⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>De Parallel Tussen de Bovenzaal en het Hemelse Heiligdom⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ook van mijn kant een hele goede avond allemaal. Wij pakken de draad weer op in het Johannes-evangelie, voor de 45e keer inmiddels. We zijn in de bovenzaal verdaagd, in de opperzaal. Dat is het verblijf waar de Heer Jezus gedurende de nacht waarin Hij werd overgeleverd, is geweest met Zijn discipelen. We treffen daarvan het meest uitgebreide verslag aan in het Johannes-evangelie; Johannes 13, 14, 15 en 16 vormen allemaal het verslag van wat daar is besproken. De andere evangeliën spreken ook over die avond, maar die spreken dan vooral over de zogenoemde instelling van het avondmaal. Dat is nu juist hetgeen wat in het Johannes-evangelie niet wordt beschreven en besproken.⟨/p> ⟨p>We hebben ons tot dusver beziggehouden met de eerste zeventien verzen van dat hoofdstuk, waarin de voetwassing wordt beschreven. We hebben dat vers voor vers besproken en we hebben vooral stilgestaan bij de typologie die daarin ligt besloten. Dat lijkt mij ook het meest bijzondere: hoe deze gebeurtenis verwijst naar wat de Heer Jezus momenteel doet. Nu Hij niet meer in de wereld is en door de wereld niet meer gezien wordt, verblijft Hij daarboven. Wat doet Hij daar? Hij houdt Zich bezig met, zet Zich in voor en spreekt het woord tot Zijn discipelen. Dat is dan een type van het volk dat Hij Zich in deze tijd verzamelt.⟨/p> ⟨p>Ik wil nog eens naar voren brengen dat het samenzijn in de bovenzaal, zoals we dat in deze hoofdstukken beschreven vinden, zomaar vergeleken zou kunnen worden met het verblijf van de hogepriester in het heiligdom. De parallellen stapelen zich op. De hogepriester verbleef bij verschillende gelegenheden in het heiligdom — feitelijk dagelijks in het heilige en eens per jaar in het heilige der heiligen. Maar even los daarvan: de overeenkomsten zijn er, want in beide gevallen spreekt het van de tegenwoordige positie van Christus. Dat is natuurlijk een enorm groots en verheven onderwerp. Arie had het zojuist in zijn gebed over de diepgang in het Woord en daar doe ik geen woord vanaf, maar in letterlijke zin betreed je ook enorme hoogten wanneer je het hebt over waar de Heer momenteel is: verheven boven alles. Dat is ook waar dat samenzijn in de opperzaal van spreekt, evenals het verblijf van de hogepriester in het heiligdom. In beide gevallen is het een min of meer privaat gebeuren, onttrokken aan het oog van de wereld.⟨/p> ⟨p>In de hoofdstukken 14 tot en met 16 is het onderwerp dat de Heer Jezus naar de Vader gaat en wat Hij in die tussentijd doet. Hoe Hij in die tussentijd de Zijnen bijstaat met die andere Trooster, de andere Parakleet. Daar hebben we het tot nu toe nog niet zozeer over gehad, maar dat is wel het grote onderwerp van deze hoofdstukken. Het verblijven in het heiligdom spreekt net zo goed van Christus na de hemelvaart. Dat wil zeggen: het offer is gebracht, Hij is vervolgens onttrokken aan het oog en waar is Hij nu? In het hemelse heiligdom. Dat is Zijn positie sinds Zijn hemelvaart totdat Hij straks uit het heiligdom zal komen om Zijn volk — en daar bedoel ik ook Israël mee — te zegenen. Dan is Hij inmiddels niet meer verborgen, maar geopenbaard.⟨/p> ⟨p>Hier in de bovenzaal is de inzet de reiniging van de Zijnen. Specifiek de twaalf, maar ook als beeld van het volk dat God Zich in de tussentijd verzamelt. Zij worden gereinigd ten behoeve van de taak die zij zouden gaan uitoefenen en Hij is het die reinigt. Die reiniging zien we niet alleen in hoofdstuk 13. Ik heb er al een paar keer op gewezen bij het overzicht van de hoofdstukken: we vinden die reiniging beschreven in de geschiedenis van de voetwassing, maar ook in Johannes 15, de eerste acht verzen, waar de Heer Jezus Zichzelf voorstelt als de ware Wijnstok. Daar is het de Landman die de wijnstok reinigt en zuivert, in de zin van snoeien. In beide gevallen is er sprake van een reiniging. Zoals hier sprake is van reiniging van de Zijnen ten behoeve van de taak die zij gaan uitoefenen, zo is ook de hogepriester in het heiligdom daarmee bezig.⟨/p> ⟨p>Wat hij deed — en het is uitgebreider dan ik hier beschrijf — waren de hoofdonderdelen van het dagelijkse werk in het heiligdom. De kandelaar moest onderhouden worden zodat deze zijn licht zou laten schijnen. De hogepriester stond er garant voor dat de kandelaar zijn licht liet schijnen; dagelijks ververste hij de olie of vulde hij deze bij, en ook de pit van de lampen werd gereinigd. Hij zorgde voor de pit van de lampen. Ik vind het mooi om dat zo te zeggen: hij zorgde dat de lampen pit hadden en in staat waren om te branden en licht te verspreiden. Hetzelfde gold voor het reukwerk op het reukofferaltaar. Dan had je ook nog de tafel met de toonbroden. Wat ik ermee wil zeggen, is dat zowel die kandelaar als het reukofferaltaar en die twaalf toonbroden een type zijn van het volk van God.⟨/p> ⟨p>Dit heeft een dubbele toepassing, ongeacht de vraag of het nu gaat over de gemeente in onze dagen of over Israël in de nabije toekomst. In beide gevallen heeft het een toepassing. Dat hebben we in het Johannes-evangelie al heel wat keren gezien. Om even het geheugen op te frissen: denk aan Johannes 10 over de kudde. Het zal worden één kudde, één Herder. Dat blijkt in de eerste plaats op Israël te slaan, maar het blijkt wel degelijk ook van toepassing te zijn op het volk van vandaag, dat verzameld wordt uit de natiën en uit het Joodse volk. Dat wordt één volk; Hij maakt die twee één. Ook daarin zie je weer die dubbele laag, die 'dubbele bodem'. Dat is verdieping; wanneer je denkt de bodem bereikt te hebben, kun je toch nog weer dieper gaan.⟨/p> ⟨p>Aankomende zondag hoop ik in Zoetermeer verder te gaan met de bespreking van Psalm 110, over de verhoging van Davids Heer en dat Hij vervolgens moet wachten totdat Zijn vijanden gesteld worden tot een voetbank voor Zijn voeten. In die tussentijd is Hij daarboven. We zullen zondag ongetwijfeld allerlei linken zien met Oudtestamentische geschiedenissen die allemaal over die tijd gaan: de tijd tussen de eerste en de tweede komst. De tijd waarin de Heer verborgen is en verworpen door de wereld en door Zijn volk Israël, maar niettemin een geweldig werk doet. Allerlei geschiedenissen, typologieën en zaken die werden ingesteld in de wet van Mozes — denk aan wat er in het heiligdom moest gebeuren — slaan allemaal op die bijzondere tijd waarin van Godswege een verborgen werk plaatsvindt. Waar je ook bladert, je komt het tegen. Ik herinner me dat we vorig jaar geschiedenissen bespraken over Jefta, Gideon en Simson. Iedere keer struikel je weer over die parallellen, en dat vind ik geweldig.⟨/p> ⟨p>Dan blijkt dus de tegenwoordige tijd met recht verborgen te zijn in de Schriften. Een heleboel mensen maken dan de verkeerde afslag en zeggen: "Nou ja, het is verborgen in het Oude Testament, dus daar hoeven we verder niet naar te zoeken."⟨/p> ⟨p>Ik denk juist precies omgekeerd: het is verborgen in het Oude Testament en dus gaan we er juist wél naar zoeken. En de proef op de som is – hoe was het ook alweer? "The eating is the proof..." Nee, wat was de uitspraak in het Engels ook alweer? "The proof of the pudding is in the eating." Ja, dat wil zeggen: als je het eet, dan heeft de pudding zich wel bewezen.⟨/p> ⟨p>In dit geval is dat ook zo. Je kunt natuurlijk wel het principe zo aantonen, maar het echte bewijs is wanneer je vervolgens van alle kanten daarin ook bevestigd wordt. En dat vind ik schitterend, dat vind ik echt geweldig.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="675" title="Speel af vanaf 11:15">▶ 11:15⟨/button> ⟨span>Een Nieuwe Paragraaf en de Uitverkiezing van Judas⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ik stel voor dat we het wat betreft de terugblik bij dit overzicht houden. Want nu hebben we de geschiedenis en het onderwerp van de voetwassing wel gehad. In mijn bijbeltje gaat het pericoop door tot vers 20, maar eigenlijk begint in vers 18 al een nieuwe paragraaf. Ik pak daar dan ook de draad op. "Ik zeg het niet omtrent jullie allen: ik weet wie ik uitkies."⟨/p> ⟨p>De Heer had dit namelijk zojuist gezegd, en dat moet ik er eigenlijk nog even bij zeggen. Want als de Heer zegt: "Jullie noemen mij Heer en Meester, en dat is terecht, maar zoals ik jullie de voeten gewassen heb, zo zouden jullie dat ook bij elkaar doen," dan zegt de Heer dat met betrekking tot hen. Maar niet met betrekking tot hen allen, want Hij zei: "Ik weet wie ik uitkies." Eigenlijk gaat Hij vanaf dit vers over Judas spreken – niet zozeer hem aanspreken, als wel over hem spreken.⟨/p> ⟨p>In Johannes 6, al heel wat hoofdstukken eerder, hebben we gezien dat Jezus daar zei: "Kies ik niet jullie, de twaalf, uit?" Met een nadruk natuurlijk op het woordje "ik". Ik heb jullie uitgekozen, en één vanuit jullie is een diabolos, een duivel. Dit was al in een veel eerder stadium, een jaar of twee voor zijn kruisiging. Toen al had Hij zoiets gezegd. Of het kwartje toen echt gevallen is, weet ik niet.⟨/p> ⟨p>Eigenlijk is het wel heel apart. Wij zeggen terecht dat Judas Jezus heeft overgeleverd of verraden. Feitelijk is dat laatste ook wel waar, hoewel het strikt genomen niet zozeer in de Bijbel staat. Maar denk er eens over na dat Jezus Judas nooit heeft verraden. Aan het begin van zijn bediening, rondom zijn doop in de Jordaan, heeft Hij de twaalf uitgekozen. Eén van hen was Judas Iskarioth. Er was nog een Judas trouwens, "niet de Iskarioth" staat er dan iedere keer bij, maar deze Judas Iskarioth was door Jezus zelf uitgekozen.⟨/p> ⟨p>Jezus wist vanaf het begin wie het was en hoe het script eruitzag. Jezus kende het script, om het zo maar te zeggen, en Hij had hen ook met het oog daarop uitgekozen. Nooit heeft Jezus zijn naam genoemd of hem verraden. Nooit heeft Hij hem in een kwaad daglicht gesteld door hem in een vroeg stadium aan de kaak te stellen. Dat heeft Hij nooit gedaan. Maar de Heer wist wie Hij uitgekozen had.⟨/p> ⟨p>Wij zeggen trouwens wel eens dat uitverkiezing altijd is met het oog op een taak, en dat is volkomen terecht. Meestal denken we dan aan een geweldige, positieve taak, maar dat hoeft dus niet. Laat ik een ander voorbeeld geven: God heeft het volk Israël uitverkozen om een volk van koningen en priesters te zijn. Ook wij zijn in Christus uitverkoren tot weer een heel andere taak, letterlijk een veel hogere. Maar ook Judas was uitgekozen, namelijk voor deze specifieke taak. We komen daar nog wel op terug, maar het gaat er nu om dat de Heer Jezus wist wie Hij daartoe had uitgekozen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="948" title="Speel af vanaf 15:48">▶ 15:48⟨/button> ⟨span>De Hiel Opheffen: de Vervulling van Psalm 41⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Maar opdat de Schrift vervuld zou worden. En nu volgt er een citaat uit Psalm 41 vers 10: "Hij die het brood van mij kauwt, heft zijn hiel tegen mij op." Dat is een aanhaling uit Psalm 41 en dat is weer zo'n mooi voorbeeld. Want dat is een psalm van David, naar aanleiding van het verraad van zijn raadsman Achitofel. Ik weet niet of u die geschiedenis kent, maar op een gegeven ogenblik pleegt zijn zoon Absalom een coup. Dan loopt zijn raadsheer Achitofel over naar Absalom, waarschijnlijk omdat hij dacht dat Absalom uiteindelijk toch betere kansen had. Die was erg populair onder het volk. Maar in ieder geval, die wilde zijn vader David van de troon stoten.⟨/p> ⟨p>Die Achitofel stond bekend om zijn wijsheid. Zijn broer waarschijnlijk niet, want Achitofel betekent: 'mijn broer is dwars'. Ja echt, mijn broer is dom. Goh, je zal toch maar een van je zoons zo'n naam geven? En hij was nog wel raadsman ook. Maar die Achitofel was een man die altijd de goede raad gaf. Het verhaal gaat nu te ver om die Achitofel uitgebreid te beschrijven, maar wat ik eigenlijk zo frappant vind, is dat Achitofel behoorde bij de inner circle van Davids leiding. David raadpleegde hem en had hem ook hoog staan. En uitgerekend iemand uit zijn eigen kring, met wie hij dus het brood at – die het brood van hem kauwt – die flikt hem dat, om het even zo te zeggen.⟨/p> ⟨p>Het eigenaardige is, want de parallel gaat nog sterker, dat de Zoon van David dit ondergaat: dat iemand uit zijn intieme vrienden Hem verraadt. Maar uiteindelijk, toen Achitofel ontdekte dat zijn plannen en zijn raad mislukten... ja, het voert verder om dat er nu ook nog bij te gaan halen, maar toen hij zag dat zijn raad mislukte, heeft hij zichzelf verhangen in Gilo. Ik ben er ooit eens geweest; ik had daar goede kennissen wonen. Het is tegenwoordig een moderne wijk, een grote wijk in het nieuwe Jeruzalem. Ik moet altijd een beetje lachen als ik zeg 'in het nieuwe Jeruzalem', maar ik bedoel niet in de oude stad, maar in de stad daaromheen. Dat is veel groter natuurlijk. Deze is opgebouwd, die andere daalt meer. Ja precies, zo zou je het moeten onderscheiden. Maar hij pleegde, toen hij dus zag dat zijn plan mislukte, zelfmoord, net als Judas.⟨/p> ⟨p>Dus het feit dat de Heer Jezus dit ook aanhaalt, dat de Schrift vervuld zou worden, is niet eens zozeer omdat dit een profetie is. Want als je dat leest in Psalm 41, gaat het niet zozeer om een profetie als wel om een beschrijving van historie. Maar ja, Davids leven loopt sowieso parallel met dat van de Zoon van David. Ook trouwens weer eerst gezalfd; voordat hij daadwerkelijk koning is, behaalt hij ook de overwinning op de grote vijand. En dan een hele tijd... ja, dan is hij overal en nergens en dan verblijft hij zo in het ondergrondse. Dan wordt hij vervolgd door Saul. En uiteindelijk wordt hij koning. Dat is parallel, maar in dit geval zie je ook die parallel zo duidelijk.⟨/p> ⟨p>'De Schrift wordt vervuld', dat wil ook zeggen: de Schrift kreeg opnieuw weer inhoud. Het werd vervuld, het kreeg weer volheid. Het vervuld worden betekent dus – er zijn veel meer voorbeelden van hoor, in ieder geval een aantal andere voorbeelden – dat de uitdrukking 'de Schrift vervuld zou worden' niet eens altijd slaat op een profetie, een voorzegging die vervuld wordt. Maar gewoon: een woord krijgt opnieuw inhoud. Dat is eigenlijk ook wat vervulling is. Als ik dat glas vul, dan geef ik dat glas inhoud. Als Judas Jezus verraadt, dan wordt Psalm 41 vers 10 opnieuw vervuld. Dan krijgt het opnieuw inhoud. Ik kan ook zeggen: dan krijgt het weer nieuwe inhoud. Nog meer inhoud. Ja, verdieping, verhoging, dat. Want laten we wel wezen: ook de wet wordt vervuld. Dat is ook niet in de strikte zin van het woord profetie. Nee, maar het krijgt wel inhoud door alles wat er gebeurd is en zal gebeuren.⟨/p> ⟨p>Opdat de Schrift vervuld zou worden: "hij die het brood van mij kauwt...". Dit is dus het citaat uit Psalm 41. "Die heft zijn hiel tegen mij op." Er staat trouwens in de meeste vertalingen 'at', maar dat is een ander woord in het Grieks. Er wordt hier een specifiek woord gebruikt dat ook wel knagen en kauwen betekent. Het gaat dan vooral om de bewegingen die je met de mond maakt om het eten te vermalen, zeg maar. Eten is een wat breder woord; in die zin neem je het tot je, je kauwt het en vervolgens slik je het in. Maar dit woord gaat specifiek over het vermalen in de mond, het kauwen dus. Vandaar dat ik het even letterlijk heb vertaald.⟨/p> ⟨p>Hij die het brood van mij kauwt, die heft zijn hiel tegen mij op. De beeldspraak is die van een hoefdier, bijvoorbeeld een paard of een stier, die naar achteren trapt. Of vertrapt. 'Vertrapt' zit ik ineens te denken, dat kun je ook nog opvatten als 'jou vertrappen'. Ja, je kunt een bal vertrappen, maar je kunt hem ook vertrappen in de zin van vernederen. Maar in ieder geval: die heft zijn hiel tegen mij op. Het is dus ook van achteren; het is met recht ook achterbaks. Naar achteren trappen, dat kan trouwens killing wezen. Ik heb wel eens verhalen gehoord van een boer – en dat zal vast wel met veel meer dan één zijn geweest – die door een trap van een stier of van een paard is omgekomen. Ik heb er ook altijd een vreselijke hekel aan. Ik ben bang... nou ja, voor een kevertje ben ik ook al bang, dus dat zegt niet zo heel erg veel. Maar om in de stal te lopen achter koeien of paarden... ik ben altijd huiverig dat ze hun hiel tegen mij opheffen, zeg maar. Daarom vind ik het veel veiliger om hier achter deze tafel te zitten.⟨/p> ⟨p>Ja, maar hier zegt de Heer het eigenlijk nog in wat bedekte bewoordingen. Hij zegt: "Ik weet wie ik uitkies en de Schrift moet vervuld worden: hij die het brood van mij kauwt, die heft zijn hiel tegen mij op." Met andere woorden: de woorden die David ooit uitsprak... nu zitten wij weer aan de maaltijd en ik geef nu brood aan iemand, maar die zal mij vertrappen. Die heft zijn hiel tegen mij op. En dan zegt de Heer erbij in vers 19:⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1484" title="Speel af vanaf 24:44">▶ 24:44⟨/button> ⟨span>Profetie als het Overtuigende Bewijs van Gods Woord⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Vanaf nu zeg ik het jullie voordat het geschiedt. Ik zeg het nu al, dat het slaat op de voorzegging van het verhaal van Judas. Hij zegt: "Ik zeg het nu al." Of eigenlijk moet ik zeggen: "Ik zeg het nu pas." Want Hij was daar natuurlijk al veel eerder van op de hoogte, maar nu zegt Hij het, vlak voordat het geschiedt, opdat jullie zouden geloven wanneer het geschiedt dat Ik het ben.⟨/p> ⟨p>Dat is in het algemeen het bewijs en de legitimatie van het Woord van God. Hoe weet je dat de Schriften het Woord van God zijn? Daar kun je natuurlijk heel veel redenen voor aanvoeren. Ik heb thuis een prachtig boekje van John Meldau, destijds uitgegeven bij Het Zoeklicht. Dat heet: "57 redenen waarom wij geloven dat de Bijbel het Woord van God is". Daar worden dan allemaal redenen in vernoemd waarom wij dat geloven. Dat boekje heeft een hele leuke inleiding. Mag ik die eventjes vertellen? Het begint met een verhaaltje van een rechter die een rechtszitting opent en aan een jongeman vraagt: "Zeg jongeman, vertel me eens, waarom is jouw vader hier nu niet van de partij?" "Nou," zegt die jongeman, "daar heb ik vijftien redenen voor. In de eerste plaats: mijn vader is drie maanden geleden overleden." De rechter zegt direct: "Het is genoeg zo. Ik hoef die andere redenen niet te weten. Het feit dat je vader overleden is, is voor mij reden voldoende dat hij hier nu niet aanwezig is."⟨/p> ⟨p>Met andere woorden: soms heb je helemaal geen 57 redenen nodig, maar is één reden al volstrekt helder, duidelijk en ook afdoende om te weten waarom iets zo is. Profetie is echt zo'n bewijs. Dat vind je diverse keren terug – niet alleen in dit vers, maar ook in Jesaja – dat God Zich op deze wijze legitimeert. Want geen mens kent de toekomst. Ik haalde het afgelopen zondag nog aan, Therese weet het nog wel, aan de hand van een liedje: "Que sera, sera, whatever will be, will be. The future is not ours to see." Ja, ik heb hem bij dezen nog eens een keertje aangehaald: "The future is not ours to see." Het is niet aan de mens om iets over de toekomst te kunnen vertellen. Dus als er sprake is van voorzegging, dan moet dat inderdaad van goddelijke oorsprong zijn. Dit gebeurt opdat jullie zouden geloven wanneer het geschiedt dat Ik het dus ben: de door God gezonden profeet, de Zoon van God die Ik claim te zijn.⟨/p> ⟨p>Amen, amen, voorwaar, voorwaar. We vinden dat in dit vers en in het volgende vers geloof ik nog weer een keer. Johannes de evangelist zegt dit hier met enige regelmaat; het is een inleiding tot een hele belangwekkende uitspraak en hij beklemtoont daarmee de waarheid ervan. Ik zeg tegen jullie: wie iemand ontvangt die Ik zal zenden, ontvangt Mij. Ik neem dat in dit geval ook heel letterlijk, in die zin dat de Heer Zich nu gewoon richt tot de Zijnen, tot de twaalf. Dat zijn leerlingen, maar Hij zou hen gaan zenden. Of Hij had hen al gezonden, maar in ieder geval zouden zij bekend worden als apostelen.⟨/p> ⟨p>Apostelen betekent niets anders dan "gezondenen" of "gevolmachtigden" voor een bepaalde opdracht. Wie iemand ontvangt die Ik zal zenden – en daar gaat het dus in dit geval over de twaalf – die ontvangt degenen die door de Heer zijn uitgekozen maar ook zijn uitgezonden. Eigenlijk moet ik het zo zeggen: ze zijn uitgekozen om te worden uitgezonden. Feitelijk is het zo dat de Heer hen daar in de afgelopen jaren ook helemaal voor heeft klaargestoomd. Wat Hij had gedaan met die voetwassing was daar ook weer een uitbeelding van.⟨/p> ⟨p>Wie iemand ontvangt die Ik zal zenden, zo zeg Ik jullie dus, die ontvangt Mij. De gezondene is eigenlijk de zender zelf; die kun je daarmee identificeren. En wie Mij ontvangt, die ontvangt Degene die Mij zendt. Zo krijg je een soort hiërarchische piramide: het is de Vader die het initiatief heeft genomen en de Zoon heeft gezonden, en het is vervolgens de Zoon die de twaalf – hier specifiek de apostelen – uitzendt. Dat betekent dus dat wie de apostelen ontvangt, de Zoon ontvangt en daarmee de Vader. Dat lijkt me vrij logisch.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1839" title="Speel af vanaf 30:39">▶ 30:39⟨/button> ⟨span>Jezus Is Verontrust en Kondigt Zijn Overlevering aan⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En terwijl Jezus deze dingen zei, werd hij verontrust. In de MBG-vertaling staat: ontroerd in de geest. Dit woord komen we nog een paar keer tegen, alleen al in het Johannesevangelie. Het wordt bijvoorbeeld gebruikt voor het water dat in beweging kwam, daar in Bethesda, weet u nog? En dan lees je: het water werd bewogen. Verontrust; er kwam onrust in dat water. Het wordt ook gebezigd in hoofdstuk 11 vers 33, als de Here Jezus bij het graf van Lazarus is. Dan was hij ook ontroerd, echt verontrust. Maar ja, zo groot is het verschil niet. Er ontstaat een gemoedsbeweging, en in 'roeren' of 'ontroeren' zit ook het woordje 'roeren' en 'beweging'. Kortom, het is emotie. Emotie is eigenlijk ook niets anders – denk aan dat Engelse woordje ⟨em>emotion⟨/em> – het is beweging. Mensen die emotioneel stabiel zijn, dat zijn mensen die wat minder emotioneel zijn. En dat wil zeggen: er is minder beweging, tenminste als het gaat om de gevoelens.⟨/p> ⟨p>Ja, terwijl Jezus deze dingen zei, werd hij verontrust in de geest. Terwijl hij dat zei, doelde dat op wat hij zojuist had gezegd met het oog op Judas, zonder zijn naam te noemen. Maar met het oog op hem had hij dat gezegd. Je moet je voorstellen dat dit de datum was waarop hij zou worden geslacht. Dit was de dag van Pascha; de veertiende Nisan was inmiddels aangebroken. Nu heeft hij dit samenzijn ter afsluiting. Voor Jezus is dit sowieso al een enorm bewogen en emotioneel moment geweest. Jezus wist wat hem te wachten stond, maar wat hem in het bijzonder – en dat zie je hier – zo geraakt heeft, is dat iemand uit zijn kring van intimi, uit de twaalf, hem dit aan zou gaan doen. Dan kun je zeggen: "Ja, maar dat maakte toch deel uit van het script?" Jawel, maar hij was mens. Dus hij heeft dit ook gevoeld en beleefd. Ik bedoel, hij heeft jarenlang met hem samengewerkt. Hij heeft met hem gesproken, gegeten, gedronken, gelachen en gehuild; alles. Als je er dan aan denkt dat Judas zo ongeveer op het punt stond om de opperzaal te verlaten – dat zullen we straks ook lezen – dan is Jezus verontrust.⟨/p> ⟨p>En hij getuigde – dat is ook heel plechtig – hij getuigde en zei weer: "Amen, amen, ik zeg jullie dat één uit jullie mij zal overleveren." Nu is de uitspraak natuurlijk veel explicieter dan voorheen. Hoewel hier nog steeds de naam niet genoemd wordt, zou je kunnen zeggen dat die voorgaande uitdrukking over dat citaat uit de Psalmen nog wat cryptisch was: "Die zal de hiel tegen mij opheffen." Dat is nog wat beeldspraak. Maar nu wordt er iets gezegd dat heel uitdrukkelijk is: dat één uit jullie, gewoon uit de twaalf, mij zal overleveren. In de zin van 'overleveren', inderdaad. Ik zie hier trouwens staan: "Die zal mij verraden." Dat is een punt waar we het misschien al eens over gehad hebben, maar het woord 'verraden' wordt meestal in verband met Judas gebruikt, terwijl het hier gaat om het woord 'overleveren'. Dat is toch wat anders? Je leest ook dat God zijn Zoon heeft overgeleverd. Dat is niet verraden. Nee, het is overgegeven aan de wereld om met hem te doen. Dus er zit niet per se in dat woordje 'overleveren' op zichzelf een negatieve klank. Je leest trouwens ook dat de Heer Jezus zich overlevert voor de Ecclesia (Efeze 5). Er wordt ook daar dit woord gebruikt; hij geeft zich daaraan over. Maar goed, hier is het natuurlijk heel duidelijk: één van jullie zal mij overleveren, namelijk aan de Joodse autoriteiten om te worden gekruisigd. Dat staat hier nog niet bij, maar wel dat één uit jullie hem zal overleveren.⟨/p> ⟨p>Dan staat er: de discipelen keken elkaar aan, verlegen – of in de NBG staat "in het onzekere". Ze wisten niet wie hij bedoelde. Daar staat het ook: de discipelen keken elkaar aan, verlegen omtrent wie hij sprak. Onzeker, perplex. In de andere evangeliën wordt dat nog wat meer uitgezoomd. Daar lees je, zowel in het Mattheüs- als in het Markusevangelie, dat als Jezus dat gezegd heeft, enkele van hen zeggen: "Ik ben het toch niet? Ik ben het toch niet?" Dat staat hier niet bij. Hier staat in het algemeen: de discipelen keken elkaar aan en ze waren onzeker of verlegen omtrent wie hij sprak.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2208" title="Speel af vanaf 36:48">▶ 36:48⟨/button> ⟨span>De Tafelgebruiken en de Discipel Die Jezus Liefhad⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Eén van zijn discipelen lag aan tafel aan Jezus’ boezem. Jezus had hem lief. Je moet eerst iets weten over hoe dat ging met de tafelgebruiken. Eigenlijk wordt dat hier wel aangegeven. In de eerste plaats zaten ze niet aan tafel, maar ze lagen aan tafel. Men was gelegen aan een lage tafel op kleden, matrassen of een divan, of hoe dat maar heten mag. De meeste mensen zijn rechtshandig; men steunde op de linkerarm om vervolgens met de rechterarm te kunnen eten. Dat betekent dat degene die rechts van je ligt, aan jouw borst of boezem ligt. Het is maar wat je gewend bent, maar het schijnt vooral bij een feestmaal zo te zijn gegaan. Het is in ieder geval heel comfortabel en rustig, nog comfortabeler dan zitten, al is makkelijk eten misschien weer wat anders. Het gaat erom dat degene die rechts ligt, aan de boezem van iemand anders ligt. Die positie is ook altijd een positie van voorrang en van eer.⟨/p> ⟨p>Je leest in Johannes 1 vers 18 dat niemand ooit God heeft gezien. De eniggeborene, die aan de boezem van de Vader is – daar wordt hetzelfde woord gebruikt – die heeft Hem doen kennen. Dat wil zeggen dat de Here Jezus God heeft doen kennen. Niemand heeft ooit God gezien, dat is één ding, maar toch kennen wij God via Zijn Zoon. En waar is die Zoon dan? Wel, Hij is nu aan de boezem van Zijn Vader. Die uitdrukking is ontleend aan dit gebruik van het aanliggen aan tafel: degene die naast je ligt, die ligt aan jouw borst, aan jouw boezem. Dit is het idee. Zie je het plaatje een beetje voor je? Dit moet een plaatje uit de Wachttoren of zoiets zijn, denk ik, als ik het zo bekijk. Die zijn altijd heel karakteristiek en trouwens heel mooi. Het gaat nu puur om de wijze waarop het getoond wordt: je ziet hier een soort matrassen aan een lage tafel, waar men steunend aan ligt. Ik neem aan dat dit de Here Jezus moet voorstellen en dit Johannes, die aan Zijn boezem ligt.⟨/p> ⟨p>Wie dat was? Eén uit zijn discipelen lag aan tafel aan Jezus’ boezem. Uiteraard kan dat er maar één zijn: de discipel die Hij liefhad. Er zijn hier vele platen en afbeeldingen van. Ik liet deze zien omdat hij duidelijk aangeeft hoe de tafelgewoonte was van het aanliggen. Bekend is natuurlijk de afbeelding van Michelangelo van het Laatste Avondmaal; hoeveel schilderijen, tekeningen en etsen zijn daar niet van gemaakt? Cryptisch is echter de manier waarop de persoon die aan Jezus’ boezem lag, wordt omschreven. Er staat: "Jezus had hem lief". In de NBG-vertaling staat: "dien Jezus liefhad". Dan moet je ook een beetje goed Nederlands kunnen spreken of in ieder geval op de hoogte zijn van de grammatica. Tegenwoordig hebben wij totaal geen notie meer van naamvallen, maar vroeger speelden die een grote rol, zoals nu nog steeds in het Duits. In het Nederlands had je destijds de vierde naamval en dan was het "die Jezus liefhad" of "dien Jezus liefhad". Dat is een groot verschil.⟨/p> ⟨p>"Dien Jezus liefhad" is de vierde naamval en dat duidt op een lijdend voorwerp. Je zou namelijk kunnen zeggen: "de discipel die Jezus liefhad". Dan zou je kunnen denken: die discipel had Jezus zeker lief? Maar "dien Jezus liefhad" betekent dat hij door Jezus werd geliefd; hij was het lijdend voorwerp. In de wijze waarop dat in de NBG staat uitgedrukt, is dat onmiskenbaar. In de grondtekst is het ook volkomen helder, maar als ik nu zou zeggen dat het een discipel was die Jezus liefhad, dan is dat dubbelzinnig en op twee manieren op te vatten. Vroeger konden we dat juist door die naamvallen veel korter en preciezer aanduiden. De taal is er niet preciezer op geworden, maar goed, we moeten het hiermee doen. Het is in dit geval volkomen helder: "Jezus had hem lief". Dan is "hem" uiteraard de geliefde. Dat is de manier waarop Johannes zichzelf beschrijft. Het is eigenlijk een pseudoniem. Hij had gewoon kunnen zeggen: "dat was ik", of hij had in de derde persoon kunnen zeggen: "dat was Johannes". Maar nee, hij noemt zijn naam niet, maar zegt dat Jezus hem liefhad.⟨/p> ⟨p>Johannes bedoelt dat trouwens niet exclusief. Johannes 13 begon in vers 1 met de woorden: "En voor het Pascha, toen Jezus wist dat zijn ure gekomen was om uit deze wereld over te gaan tot de Vader, heeft Hij de Zijnen – meervoud – die Hij in de wereld liefhad, liefgehad tot het einde." Juist dit hele tafereel en de gesprekken in de opperzaal worden ingeleid met het statement dat Jezus Zijn liefde heeft bewezen voor de Zijnen; voor hen allemaal dus. Als Johannes zegt dat hij de discipel is die Jezus liefhad, dan bedoelt hij dat niet exclusief, maar hij gebruikt het om zichzelf te beschrijven. Ik denk trouwens wel – dat zeg ik er als kleine aantekening bij – dat Johannes absoluut bij de intimi behoorde. De twaalf waren sowieso allemaal intimi, maar er waren er drie die een speciale plaats hadden en bij verschillende gelegenheden worden genoemd, zoals bij de verheerlijking op de berg: Jakobus, Petrus en Johannes.⟨/p> ⟨p>Johannes noemt zijn eigen naam niet, maar dat het Johannes was, blijkt heel duidelijk. Ik wil u even meenemen naar een paar andere plaatsen. In Johannes 19 staat de Here Jezus aan het kruis en dan staat er: "Toen dan Jezus zijn moeder zag en de discipel die Hij liefhad bij haar staande, zeide Hij tot zijn moeder: Vrouw, zie uw zoon, en tot hem: Zie uw moeder." Ook hier was het weer diezelfde discipel die Hij liefhad. In Johannes 20 is het inmiddels een paar dagen later bij het geopende graf. Johannes 19 was bij het kruis, al moet ik erbij zeggen – daar zit ik ineens ter plekke aan te denken – dat dit in Johannes 19 vers 26 gewoon nog op dezelfde datum was. De gebeurtenis in de opperzaal is in de nacht en de dag daarop is de Here Jezus gekruisigd. Als de Here Jezus dan die discipel ziet, is dat dus nog op diezelfde dag.⟨/p> ⟨p>Op de morgen van de opstanding lees je dat Petrus en – ook dan weer wordt zijn naam niet genoemd, maar het is volstrekt helder om wie het gaat – die andere discipel naar het graf gaan. Er staat: "Ijlings kwam zij dan bij Simon Petrus en bij de andere discipel – hier weer een andere discipel van wie niet de naam wordt genoemd, maar alleen: dien Jezus liefhad." En in Johannes 21 staat bij een andere gelegenheid, als ze inmiddels bij het meer van Galilea in de ochtend aan het vissen zijn: "Die discipel dan, dien Jezus liefhad, zeide tot Petrus: Het is de Here."⟨/p> ⟨p>Altijd weer trouwens dat tweetal: Petrus en Johannes. En nu noem ik er nog één, en dat is eigenlijk wel het klapstuk, de laatste keer, maar dan is het ook volkomen helder. Dit gerucht ging uit onder de broeders dat die discipel niet sterven zou. Ik aarzel even om nu de context te vertellen over dat gerucht; daar gaat het nu even niet om. Het gaat om die discipel. In ieder geval deed onder de twaalf het verhaal de ronde, het gerucht: men dacht dat Johannes niet zou sterven. Want Jezus had gezegd: "Indien Ik wil dat hij blijft totdat Ik kom, wat gaat het u aan?" Maar Jezus had niet tegen hem gezegd dat hij niet zou sterven, maar: "Indien Ik wil dat hij blijft totdat Ik kom, wat gaat het u aan?"⟨/p> ⟨p>Wat uiteraard ook weer zonneklaar blijkt, is dat men gedurende het leven van de twaalf de verwachting had dat in ieder geval één van hen de terugkeer van de Heer zou meemaken. In zekere zin is dat ook gebeurd, want Johannes heeft de Openbaring meegemaakt en is verplaatst in de Dag van de Heer. Maar daar houden we ons hier niet mee bezig; dat doen we dan weer in Rotterdam — vorige week was dat. Je kunt de uitzending gewoon terugkijken, het is nog live te volgen ook, want het wordt altijd live uitgezonden. En de mp3’s staan gewoon op het internet, net als deze.⟨/p> ⟨p>Waar het even om gaat, is die discipel. Er staat: "Dit is de discipel die van deze dingen getuigt en deze beschreven heeft." Aha! Dat is dus de discipel die dit allemaal op schrift heeft gesteld, die het geboekstaafd heeft. Dus dan weten we inderdaad: de identiteit kan niet missen. Dit is gewoon Johannes. Er komt er maar één voor in aanmerking. Ik realiseer me dat als je per se wilt dat je eronderuit komt, in die zin dat je kunt zeggen dat het er niet expliciet staat... Nee, maar impliciet zijn de interne aanwijzingen zo zonneklaar dat het niet kan missen. En straks heb ik er trouwens nog wel eentje, maar eerst even deze nog.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3013" title="Speel af vanaf 50:13">▶ 50:13⟨/button> ⟨span>Petrus Wenkt Johannes Om de Verrader te Ontmaskeren⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Daar staat Simon Petrus dan. We gaan weer even terug naar het verhaal. Eén uit zijn discipelen lag aan tafel aan Jezus’ boezem en Jezus had hem lief. Het was de discipel die Jezus liefhad. In vers 24 lezen we: Simon Petrus dan knikte naar deze. Dat wil zeggen dat Petrus de vraag niet hardop aan Jezus durfde te stellen, maar het via een omweg probeerde. Hij zag Johannes daar aan de boezem van Jezus liggen, dus nu wenkt hij; hij knikt even – wat voor mimiek hij precies gemaakt zal hebben, weten we niet – om vast te stellen wie het mocht zijn omtrent wie Hij sprak.⟨/p> ⟨p>Met andere woorden: Petrus wilde dat weten en hij knikt. Hij zegt het niet hardop, hij fluistert eigenlijk. Hij knikt naar Johannes: "Vraag deze eens om vast te stellen wie het mocht zijn omtrent wie Hij sprak." Hij had het ook gewoon rechtstreeks kunnen vragen: "Heer, zeg het eens, wie?" Maar omdat de Heer zich tot dusver daar niet zo over had uitgelaten, zal Petrus gedacht hebben dat Hij het nu ook niet direct zou zeggen. Hij dacht: als ik het nu via Johannes vraag, die zo dicht bij Hem zit, en ik hem gewoon wenk, dan wordt het me misschien alsnog duidelijk.⟨/p> ⟨p>Petrus knikt naar deze, naar Johannes, waaruit trouwens ook weer blijkt dat die twee hele dikke vrienden waren. Ze worden heel dikwijls samen genoemd; ik heb zojuist al een paar voorbeelden daarvan gegeven. Wat dacht u trouwens van Galaten 2 vers 9? Daar komt Paulus ook nog in het vizier. We lezen daar dat Paulus, wanneer hij in Jeruzalem is, de rechterhand der gemeenschap geeft aan Jacobus – dat was trouwens niet de Jacobus over wie ik het net had, maar wel zijn naamdrager; ik denk ook dat hij zijn erfgenaam was, de broer van de Heer Jezus, de broeder des Heren – en aan Kefas (wat gewoon de Aramese naam voor Petrus is) en aan Johannes. Jacobus, Kefas en Johannes. Er staat nog bij dat zij als steunpilaren golden daar in Jeruzalem. Dus je had de twaalf, maar binnen die twaalf vormde dit drietal een belangrijk deel. Dat waren de drie poten onder de tafel, de steunpilaren, en Paulus geeft ze de rechterhand. Ook hier weer: Kefas en Johannes. Ook Paulus noemt ze zo bij elkaar. Trouwens, in onze Bijbel hebben we ze ook achter elkaar staan: je krijgt eerst de brief van Jacobus, dan de brieven van Petrus en daarna de brieven van Johannes. De besnijdenisgeschriften staan gewoon allemaal keurig bij elkaar.⟨/p> ⟨p>Nou, even terug weer naar die bovenzaal. Daar aan tafel knikt Petrus naar Johannes om vast te stellen wie het mocht zijn omtrent wie Hij sprak. Deze dan, die zo aanleunde op de borst van Jezus – dat was Johannes dus – zei tot Hem, uiteraard fluisterend. Dat blijkt uit het verhaal; je zou eigenlijk het hele gedeelte even moeten lezen, want dan wordt het volkomen duidelijk. Maar je begrijpt het al: hij knikt, hij wenkt. Het was niet de bedoeling dat iedereen dit hoorde. Hij vraagt fluisterend: "Heer, wie is het?" Dus Petrus wenkt: "Johannes, vraag het eens." Vervolgens is het Johannes die aan Jezus vraagt: "Heer, wie is het?"⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3288" title="Speel af vanaf 54:48">▶ 54:48⟨/button> ⟨span>De Symboliek en de Overgave van de Eerste Bete⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Jezus antwoordde: "Diegene is het voor wie Ik het hapje indoop." Ik maak dit punt nog even af; ik zie dat het inmiddels tijd is, maar ik wil dit nog even voortzetten om het een klein beetje af te ronden. Jezus antwoordde: "Degene voor wie Ik het hapje indoop." ⟨em>Het⟨/em> hapje. Eerst even over dat bepaalde lidwoord, want er staat: ⟨em>het⟨/em> hapje. Dat is heel specifiek. Het is namelijk het eerste waarmee de maaltijd aanvangt. Ook dat moeten we weten wat betreft de tafelgebruiken. Ik had het net over dat aanliggen aan de tafel, waarbij de maaltijd wordt begonnen. De gastheer doopte dan — in dit geval waren het ongezuurde broden, van die matzes — een stukje in een saus en gaf dat vervolgens aan iemand. Degene aan wie hij het aanreikt, is een eregast. Dat is het officiële begin van de maaltijd: de gastheer die begint met het geven van het hapje.⟨/p> ⟨p>Het klinkt misschien wat vreemd. In de NBG-vertaling staat "het stukje brood", maar het is eigenlijk gewoon iets wat je tot je neemt: een hapje. Ik geef toe dat dit in het Nederlands wat vreemd klinkt, maar "een stukje brood" staat er niet. Het idee is dat de matzes, de ongezuurde broden, worden ingedoopt in een saus. Er wordt in verband met het Pascha gesproken over bittere kruiden. Als ik daaraan denk: hoe bijzonder is dat? Ook dat woord krijgt vervulling, juist bij deze gelegenheid. Natuurlijk kun je zeggen dat die bittere kruiden herinneren aan de bittere tijd van de uittocht en de slavernij in Egypte, maar hoe bitter is het voor de Heer nu, terwijl Hij door één van hen wordt verraden? Hij doopt die matze in die saus, in die bittere kruiden. En dan staat er: "aan wie Ik het hapje indoop en wie Ik het zal geven." Dat is een daad van respect, van eer. Het is eigenlijk een eervolle handeling: "Jij bent degene aan wie Ik het eerste geef."⟨/p> ⟨p>Vervolgens doopt Hij dat hapje, die bete dus, in die saus en geeft Hij het aan Judas. Wat trouwens ook weer betekent — als je het plaatje probeert helder te krijgen — dat Judas binnen handbereik van Jezus lag. Petrus, die iets verderop was, wenkt naar Johannes. Johannes stelt de vraag intiem aan Jezus en Jezus zegt tegen Johannes, ook fluisterend: "Aan wie Ik het hapje indoop en geef, die is het." En Hij gaf het aan Judas.⟨/p> ⟨p>Ik stel voor dat we het daar even bij laten voor wat betreft de tekst; het wordt tijd voor een pauze. Maar we hadden het dus over dat hapje. Misschien is er een beter woord. Ik zal nog eens overwegen wat zojuist werd aangedragen: de bete. Dat is een speciale aanduiding voor de eerste hap. Ik ben nu afgegaan op de Concordante Interlineair en daar wordt het vertaald met "het hapje". Ik heb het gewoon zo gelaten, maar ik ben er niet helemaal gelukkig mee. Dat kan een perfecte weergave zijn in een interlineair, maar dat wil nog niet zeggen dat het in ons taaleigen, ons idioom, ook een passende weergave is. Je zoekt altijd naar de beste weergave daarvan. Men vroeg zojuist: "Wat heeft Menno Hoorn?" Ik denk dat hij ook "het hapje" heeft, dat zou me niet verbazen, want dit is immers het werk van de interlineair. Maar goed, we begrijpen wat de bedoeling is. Nu komt er trouwens duidelijkheid: de Statenvertaling heeft inderdaad "de bete". Wellicht dat ik er wijs aan doe om het op die manier weer te geven. Aan de andere kant moet je dat tegenwoordig ook weer uitleggen, want wie weet nog wat een bete is? Men denkt al gauw dat het de verleden tijd is van bijten: ontbijten, ontbeten. Dat weten we niet zo goed meer, dus je moet het sowieso uitleggen.⟨/p> ⟨p>Hoe dan ook, we weten nu waar we het over hebben: die eerste hap. De Heer had dus zachtjes tegen Johannes gezegd: "Diegene is het voor wie Ik het hapje indoop en wie Ik het dan zal geven." En Hij doopte het hapje in, nam het en gaf het aan Judas van Simon Iskarioth, de zoon dus van Simon Iskarioth. Over die naam hebben we het al eens eerder gehad, dus dat laat ik nu rusten. En dan staat er: "En na dat hapje, na die bete dus" — Judas heeft hem aangenomen en opgegeten — staat er iets heel opmerkelijks.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3687" title="Speel af vanaf 01:01:27">▶ 01:01:27⟨/button> ⟨span>Satan Vaart in Judas als Instrument van de Duisternis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Toen voerde Satan in hem. Nee, hier staat Satan. Kijk maar, Satanas. En diabolos, dat is eigenlijk een Grieks woord en dat betekent een 'doorheenwerper'. Heel letterlijk vertaald. Want Satanas is hier, dit Griekse woord Satanas, weer de weergave van het Hebreeuwse Satan. En Satan betekent tegenstander. Dus eigenlijk is Satanas een Hebraïsme, een Hebreeuws woord, in dit geval ook in het Grieks. Maar het is allemaal dezelfde hoor. Vorige week heb ik dat trouwens ook al besproken in Rotterdam. Er staat in Openbaring 12 vers 9 of 10 dat de oude slang de Satan wordt genoemd, Satanas, de diabolos. En daar staat nog een aanduiding: de draak, ja, de draak. Hij heeft verschillende namen die hem op een of andere wijze typeren. Satan betekent de tegenwerker, de tegenstander, en diabolos betekent gewoon hoe hij dat doorgaans doet: namelijk door de dingen door elkaar te gooien. Hij heet ook de leugenaar van den beginne. De meest effectieve manier om de dingen door elkaar te werpen, is inderdaad te liegen. Enfin, het typeert hem.⟨/p> ⟨p>Maar na het hapje, toen voerde Satan in hem. Dus toen, vanaf dat moment, dat bittere hapje, die bittere beet heeft Judas tot zich genomen. En nu is het eigenlijk zo: tot dusver zou je kunnen zeggen dat Judas speelde met de gedachte, maar nu is hij zelf speelbal geworden. De macht van de duisternis neemt zelf de controle over Judas. Je kunt dat heel letterlijk nemen, want hier wordt dezelfde terminologie gebruikt die in ander verband ook wordt gebruikt in verband met bezetenheid. Dan lees je ook over dat zij 'voeren in hem'. Je leest het bijvoorbeeld ook in verband met die kuddenzwijnen en dan staat er ook dat de demonen in hen voeren. Nou, dan is dit datzelfde woord. In dit geval is het de tegenstander die zich meester maakt van hem. En het idee is dat Judas hierin vanaf nu slechts alleen maar instrument is. Het idee is denk ik ook: Satan wilde het niet aan Judas overlaten. Judas had het van zichzelf ook niet gekund. Dus nu nam hij helemaal zelf de controle en Satan voer in hem. Vanaf nu wordt Judas gebruikt zonder zelf nog aansprakelijk daarvoor te zijn.⟨/p> ⟨p>Zeg ik nou teveel? Eigenlijk is dat toch wat er gedacht wordt op het moment dat je bezeten bent: je hebt geen controle meer over jezelf en je wordt onder controle gehouden. Je bent jezelf ook niet meer en je bent ook dus feitelijk verminderd toerekeningsvatbaar. Gelukkig dat wij hier met een goede helft zitten. Ja, dat is wel waar. Nou, ik denk ook dat er heel wat is wat wij dan vaak psychische aandoeningen en dergelijke noemen, maar dat er in werkelijkheid ook duistere machten de macht inderdaad overnemen. Zodat mensen totaal ook... ze horen van alles en ze worden gedwongen om dingen te doen, want ze hebben helemaal geen macht meer over zichzelf. Nou, sorry, maar dat riekt in mijn beleving toch erg sterk naar demonie als je niet meer de controle over jezelf hebt. Maar goed.⟨/p> ⟨p>De Satan voer in hem. En Judas... ook hier weer, maar daar hebben we het al eerder over gehad, Judas als type ook van het Joodse volk, Juda, is daarin instrument. En er staat nog iets bij en dat vind ik, dat maakt het apart. Kijk, je zou kunnen zeggen: ja, Judas wordt hier nu gebruikt. Oké, Judas was al getriggerd ooit, dat was al een paar dagen eerder gebeurd bij dat feestmaal in Bethanië met die zalving, en dan lees je dat hij vanaf dat ogenblik het plan opvatte om Jezus over te leveren. En toen is hij al voor een eerste kennismakingsgesprek naar de overpriesters toegestapt. Maar toen speelde hij nog met de gedachte; vanaf dit moment is hij daarin eigenlijk een acteur. De regie ligt in handen van, in dit geval, Satan. Ik moet er wel bij zeggen: tot op zekere hoogte. Want in werkelijkheid is Satan ook weer een speelbal, of in ieder geval staat hij onder volstrekte controle zoals de inleiding al perfect aangaf. Hij, God, is de Plaatser.⟨/p> ⟨p>Maar eventjes nog dit. Het is inderdaad Satan die Jezus wilde overleveren. Je leest in 1 Korinthiërs — ik heb daar nu geen diaatje van — maar dan staat er ook dat zij van de wijsheid Gods nooit geweten hebben. Dan staat er van de beheersers van deze Aion. Nou, daar is toch in ieder geval Satan een van. Hij heet ook de god van deze Aion. Maar dan staat er dat als hij had geweten van wat er zou volgen, dan had hij de Heer der heerlijkheid niet gekruisigd. Met andere woorden: hij dacht in de kruisiging een overwinning behaald te hebben. In werkelijkheid was het de inleiding tot zijn nederlaag. Hij, om nog een ander woord te gebruiken — maar nou citeer ik Genesis 3 — het zaad van de slang zou het zaad van de vrouw in de hiel van achteren treffen. Heb je weer? Van achteren treffen. "Dit zal u de hiel, de versenen vermorselen, maar gij zult het de kop vermorselen." Dat wil zeggen: die slang zou inderdaad de hiel van het zaad van de vrouw treffen, maar op diezelfde plaats zou hij in feite zijn nederlaag ook ondergaan. Dat wil zeggen: zijn kop zou daar vermorzeld worden.⟨/p> ⟨p>Ik moet er trouwens aan denken dat toen de Heer Jezus gekruisigd werd daar op Golgotha, die plaats, dat was eigenlijk het moment dat de slang Hem in de hiel beet. Fataal, dat is waar. Maar op diezelfde plaats was een graf gelegen wat nog niet eerder gebruikt was en waar Hij ingelegd werd. En dat was de plaats waar de kop van de slang vermorzeld werd. Dus op de plaats waar hij het zaad van de vrouw trof, dodelijk, was ook de plaats waar hijzelf de kop vermorzeld werd. Dat wil zeggen: de hiel die hij trof, werd tevens de hiel waardoor hij werd vermorzeld, waardoor de slang definitief ook van zijn macht is beroofd. Dat wil zeggen: na drie dagen, ja. En op dezelfde locatie.⟨/p> ⟨p>Ter plekke, daar staat in dit Johannes-evangelie ook — ik hoop dat ik het eventjes kan zoeken of kan vinden, zoeken kan ik altijd natuurlijk — ja, nou heb ik hem, Johannes 19 vers 41: "En er was ter plaatse waar Hij gekruisigd was", waar Hij dus in de hiel getroffen werd, "een hof en in die hof een nieuw graf waar nog nooit iemand was bijgezet en daar legden zij Jezus neer wegens de voorbereiding." Dat had nog weer andere redenen ook, maar goed. Zie je? Ter plaatse. Het idee is dus op diezelfde plaats waar Hij gekruisigd werd, dat was ook de plaats waar Hij de dood overwon. Mooi hè? Maar als Satan dat had geweten... Dus Satan is vernuftig en zeer kien, maar hiervan heeft hij geen notie gehad. Anders had hij de Heer der heerlijkheid niet gekruisigd. Satan voerde in hem en dan staat er...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4299" title="Speel af vanaf 01:11:39">▶ 01:11:39⟨/button> ⟨span>Jezus Toont Zichzelf als Regisseur van het Goddelijke Script⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ja, en dit vind ik nou zo mooi. Want hoewel het in die eerste zin van vers 27 duidelijk is dat Satan Judas onder controle heeft, blijkt uiteindelijk dat de echte Meester Jezus Zelf is. Jezus zei namelijk tot Judas: "Wat je aan het doen bent, waar je mee bezig bent, doe het met spoed" — of eigenlijk: doe het sneller. Daarmee is gezegd dat niet Satan, maar Jezus Zelf de controle heeft. Jezus geeft hiermee aan — dat staat er niet letterlijk bij, maar Hij zegt het in feite — dat het nu moet gebeuren. Vandaag is de datum waarop dit alles voltrokken moet worden, want dit is de dag van het Pascha.⟨/p> ⟨p>Het script heeft God in handen en Jezus was daar volledig van op de hoogte. Vandaar ook dat Hij dit tegen Judas zegt, terwijl deze onder controle staat van Satan. Ja, hoe wonderlijk is dat? Hij stond onder controle van Satan, die in hem voer. Hij werd 'gedemoniseerd', of als ik het zo mag zeggen: 'gesataniseerd'. Maar in werkelijkheid, op het hoogste niveau, verliep dit allemaal volgens het goddelijke script. Jezus zegt tegen Judas: "Doe het met spoed." Met andere woorden: doe het vandaag nog, want vandaag moet het gebeuren; zo staat het in het script. Dus wie heeft hier uiteindelijk de grote controle? Ook Satan is, ondanks het feit dat hij bezitneemt van Judas, in werkelijkheid niets anders dan een acteur op het goddelijke podium.⟨/p> ⟨p>Het hangt er natuurlijk vanaf op welk niveau je het bekijkt, maar ik houd ervan om de dingen op het hoogste niveau te bezien. Dan zie ik dat God Zijn weg gaat. De Heer Jezus zegt bij een andere gelegenheid — dat staat niet in het Johannesevangelie, maar Hij zei het ook tegen Judas: "De Zoon des mensen moet overgeleverd worden, maar wee de mens door wie dit gebeurt." Het moest gebeuren; het stond geprofeteerd in de Psalmen waar we het net over hadden, maar ook op andere plaatsen waar het veel directer is voorzegd. Het moest gebeuren.⟨/p> ⟨p>Dat wil ik er eigenlijk nog bij zeggen, want Jezus heeft de Zijne liefgehad, ook Judas. Het feit dat Jezus hem tot het laatste toe nabij bleef... In feite was het laatste wat Hij voor hem deed, hem het eerste hapje geven. Daarmee gaf Hij eigenlijk aan: "Jij bent het, Judas." En hoe erg het lot ook is dat jou de komende dag wacht, het moet gebeuren. En het was verschrikkelijk. "Wee de mens" betekent niet — zoals in het bekende calvinistische verhaal — dat hij eindeloos verdoemd is en dat het met Judas nooit meer goed komt. Nee, dat "wee de mens" slaat op wat er die dag zou gebeuren. Namelijk dat Judas, net als ooit Achitofel, dacht: "O, nu heb ik dit gedaan," en dat hij zich verhing. Judas dacht inderdaad: "Was ik maar nooit geboren." Dat is precies de gedachte die iemand heeft als hij een einde aan zijn leven maakt: was ik maar nooit geboren.⟨/p> ⟨p>Maar het was juist daardoor dat Jezus Zijn leven gaf tot een losprijs voor allen, voor de gehele mensheid en zeker ook voor de man die deze rol had en die hij ook moest vervullen. Vergis je niet: de Zoon des mensen moet overgeleverd worden. Judas moest dit doen. Judas kon dit uit zichzelf niet eens; Satan moest in hem varen voordat hij tot zo'n daad in staat was. Wee! Verschrikkelijk, dat is waar. Maar er gebeurt niets voor niets. De Heer Jezus heeft hem al die jaren liefgehad en Zijn liefde bewezen. Hij heeft de Zijne liefgehad en Hij heeft Judas ook de eer gegeven van dat laatste hapje. Hoe bitter het ook was. Maar de controle is in handen van de Meester, namelijk Jezus Zelf.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4617" title="Speel af vanaf 01:16:57">▶ 01:16:57⟨/button> ⟨span>Het Onbegrip van de Discipelen over Jezus' Woorden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Hij zegt daarom tegen Judas: "Wat je aan het doen bent, doe het met spoed." Het moet vandaag gebeuren. Maar niemand van degenen die aan tafel aanlagen – en daar refereerde ik al eerder aan – wist waartoe Hij dit tegen hem zei. Ze begrepen het dus helemaal niet. Dat gold trouwens ook voor Petrus en Johannes. Zij hadden wel begrepen dat Jezus Judas had aangewezen, want Johannes had het aan Jezus gevraagd: "Wie is het?" En daarop had Jezus gezegd: "Degene aan wie ik het hapje geef." Toen had Hij het aangegeven, dus Johannes wist het. Ik mag aannemen dat hij vervolgens ook naar Petrus heeft gewenkt. Maar waartoe Jezus dit tegen Judas zei – dat wil zeggen: die laatste uitspraak "wat je aan het doen bent, doe het met spoed" – dat wist zelfs niemand van hen. Ook Petrus en Johannes hebben die laatste opmerking niet verstaan. Waarmee dus inderdaad is aangegeven dat Jezus wist waarom dit met spoed moest gebeuren, maar zij hadden dat benul op dat moment niet.⟨/p> ⟨p>Dat is natuurlijk altijd een punt als je zulke geschiedenissen leest, zeker als ze erg bekend zijn. Omdat je de afloop kent, ben je geneigd hen te beoordelen met de kennis van nu. Maar dat moet je niet doen. Met de kennis van nu moet je een situatie van vroeger niet beoordelen; dat is oneerlijk. Hoe vaak zeg je dat zelf niet: "Als ik dat toen geweten had..." Ja, maar zo is het nou eenmaal. Dat is ook de weg die je gaat. Trouwens, het is ook van belang om iedere keer weer fris tegen een geschiedenis aan te kijken en niet alle elementen van later er weer uit te halen om die vervolgens met terugwerkende kracht in te vullen. Ik geef toe dat het een beetje ingewikkeld klinkt, maar ik bedoel te zeggen dat het heel makkelijk is om dingen achteraf te beoordelen. In dit geval wist niemand van hen waartoe Jezus dit zei. Wij weten inmiddels meer, dat is nogal logisch, want wij hebben inmiddels de hele Schrift tot onze beschikking.⟨/p> ⟨p>Er staat: "Niemand van degenen die aan tafel aanlagen, wist waartoe Jezus dit tegen hem zei." Want sommigen meenden, omdat Judas het geldkistje had – maar dat wisten we al, want Judas was de penningmeester – dat Jezus een opdracht gaf. Uit het feit dat hij de penningmeester was, blijkt trouwens ook dat hij absoluut het vertrouwen van de hele kring genoot. Hij was de financieel deskundige en eigenlijk de toekomstige minister van financiën, zoiets. Hij heeft Jezus ook willen forceren om zich als Messias te ontpoppen. Dat doel is eigenlijk wel bereikt met Zijn opstanding, maar dat wist men toen nog niet. Jezus heeft Zich als de werkelijke Messias ontplooid, maar Hij is nog steeds verborgen: de verborgen Messias. Dat is in dit hoofdstuk heel sterk het geval. Hij is in de verborgenheid, niet alleen hier in de opperzaal, maar die situatie karakteriseert nu juist ook Zijn hele huidige tijd.⟨/p> ⟨p>Afijn, Judas had het geldkistje. En sommigen meenden daarom dat Jezus tegen hem zei: "Koop wat we nodig hebben voor het feest." De daaropvolgende dag, de vijftiende, zou namelijk het feest van de ongezuurde broden beginnen. De veertiende was de dag van het Pascha en vanaf de vijftiende begon het feest. Vandaar ook dat het haast had, want die eerste dag van het feest was altijd een rustdag, ongeacht op welke dag van de week het viel. Het gold als een Sabbat. Vandaar dat je verschillende sabbatten achtereen kon krijgen, wat het voor ons westerse lezers soms wat complex maakt. Je moet het gewoon weten om het te begrijpen. Zij hadden dus het idee dat Judas als penningmeester nog even snel wat ging kopen voordat het feest begon. Ze hadden nog geen last van een winkeltijdensluitingswet, dus dat kon hij in de avond of in de nacht nog doen. Of ze dachten dat hij iets aan de armen zou geven, misschien ook ter gelegenheid van het Pascha.⟨/p> ⟨p>Judas heeft dat op die manier ingevuld. Hieruit blijkt ook dat het wenken van Petrus naar Johannes, de vraag die Johannes stelde en het antwoord dat Jezus gaf – dat van het hapje – door niemand anders is vernomen. Dit was een onderonsje tussen Jezus, Johannes en Petrus. De rest wist van niets. En vandaar dat Judas nu vertrekt terwijl de anderen onwetend zijn. Niemand had het idee: "O, maar Judas is degene die dat gaat doen."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5004" title="Speel af vanaf 01:23:24">▶ 01:23:24⟨/button> ⟨span>Judas Gaat de Nacht in⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ja, en dan staat er: hij nam het hapje, de bete dus, en hij vertrok meteen. Precies zoals Jezus tegen hem gezegd had: "Wat je aan het doen bent, doe het sneller." Hij vertrok meteen. En dan staat erbij – ik vind dat literair gezien zo geweldig, zo indringend: "En het was nacht." Nou, over een understatement gesproken; dit is echt proza. En het was nacht. Dat is natuurlijk veel meer dan alleen een tijdsaanduiding. Natuurlijk was het nacht, maar het beschrijft ook de machten van de duisternis die zich nu meester maken van Judas. En het beschrijft natuurlijk niet in het minst ook Judas’ eigen binnenste. Het was duister.⟨/p> ⟨p>Misschien mag ik dat even terzijde nog bijzeggen. Gisteren heb ik nog eventjes naar een uitzending van Jinek zitten kijken en toen werd de cast van ⟨em>The Passion⟨/em> bekendgemaakt. ⟨em>The Passion⟨/em>, u weet het wel, dat EO-spectakel. Er werd bekendgemaakt wie er in de cast zaten, wie de rol van Judas en Pilatus en van Jezus zou spelen. Dat werd gisteren daar voor de NPO, voor de VARA en BNN, allemaal heel popie-jopie bekendgemaakt. Ik weet niet hoe u daartegen aankijkt, maar het stuit mij enorm tegen de borst. Ik bedoel, dat de TROS of weet ik welke omroep zoiets doet, dat zou je je nog kunnen voorstellen. Maar op deze manier, dat het allemaal zo door mensen gespeeld wordt... het is zo'n slap aftreksel van het hele verhaal.⟨/p> ⟨p>Het loutere feit dat dit zo'n volksspektakel is, zo populair in de wereld, dat zou op zich al genoeg moeten zeggen. Er is dus geen donder van gesnapt – sorry dat ik het zo zeg. De mensen die meespelen zijn vaak ook nog volstrekt ongelovig. Dat verklaarde de 'Jezus' van nu ook; het is voor hen gewoon een stukje Bijbeltekst wat ze moeten kennen. Ja, het is gewoon... en dat heet dan ⟨em>The Passion⟨/em>, de passie. Maar wat er ontbreekt is juist de echte passie voor het Woord, voor wat er echt gebeurd is. De echte betekenis.⟨/p> ⟨p>Maar goed, het was nacht. De opstanding spelen ze nooit. Nee, het is alleen maar tot het graf en daar houdt het op. Ja, ook dat nog eens. Nee, dat is geen goed bericht. Nee, het is geen goed bericht. Dan wordt er gezegd: "Geweldig dat dit nu zo bekendgemaakt wordt." Ja, wat wordt er dan bekendgemaakt? "Het was nacht," dat denk ik dan ook.⟨/p> ⟨p>Toen hij dan... Vers 31. Oh joh, ik zie dat het inmiddels al tien voor tien is. Nog eventjes dit vers: "Toen hij dan naar buiten ging..." Hij verliet de verlichte feestzaal en ging echt met recht de buitenste duisternis in.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5222" title="Speel af vanaf 01:27:02">▶ 01:27:02⟨/button> ⟨span>Door de Kruisdood Naar de Verheerlijking van de Zoon⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En Jezus zei: "Nu wordt de zoon van de mens verheerlijkt." De Ben Adam. En God wordt verheerlijkt in hem. Dat wil zeggen: nu Judas weg is en naar buiten is gegaan om zijn plannen uit te voeren. Ik heb "zijn plannen" expres even tussen aanhalingstekens gezet, want het waren natuurlijk Judas' plannen, maar je zou ook kunnen zeggen dat het de plannen van Satan waren. Eigenlijk kun je echter zeggen: het was het plan van God. Juist daardoor wordt de zoon van de mens verheerlijkt en God wordt verheerlijkt in hem.⟨/p> ⟨p>De zoon van de mens verheerlijkt; eerder lees je dat al in hoofdstuk 12 vers 23. De ure is gekomen, of de ure is nabij, zegt de Heer Jezus dan, dat de tarwekorrel in de aarde moet vallen en sterven om alzo vrucht te dragen. In dat vruchtdragen is de verheerlijking gelegen. En God wordt in hem verheerlijkt. In Johannes 17 vers 4 staat iets waaruit duidelijk wordt gemaakt wat dat bedoelt te zeggen. De Heer Jezus zegt daar in het hogepriesterlijk gebed: "Ik verheerlijk u op de aarde." En dan staat er eigenlijk achter, of eigenlijk volgt er een dubbele punt: "Ik voleindig het werk wat u aan mij gegeven hebt om te doen."⟨/p> ⟨p>Vandaar ook dat in het Johannes-evangelie bij het sterven van Jezus wordt vermeld dat hij uitriep: "Het is volbracht. Het is voleindigd." Ik verheerlijk u op de aarde, hoezo? Wel, door het werk te voleindigen dat u aan mij gegeven hebt om te doen. Dus de tarwekorrel valt in de aarde en sterft zo. En dan staat erbij: "Indien God wordt verheerlijkt in hem, zal God hem verheerlijken in zichzelf. En hij zal hem meteen verheerlijken."⟨/p> ⟨p>Dat is Psalm 8 en Hebreeën 2, en nog een paar andere schriftplaatsen. Hij is een korte tijd beneden de engelen gesteld, maar vervolgens van Godswege met heerlijkheid en eer gekroond. Een korte tijd beneden de engelen gesteld, dat wil zeggen... het wordt uitgelegd in Hebreeën 2 vers 9: dat was vanwege het lijden des doods. Engelen sterven niet. Dus als hij een korte tijd in de dood is, dan is hij dus een korte tijd beneden de engelen gesteld. Maar dat was een korte tijd en daarom staat er ook dat hij stierf en meteen, dat wil zeggen in korte tijd daarna, van Godswege werd verheerlijkt en gekroond met eer en heerlijkheid.⟨/p> ⟨p>Die verheerlijking is dus niet de kruisiging of de vernedering, zoals dat heel vaak wordt voorgesteld. Men zegt wel: "God heeft zijn zoon verheerlijkt aan het kruis," maar nee, helemaal niet. Dat was zijn uiterste vernedering. God heeft hem verhoogd en gekroond met eer en heerlijkheid nadien, nadat God door hem was verheerlijkt en nadat hij het werk had voleindigd.⟨/p> ⟨p>Ik stel voor dat we dan de volgende keer daar verdergaan bij vers 33. Dan zijn we toch nog weer niet helemaal bij het einde van hoofdstuk 13 aangekomen, maar het zij zo. We hebben de tijd. Ook al is hier sprake van een korte tijd; wij hebben de tijd. De pauze gingen we in met het hapje en aan het einde van deze studie stellen we vast dat we de tijd hebben.⟨/p>