⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Terugblik op het Tweede Hoofdstuk van Lukas⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De lente is begonnen, het is 21 maart: de astronomische lente. Wij gaan verder met het Lucas-evangelie en we gaan uiteraard verder met Lucas hoofdstuk 2, wederom een heel lang hoofdstuk. We gaan nu naar het laatste gedeelte uit dat hoofdstuk. In mijn Bijbel staat daarboven 'de twaalfjarige Jezus in de tempel', hoewel ik erbij moet zeggen dat we ook het vers daarvoor nog even moeten behandelen, want dat hebben we de vorige keer niet gedaan.⟨/p> ⟨p>Laten we nog even terugblikken op dit hoofdstuk, Lukas 2. In de eerste zeven verzen wordt de bekende geschiedenis van Jezus' geboorte verhaald. Dan, vanaf vers 8 tot en met vers 20, volgt het bezoek van de herders en de aanleiding daartoe. In vers 21 wordt Jezus' besnijdenis en ook zijn naamgeving op de achtste dag vermeld. We hebben daar de vorige keer ook over gesproken: de betekenissen en de diepere lagen die daaronder verborgen liggen. Trouwens, een besnijdenis is sowieso al een ontdekking; de bedekking wordt weggenomen en het gaat om wat daaronder zit en om de eed die God gezworen heeft.⟨/p> ⟨p>In vers 22 tot 24 wordt beschreven hoe Jezus op de veertigste dag na zijn geboorte in de tempel wordt voorgesteld, hoe het offer wordt gebracht en de gebeurtenissen daaromtrent. We lezen dat als Jozef, Maria en de pasgeboren baby daar in de tempel zijn, ze Simeon ontmoeten. In een tiental verzen wordt de ontmoeting met hen beschreven en ook de profetie die hij in dat verband uitspreekt. Ook daar hebben we bij stilgestaan. Dan krijg je nog de geschiedenis van de ontmoeting met Hannah, de 84-jarige vrouw die zeven jaar getrouwd was geweest, maar op jonge leeftijd al weduwe was geworden en de rest van haar leven in de tempel verkeerde. Zij verwachtte, net als Simeon, de vertroosting en de verlossing van Jeruzalem. De hele sfeer toen was messiaans geladen. Men wist, als men de Schriften goed kende en daarop vertrouwde — niet de tradities van mensen, want die gingen er helemaal aan voorbij — dat in die dagen de Messias geboren zou moeten worden. Dat kon niet anders, want de profetie van Daniël was daarin volkomen duidelijk. Niet alleen dat de Messias geboren zou worden en waar en uit welke geslachtslijn, maar ook het tijdstip moest rond die dagen plaatsvinden. Simeon was daarvan op de hoogte en Hanna eveneens.⟨/p> ⟨p>Dat is het laatste geweest wat we hebben besproken en dat betekent dat we nu bij vers 39 zijn aangekomen. Daar staat: "En toen zij" — dat zijn Jozef en Maria — "alles tot een einde hadden gebracht naar de wet van de Heer", zoals dat dus beschreven was in de Mozaïese wetgeving. Dit gebeurde allemaal op die veertigste dag, want dat moest gebeuren op die specifieke dag. Toen hadden ze ook die bijzondere ontmoetingen nog eens. Vervolgens keerden zij terug naar Galilea, naar hun stad Nazareth. We wisten al dat dit hun stad was, want zo was het hoofdstuk ook begonnen en in Lukas 1 stond dat ook al vermeld.⟨/p> ⟨p>Ik moet toch nog eventjes op iets wijzen waar ik de vorige keren al op gezinspeeld heb. Misschien moeten we daar niet al te diep op ingaan, maar toch even de gebeurtenis op zich aanstippen. Namelijk dat zij, nadat zij terugkeerden naar Galilea, naar hun stad Nazareth, dáár door de magiërs zijn bezocht. Zij hebben de jonge Jezus kennelijk niet in Bethlehem bezocht. Ik zeg hier trouwens 'de magiërs'. Meestal worden zij 'de wijzen' genoemd. Als je rooms-katholiek bent, dan weet je dat het zelfs drie koningen waren. Maar dat het er drie waren, staat er helemaal niet. Dat wordt alleen maar afgeleid uit het aantal geschenken dat genoemd wordt: goud, mirre en wierook. De conclusie dat het dan ook wel drie personen geweest zullen zijn, is natuurlijk een hele simpele. Alsof één mens niet verschillende cadeaus kan geven! Het enige wat we weten, is dat het er minimaal twee waren, want er wordt een meervoud gebruikt. Maar het zouden er ook tien geweest kunnen zijn. Het hele idee dat het er drie waren en dat het koningen waren, staat er niet; het waren magiërs.⟨/p> ⟨p>Zij waren buitengewoon op de hoogte van de sterrenhemel en de betekenissen daarachter. Zij wisten dingen die mensen tegenwoordig helemaal niet meer weten, zelfs astronomen totaal niet meer. Tegenwoordig is astronomie zo’n uitgeklede wetenschap; men weet helemaal niet meer wat de sterren nu eigenlijk verkondigen. En dat is waar het over gaat: de hemelen vertellen Gods eer en het uitspansel is het werk van Zijn handen. Maar goed, als je niet in God gelooft, dan weet je dat ook niet meer en ben je eigenlijk met al je intellect en kennis op voorhand al verdwaald. Ik redeneer die kennis niet weg, maar de essentie ben je gewoon kwijt. Want hoe was het ook alweer? Het begin van wijsheid is de vreze des Heren, de vreze van Yahweh. Als je Hem niet kent, kun je nog zoveel kennis en data hebben, maar je kunt het niet plaatsen. Het verband ontgaat je en de diepere betekenis, en vooral de waarde ervan, daar weet je dus helemaal niets van.⟨/p> ⟨p>We onderscheiden dan de astronomie en de astrologie. De astrologie houdt zich wel weer bezig met de betekenissen van sterrenbeelden en dergelijke, maar zij denken vanuit de mainstream astrologie dat de sterren spreken over jouw en mijn leven. In de christenheid is er een slechte verhouding met astrologie; daar moet men niets van hebben. Dat begrijp ik op zich wel, zeker vanwege de antropologische invulling die men eraan geeft. In evangelische kringen en in het algemeen moet men niets hebben van astrologie. Maar het idee dat er van sterrenbeelden een taal uitgaat, is wezenlijk. De namen van sterren en de hele constructie: God Zelf heeft de sterrenbeelden gemaakt. Als je weet dat die 48 sterrenbeelden — want er zijn 12 hoofdsterrenbeelden en elk sterrenbeeld heeft weer drie decanen — samen een verhaal vormen dat begint bij de Maagd en eindigt bij de Leeuw, dan lijkt dat verdacht veel op het hele evangelie. Dat is ook precies wat al die sterrenbeelden uitbeelden. Met recht, want de hemelen vertellen Gods eer; het is Zijn verhaal. Eigenlijk gaat het hele verhaal in die sterrenbeelden over het zaad van de vrouw dat de kop van de slang zou vermorselen. Echt waar, al die sterrenbeelden onderstrepen en illustreren het Bijbelse verhaal op een verbazingwekkende manier, zodat de hele wereld daar kennis van kan nemen. Die sterrenbeelden vertellen dat verhaal. Ik wilde het eigenlijk niet over die magiërs hebben, maar toch wel eventjes, want het gaat mij nu niet om de geschiedenis van de magiërs op zich, maar om het punt van hun bezoek.⟨/p> ⟨p>Dat staat in Matthäus 2 – zeg ik dat goed? Ja, Matthäus 2. En dat gaan we in dit verband dus niet bespreken. Maar de vraag is wel: wanneer zijn die magiërs nou op bezoek geweest bij dat kind Jezus?⟨/p> ⟨p>Trouwens, om meteen al iets aan te geven: van de herders lees je dat ze het kind bezochten. De magiërs zagen de jongen. Dat is allemaal een verschil. Dat staat in Matthäus 2.⟨/p> ⟨p>Oké, op zich is dat nog niet overtuigend genoeg, maar kijk, ik zal het even laten zien. Je krijgt dus dit verhaal: Jezus wordt geboren, acht dagen later vindt zijn besnijdenis plaats en dan – overigens is deze lijn niet op schaal, maar om eventjes de dingen in volgorde te laten zien – op dag veertig wordt Jezus in de tempel getoond.⟨/p> ⟨p>En nou, wat lezen we dan? Toen zij alles tot een einde hadden gebracht naar de wet van de Heer, toen keerden zij dus terug naar Galilea. Wanneer was dat? Na de plichtplegingen, na die veertigste dag. Maar in ieder geval keerden ze toen weer terug.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="683" title="Speel af vanaf 11:23">▶ 11:23⟨/button> ⟨span>Wanneer Hebben de Magiërs Jezus Werkelijk Bezocht?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Maar waarnaar de vraag is: wanneer hebben die magiërs dan Jezus bezocht? Dat kan onmogelijk in die veertig dagen geweest zijn. Want wat was namelijk het geval toen de magiërs bij het kind waren geweest? Daarna zijn Jozef en Maria gevlucht naar Egypte. Nou, dat is een flinke reis, kan ik u vertellen. Ze zijn daar enige tijd gebleven tot de dood van Herodes en daarna zijn ze weer teruggekeerd. Dus het bezoek van de magiërs heeft niet bij deze gelegenheid plaatsgevonden.⟨/p> ⟨p>En dat vind ik dan wel weer... is het grappig of is het droevig? Dat een geschiedenis die elk jaar zo breedvoerig geplaatst wordt, die zo demonstratief gevierd wordt met alle toeters en bellen en lichtjes enzovoorts, dat wat men erover weet te vertellen niet klopt of gefantaseerd is. Bijvoorbeeld waar we het over hadden: dat het drie koningen waren, en zo zijn er nog veel meer dingen. Over het zingen van de engelen hebben we het dan nog niet eens gehad. De dingen die er wél staan, die weet men niet. Dus wat er niet staat, daarvan weet men allerlei dingen te vermelden, maar die zijn gefantaseerd. En datgene wat er wel staat, dat kent men dan weer niet.⟨/p> ⟨p>Het hele idee natuurlijk van de herders die op bezoek waren geweest... Dat is toch traditioneel een beetje het idee? De herders waren op bezoek geweest en ze hadden hun voeten nog niet gelicht of daar kwamen de drie koningen al op bezoek. Nou ja, dat kan dus helemaal niet. Zo is dat niet gegaan. Maar dat betekent wel iets anders, namelijk dat het bezoek van de magiërs dus plaats heeft gevonden nadat Jozef en Maria en het kind alweer terug waren gekeerd in Nazareth. Het idee is altijd dat die magiërs een bezoek hebben gebracht in Bethlehem. Je kunt zeggen: als je dat in Mattheüs 2 leest, dan zou je die indruk ook krijgen. Ja, maar het staat er niet. Als je alleen Mattheüs 2 zou lezen, zou je het denken, maar het staat er niet. En aangezien we bijbelstudie doen vergelijkend met Lukas 2, dan weet je dat dit betekent dat zij een bezoek hebben gebracht aan Nazareth.⟨/p> ⟨p>En dat is opmerkelijk. Kijk, die magiërs komen dan in Jeruzalem aan – om eventjes het geheugen op te frissen – want ze wisten: de koning van de Joden is geboren. Ze komen in Jeruzalem aan, want als je de koning van de Joden wilt begroeten, waar moet je anders wezen dan in de hoofdstad van de Joden? Waar het koninklijk paleis is, etc. Nou, dan komen ze bij Herodes. Herodes laat de schriftgeleerden optrommelen, die natuurlijk gewoon heel orthodox weten te vermelden dat de Messias geboren zou worden in Bethlehem. Dan willen zij op weg gaan naar Bethlehem. En waarachtig, want het eerste wat ze doen als ze vertrekken uit Jeruzalem, is dat ze de ster weer zien. Waarom, zou je zeggen? Want hun was juist verteld: "Je moet in Bethlehem wezen." Ja, dan zien ze de ster weer. En dan zou je denken dat die ster hen naar Bethlehem bracht. Nee, die ster bracht hen naar Nazareth dus.⟨/p> ⟨p>En dat blijkt trouwens uit nog een paar dingen. Hoe lang dat na Jezus' geboorte is geweest, is niet helemaal duidelijk. Eén ding is wel bekend, en dat is dat wanneer Herodes later merkt dat hij bij de neus genomen is door de magiërs, hij de jongetjes in Bethlehem laat ombrengen. Er staat: "alle jongetjes van twee jaar en daaronder". En dan staat erbij: "in overeenstemming met de tijd die hij van de magiërs had vernomen". Dus, nou mag je aannemen dat hij een ruime marge heeft genomen, maar het geeft aan dat Jezus inmiddels al minimaal een jaar is geweest en daaroverheen. Het was namelijk in overeenstemming met de tijd die hij van de magiërs had vernomen. Dus Jezus was al ergens richting de twee jaar. En toen waren Jozef en Maria al lang en breed weer in Nazareth.⟨/p> ⟨p>Dat blijkt uit nog een paar kleine details. De magiërs gingen namelijk ook het huis binnen. In Mattheüs zelf lezen we sowieso niet over een stal. "Er was geen plaats in de herberg", daar hebben we het al eerder over gehad, dus dat moet ergens in een buitenverblijf geweest zijn of een soort caravanserai. Maar in ieder geval: de magiërs gingen gewoon het huis binnen. Ze zagen de jongen. En dat moet dan dus inmiddels een jongetje geweest zijn. Misschien heeft hij de deur al voor ze geopend... Nou, als u zegt: "Nu zit je zelf ook te fantaseren", dan geef ik u helemaal gelijk. Maar ik wil maar even de indruk wekken: het was een jongen, een jochie dat dus in principe al kan staan. Hij liep al. Als je twee jaar bent of tegen de twee jaar, dan moet dat toch kunnen.⟨/p> ⟨p>Ze kwamen natuurlijk uit het oosten. Het waren zeer vermogende mensen. Magiërs wordt ook wel in verband gebracht met het woord magistraten, en dan denk je inderdaad aan mensen van statuur. De geschenken die ze meenemen wijzen daar ook wel op. Dan praat je over vermogende mensen die goud en vooral mirre meenemen. Dus Jezus was inmiddels een jochie waarvan we aan mogen nemen dat hij kon lopen.⟨/p> ⟨p>En dat is nog iets waar we het volgens mij al eventjes over gehad hebben: namelijk dat toen op die veertigste dag het offer gebracht werd, wat voor offer brachten zij toen? Twee tortelduiven, staat er. Maar als we in de wet van de Heer kijken hoe dat was, dan zouden er eigenlijk twee schapen gebracht moeten worden. En er staat: als het vermogen niet toereikend was, als ze verarmd waren, dan voldeden ook twee tortelduiven. Dus Jozef en Maria, die waren beiden van koninklijken bloede, maar het waren gewoon arme mensen. Ze konden zich niet veel veroorloven. Dat lijkt mij toch niet in overeenstemming met de gedachte dat zij inmiddels hele kostbare geschenken hadden gehad van de magiërs die uit het oosten kwamen.⟨/p> ⟨p>Bovendien kan het ook niet, want dan zou die hele vlucht naar Egypte al vóór die veertigste dag hebben moeten plaatsvinden. Dat kan helemaal niet. Ze zijn in Egypte nog enige tijd gebleven – hoe lang weten we niet, dat zal niet al te lang geweest zijn, maar toch wel enige tijd – en ze hebben gewacht tot Herodes gestorven zou zijn en zijn opvolger kwam. Dat betekent dus dat het hele scenario anders wordt: die magiërs hebben helemaal geen bezoek in Bethlehem gebracht, maar zijn keurig naar Nazareth gegaan. Nou ja, keurig... waarom dat bij anderen niet keurig zou zijn weet ik niet, maar in ieder geval op een heel andere locatie.⟨/p> ⟨p>Als u hier trouwens meer over wilt lezen: ik ben dit op het spoor gekomen door de Companion Bible van Bullinger, die daarop wees. Ik vond het een eye-opener. Ik dacht: ja, zo kan het eigenlijk ook niet anders. Zo moet het gegaan zijn. Maar het is heel onbekend. Nou, dan weten we dat ook weer. Ik denk dat je daar ook gewoon je verstand kunt gebruiken. Het lijkt mij wel. Als je gewoon Schrift met Schrift vergelijkt, dan is het onmogelijk dat die magiërs vóór die veertig dagen al bij Jezus op bezoek zijn geweest. En dat betekent dus dat zij op bezoek zijn geweest bij Jezus nadat het ouderpaar met Jezus inmiddels weer was teruggekeerd in Nazareth, waar zij ook gewoon vandaan kwamen. Dat lijkt mij een heel logisch verhaal. Het plaatst ook die andere gegevens die ik hier zo op een rijtje zet in een heel logisch verband, zodat je de dingen begrijpt. Nu begrijp ik ook waarom zij zo'n karig offer brachten: omdat ze arm waren. Kennelijk hadden ze die dure geschenken van de magiërs nog niet gekregen. En trouwens, die twee jaar...⟨/p> ⟨p>Dat zou je toch ook moeten opvallen, want het wordt er namelijk heel uitdrukkelijk bij gezegd. Dat was in overeenstemming met de tijd die Herodes bij de magiërs had uitgevorst. Over die twee jaar en de betekenis daarvan, en over die magiërs enzovoorts, daar gaan we het nu niet over hebben, want dan zouden we echt naar het Mattheüs-evangelie moeten gaan. Het ging mij puur even om het punt waar we dat bezoek in Lucas moeten plaatsen, en dat moet dus inderdaad na de veertigste dag zijn.⟨/p> ⟨p>Toen keerden zij dus terug. Zij keerden terug naar Galilea, naar hun stad Nazareth. Trouwens, je leest ook in Mattheüs 2 vers 23, aan het einde van Mattheüs 2, dat zij zich vanuit Egypte ook weer vestigden, wederom dus in Nazareth. Ja, dat was dus inderdaad wederom. Judea was sowieso trouwens al een linker omgeving, omdat daar de Herodes-familie het voor het zeggen had.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1390" title="Speel af vanaf 23:10">▶ 23:10⟨/button> ⟨span>Terugkeer Naar de Koninklijke Nederzetting Nazareth⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In ieder geval, zij keerden dus terug naar Galilea en Nazareth. We hebben het er al verschillende keren over gehad dat Nazareth een enclave was; een kleine nederzetting van louter nakomelingen van David. Het was dus eigenlijk een koninklijk dorp. In het Oude Testament wordt het niet genoemd; het was een betrekkelijk nieuw dorp en daar hadden de mensen zich gevestigd die uit het geslacht van David kwamen. In 'Nazareth' zit het woordje 'Natsar' verborgen, wat is afgeleid van het woord 'spruit'. Dat was een naam voor de koninklijke familie. Het refereert ook aan de profeet Jesaja, die zegt dat uit de tronk van Isaï een spruit zou voortkomen, en dat is de Natsar. Daarom heette die stad ook Nazareth. Ik zeg deze dingen nu even zo tussen neus en lippen door zonder ze verder toe te lichten, want we hebben het daar bij een andere gelegenheid al uitgebreid over gehad. Ik geef het nog even aan om het weer in herinnering te roepen.⟨/p> ⟨p>Goed, dat is dus vers 39. Daarna begint een nieuwe geschiedenis. Eigenlijk staat vers 40 daar nog min of meer tussenin voordat die geschiedenis echt begint. Want het gaat hier over de kleine jongen nu, na de veertigste dag; ze vestigen zich daar in Nazareth. Later zijn ze dus nog weer gevlucht naar Egypte, maar daar vermeldt Lucas niets over. "De kleine jongen nu groeide op en werd krachtig." Hier wordt nog gesproken over de kleine jongen als een peuter. Want dat was hij: een baby en peuter die opgroeit.⟨/p> ⟨p>Later, aan het einde van dit hoofdstuk, wordt weer gesproken over Jezus’ groei, maar dan is hij inmiddels een puber – dat is dan een term die wij daarvoor gebruiken – namelijk een jongen van twaalf jaar en ouder. Dit is eigenlijk de enige mededeling die we over Jezus vinden in de periode van zijn tijd als peuter tot aan zijn twaalfde jaar. We weten verder helemaal niets meer, behalve deze korte samenvatting. Daarbij moet ik trouwens zeggen dat we van zijn jeugd, buiten wat we in Lucas 2 vinden, helemaal niets weten.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1565" title="Speel af vanaf 26:05">▶ 26:05⟨/button> ⟨span>Bijbelse Feiten en Mythes Rond Jezus' Verborgen Jeugdjaren⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Eigenlijk is de geschiedenis die we nu onder ogen gaan zien, namelijk die van de twaalfjarige Jezus in de tempel, het enige wat we weten – behalve dan de geboortegeschiedenis – tot aan het begin van zijn openbare optreden. Maar toen was hij inmiddels dertig. We zeggen wel eens dat de evangeliën biografieën van Jezus zijn, maar daar is wel wat op af te dingen. Het zijn eigenlijk geen echte biografieën, want een biografie geeft een hele levensloop weer, maar dat doen deze boeken niet. Het Marcusevangelie doet dat sowieso niet, en Johannes trouwens ook niet; die beginnen meteen bij zijn openbare optreden. Matthäus en Lucas vertellen inderdaad iets over zijn geboortegeschiedenis, maar dan ook alleen maar over de eerste jaren. Het enige wat vermeld wordt over hem als twaalfjarige jongen in de tempel, is wat de geschiedenis die we nu onder ogen gaan zien absoluut uniek maakt. Dat is het enige wat we weten van de hele jeugd tot aan zijn dertigste jaar aan toe. Verder lezen we helemaal niets.⟨/p> ⟨p>Het enige wat we weten dat hij deed, was dat hij bezig was met de dingen van zijn Vader. Ik loop nu even vooruit, maar dat is wat hij gedaan heeft en wat we van hem weten. Nu is dat een mooi onderwerp om ter sprake te brengen, maar vanuit de Bijbel kan ik daar verder helemaal niets over zeggen. Ik moet trouwens nog iets nuanceren: we weten één klein detail. Er staat in Matthäus 13 vers 55 dat de bewoners van Nazareth over hem zeiden: "Is hij niet de zoon van de timmerman?" Als je de parallelle tekst in Marcus 6 leest, dan staat er niet dat hij de zoon van de timmerman was, maar dat hij zelf ook de timmerman was. "Is hij niet de timmerman?" Dus dan weten we iets van zijn beroep dat hij heeft uitgeoefend tot aan zijn dertigste: hij was de timmerman, de tektoon, een ambachtsman. Dat was Jozef dus ook, want Jezus werd de zoon van de timmerman genoemd en hij was zelf de timmerman ook. Er staat trouwens ook bij: dé timmerman in Nazareth. Leuk hè, als je op zulke details let? We hebben dé timmerman in Nazareth. Niet een timmerman, maar dé timmerman. Dat is wat wij weten.⟨/p> ⟨p>Er zijn veel theorieën en overleveringen over waar hij verder geweest zou zijn. Ik ken een bijbelleraar die niet anders doet dan daarover spreken: dat Jezus met zijn oom Jozef van Arimathea – die een zeer vooraanstaande positie had in het Sanhedrin, maar ook nog eens een rijke tinhandelaar was die grote handelsreizen maakte naar Zuid-Engeland – mee op reis ging. Daar nam hij zijn neefje Jezus mee naartoe. In Engeland wemelt het van de overleveringen dat Jezus daar is geweest met zijn oom Jozef van Arimathea. In de Bijbel staat echter niet vermeld dat dat zijn oom was. Je kunt het aannemen en er zijn goede redenen om zoiets te veronderstellen, maar het punt is: als je bijbelstudie doet, moet je gewoon bijbelstudie doen. Gek hè, dat ik dat zeg? Maar ik vind het nogal voor de hand liggen. Er zijn namelijk ook overleveringen dat hij in Zuid-Amerika is geweest, of in India. Je kunt natuurlijk zeggen dat je tussen je twaalfde en je dertigste flinke reizen kunt ondernemen. Dat is waar. Maar aan die verhalen dat hij in Engeland is geweest, zit vaak nog veel meer vast dan alleen een overlevering; dat heeft ook te maken met het idee dat het Britse volk af zou stammen van de tien stammen van Israël. Ik heb me daar in het verleden uitgebreid mee beziggehouden en op een gegeven moment dacht ik: ik vind het allemaal wel heel boeiend, maar ik kan het bijbels niet onderbouwen.⟨/p> ⟨p>Dan kom je toch een beetje in de sfeer van kunstig verdichte fabelen. Mooi bedacht, ontzettend interessant, maar mijn idee daarover is een heel simpele bijbelse overweging: als het van belang was geweest om te weten wat Jezus gedaan heeft in de tijd van zijn jeugd tot aan zijn dertigste jaar, dan had het gewoon in de Schrift vermeld gestaan. Het feit dat het er niet in staat, wordt vaak gezien als een leemte waarin allerlei menselijke verhalen hebben voorzien. Maar is het wel een leemte? Ik geloof helemaal niet dat het een leemte is. Alsof God zou zeggen: "Nou ja, dat is een gebrek in mijn Woord, maar menselijke overleveringen hebben dat gelukkig aangevuld." Kom zeg, de Schrift legt zichzelf uit en daar hebben we gewoon genoeg aan. We weten dat de Heer Jezus in zijn jeugd vanzelfsprekend bezig was met de Schriften, met de dingen van zijn Vader, en dat hij zich daar intensief mee bezighield. En qua beroep weten we dat hij een timmerman geweest moet zijn. Dat is misschien weinig informatie, maar het is informatie waar ik op kan blindvaren; het staat gewoon geschreven. Al het andere is leuk, mooi, interessant en boeiend, maar het waarheidsgehalte valt zo moeilijk te achterhalen. Ik herhaal: als het van belang was geweest, had het in de Schrift gestaan. En als het niet in de Schrift staat, dan is het voor bijbelstudie in ieder geval niet relevant, lijkt mij.⟨/p> ⟨p>Goed, de kleine jongen nu groeide op en werd krachtig. Dat slaat met name op zijn fysieke verschijning; dat wil zeggen dat hij een sterke jongen werd. Daarnaast werd hij vervuld met wijsheid. Dat slaat natuurlijk op de binnenkant. Dat eerste is gewoon een mededeling over het feit dat hij opgroeide, groter werd en een sterke jongen werd. Maar dit is de binnenkant: hij werd vervuld met wijsheid. In deze kring is dat misschien ten overvloede, maar hij was dus niet zoals de traditionele christelijke theologie soms zegt. Men stelt vaak dat Jezus God de Zoon was en dus alwetend was. Jezus was echter niet alwetend, sorry. Zelfs als volwassen man lezen we in de evangeliën: "Van die dag en die ure weet niemand, zelfs de Zoon des mensen niet." Hij was van veel dingen op de hoogte, maar zelfs de Zoon van de mens weet dat niet, maar mijn Vader in de hemel alleen. Dat staat er.⟨/p> ⟨p>Ook als kleine jongen werd hij vervuld met wijsheid. Dat wil zeggen dat hij die wijsheid zich ook verworven heeft; hij werd er steeds voller van. Wijsheid heeft natuurlijk ook te maken met inzicht. Wijsheid is echter meer dan inzicht of kennis alleen. Kennis betreft de informatie, de gegevens. Informatie is trouwens een leuk woord; als je een spatie zet tussen 'in' en 'formatie', dan krijg je data, gegevens die zich vormen. Informatie is niet zomaar data; het zijn data, het zijn gegevens die 'in formatie' staan, zoals vogels in formatie vliegen. Maar wijsheid gaat daar nog weer bovenuit.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2136" title="Speel af vanaf 35:36">▶ 35:36⟨/button> ⟨span>Jezus Vervuld met Wijsheid: Uitzicht en Overzicht (sophia)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Wijsheid heeft te maken met uitzicht en met een overzicht van de dingen. Het Griekse woord is Sophia. Dat is heel leuk, want dat is een Grieks woord dat uit het Hebreeuws komt. Dat Sophia komt uit het Hebreeuws en het betekent 'uitkijktoren'. Dat werpt zoveel licht op wat wijsheid is. Want ja, wat is wijsheid? Nou, dat je uitzicht hebt en daarmee ook overzicht. Je bent – ook leuk hè – op de hoogte gesteld. Je bent letterlijk 'op de hoogte', en op de hoogte heb je uitzicht, maar daarmee ook overzicht. Je ziet de verbanden en kunt ver kijken. Je hebt inderdaad een venster waardoor je veel verder kunt kijken; je horizon is zoveel groter. Kijk, dat is wijsheid. Dat is dus veel meer dan alleen kennis.⟨/p> ⟨p>En Jezus werd vervuld met wijsheid. Hij heeft zich die dingen ook eigen gemaakt van de Schriften. Ik vind het zo mooi wat er staat in de psalmen, waar profetisch over hem gesproken wordt. Jezus heeft de Schriften gelezen en hij wist wat hem te doen stond. Waarom? Gewoon, hij las de Schriften en hij wist: 'Ja, dat staat over mij geschreven.' Dat heeft David ooit opgetekend in Psalm 40: 'Zie hier, bij slachtoffers en offer voor de schuld, daar voelde U geen behagen in. En toen zei ik: Zie, hier ben ik, Heer, om Uw wil te doen. In de boekrol staat over mij geschreven.' Nou, dat was Jezus. Jezus wist: 'In de boekrol staat over mij geschreven, hier ben ik alsjeblieft.' Hij wist dat alles in de Schriften over hem ging, en zo heeft hij zich die dingen ook eigen gemaakt.⟨/p> ⟨p>Als je dan vraagt wat hij in die dertig jaar gedaan heeft, dan gaat het er niet om dat hij allerlei reizen heeft ondernomen. Nee, hij is intensief met de Schriften bezig geweest. Dat is precies ook wat we in de Bijbel over hem lezen. Het enige wat we weten, is dat hij daarmee intensief bezig was. Hij neemt zelfs zijn ouders kwalijk dat ze dat niet wisten, of dat ze daar niet aan hadden gedacht. Dat is prachtig, dat hij juist als jongen... Hier moet ik trouwens bij zeggen: dit staat al van hem vermeld voordat hij twaalf werd. Het navolgende gaat over zijn geschiedenis als twaalfjarige jongen en daarna, maar dit wordt vermeld van de kleine jongen die opgroeide en krachtig werd. Hij werd vervuld, toen al. Dus zelfs al voordat hij tiener was, voordat hij twaalf was, vond er zo'n progressie plaats, ook innerlijk. Hij nam toe in wijsheid; hij werd vervuld met wijsheid en Gods genade was op hem.⟨/p> ⟨p>Dat gaat hand in hand. Wijsheid, dat uitzicht hebben, de Schriften kennen en daar steeds voller van worden, dat vervult met charis, met echte vreugde. En dat is ook zijn charisma geweest. Met recht was zijn charisma dat Gods genade op hem was. Dat maakte hem ook een charismatisch mens. Ik bedoel dat heel letterlijk zoals ik het nu zeg: Gods genade was op hem.⟨/p> ⟨p>Dan komen we bij de geschiedenis, de eigenlijke geschiedenis, dat hij als twaalfjarige jongen naar Jeruzalem gaat. Zijn ouders – dat gaat over Jozef en Maria die wettelijk gezien natuurlijk zijn ouders waren – gingen mee. Maria was zijn natuurlijke moeder, maar Jozef was niet zijn biologische vader, wel zijn wettige vader. Als we later in hoofdstuk 3 vers 23 zijn aangekomen, zullen we dat ook letterlijk zo lezen: naar de wet was Jozef zijn vader, gewoon naar wettige maatstaven. Zij gingen jaarlijks naar Jeruzalem naar het feest van het Pascha. Dat is een hele reis die zij daarvoor moesten ondernemen; een paar dagreizen ben je dan wel onderweg. Dit was trouwens ook voorgeschreven. Voor alle mannen was dit verplicht. Voor vrouwen was dat niet verplicht, maar ze mochten wel mee. Het feit dat hier staat 'zijn ouders', betekent dat ook Maria gewoon meeging. Van de mannen staat dat ze dat jaarlijks zouden doen, drie keer per jaar zelfs bij de grote hoogtijden: in de eerste maand, in de derde maand met Pinksteren en ook in de zevende maand zouden zij naar Jeruzalem optrekken.⟨/p> ⟨p>Jozef en Maria deden dat jaarlijks ook: naar Jeruzalem, naar het feest van het Pascha. Pascha zelf was eigenlijk de veertiende dag, dan werd het lam geslacht. Daaraan gekoppeld had je het feest van het Pascha dat begint met de Ongezuurde Broden, en dat duurde een week. Er werd heel wat gefeest hoor daar! En dan niet alleen heel wat keren, maar ook met een behoorlijke lengte. Ik bedoel, het Loofhuttenfeest was ook nog eens een keertje zeven dagen, eigenlijk acht dagen zelfs, dat er echt uitbundig gevierd werd. Dan heb ik het nog niet eens over de feesten die later bijgekomen zijn, zoals bijvoorbeeld Poerim. Dat is trouwens nu aan de gang geloof ik, of was van de week aan de gang. Poerim is vandaag begonnen. Ja, ik las erover, want er was nogal een heisa over zo'n hoofdredacteur van KSL Today geloof ik. Oh nou ja, in ieder geval: Poerim is begonnen. Maar goed, dat is dan ook nog weer een paar dagen. Maar de oorspronkelijke feesten, dat waren er ook al een aanzienlijk aantal. En Jozef en Maria gingen jaarlijks naar Jeruzalem naar het feest van het Pascha.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2577" title="Speel af vanaf 42:57">▶ 42:57⟨/button> ⟨span>Een Spectaculaire Vondst Rond de Verjaardag van Jezus (10e Nisan)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan vers 42. Daar hebben we natuurlijk al veel vaker over nagedacht, en ik heb daar eigenlijk wel een spectaculaire ontdekking in mogen doen. Het gaat om deze mededeling: "en toen hij twaalf jaar werd, terwijl zij optrokken naar het gebruik van het feest". De ontdekking is deze: er staat namelijk dat hij twaalf jaar ⟨em>werd⟨/em>. Wat ik nu zeg is onomstreden: er staat niet dat hij twaalf jaar ⟨em>was⟨/em>, maar hij ⟨em>werd⟨/em> twaalf jaar. Als ik dat heel letterlijk lees zoals het hier staat, dan weten wij dus ook wanneer hij jarig was. Wanneer werd hij twaalf jaar? Welnu, toen zij, of terwijl zij optrokken naar het gebruik van het feest.⟨/p> ⟨p>Het gaat hier over het feest van het Pascha. Dat betekent dus dat vanaf het moment dat zij optrokken uit Nazareth totdat zij in Jeruzalem arriveerden — ergens in die tijd, de dagen voor het Pascha — Jezus twaalf jaar werd. Ik weet het, algemeen wordt er gezegd dat Jezus met kerst is geboren, maar dat was het in ieder geval niet. Eigenlijk zou je natuurlijk op je klompen al aanvoelen — zelfs zonder enige Bijbelse informatie — dat Jezus’ geboorte op een bijzonder tijdstip plaats moet hebben gevonden. Met bijzonder bedoel ik dan vooral op een markante, Bijbelse hoogtijdag.⟨/p> ⟨p>Inderdaad worden we op dat spoor gezet in de Bijbel, en wel hier: hij werd twaalf toen zij optrokken naar het gebruik van het feest. Er staat niet dat hij twaalf ⟨em>was⟨/em>, want dan zou je kunnen zeggen: toen hij twaalf was, trokken zij op. Dat zou kunnen betekenen dat hij ergens in dat hele jaar zo oud was geworden. Maar als hij twaalf werd ⟨em>terwijl⟨/em> zij optrokken naar het gebruik van het feest, dan maakt dat dat er maar een paar dagen in aanmerking komen voor zijn verjaardag, namelijk de dagen voorafgaand aan het Pascha. We hebben het er al eerder over gehad, maar ik wil er graag nog eens bij stilstaan dat dit inderdaad de 10e Nisan is geweest. Op de 14e Nisan begon het eigenlijke Pascha, en de vier dagen daarvoor werd een lam in huis genomen. Dat was op 10 Nisan, zoals je leest in Exodus 12 vers 3. Laat nu ook uitgerekend die dag typologisch zo perfect in aanmerking komen voor Jezus’ geboorte. Want wat gebeurde er? In Israël kwam het lam in huis. Wanneer zou nu het Lam Gods in het huis Israëls binnengekomen zijn? Typologisch gezien zou je zeggen: op 10 Nisan.⟨/p> ⟨p>Je zou kunnen zeggen dat dit een kunstig bedacht verhaal is, maar hier staat dat hij twaalf jaar werd juist terwijl zij optrokken naar het feest. Enige dagen daarvoor moet dat dus geweest zijn; gedurende die reis werd Jezus twaalf jaar. Dan springt die datum er absoluut als enige uit: de tiende Nisan. In dat verband kwam het al eerder ter sprake dat Jezus op de achtste dag besneden werd. Als hij geboren is op de tiende Nisan, dan werd hij dus op de zeventiende Nisan besneden. Telt u maar mee, dat is de achtste dag vanaf zijn geboorte: 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17. Laat de zeventiende nu ook precies de datum zijn waarop hij opstond uit de doden! Hij stierf op de veertiende, en drie dagen later stond hij op uit de doden, op de zeventiende. De dag van zijn besnijdenis was dus dezelfde datum waarop hij later zou opstaan. Dat klopt typologisch precies, want zijn besnijding spreekt juist ook van de opstanding, van nieuw leven en over de vervulling van Gods belofte.⟨/p> ⟨p>Je wordt daarin gewoon geweldig bevestigd vanuit de Schrift. Ook hiervan kun je zeggen dat de Bijbelse informatie over het tijdstip waarop de Heere Jezus geboren is heel summier is, maar hier heb je zo’n klein stukje informatie. Het mag dan in één zo’n woordje zitten, maar het werpt een geweldig licht op het grote geheel. Kijk, dat is nou ook het geweldige van de Schrift. Mensen kunnen soms hele verhalen houden, maar de Schrift gebruikt één woordje en daarmee is alles gezegd. Alleen al in dit woordje "werd" ligt zo enorm veel rijkdom besloten over wie Jezus was, en hoe en wanneer Hij zijn intrede deed in het huis van Israël. Ook het tijdstip van zijn besnijdenis verwijst alweer naar zijn opstanding uit de doden. Prachtig moet ik zeggen, ik vind het geweldig.⟨/p> ⟨p>Voordat we gaan pauzeren nog even dit: "En toen hij twaalf jaar werd, terwijl ze optrokken naar het gebruik van het feest, voleindigden zij de dagen." De aardigheid van deze mededeling is eigenlijk dat er niets gezegd wordt over het feest zelf. Er wordt alleen gezegd dat ze optrokken, dat Jezus twaalf werd en dat zij de dagen voleindigden. Dat betekent gewoon dat zij dat hele feest, die hele week van de ongezuurde broden — wat men gewoon Pesach noemt — daar zijn gebleven. Dat feest duurde zeven dagen, dus van de 15e tot en met de 21e Nisan hebben ze daar in Jeruzalem gebivakkeerd. Zij voleindigden de dagen.⟨/p> ⟨p>Nou, en dan staat er: "de jongen, Jezus". Niet "de jonge Jezus" — hoewel dat ook zou kloppen — maar de jongen, namelijk Jezus. Hij bleef achter in Jeruzalem terwijl zij, Jozef en Maria, de ouders, terugkeerden. En zijn ouders wisten het niet. Daarover gaan we straks verder. Ik stel voor dat we eerst even gaan pauzeren. Wat dachten jullie ervan om daarna weer verder te gaan met de Bijbelstudie? Want het is natuurlijk wel erg gezellig om zo met elkaar te praten, maar waren we niet bij elkaar gekomen om de Bijbel te openen? Ja.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3082" title="Speel af vanaf 51:22">▶ 51:22⟨/button> ⟨span>De Twaalfjarige Jezus Blijft Achter in Jeruzalem Tijdens het Pascha⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Goed, wij waren gebleven bij vers 43. Jezus en zijn ouders waren opgetrokken naar Jeruzalem ter gelegenheid van het Pascha, waar verder niets over gezegd wordt, behalve dan dat zij die hele periode daar gebleven zijn. Ze voleindigden de dagen en dan staat er in vers 43: de jongen, namelijk Jezus, bleef achter in Jeruzalem, terwijl de ouders terugkeren; en zijn ouders wisten het niet.⟨/p> ⟨p>Dan staat er een aantal van die dingen bij die je je zomaar kunt voorstellen hoe dat ongeveer gegaan moet zijn. Veronderstellende namelijk – 'daar zij vermoedden', staat er in de NBG-vertaling – zij veronderstelden dat hij in het reisgezelschap was en daarom gingen zij een dagreis ver. Nu wil de afstand van een dagreis wat verschillen, maar doorgaans wordt daar zo'n dertig kilometer voor gerekend. Ja, niet met de auto dus. Ik zal je vertellen dat als je door een berglandschap moet gaan, dertig kilometer nog aardig wat is hoor. Maar goed, en zeker in een gezelschap waar ook kleinere kinderen zijn, dan is dat toch wel de max ongeveer, lijkt mij. U zou dat toch met gemak doen? Niet meer? Nee, de schoenen ook niet. Ja, de vellen zou ik wel scheuren. Ik zei vanavond nog: geen wandeltochten. Nee? Nou, ik denk: waarom zou ik ook? Ja, dat wel ja. Maar ik denk dat het wel goed is hoe je het verwoordde. Maar fijn, het doet even niet ter zake.⟨/p> ⟨p>Zij veronderstelden dus dat hij in het reisgezelschap was en daarom gingen zij een dagreis verder. Dus ze waren inmiddels van Jeruzalem alweer dertig kilometer richting Nazareth gegaan. En daarna, als zij inmiddels die dag hebben gereisd, zochten ze hem onder de verwanten en bekenden. Die hele dag hebben ze er verder geen aandacht aan gegeven, want ja, Jezus was inmiddels ook geen klein ventje meer, maar een jongen van twaalf. Ik moet er trouwens bij zeggen dat het in het jodendom, ook in die dagen, al zo was dat een jongen van dertien – dus een jaar na deze verjaardag zou hij dertien worden – zijn bar mitswa vierde. Hij werd dan een 'zoon der wet'. Die gewoonte schijnt al heel ver naar vroeger tijden terug te gaan. Vandaag de dag is dat bekend; als je naar de Klaagmuur gaat, kan het zomaar gebeuren dat je zo'n festiviteit meemaakt, dat een jongen van dertien daar zijn bar mitswa viert. Dan wordt hij een zoon der wet en is hij naar godsdienstige, religieuze maatstaven feitelijk volwassen.⟨/p> ⟨p>Dat is veel vroeger dan bij ons, want wij zeggen: dan word je een puber. Nee, vanuit de oorspronkelijke Bijbelse gedachte is het juist zo dat je vanaf dat moment al als volwassene gerekend werd. Vandaar ook trouwens dat de huwbare leeftijd in die dagen veel jonger was dan tegenwoordig. Dat schuift nu zelfs nog behoorlijk op. Vorige week stond er nog een uitgebreid artikel in de krant over moeders die nu pas rond hun dertigste, of nog later, voor het eerst moeder worden. Terwijl dat dertig of veertig jaar geleden minstens acht of negen jaar vroeger was; toen waren ze twintig. Ja, je had mensen die nog eerder moeder waren. Bij mij was dat ook zo; ik had een moeder van twintig jaar oud. Nou, daar ben ik maar wat blij mee, want anders had ik hier ook niet gestaan.⟨/p> ⟨p>Goed, hoe komen we hier nu op? Hij was inmiddels twaalf jaar. Zij zochten hem onder de verwanten en de bekenden en toen ze hem niet vonden – zo staat er in vers 45 – ja, wat konden ze anders doen? Toen keerden zij terug naar Jeruzalem, terwijl zij hem opzochten. En het geschiedde na drie dagen dat zij hem vonden in de tempel, waar hij gezeten was. Ja, na drie dagen. Die dezelfde uitdrukking vinden we in Mattheüs 27 vers 64, en daar gaat het over de termijn vanaf zijn kruisiging tot aan de opstanding. Dan blijkt het een synoniem te zijn voor de derde dag. Dus na drie dagen, oftewel op de derde dag anders gezegd, vonden zij hem in de tempel waar hij gezeten was.⟨/p> ⟨p>En dit kun je je helemaal voorstellen, want ze gingen eerst één dag richting Nazareth. Toen vonden ze hem aan het einde van de dag niet, dus ze zijn vervolgens een dag weer teruggekeerd en toen waren ze in Jeruzalem. Toen hadden ze hem nog niet, maar de derde dag vanaf het moment dat zij weer vertrokken waren, de derde dag, vonden ze hem in de tempel. Nu zou je natuurlijk kunnen zeggen: "Nou ja, dat is een geschiedenis, zo is dat toen gegaan", maar ik zal u vertellen...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3468" title="Speel af vanaf 57:48">▶ 57:48⟨/button> ⟨span>De Typologische en Profetische Betekenis van 'de Derde Dag'⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Er zit hier toch echt wel wat meer aan vast. Alleen al het feit dat er staat dat zij hem na drie dagen – oftewel de derde dag – weer vonden in de tempel, vind ik schitterend. Daar zit namelijk een hele typologie aan vast. Laat ik het een en ander op een rijtje zetten over de diepere zin van deze geschiedenis, waarbij Jozef en Maria als ouders een type zijn van het moedervolk van Jezus. Jezus kwam uit hen voort en daarmee zijn zij feitelijk ook een beeld van het Joodse volk.⟨/p> ⟨p>Hoe is het gegaan met het Joodse volk? Wanneer zijn zij hem kwijtgeraakt? Dat is met Pesach geweest. Het Joodse volk is de Messias kwijtgeraakt met Pesach; hij is toen inderdaad geslacht en daarna begraven. Het laatste wat zij van hem gezien hebben is een graf dat vervolgens verzegeld werd, en daarna is er niets meer van hem vernomen. Ja, dat de steen werd weggewenteld en dat het graf leeg was, maar daarmee hadden ze van hem persoonlijk nog niets vernomen. Ze zijn hem kwijtgeraakt gedurende die dagen van Pesach.⟨/p> ⟨p>Wat weten we nu? Het Joodse volk is haar Messias kwijtgeraakt en het zicht op hem verloren, laat ik het zo zeggen, maar ze vinden hem weer. En wanneer zullen ze hem vinden? Dat weten we vanuit de profetie. Hosea spreekt daar heel duidelijk over en in allerlei andere typische geschiedenissen vind je dat weer bevestigd: ze zullen hem vinden op de derde dag. En waar? In Jeruzalem. Zo is deze geschiedenis van Jezus die kwijt is en weer gevonden wordt in Jeruzalem op de derde dag een schitterend typologisch verhaal.⟨/p> ⟨p>Maar er is nog meer: in die tussentijd is hij verborgen. Dat spreekt van de huidige tijd. De derde dag spreekt van de dag dat Israël haar Messias zal vinden, maar in de tussentijd is hij verborgen in het heiligdom. Daarmee bedoel ik natuurlijk het hemelse heiligdom, en daar is hij gezeten. Als we even teruggaan naar de geschiedenis: "En het geschiedde na drie dagen dat zij hem vonden in de tempel, waar hij gezeten was." Dat is heel karakteristiek voor zijn positie. Waar is hij momenteel? Hij was al die tijd daar in het heiligdom en daar zat hij.⟨/p> ⟨p>Hij is daar momenteel gezeten en waar houdt hij zich mee bezig? Met de Schriften. Daar spreekt hij over en dat doet hij trouwens nu ook. Dat klinkt misschien wat vreemd, maar wat hij doet is inderdaad het woord van God spreken en toepassen. Dat lees je ook in verband met de Ecclesia: hij reinigde haar met het woord. Maar goed, dat gaat misschien een beetje te ver; genoeg om hier te vermelden is dat hij daar zat te midden van de leraren.⟨/p> ⟨p>Dat vind ik trouwens ook heel opmerkelijk: hij zit in het midden van de leraren, luistert naar hen en stelt hen vragen. Dat is trouwens ook wel heel Joods, moet ik erbij zeggen, om op die manier je kennis te verwerven. In het algemeen zeggen ze weleens dat de manier om kennis te verwerven gewoon het stellen van vragen is. Men zegt wel: om echte, kwalitatief hoogstaande kennis te verzamelen, moet je de goede vragen weten te stellen. Dat is zoveel waard als je in staat bent de goede vragen te stellen. In feite is dat wat Jezus hier ook deed.⟨/p> ⟨p>Ik vind dit prachtig, want dit is de diepere laag onder die geschiedenis. Het is prachtig dat we dit ook weten van Jezus. Wat heeft hij gedaan in zijn jonge jaren? In ieder geval dit: hij was bezig met de dingen van zijn Vader. Maar het is vooral schitterend als je ziet wat hieronder verborgen ligt. Het spreekt van de tegenwoordige positie van Jezus Christus. Wij leven dus eigenlijk in die dagen dat Jezus 'zoek' is, dat zijn volk niet weet waar hij is, maar ze vinden hem weer. Ze hadden ook kunnen weten waar hij nu is, namelijk in het heiligdom, en ze zullen hem straks weer vinden in Jeruzalem. Dat wat de typologie betreft, maar nu even verder in vers 47.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3824" title="Speel af vanaf 01:03:44">▶ 01:03:44⟨/button> ⟨span>Leraren in het Heiligdom Zijn Buiten Zichzelf over het Inzicht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het gaat over al die leraren daar in het heiligdom, want daar zat Jezus te midden van hen. Allen nu die Hem hoorden, verbaasden zich vanwege de vragen die Hij stelde, maar niet alleen dat, ook vanwege Zijn antwoorden. Allen die Hem hoorden waren buiten zichzelf. Ze waren in extase; dat is het woord dat hier wordt gebruikt. Ze waren buiten zichzelf, en dat is een hele sterke uitdrukking.⟨/p> ⟨p>Die leraren waren toch echt door de wol geverfd. En Jezus zit daar in hun midden, een jongetje nog, een jongen van twaalf jaar, die hen verbijstert en buiten zichzelf doet zijn over het inzicht en Zijn antwoorden. Hier lever ik trouwens even kritiek op vrijwel alle vertalingen die ik hierover gevonden heb, zelfs de Concordant Version. Die vertalen hier met 'zijn inzicht' of 'zijn verstand', maar dat staat er niet. Er staat geen 'zijn' voor inzicht. Ziet u? Er staat: HET inzicht.⟨/p> ⟨p>Dan zegt u misschien: "Nou André, is dat nu zo'n groot verschil?" Ja, toch wel. Het gaat erom dat zij buiten zichzelf waren, niet zozeer over Zíjn inzicht, maar gewoon van het inzicht zelf waren ze buiten zichzelf. Het was niet alleen het feit dat Hij dit allemaal al wist, maar Hij vertelde hen dingen die zij helemaal niet kenden en niet wisten.⟨/p> ⟨p>Zoals je het leest in de gangbare vertalingen, lijkt het alsof zij zich verbaasden over het feit dat een jongen van twaalf jaar de dingen al wist die zij ook al wisten. Zij wisten het dan al wel, maar ze verbaasden zich erover dat Hij het als twaalfjarige jongen ook al wist. Maar nee, zo staat het er niet. Zij waren buiten zichzelf over het inzicht. Niet over het feit dat het Zijn inzicht was, maar over het inzicht zelf; over de dingen die Hij vertelde en die zij zelf nog nooit hadden gezien. Dat zicht hadden zij zelf nooit gehad, en nu vertelt een twaalfjarige jongen het hen.⟨/p> ⟨p>Ze waren buiten zichzelf over het inzicht dat Hij aan de dag legde, over de dingen waarover Hij sprak en over Zijn antwoorden. Hij stelde de scherpe en juiste vragen, maar ook over de antwoorden die Hij vermocht te geven, waren zij buiten zichzelf. Ook hier zie je trouwens weer dat sommige kleine details waar je zomaar gemakkelijk overheen leest, juist heel veel betekenis hebben. Die leraren die daar in Jeruzalem waren, hebben dingen van Hem gehoord die zij zelf nooit hebben geweten. En daarvan waren zij helemaal in extase en buiten zichzelf.⟨/p> ⟨p>Afijn, Jezus is daar dan in de tempel en op de derde dag vinden Jozef en Maria Hem daar.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4053" title="Speel af vanaf 01:07:33">▶ 01:07:33⟨/button> ⟨span>De Paniek van Maria en Jezus' Onbegrepen Positie in de Dingen van Zijn Vader⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En toen ze hem waarnamen, stonden ze versteld. Zijn moeder zei tegen hem: "Kind, waarom doe je zo met ons?" Dat is eigenlijk wat er staat. Hoe staat het in de NBG? "Kind, waarom heb je ons dit aangedaan?" Maar letterlijk is het: waarom doe je zo met ons? Het kan heel goed zijn dat zij volledig in paniek waren geraakt. Ze waren in Jeruzalem, in Judea, waar destijds een telg uit het geslacht van Herodes heerste, en je kunt je voorstellen dat zij nog steeds bang waren. Ze waren immers ooit naar Egypte gevlucht, en misschien hadden ze het vermoeden gehad dat hij alsnog was gepakt door koning Herodes en zijn clan. Dat zou hun enorme paniek hebben verklaard. Ze stonden versteld en zijn moeder is eigenlijk ook boos op hem: waarom doe je ons dit aan, waarom doe je zo met ons? Neem waar, je vader en ik zochten je met pijn.⟨/p> ⟨p>Dat 'met smart' of 'pijnlijdend' betekent dat ze echt in paniek waren. Vooral tegen die hele politieke achtergrond van de omstandigheden en wat er enkele jaren eerder al was gebeurd daar in Judea en Jeruzalem, kun je die angst heel goed voorstellen. En dan dat antwoord van Jezus. Hij zei tegen hen – eigenlijk ook niet boos, helemaal niet, maar oprecht verbaasd: "Waarom zochten jullie mij? Jullie konden toch weten waar ik zou zijn?" Er spreekt een enorme vanzelfsprekendheid uit zijn woorden. Waarom zouden jullie naar mij zoeken? Hoezo?⟨/p> ⟨p>Laten we zijn eigen toelichting beluisteren, want Jezus antwoordt door een wedervraag te stellen, dat is zelfs een dubbele wedervraag: "Waarom zochten jullie mij en wisten jullie niet dat ik in de dingen van mijn Vader moet zijn?" Let op, het is de eerste keer trouwens dat dat woord zo gebezigd wordt. Het is bindend; ⟨em>dei⟨/em> staat er in het Grieks. Het is bindend: ik moet daarmee bezig zijn. In de boekrol staat immers van mij geschreven. Natuurlijk! Hoezo dat je naar mij zocht? Je hoefde niet te zoeken, want je had kunnen weten dat ik daar in het heiligdom zou zijn. Dat is de plek waar de Schriften bewaard en bestudeerd worden, de ⟨em>place to be⟨/em> als het gaat om de Schriften. Wisten jullie dan niet dat ik in de dingen van mijn Vader moest zijn?⟨/p> ⟨p>Trouwens, hier zit nog iets anders in. Maria had zojuist gezegd: "Je vader en ik zijn naar jou op zoek geweest." En nu zegt Jezus: "Wist je dan niet dat ik in de dingen van mijn Vader moest zijn?" Eigenlijk hoor je hier zelfs een correctie in. Naar de wet gesproken was het waar, was Jozef zijn vader. Maar als we er nu echt naar kijken: hij was nu in het huis van zijn Vader. Hij zegt: ik was bezig met de dingen van mijn Vader. En wat zou dat inderdaad anders geweest zijn dan de woorden van mijn Vader? Hij sprak met hen over de dingen van de Schriften en dat vulde zijn leven in die dagen dat hij in Jeruzalem was.⟨/p> ⟨p>Dit kun je ook typologisch zien. Dat hij daar nu mee bezig is, bedoel je? Ja, dat het volk zegt: waar is hij nou? Op die manier ontstaat de verbijstering. De Messias kwam toch, en waar is hij dan nu? Nou, het antwoord is: in het heiligdom. En waar is hij dan mee bezig? Met de dingen van zijn Vader. De mensheid denkt dat er van alles mis is en kan dan in paniek zijn dat het niet goed gaat, maar Jezus reageert met die air van zelfsprekendheid: "Logisch natuurlijk, ik ben hier. Waar anders?" Dat is prachtig en ook heel typologisch.⟨/p> ⟨p>Maar hij was voor hen in ieder geval verborgen. Hoe logisch het voor hem ook was, zij hebben het niet begrepen. Het staat er ook bij in vers vijftig: "En ze begrepen de uitspraak niet die hij tot hen sprak." Want ook dit is natuurlijk weer profetisch en heel cryptisch. Cryptisch betekent eigenlijk ook verborgen. Denk aan een crypt, een cryptogram of cryptografie. Je hebt tegenwoordig cryptomunten, maar het heeft allemaal te maken met dat wat verborgen is. Zij begrepen de uitspraak niet die hij tot hen sprak; in ieder geval niet de diepgang. De logica van Jezus en de vanzelfsprekendheid dat hij natuurlijk daar was en daarmee bezig was, is hun ontgaan.⟨/p> ⟨p>Daarna daalde hij met hen af. Hij ging terug volgens de NBG, maar er staat letterlijk: hij daalde af. Dat is weer net zo logisch als wat je leest in vers 42, dat hij met hen optrok. Er staat letterlijk: hij ging met hen omhoog naar Jeruzalem. Dat is een opwaartse beweging, en als je weer van Jeruzalem naar Nazareth gaat, dan daal je weer af. Zo staat het er ook letterlijk: hij daalde met hen af en kwam tot in Nazareth. Daar hadden we het al even eerder over: daar werd hij ook de timmerman. Bijbels gezien is daarmee echt samengevat waar hij zich mee bezig heeft gehouden gedurende zijn jonge jaren. Bezig in de dingen van zijn Vader – dat was zijn echte leven – en beroepsmatig was hij de timmerman.⟨/p> ⟨p>In het Grieks staat hier trouwens ⟨em>tektoon⟨/em> voor timmerman, en dat betekent letterlijk een handwerkman. Je hebt ook een ⟨em>architectoon⟨/em>, dat kennen we in het Nederlands als een architect. Dat is een bouwmeester. Paulus zegt ook: "Als een kundig bouwmeester, als ⟨em>architectoon⟨/em>, heb ik de Ecclesia gebouwd op het ene fundament." Hij kwam tot in Nazareth nu als inmiddels twaalfjarige jongen en er staat bij: "Hij was hen ondergeschikt." Dat wordt er natuurlijk ook nog even bij vermeld omdat je anders de indruk zou kunnen wekken dat Jezus zich rebels had opgesteld ten opzichte van zijn ouders en dat hij gewoon zomaar zijn eigen gang ging. Nee, helemaal niet. Hij moest in de dingen van zijn Vader zijn, maar hij was juist ondergeschikt. Hij was absoluut niet rebels, maar hij heeft zich als jongen van twaalf in het huis van zijn ouders ondergeschikt aan het ouderlijk gezag.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4584" title="Speel af vanaf 01:16:24">▶ 01:16:24⟨/button> ⟨span>Maria Bewaart en Overweegt de Verborgen Woorden in Haar Hart⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan staat er nog bij: "en zijn moeder bewaarde zorgvuldig al de uitspraken in haar hart". Dat herkennen we natuurlijk, want dat hebben we al even eerder gelezen. Want toen de herders op bezoek waren geweest en verteld hadden wat er zojuist had plaatsgevonden in de velden van Efratha, dan lees je ook dat Maria dat aanhoorde. Ze overwoog dat en ze bewaarde het in haar hart.⟨/p> ⟨p>Nu ik het zeg, moet ik er ineens weer aan denken dat als Maria... wacht even hoor, ik moet het goed zeggen. Ja, eerst als de boodschapper bij haar komt met de aanzegging dat zij zwanger zou worden, dan staat er dat er tegen haar gezegd wordt: "Wees gegroet, jij begenadigde." Zij ontroerde bij dat woord en overwoog welke de betekenis van die groet mocht zijn. Dat is Lucas 1:29, die ik nu net voorlees. Ik dacht even dat het er nog een keer bij stond in verband met Simeon, maar nu zit ik die teksten door elkaar te halen. Dat Maria die woorden bewaarde in haar hart en overlegde wat de betekenis daarvan zou kunnen zijn... is dat precies vers 29? Ja, inderdaad. En er staat ook in vers 19 iets over deze woorden. Ja, precies, dat is Lucas 2:19. Ik dacht dat er nog eentje was, maar waarschijnlijk vergis ik me nu.⟨/p> ⟨p>In ieder geval lezen we dat enige keren van Maria, dat er heel specifiek dingen tegen haar gezegd zijn. Als je de betekenis ervan nog niet kent, dan is het meest verstandige wat je kunt doen — zeker als je weet dat het een goddelijke oorsprong heeft — dat je het bewaart. Dat geldt trouwens in het algemeen ook voor ons. Je neemt de Schrift tot je en hoe vaak gebeurt het dan niet dat je denkt: wat zou dat nou betekenen? Wat doe je dan? Je slaat ze op in je hart, je bewaart ze, en ondertussen denk je erover na wat de betekenis zou kunnen zijn. Zou het misschien dít betekenen, of zou het zo zijn? Je hebt het er eens een keertje met anderen over en zo blijft het proces gaande.⟨/p> ⟨p>Als ik even ga graven, dan denk ik dat ik heel wat voorbeelden kan geven van dingen die ik zelf heb meegemaakt. Ook dat je je bij bepaalde teksten afvraagt wat de betekenis daarvan is en dat je die een hele tijd gewoon 'parkeert'. Eigenlijk is het veel mooier gezegd: je slaat ze op in je hart. Ondertussen gaat die 'search engine', om even in computertermen te spreken, gewoon verder. Die zoekmachine gaat maar door, vaak ook op een onbewust niveau.⟨/p> ⟨p>En dan komt er op een keer een moment dat je zo’n aha-erlebnis hebt, om het op zijn Duits te zeggen. Wacht even, dat is het! Dat is het! En dan gaan we, we zijn weer lekker buitenlands bezig, de puntjes met elkaar verbinden, 'connect the dots'. Ineens denk je: nu zie ik de samenhang, nu begrijp ik hoe het zit. Of om het nog anders te zeggen: dan valt het kwartje. Mooi. Maria bewaarde zorgvuldig deze uitspraken in haar hart. En someday, somehow komt dat allemaal boven en wordt de betekenis helder. En dan komen we bij het laatste vers van Lucas 2.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4877" title="Speel af vanaf 01:21:17">▶ 01:21:17⟨/button> ⟨span>Toename in Wijsheid, Postuur en in Genade bij God en Mensen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dan staat er: "En Jezus nam toe in wijsheid en in postuur." Dat lazen we al over de kleine jongen nadat hij na de veertigste dag gearriveerd was in Nazareth. Toen was hij nog maar een kleine jongen, maar nu was hij inmiddels – naar de wet gerekend in ieder geval – een volwassen man van twaalf jaar. En hij nam nog steeds toe in wijsheid; dat is natuurlijk de binnenkant. En hij nam toe in postuur; hij groeide nog steeds.⟨/p> ⟨p>Er stond in het voorgaande vers – vers 40 was het – dat de kleine jongen toenam in grootte... nee, wat staat daar anders? Er staat: hij werd krachtig. En hier in vers 52 staat dat hij toenam in postuur, in grootte, in statuur. Dat is wat dit woord betekent. En er staat bij: "in gunst bij God en mensen". Ook hier staat trouwens weer hetzelfde woord, namelijk ⟨em>charis⟨/em>, genade. Hij stond dus in de gunst bij God en hij nam ook toe in gunst bij de mensen. Gods genade was met hem.⟨/p> ⟨p>Daarmee wil ik dan afsluiten. In Romeinen 14 – ik heb er geen dia van, want ik dacht even aan Romeinen 12, maar het is Romeinen 14 – daar staat in vers 17: "Want het koninkrijk Gods bestaat niet in eten en drinken, maar in rechtvaardigheid, vrede en blijdschap" – ook weer genade – "in heilige geest". Want wie in deze geest een slaaf is van Christus, zo staat erbij, is welgevallig bij God en beproefd bij de mensen.⟨/p> ⟨p>Zelfs als men niet in de gaten heeft waar je werkelijk je bronnen hebt, wat je echt te melden hebt of de betekenis van dat waar je voor staat, dan nog onderscheidt men wel hoe krachtig het is om een recht pad te bewandelen en de genade te zien. Hier ook: de genade, de vreugde. Dat is namelijk niet menselijk. Maar als je een vreugde om niet hebt die volledig losstaat van omstandigheden en als je daaruit put, dan wordt dat ook opgemerkt door de mensen, zelfs als ze het geheim ervan niet onderkennen.⟨/p> ⟨p>Dat kan niet onopgemerkt blijven. En dat is wat je hier ook leest: Jezus nam toe in wijsheid. Natuurlijk heeft men dat ook opgemerkt. Hij werd groter, nou ja, dat merk je sowieso al natuurlijk, maar ook die genade bij God en de mensen werd opgemerkt. En daarmee wordt dus beschreven hoe Jezus als twaalfjarige jongen daarna gevormd werd, groeide en toenam in allerlei opzichten, in allerlei facetten. En zo werd hij een man van dertig jaar.⟨/p> ⟨p>En wat dacht je: als je dan in Lucas 3 aankomt, dan is het inderdaad zover. Want dan worden er ineens achttien jaar overgeslagen. Eigenlijk beschrijft vers 52 de hele periode vanaf zijn twaalfde – nadat dat gebeurde in Jeruzalem waar hij verborgen was – tot aan zijn dertigste. Zijn hele ontwikkeling tot aan zijn publieke optreden is in één pennenstreek door Lucas opgetekend. Dit is de beschrijving van die jaren daartussen: hij nam toe in wijsheid, in postuur en in genade bij God en mensen.⟨/p> ⟨p>En dat is Lucas 2. De volgende keer gaan wij dus verder met Lucas 3. Meer dia's heb ik niet en verder in Lucas 2 kan ik niet gaan, want we zijn bij de grens gekomen van vers 52. Zullen we het daarbij laten en onze hemelse Vader danken?⟨/p>