet zeggen dat God alles alleen maar goed maakt. Want dan zou je altijd nog kunnen zeggen: "Het komt uiteindelijk wel goed, maar tussendoor onderweg gaat er van alles fout en dat past niet in het plan." Maar dan heb je nog geen vrede.⟨/p> ⟨p>Vrede heb je wanneer je weet dat de minnen... ik pleeg het graag zo te zeggen, omdat ik dat de duidelijkste manier vind om het helder te maken: de minnen die wij zien en meemaken of beleven, zijn geen minnen. Het zijn plussen die nog niet af zijn. Kijk, en dat is een heel andere beleving. Die minnen zijn dus niet alleen maar minnen; het is noodzakelijk om de plus te maken. Zonder die min zou er geen eens een plus zijn. En dat is die vrede. Dat is het feit dat God alles gemaakt heeft voor zijn doel en dat Hij alles inderdaad zodanig aanwendt, gebruikt en inzet. En zoals Spreuken dat zegt, vers 16 — niemand kan het mooier zeggen dan de Schrift zelf natuurlijk: God heeft alles gemaakt voor zijn doel. Alles! Zelfs de goddeloze voor de dag van het kwaad, zegt Salomo erbij. Met andere woorden: er valt helemaal geen uitzondering.⟨/p> ⟨p>En ja, die vrede had de Heer. Die wist: alles gaat volgens het script. Er is een God en Hij geeft alles een plaats: het goede en het kwade, het licht en de duisternis, de dag en de nacht. Alles. Ja, dat is die vrede. En daarom kon Hij op deze veertiende Nisan zeggen: "Mijn vrede geef ik jullie." Ja, en dan inderdaad, dat is niet de vrede zoals de wereld die geeft, of je dat nu religieus opvat of politiek. De wereld heeft vrede, soms. Politieke vrede; ik bedoel, wij leven nu ook al decennia lang in politieke vrede, tenminste in dit deel van de wereld. Maar we weten allemaal: dat is geen blijvende vrede. Dat is het meest kenmerkende van de vrede die de wereld geeft. De vrede die de wereld geeft, is niet blijvend. En bovendien: politieke vrede heeft te maken met de omstandigheden waarin je verkeert. Maar de vrede waar de Heer het hier over heeft, is de vrede van binnen. Echt vrede zit niet in de omstandigheden, maar dat zit hier in je hart. En dat blijkt ook wel trouwens, want de Heer zegt dan vervolgens: "Laat jullie hart niet worden verontrust en ook niet timide zijn." Moet je nagaan hoe Hij nu zelf, terwijl Hij op het punt stond om als lam te worden geslacht, degenen die daar zijn als zijn metgezellen en zijn vrienden, een hart onder de riem steekt. Hij zegt: "Laat jullie hart niet worden verontrust. Wees niet timide. Recht de rug, hoofd omhoog, er is vrede. Het gaat goed."⟨/p> ⟨p>Het is allemaal volgens het script. En daarom: laat jullie hart niet worden verontrust. Kijk, dat is de plaats, jullie hart, waar mijn vrede de plaats krijgt. Als mijn vrede in jullie hart is, ja, dan worden jullie niet verontrust.⟨/p> ⟨p>Dat is ook precies wat kracht geeft en waardoor ze niet verzaagden, zegt de MBG-vertaling dan. Je hart wordt niet ontroerd of verzaagd. Nu weet ik niet hoe dat hier in Bodegraven is, maar in Rijnsburg gebruiken we dat woord in ieder geval niet meer. Maar de gedachte is in ieder geval die van timide zijn.⟨/p> ⟨p>Die vrede geeft ook werkelijk kracht. Dat is de vrede die de Heer achterliet en ook geeft als een geschenk. Het is een vrede die volkomen onafhankelijk is van, maar ook in contrast staat tot, dat wat de wereld geeft.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3467" title="Speel af vanaf 57:47">▶ 57:47⟨/button> ⟨span>Vertrek Naar de Vader als Reden tot Blijdschap⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Vers 28. Jullie hoorden dat ik tegen jullie zei: "Ik ga heen en ik kom naar jullie toe." Ik heb u dat al eerder laten zien aan het begin van de avond, bij de structuur van Johannes 14. Dit is eigenlijk het grote thema van dit hoofdstuk. Ik heb het hier nog even op een rijtje gezet: "Ik ga heen en ik kom naar jullie toe." Alleen al in dit hoofdstuk heeft de Heer dat herhaaldelijk gezegd.⟨/p> ⟨p>In feite is dat een andere manier van zeggen: "Ik ga op reis." Ik heb begrepen – een broeder wees mij daarop – dat dit ook de Hebreeuwse manier is om te zeggen dat je op reis gaat. "Ik ga heen, maar ik kom naar jullie toe." Als ik zeg dat ik op reis ga of op vakantie ga, dan betekent dat eigenlijk: ik ga weg, maar altijd met de gedachte dat ik weer terugkom. Als je op reis gaat, dan ga je weg, maar je komt ook weer terug. De Heer zegt hier dus eigenlijk: "Ik ga op reis, en dus kom ik weer terug. Ik kom weer naar jullie toe."⟨/p> ⟨p>We hebben zo al drie toepassingen gezien. Hij zegt: "Ik ga heen" in de zin van: "Ik ga sterven, maar op de derde dag ben ik weer terug." ⟨em>I'll be back soon.⟨/em> Dat is lijfelijk. Ten tweede: "Ik ga heen" in de zin van: "Ik ga naar mijn Vader", maar Hij komt terug in de geest, op een andere manier en in een andere hoedanigheid, als die andere parakleet. Geestelijk dus. En in de laatste zin – maar dat is niet eens zozeer het onderwerp van Johannes 14: "Ik ga heen naar de Vader", maar uiteindelijk kom ik ook weer letterlijk en lijfelijk terug. Dat is hier niet zozeer het onderwerp; eigenlijk is dat hier helemaal niet het onderwerp. Het gaat hier puur over het feit dat de Heer zegt: "Ik ga heen" in de zin van sterven en naar de Vader gaan. In die beide betekenissen gebruikt Hij het.⟨/p> ⟨p>"Indien jullie mij liefhadden..." Daar moet ik even opletten, daar wil ik u ook op wijzen. Bij dat woordje "indien" klinkt bij ons altijd iets voorwaardelijks door. Dat kan wel, maar het hoeft niet per se; het is hier geen waarschuwing. "Indien" betekent hier gewoon: "ervan uitgaande dat..." Dus niet als een soort "als jullie mij nou eens zouden liefhebben", maar: "indien jullie mij liefhadden", ervan uitgaande dát jullie mij liefhebben. Dat is het uitgangspunt.⟨/p> ⟨p>Dat is trouwens heel belangrijk wat ik nu zeg over het woordje "indien", want je vindt dat natuurlijk heel vaak terug in het Nieuwe Testament. Vaak wordt daar in onze Nederlandse oren een stukje onzekerheid ingebracht, maar dat is niet de gedachte. Er wordt hier gewoon iets gesteld: ervan uitgaande dat jullie mij liefhadden, dan verheugden jullie je. Hoezo? Wel, omdat ik naar de Vader toega. Dat is toch een reden om blij te zijn? De Heer had al op verschillende manieren duidelijk gemaakt waarom dat een reden voor vreugde was, en hier wordt er trouwens nog een motief voor opgegeven.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3711" title="Speel af vanaf 01:01:51">▶ 01:01:51⟨/button> ⟨span>Mijn Vader Is Groter Dan Ik: de Éénheid van God⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>"Omdat ik naar de Vader toe ga, want mijn Vader is groter dan ik." Nu moeten we dan toch maar even de kogel door de kerk jagen. Dit is zo’n tekst die ook heel duidelijk maakt dat de Heer Jezus hier niet spreekt als 'God de Zoon'. Dat is weer die leer van de drie-eenheid waar we het over hadden. Als de Heer Jezus zichzelf God zou noemen – namelijk God de Zoon, de tweede persoon van de drie-eenheid – dan had Hij niet gezegd: "Mijn Vader is groter dan ik." Toch? Nee, dat is dan onmogelijk, want dan zou je het verhaal krijgen dat je een grotere God en een kleinere God hebt. Maar in dat geval ben je gewoon weer puur in het polytheïsme verzand geraakt.⟨/p> ⟨p>Dat is eigenlijk wat de leer van de drie-eenheid per saldo ook doet. Ze vaart onder de vlag van één God, maar het is een vlag op een modderschuit. Want in werkelijkheid leert of zegt men wel één God te geloven, maar in de praktijk zijn er drie personen. Er zijn drie personen die alle drie zeggen: "Ik ben God," volgens die leer dan. En waarvan hier de Zoon zegt: "Mijn Vader is groter dan ik." We hoeven daar nu niet zo uitgebreid op in te gaan, maar ik wijs er alleen maar op dat het zo logisch is. De Heer Jezus is verwekt door zijn God en Vader; daarom is Hij ook de Zoon van God. Hij is dus uniek; Hij is de eniggeboren Zoon van God. Er is maar één iemand die zonder tussenkomst van een man is verwekt uit een vrouw, namelijk door God zelf: de Zoon van God.⟨/p> ⟨p>Maar het is toch logisch dat zijn God groter is? Als je over deze uitspraak verbaasd bent, dan geeft dat slechts aan dat je op een verkeerd spoor zit. Want dit zou je absoluut niet hoeven te verbazen. Als je met gezonde oren luistert en je weet: er is één God, namelijk de Vader, dan is het logisch dat de Zoon inderdaad geringer is. "Mijn Vader is groter dan ik." Ja, Hij is door God verwekt en Hij zou nu sterven. Op deze datum zou Hij sterven en vervolgens zou Hij dood zijn. Op de derde dag zou Hij door zijn God worden gewekt. Zou God Hem niet hebben gewekt, dan was Jezus Christus nu nog dood geweest.⟨/p> ⟨p>"Mijn Vader is groter dan ik." Niet God stierf – dat is toch een dwaze gedachte? Waar was God als Jezus God was? Was God dan dood gedurende de dagen dat Hij in het graf was? Je komt tot onmogelijke constructies. En weet je wat het antwoord meestal is? Wat natuurlijk geen antwoord is: "Dat zijn mysteries, daar mag je niet aan zitten." Ze bedoelen gewoon te zeggen: "Wij lopen compleet vast in onze theologie, en dus zeggen we maar dat het een mysterie is." Maar het is helemaal geen mysterie, het is namelijk een openbaring. Eén God, dat geeft licht. Dat brengt ons niet in de mist of in de duisternis. Het is geen 'misteri'; het geeft licht. De mist verdwijnt juist, die trekt op op het moment dat dit licht gaat schijnen.⟨/p> ⟨p>Ze zouden zich alleen maar verheugen als zij zouden weten dat de Heer Jezus naar zijn Vader toe ging; de Vader die groter is dan Hij. En de Heer zou naar het hemelsheiligdom gaan en al die geweldige dingen meemaken. En nu zegt Hij: "Nu heb ik tot jullie gesproken voordat het geschiedt." Dat wil zeggen: "Ik heb jullie nu dingen gezegd van tevoren, voordat het daadwerkelijk gaat gebeuren." Waarom? "Opdat wanneer het geschiedt, jullie zouden geloven." Hij voorzegt het om aan te geven dat het allemaal precies zo gaat als Hij van tevoren gezegd heeft, zodat jullie daarin bevestigd worden en zouden geloven.⟨/p> ⟨p>Vrijwel exact dezelfde uitspraak had Hij ook in hoofdstuk 13 gedaan, in vers 19. Toen ging het specifiek over Judas, over wat Judas zou overkomen en dat het ook al was voorzegd in de Schriften. En de Heer zegt: "Ik zeg het tegen jullie, opdat juist wanneer het geschiedt, jullie zeggen: 'Aha, maar dit is precies wat Hij ons al tevoren had gezegd'." Ook dat geeft trouwens weer aan: er gaat niks mis. Het gaat precies zoals Hij van tevoren zegt. Daarmee bedoel ik niet te zeggen, en de Heer evenmin, dat het dus allemaal wel meevalt of dat het niet zwaar of moeilijk zou zijn. Daar gaat het niet om, maar het gaat naar zijn Woord. Gewoon precies zoals Hij heeft gezegd en zoals God het ook een plaats geeft. "Opdat wanneer het geschiedt, jullie zouden geloven." Wij worden daar dus alleen maar in bevestigd en meer vastgesteld in het Woord.⟨/p> ⟨p>En de Heer zegt: "Niet veel meer zal ik met jullie spreken." Het zijn altijd nog een paar hoofdstukken hoor die we hebben te bespreken, hoofdstuk 15 en 16, voordat de Heer daadwerkelijk ook terechtgesteld gaat worden en het hele proces begint. Maar: "Niet veel meer zal ik met jullie spreken, want..." Aha, daar hebben we hem weer.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4095" title="Speel af vanaf 01:08:15">▶ 01:08:15⟨/button> ⟨span>De Overste van de Wereld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De overste van de wereld komt... maar daar hebben we het al een keer over gehad, hè? De uitdrukking 'de overste van de wereld' komen we slechts drie keer tegen in de Schrift, en alle drie de keren is dat in het Johannesevangelie. Dit is de tweede keer. "Niet veel meer zal ik met jullie spreken, want de overste van de wereld komt en in mij heeft ze niets."⟨/p> ⟨p>Eventjes voor de helderheid: de vorige keer dat deze uitdrukking voorbij kwam, hebben we al vastgesteld dat de overste van de wereld de Heer Jezus zelf is. Hij is de vorst, de overste, de eerste van de kosmos, in welke laag en in welke zin dan ook. De overste is dus Christus zelf. Het probleem van dit woord is vooral gelegen in het feit dat het wat vreemd klinkt dat de Heer zo spreekt; Hij spreekt over Zichzelf in de derde persoon.⟨/p> ⟨p>Weet u nog hoe het was met de Nederlandse les? Ja, nu komt toch weer eventjes de taaldocent in mij boven met de verschillende persoonlijke voornaamwoorden. Je hebt de eerste persoon, de tweede persoon en de derde persoon. En dan heb je de eerste persoon enkelvoud, de tweede persoon enkelvoud en de derde persoon enkelvoud. En je hebt de meervoudsvormen: eerste persoon meervoud, tweede persoon meervoud en de derde persoon meervoud. De eerste persoon enkelvoud is 'ik', de eerste persoon meervoud is 'wij'. Dus: ik en wij. Dan heb je de tweede persoon, dat is 'jij' in het enkelvoud, en in het meervoud is dat 'jullie'. En dan heb je de derde persoon enkelvoud: 'hij' of 'zij'. Dus ik kan zeggen: ik, jij en hij. Meer heb je eigenlijk niet, of 'zij' voor het mannelijke en het vrouwelijke. En dan heb je ook nog de derde persoon meervoud, en dat is ook 'zij'. Dus dan zeg ik: wij, jullie en zij. Dat is iets wat er nog weer buiten ligt.⟨/p> ⟨p>Als de Heer dus spreekt in de derde persoon, dan spreekt Hij alsof Hij een ander is. Maar dat is niet zo gek hoor; de Heer doet dat namelijk heel vaak. Soms doet Hij dat zelfs afwisselend in één zin: dan heeft Hij het over Zichzelf en spreekt Hij vervolgens in de derde persoon. Het klinkt misschien wat vaag nu en u zegt misschien: "André, als je taaldocent wilt wezen, dan doe je dat maar elders, want ik kom hier voor Bijbelstudie." Oké, even een voorbeeld. Bijvoorbeeld wanneer Hij spreekt tijdens het proces in de nacht dat Hij voor de hogepriester komt in het Sanhedrin. Dan zegt Hij tegen de hogepriester: "Maar ik zeg tegen u: u zult de Zoon des Mensen zien komen." Hij gebruikt dus: "Ik zeg tegen u", en dan vervolgens: "u zult de Zoon des Mensen zien komen." Maar daarmee bedoelt Hij Zichzelf. Hij spreekt over de Zoon des Mensen alsof het een ander is, maar dat is het niet. Het is een aanduiding die wel wat afstand schept als je het op die manier doet, maar je kunt dat gewoon zo zeggen.⟨/p> ⟨p>Ik geef hier ook een aantal voorbeelden waarbij je exact hetzelfde vindt. Laat ik even dat voorbeeld opzoeken in Johannes 8 vers 28. Ik heb hier ook hoofdstuk 6 vers 53, daar staat: "Voorwaar, voorwaar, ik zeg u: tenzij gij het vlees van de Zoon des Mensen eet en zijn bloed drinkt..." Nee, die bedoel ik niet — of jawel, die bedoel ik wel: "Voorwaar, ik zeg u, tenzij gij het vlees van de Zoon des Mensen eet en zijn bloed drinkt." Hij zegt dus: "Ik zeg u", en vervolgens spreekt Hij over de Zoon des Mensen. Maar dat is Hij toch? Ja, maar dat is hier dus ook het geval. Hij zegt: "Niet veel meer zal ik met jullie spreken, want de overste van de wereld komt." Dan zeg je misschien: "Hè, maar dat zijn er twee?" Nee, helemaal niet. Er zijn vele voorbeelden waarbij je datzelfde fenomeen ziet. Die 'ik', dat is de overste van de wereld.⟨/p> ⟨p>Ik ga er een beetje uitgebreid op in omdat, zoals u waarschijnlijk weet, de uitleg die ik hier geef over de overste van de wereld niet erg gebruikelijk is. Meestal zegt men: de overste van de wereld, dat is Satan. Zo hebben we het altijd geleerd; dat lees je overal. Op zich zou het ook wel kunnen; in Efeze 2 vers 2 gebruikt Paulus de term "de overste van de macht der lucht". Maar de uitdrukking "de overste van de wereld" komt voor het eerst voor in hoofdstuk 12 vers 31. Daar zegt de Heer: "Nu is een oordeel van deze wereld." In de NBG-vertaling gaat het sowieso al fout door te zeggen: "Nu is een oordeel over deze wereld." Dat is iets heel anders. Er gaat niet een oordeel ⟨em>over⟨/em> deze wereld, er komt een oordeel ⟨em>van⟨/em> deze wereld. Namelijk: deze wereld gaat een oordeel uitspreken. Die gaat Mij namelijk veroordelen. "Nu zal de overste van de wereld buitengeworpen worden." Dat zegt de Heer Jezus vlak voordat Hij inderdaad overgeleverd zou worden. Hij zegt: de wereld gaat een oordeel uitspreken en de overste van de wereld — haar overste, haar vorst — die gaat buitengeworpen worden. Letterlijk: buiten de stad zou Hij worden terechtgesteld en gekruisigd. Die overste van de wereld is inderdaad degene die het recht heeft om Zich de vorst van de hele wereld te noemen, en dat ook daadwerkelijk zal zijn. Alleen nu oordeelt de wereld Hém en plaatst Hem buiten en werpt Hem ook buiten. Buiten de legerplaats, en daar hebben ze Hem terechtgesteld.⟨/p> ⟨p>Even terug naar de tekst in Johannes 14: "Niet veel meer zal ik met jullie spreken, want de overste van de wereld komt en in mij heeft ze niets." Wat is die 'ze' hier? Dat is de wereld. Ja, dus hier leg ik het nog even uit. 'Ze', dat is hier in het Grieks eigenlijk de derde persoon enkelvoud. Een derde persoon enkelvoud die zowel mannelijk als vrouwelijk kan zijn kennen wij in het Nederlands niet. Dat is eigenlijk heel eigenaardig. Je zegt 'ik', dat kan mannelijk of vrouwelijk zijn. 'Jij' kan ook mannelijk of vrouwelijk zijn. Maar als ik het in de derde persoon zeg, dan zeggen wij of 'hij' of 'zij'. We hebben niet iets wat allebei kan zijn. In het Grieks wel. Het Grieks geeft wel een derde persoon enkelvoud die mannelijk of vrouwelijk kan zijn. Ja, dat is genderneutraal. Dat klopt, het is genderneutraal. Dat is feitelijk wat het is. Eigenlijk heel modern, hè? Met dat verschil trouwens dat de taal en de grammatica absoluut niet genderneutraal zijn; ook het Grieks en het Hebreeuws zijn dat absoluut niet. Het is alleen een variant in de derde persoon waarbij je iets mannelijks of iets vrouwelijks kunt zeggen, maar je kunt het ook in het midden laten of het mannelijk of vrouwelijk is. In het Grieks zie je dat heel duidelijk. Het Grieks is zo'n enorm exacte taal, ook qua grammatica. Daar kan het Nederlands absoluut niet aan tippen met al die naamvallen. Dat is fantastisch.⟨/p> ⟨p>Hier is het dus: de overste van de wereld komt en in Mij heeft ze — heeft de wereld — niets. Wat ze namelijk doet, is dat de wereld haar eigen overste gaat oordelen en buitenwerpen. En in Hem vinden ze niets. Juist omdat ze niets in Hem vinden, werpen ze Hem ook buiten. Dat is wat wij ook met dingen doen: als je aan iets niets hebt, gooi je het als waardeloos buiten. En dus ook hier zie je dat bevestigd. We zullen trouwens die uitdrukking 'de overste van de wereld' nog één keer tegenkomen en dat is in Johannes 16, maar dat duurt nog even. Maar, zegt de Heer: de wereld vindt in Mij niets, maar de wereld zal dít weten, dat Ik de Vader liefheb en zo doe zoals de Vader Mij instrueert. In ieder geval zou de wereld dat weten.⟨/p> ⟨p>Opmerkelijk hè. Ik geef het in deze aantekening ook aan: wat de wereld doet met haar overste, is dat ze Hem buitenwerpt. En wat maakt dat juist openbaar? De liefde die Hij heeft voor de Vader en de weg die Hij juist in liefde ook nu gaat.⟨/p> ⟨p>En Hij doet dat – waarom? Omdat de Vader Hem daartoe had geïnstrueerd. Ik bedoel, Hij had de Schrift. Hij had gezegd: "In de boekenrol staat van Mij geschreven: Ik kom om Uw wil te doen." In het script stond het zo; het moest zo. En Hij deed dat omdat Hij Zijn Vader liefhad. Hij wist ook dat dit de beste weg was.⟨/p> ⟨p>Hij zegt ook niet voor niets "de Vader" – alleen al die aanduiding. Het is niet alleen maar God die alles op Zijn plaats heeft, maar ook: die God is een Vader. Hij houdt van Zijn schepping. Hij houdt van Zijn Zoon. Hij heeft je lief. En dan zegt Hij... ja, dat is eigenlijk het laatste van dit hoofdstuk.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4822" title="Speel af vanaf 01:20:22">▶ 01:20:22⟨/button> ⟨span>Vertrek uit de Opperzaal Richting Gethsemane⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>"Kom overeind." We zagen aan het begin dat de discipelen en de Heer aanlagen in deze opperzaal. En nu zegt Hij: "Kom overeind. Genoeg hier gesproken, laten we van hier gaan." Dit is dus het einde van de gesprekken in de opperzaal wel te verstaan, want nu gaan ze vervolgens weg. Ja, op weg waarnaartoe? Naar Getsemané. Dat wordt hier trouwens nog niet eens zo specifiek gezegd, maar we weten wel uit de andere evangeliën dat ze, nadat ze de opperzaal hadden verlaten, die kant op gingen. U moet zich realiseren: die opperzaal was in de stad Jeruzalem. Nu zouden ze vervolgens naar Getsemané gaan, dus dan moet je de stad uitgaan. Even afhankelijk van de vraag waar die opperzaal zich precies bevond – dat doet er nu even niet toe – maar in ieder geval is men op weg gegaan richting Getsemané. Men ging dus ook de stad uit.⟨/p> ⟨p>Als u mij vraagt, verklaart dat ook precies de inleiding van hoofdstuk 15. Want daar zegt de Heer – en daar wil ik trouwens mee afsluiten, waarna we de volgende keer het uitgebreid gaan hebben over die wijnstok en over de landman, want dat is een prachtig verhaal – maar ik wil alleen even als een soort cliffhanger nog dit erover zeggen: dan wordt het ook heel logisch. De Heer verlaat de opperzaal. Daar hebben ze zojuist de maaltijd gehouden. Ze hebben gegeten, maar ook gedronken.⟨/p> ⟨p>De beker? Was de maaltijd nog niet klaar dan? Hoezo niet? Er zijn een aantal bekers bij zo’n maaltijd en voor mijn gevoel waren ze bij de derde beker. Ja, er zijn wel verschillende bekers – vijf bekers zelfs – maar weet u, in het Johannesevangelie wordt sowieso niet over de verschillende bekers gesproken. Trouwens, nu we het erover hebben: er wordt in het Johannesevangelie helemaal niet in de opperzaal over die beker gesproken. In de andere evangeliën wordt wel over verschillende bekers gesproken: "Deze beker", en dan staat er weer "nog een beker". Dat die maaltijd helemaal niet compleet zou zijn? Ja, dat is nu ook de huidige Joodse traditie, maar of dat toen ook al het geval was, weet ik niet. Ik vraag me af of dat zo is; ik zou daar geen aanwijzing voor weten.⟨/p> ⟨p>Maar één ding is duidelijk: daar in de opperzaal is in ieder geval de beker voorbijgegaan. De beker met wijn dus. Dat is de link met de opperzaal en de wijn. Maar nu gingen ze vervolgens weg. De Heer zegt: "Kom op, we gaan weg." En ze zijn dus naar Getsemané gegaan. De Olijfberg is uiteraard de berg van de olijven; daarom heet die berg zo. Getsemané betekent ook 'olijvenpers'. Maar goed, dan kom je buiten de stad en wellicht dat men toen ook een wijngaard passeerde. Ik neem aan – al geef ik toe dat ik dat niet direct kan aantonen – dat zij misschien om die reden wel een wijngaard zijn gepasseerd of in ieder geval een wijnstok hebben gezien. De Heer zegt niet zomaar in het wilde weg: "Ik ben de wijnstok, de ware." Nee, daar moet een link zijn met wat ze zojuist hebben meegemaakt.⟨/p> ⟨p>In ieder geval begint hier, en dat is daarom denk ik ook heel terecht dat de hoofdstukindeling zo is, in Johannes 15 een heel nieuw gedeelte. De Heer heeft zojuist de opperzaal verlaten en nu gaat Hij hen onderwijs geven over de landman en over Zichzelf als de wijnstok. En over hen, Zijn discipelen, als de ranken. Ik denk dat we dat onderwijs wat de Heer daarin geeft maar moeten parkeren voor over drie weken. Is dat goed? Bij dezen afgesproken.⟨/p>