⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>De Overgang van Jezus' Publieke Optreden Naar de Verborgenheid van de Bovenzaal⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Een goede avond allemaal. Wij gaan beginnen aan de vierenveertigste studie over het Johannes-evangelie. We zijn inmiddels gearriveerd in hoofdstuk 13, dus we hebben nog enige hoofdstukken te gaan. Ik moet erbij zeggen dat we nu zijn aangekomen in de laatste nacht die direct voorafging aan Jezus’ kruisiging; de nacht waarin hij werd overgeleverd, zoals Paulus dat later verwoordt in de eerste Korintenbrief.⟨/p>
⟨p>Het is goed om het laatste deel van wat we de vorige keer hebben gezien, nog even kort samen te vatten. Aan het slot van hoofdstuk 12 zien we de afsluiting van Jezus’ publieke optreden in de wereld. In vers 36 wordt dat als volgt geformuleerd: ‘Dit sprak Jezus, en hij ging heen en verborg zich voor hen.’ Dat is feitelijk het laatste wat de wereld van hem heeft vernomen. Tot die tijd had hij in Jeruzalem en in de tempel gesproken en onderwezen, maar toen was dat voorbij.⟨/p>
⟨p>Vanaf hoofdstuk 13 – en dat geldt ook voor de navolgende hoofdstukken – vinden we Jezus in de bovenzaal, alleen met de zijnen. Dit is heel typologisch en het vormt de opstap naar wat we vanavond zullen zien. Ik heb daar de vorige keer al een klein aanzetje voor gegeven, maar we zullen dat nu veel duidelijker zien. Wanneer we dat zo bekijken, is het optreden in de wereld voorbij en vinden we de Heer met de zijnen in de bovenzaal. Dit is een uitbeelding van de dienst van Christus in de tegenwoordige tijd. Nadat hij de wereld voorlopig vaarwel heeft gezegd, is hij ‘boven’. Hij is niet langer in de openbaarheid, maar in de verborgenheid. Daar is hij met de zijnen, daar spreekt hij zijn woord en bedient hij hen.⟨/p>
⟨p>Dat is het onderwerp van de navolgende hoofdstukken. In hoofdstuk 13, waarin de voetwassing wordt beschreven, wordt dit geweldig geïllustreerd. Het is in de nacht of de avond voorafgaand aan zijn sterven, die hier heel uitgebreid wordt beschreven. Op zich wordt die nacht beschreven in elk van de evangeliën – Mattheüs, Marcus, Lucas en Johannes – maar in Johannes veruit het meest uitgebreid. Als ik het uit mijn hoofd doe, wordt het beschreven in Mattheüs 26, in Marcus 14 en in Lucas 22, maar in Johannes beslaat het de hoofdstukken 13, 15, 16 en 17. Alleen als ik dat al zo opnoem, zie je dat de beschrijving in Johannes wel vier of vijf keer zo uitgebreid is. In Mattheüs, Marcus en Lucas lijkt het overigens heel erg op elkaar. Natuurlijk zijn de gezichtspunten verschillend, maar de wijze waarop de dingen beschreven worden, komt in die boeken sterk overeen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="268" title="Speel af vanaf 04:28">▶ 04:28⟨/button> ⟨span>De Unieke Insteek van het Johannes-evangelie Ten Opzichte van de Synoptici⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Johannes daarentegen is volkomen afwijkend. Natuurlijk beschrijven ze dezelfde gelegenheid en ze beschrijven ook dezelfde avond, diezelfde nacht. Maar het eerste wat opvalt is dat je bij Johannes geen vermelding vindt van zaken die je bij Matheüs, Marcus en Lucas wel vindt. Dat is eigenlijk eigenaardig; je zou zeggen dat Johannes veel uitgebreider is, dus dat je daar in ieder geval ook zou vinden wat je bij Matheüs, Marcus en Lucas tegenkomt. Nee, dat is dus niet zo.⟨/p>
⟨p>In Matheüs, Marcus en Lucas wordt de zogenoemde – want het is niet helemaal correct – instelling van het avondmaal beschreven. In werkelijkheid werd er niks ingesteld, er werd een instelling gehouden; daar hadden we het volgens mij de vorige keer al even over. Maar in Johannes vind je dat helemaal niet. Er wordt daar helemaal niet gesproken over die woorden die de Heer toen heeft uitgesproken toen Hij het brood nam: "Dit is mijn lichaam," en de beker van het nieuwe verbond. Dat vind je allemaal niet in het Johannes-evangelie.⟨/p>
⟨p>Wat je daarentegen wel in het Johannes-evangelie vindt, dat vind je weer niet in de zogenoemde synoptische evangeliën. Ik zeg synoptisch; synopsis betekent eigenlijk verhalend. Dat verwijst altijd naar Matheüs, Marcus en Lucas. Dat is een beetje de technische uitdrukking voor die evangeliën. Je hebt dus de synoptische evangeliën, dat zijn die eerste drie, en Johannes hoort daar niet bij. In Johannes' evangelie vind je dus als enige de voetwassing beschreven. Eigenlijk is dat ook een soort van basis voor de navolgende hoofdstukken; het speelt een hele grote rol. In Matheüs, Marcus en Lucas wordt dat helemaal niet eens genoemd, hoewel er al wel een aanwijzing in die richting is. Maar daar zullen we het straks nog even over hebben. Hou me even vast aan deze kritische opmerking.⟨/p>
⟨p>Wat je in Johannes' evangelie vindt, is een uitgebreid verslag van de gesprekken in de bovenzaal. En wat dacht je? Het staat allemaal in zijn totaliteit in het teken van Christus' dienst in de tegenwoordige tijd. Dat wil zeggen, als die gesprekken beschreven worden in hoofdstuk 13, 14, 15 en 16, dan gaat het allemaal over de dingen 'na dezen', als Christus bij de Vader zou zijn.⟨/p>
⟨p>Laat ik het nog even laten zien; ik heb dit plaatje de vorige keer ook al getoond, maar het is goed om een overzicht van deze hoofdstukken te hebben. De gesprekken in de opperzaal beslaan Johannes 13, 14, 15 en 16. Johannes 13 komt overeen met Johannes 15 – nou ja, tot hoofdstuk 16 vers 4, maar even voor het gemak. Johannes 13 komt overeen met Johannes 15; dan gaat het over reiniging. Reiniging is hier in relatie tot wassen. In Johannes 15 gaat het ook over reiniging, maar dan in een andere context, namelijk het reinigen van een wijnstok. In agrarische termen heet dat snoeien, maar dat is ook reiniging, alleen in een andere context: je maakt het schoon.⟨/p>
⟨p>In Johannes 14 gaat het daarentegen helemaal over de Heer Jezus die terug zou keren tot de Vader en wat Hij bij die gelegenheid ook zou gaan doen. In hoofdstuk 16 is dat ook weer het onderwerp: de terugkeer tot de Vader. Je ziet dus dat er een hele duidelijke samenhang en structuur in die hoofdstukken zit. Maar wat je vooral ziet: wat staat daarin centraal? Het feit dat Jezus Christus zou terugkeren tot de Vader. Daarboven is Hij dus, en wat doet Hij dan? Wel, Hij reinigt. En dat is eigenlijk het grote thema van deze hoofdstukken en van de gesprekken in de opperzaal.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="539" title="Speel af vanaf 08:59">▶ 08:59⟨/button> ⟨span>Johannes 13 Vers 1: het Platform voor Christus' Dienst in de Tegenwoordige Tijd⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou, we hebben al het eerste vers bezien, maar ik wil het nog eventjes lezen, zodat we het nog even helder voor de geest hebben. Even kort nog een paar opmerkingen. "En vóór het feest van het Pascha..." Het enige wat ik er nog over wil zeggen is dat je, als je de klemtoon of het accent goed legt, deze zin meteen begrijpt. "En vóór het feest van het Pascha" — dan begrijp je: aha, het was niet vóór het Pascha, maar het was vóór het feest van het Pascha. Want het feest vangt namelijk aan op de vijftiende van de maand en die dag was trouwens altijd een Sabbat, ongeacht op welke dag van de week die ook viel. Die vijftiende was een rustdag, een Sabbat. Dit was dus vóór de vijftiende en dus was het de veertiende, of de dertiende.⟨/p>
⟨p>Daarbij moet je trouwens ook nog eventjes rekenen dat een datum gerekend wordt van zonsondergang tot zonsondergang. Dat verschilt nogal, want de Romeinen rekenden van ochtend tot ochtend en wij rekenen nog weer anders: wij rekenen van middernacht tot middernacht. Van twaalf uur 's nachts, dan eindigt en begint een dag. In de Bijbel is het echter zo dat er wordt gerekend van avond tot avond. Dat wordt heel uitdrukkelijk in Leviticus 23 ook gezegd als het gaat over de Grote Verzoendag, Jom Kippoer. Men zou het vieren van avond tot avond. Dus daar wordt heel uitdrukkelijk gezegd: Jom Kippoer is van avond tot avond. Eigenlijk is daaraan ook ontleend dat de data op die manier gerekend worden, dus van zonsondergang tot zonsondergang. En aangezien dit een avondmaaltijd was, was die veertiende dus eigenlijk al net begonnen. Het is eventjes switchen in je denken, want wij rekenen anders, maar daarom moet je dit even weten.⟨/p>
⟨p>"En vóór het feest van het Pascha, toen Jezus wist dat zijn uur kwam om over te gaan vanuit de wereld naar de Vader..." Deze eerste zin is eigenlijk meteen het platform en de opstap naar het grote thema van de rest, namelijk hoofdstuk 13 tot en met 17. Jezus gaat naar de Vader vanuit de wereld. Daarom wordt het ook op die manier beschreven. Hij ging over vanuit de wereld naar de Vader. En dan staat erbij: Hij had de zijnen lief die in de wereld waren, en Hij had hen lief tot in het einde. Dat is precies ook weer het onderwerp. Het gaat over de Heer Jezus die heengaat naar Zijn Vader en het gaat over Zijn liefde voor de zijnen in de wereld. Niet over de wereld, maar over de zijnen in de wereld die Hij liefheeft. De wereld is hier niet meer aan de orde; dat is niet het onderwerp.⟨/p>
⟨p>Zo vind je alleen al in dit eerste vers het hele perspectief geschilderd van waar het over gaat: de Heer die terugkeert of heengaat naar de Vader en de liefde die Hij bewijst voor de zijnen, namelijk de zijnen die nog in de wereld waren. En er staat bij de aanvang van de maaltijd, toen de diabolos — ik laat het maar onvertaald omdat ik een beetje een hekel heb aan, of in ieder geval het een een beetje verdacht woord vind: "duivel".⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="791" title="Speel af vanaf 13:11">▶ 13:11⟨/button> ⟨span>De Diabolos en Judas Iskariot als Type van het Joodse Volk⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Omdat we daar altijd van die vreemde associaties bij hebben, hoewel het woordje 'duivel' via-via gewoon van 'diabolos' komt, heb je uiteindelijk toch hetzelfde. Maar goed, bij 'duivel' hebben we altijd van die middeleeuwse voorstellingen en dat is het grote nadeel daarvan. Trouwens, bij 'diabolos' klinkt ook veel meer door dat het een dooreenwerper is: diabolos, bal... de dooreenwerper. Maar laten we erop letten: 'toen de diabolos reeds in het hart van Judas Iskariot had geworpen'. Leuk hè? De diabolos die had geworpen. In beide gevallen gaat het over werpen; het woordje 'bal' zit daar ook in. Ons woord 'bal' komt dus eigenlijk ook weer uit het Grieks: 'ballo', ja, 'diabolos'.⟨/p>
⟨p>Toen de diabolos reeds in het hart van Judas Iskariot had geworpen dat hij Hem zou overleveren. Dat was al een paar dagen eerder trouwens, want dat plan was door Judas al opgevat bij die gelegenheid dat Maria Jezus' voeten had gezalfd. Toen is hij al naar de overpriesters toegegaan om een deal met hen te maken.⟨/p>
⟨p>Overigens is die Judas daarin ook weer een type van het Joodse volk. Dat hoeft niet te verbazen, want 'Judas' komt gewoon van het woord 'Juda' en ons woord 'Jood' komt ook gewoon van 'Juda'. Dus als je het even terugbrengt naar de oorspronkelijke taal, zeg je eigenlijk iedere keer hetzelfde. Judas is een type van Juda en daarmee van het Joodse volk dat niet wil weten van de lijdende Messias. Want we hebben het er al een keertje eerder over gehad, misschien zelfs al meerdere keren: Judas wilde Jezus forceren om Zijn macht te gaan tonen. Hij had gedacht: 'Als ik Hem nou ga overleveren, dan móét Hij wel voor de dag gaan komen.' Het was dus eigenlijk een daad van provocatie; hij wilde niet weten van een lijdende Messias. Waar trouwens andere collega-discipelen evenmin van wilden weten, want ook Petrus was ooit iemand die daar niets van wilde weten. Maar goed, Judas is toen tot actie overgegaan en hij zou Jezus gaan overleveren, juist om Jezus te provoceren.⟨/p>
⟨p>Waarom? Dat geldt voor Judas, de historische Judas, maar het geldt ook voor het volk dat hij representeert, namelijk Israël – het Joodse volk, beter gezegd – dat niet wil weten van een lijdende Messias. Maar weet u wat nou zo wonderlijk is? Juist omdat ze niet wilden weten van een lijdende Messias, wat hebben ze gedaan? Ze hebben Jezus dus verworpen. Maar daardoor wérd Jezus de lijdende Messias. Wonderlijk hè? Men wilde niet weten – of Judas wilde niet weten – van een Messias die lijdt, en dus leverde hij Jezus over. Maar juist daardoor werd Hij de lijdende Messias. En ik moet erbij zeggen: zo vervullen zij de Schrift. Want zo móést het ook gebeuren; we zullen dat later in Johannes 13 ook nog vinden, dat op deze wijze de Schrift in vervulling zou gaan. Dus het is zoals de Heer Jezus elders heeft gezegd: de Zoon des mensen moet overgeleverd worden. Maar wee de mens door wie dat gebeurt!⟨/p>
⟨p>Over het lot van Judas Iskariot hebben we het nu even niet. Waar het nu om gaat, is dit: Jezus gaat uit de wereld en Hij bewijst nu Zijn liefde voor de Zijnen. Dat is het plaatje. En tegen de achtergrond van Judas, Juda, het Joodse volk dat Hem verwerpt, is dat eigenlijk een plaatje van de tegenwoordige tijd. Het Joodse volk dat afzijdig staat, dat niet wil weten van de lijdende Messias, en tegelijkertijd Jezus die inmiddels in de bovenzaal is en Zich geheel inzet voor de Zijnen. De wereld is niet meer 'in the picture'. Dat is feitelijk het plaatje in Johannes 13.⟨/p>
⟨p>Jezus wist dat de Vader Hem alles in handen had gegeven en dat Hij van God uitging en naar God heenging. Nog steeds is dit de inleiding voor wat er nu beschreven gaat worden. Ook hier weer opnieuw die bevestiging: Jezus wist dat. Eigenlijk is het misschien zelfs wel prematuur; Jezus wist dat de Vader Hem alles in handen had gegeven, maar feitelijk is dat een beschrijving van wat er zou gebeuren, of wat Hem gegeven werd nadat Hij was opgestaan uit de doden. Want tóén werd Hem alle macht gegeven, toen Hij Zich had vernederd en vervolgens was verhoogd. Toen heeft de Vader Hem alles gegeven.⟨/p>
⟨p>In feite is de beschrijving die Johannes hier geeft een anticipatie. Hoe zeg je dat in gewoon Nederlands? Een vooruitgrijpen, een vooruitblik op wat zou volgen. Wat er hier in de bovenzaal plaatsvindt, is een plaatje van wat daarna zou gebeuren, namelijk wanneer de Heer Jezus weer naar Zijn God en Vader terugging en wanneer alles Hem in handen zou zijn gegeven. Hoe moet Johannes nog duidelijker maken dat wat hij nu gaat beschrijven een uitbeelding is van de tijd dat Jezus is teruggegaan naar Zijn Vader en dat Hem alles in handen is gegeven? Nu begint eigenlijk de beschrijving.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1191" title="Speel af vanaf 19:51">▶ 19:51⟨/button> ⟨span>De Linnen Doek en het Wasvat: een Typologisch Beeld van Jezus' Priesterlijke Dienst⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Toen Jezus dat wist bij die gelegenheid, stond Hij op. Ik heb het expres even wat vetter gedrukt: Hij stond op van de maaltijd, legde Zijn klederen af, nam een linnen doek en omgordde Zichzelf. Ik wil hier niet alleen vertellen wat er staat, maar ook meteen de typologische link laten zien, omdat Johannes daar eigenlijk direct mee aankomt. Hij stond op van de maaltijd en legde Zijn klederen af; dat verwijst naar Zijn dienst nadat Hij is opgestaan. Hij stond op en legde vervolgens Zijn klederen af. Waarom? Om Zich geheel toe te wijden en Zich over te geven voor de reiniging van de Zijnen. Dat wil zeggen: Hij deed Zijn mooie kleed af en ging Zich klaarmaken voor de dienst die Hij nu voor de Zijnen zou uitoefenen. Hij legde Zijn klederen af, nam een linnen doek en omgordde Zichzelf.⟨/p>
⟨p>Nu kun je natuurlijk zeggen dat een linnen doek gewoon bedoeld was om die voeten af te drogen. Dat wordt ook zo beschreven, maar ik vind dat een beetje te kort door de bocht als je het daarbij laat. Linnen is in de Bijbel namelijk ook het materiaal dat de priesters droegen; dat wordt herhaaldelijk benadrukt. Een heel aparte beschrijving vind je in Ezechiël 44 vers 18. Daar gaat het over de priesters in de tempel in de toekomst, in het Messiaanse rijk. In de hoofdstukken Ezechiël 40 tot en met 48 wordt een blauwdruk opgegeven van een tempel die nog nooit is gebouwd, maar die in de toekomst nog gebouwd moet gaan worden. De bouwtekening — of in elk geval het bestek — ligt als het ware al klaar. Daar staat ook een beschrijving van de priesters en hun kleding: "Zij zullen zich niet omgorden met iets dat doet zweten." Het heeft dus te maken met 'geen werken'. Ze oefenen een dienst uit, maar men kleedt zich in linnen, en dat doet niet zweten.⟨/p>
⟨p>Dat is de beschrijving van wat linnen is. Klopt dat, Arie? Is het natuurlijk materiaal? Het is inderdaad niet benauwd om te dragen. Er staat heel uitdrukkelijk dat ze zich niet zullen omgorden met iets dat doet zweten. Het materiaal zelf moet dus zodanig zijn dat het rust uitstraalt. Natuurlijk, als je heel hard werkt, ga je ook in linnen wel zweten, maar het feit dat dit zo beschreven wordt voor het Messiaanse rijk, zie ik als een beschrijving van de rust die Hij de Zijnen geeft. En zo nam Hij een linnen doek en omgordde Zichzelf.⟨/p>
⟨p>Daarna goot Hij water in de waskom. Ik had het net over de priesters. Wat deden de priesters wanneer zij het heiligdom ingingen? Dan passeerden zij ook het wasvat. Dat is eigenlijk ook wat hier beschreven wordt. Jezus ging naar Zijn Vader terug, dus Hij ging het heiligdom binnen. Oftewel: Hij ging de hemel in, maar daarbij passeerde Hij het wasvat. Ik heb hier een plaatje van de tabernakel. Dit is het eigenlijke heiligdom met het heilige en het heilige der heiligen. Eerst heb je het brandofferaltaar waar een dier werd geslacht. Dat is uiteraard een beeld van de slachting van onze Heer Jezus, precies waar we het over hebben op die veertiende Nisan. Vervolgens werd Hij verhoogd; Zijn opstanding is waar het altaar van spreekt. Het feit dat Hij verrees en opsteeg naar de hemel, betekent dat Hij inderdaad het heiligdom binnenging, maar dan tref je daar eerst nog dat wasvat aan. Om het heiligdom in te gaan, is dat wasvat nodig.⟨/p>
⟨p>Hier heb ik een afbeelding van dat wasvat. Als je je daarin verdiept, kom je trouwens nogal wat verschillende afbeeldingen tegen van hoe dat wasvat eruitgezien moet hebben. Dat valt nog niet mee. Ik gebruikte zojuist het woord 'bouwtekening', maar we hebben geen bouwtekening van de tabernakel. Mozes heeft het wel gezien, maar wij hebben alleen een bestek met de maten erbij. Hoe het er precies uitgezien heeft, weten we niet, en vandaar dat er verschillende plaatjes van het wasvat in omloop zijn. Maar één ding is duidelijk: voordat men het heiligdom binnenging, passeerde men dat wasvat. Over dat wasvat en het belang daarvan hebben we het nu bij deze gelegenheid. En nu wil ik op nog iets wijzen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1590" title="Speel af vanaf 26:30">▶ 26:30⟨/button> ⟨span>De Waterdrager in de Synoptische Evangeliën als Voorbereiding op de Voetwassing⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Eerder vanavond, toen ik zojuist begon, zei ik dat de reiniging, de voetwassing, alleen in het Johannes-evangelie wordt vermeld en niet in Mattheüs, Marcus en Lukas. Dat is waar, maar we vinden er wel een aanzet toe in de synoptische evangeliën. Wat ging er namelijk aan vooraf? Laten we dit eens lezen. Jezus stuurde twee van zijn leerlingen de stad in – het was nog de dertiende van de maand, woensdagmiddag moet het geweest zijn. Hij was op dat moment nog op de Olijfberg. Hij zei tegen hen: "Ga heen de stad in en een mens zal jullie tegemoet komen die een aarden kruik met water draagt." Een waterdrager dus. De Waterman, Aquarius zou je ook nog kunnen zeggen, om het in termen van sterrenbeelden te duiden. Maar goed, hij droeg een aarden kruik met water. Wat er met dat water zou gaan gebeuren, wordt daar niet gezegd, maar de leerlingen moeten hem volgen.⟨/p>
⟨p>Waar die waterdrager binnengaat, moeten ze tegen de huiseigenaar zeggen – dat is de instructie die Jezus geeft: "De Leraar zegt," of de Rabbi zegt: "Waar is de uitspanning waar ik met mijn leerlingen de Pesach-maaltijd kan eten?" En dan zal hij hen een grote bovenzaal tonen, gespreid en gereed. Maak de maaltijd daar voor ons gereed. Hier vind je trouwens ook die bovenzaal. Eigenaardig genoeg wordt de term bovenzaal niet in Johannes genoemd, maar we weten dat het een bovenzaal was omdat het in de andere evangeliën staat. Weet u wanneer die bovenzaal nog meer genoemd wordt? Dat is na de opstanding, sterker nog, na de hemelvaart. Dan lees je dat de Heer Jezus aan het gezicht was onttrokken; Hij was ten hemel gevaren en de zijnen gingen weer terug van de Olijfberg naar Jeruzalem. Er staat bij dat die afstand ongeveer een sabbatsreis was. Weet u hoeveel een sabbatsreis is? Dat is 2000 el.⟨/p>
⟨p>De Olijfberg is een type van Jezus' hemelvaart en Jeruzalem een type van de stad van de grote Koning. Wat is de afstand ertussen? 2000 el. Jezus voer ten hemel en de zijnen zullen straks in Jeruzalem gaan regeren, maar daar zit een gat tussen, een dal. Die afstand wordt gemeten als een sabbatsreis en dat is 2000 el. Ze keren weer terug van de Olijfberg naar Jeruzalem en daar gingen ze naar de bovenzaal, waar zij nog tien dagen verblijf hielden. Men was daar samengekomen en op die vijftigste dag na de opstanding, de Pinksterdag, wordt er ook gesproken van die bovenzaal waar men vertoefde.⟨/p>
⟨p>De leerlingen gingen uit en kwamen in de stad; ze vonden het zoals Hij tegen hen gezegd had en ze maakten de Pesach-maaltijd gereed. Het werd avond en Hij kwam met de twaalf. Het is apart dat de Heer dat zo van tevoren had gezegd. Hij zei niet: "Daar en daar moet je zijn," maar ze moesten iemand volgen die een waterkruik droeg. Die man zou hen bij de bovenzaal brengen. Wat was het karakteristieke van die bovenzaal? Nou, dat daar water heengedragen werd. Het staat niet in het Johannes-evangelie, wat eigenaardig is. In Mattheüs, Marcus en Lukas wordt dit beschreven en alleen in Johannes wordt gesproken over de voetwassing. Dat vind ik frappant. In de synoptische evangeliën wordt verteld dat er naar die bovenzaal water is gedragen, en alleen in het Johannes-evangelie wordt gezegd wat er gebeurde met dat water dat daarheen gedragen was. Dan kun je zeggen: "Ja, was dat dat water?" In ieder geval wordt die link duidelijk gelegd. Zo zijn zij bij die bovenzaal terechtgekomen en daar moest dus water zijn: een aarden kruik met water.⟨/p>
⟨p>Laten we nog even verder lezen. Er staat dat Hij water in de waskom goot. Wat de Heer daar deed, is het meest minne werk wat je kunt bedenken. We kennen dat fenomeen in het koude westen natuurlijk helemaal niet, maar in die dagen en in die warme landen moesten de voeten gereinigd worden als men gereisd had. Er wordt beschreven dat voordat de maaltijd aanving, de handen en de voeten gewassen werden. Wij kennen het gebruik nog wel van het handen wassen voordat je aanzit en van de maaltijd gebruikmaakt, maar ook de voeten moesten schoongemaakt worden. Als dat gebeurde, deed men dat of zelf, of die dienst werd uitgeoefend door een slaaf; het was echt slavenwerk. Dat is precies ook wat hier beschreven wordt. Men zat daar nu aan, men zou de maaltijd gaan gebruiken, en niemand had het gedaan. Maar Jezus deed het wel en bewees daarmee zijn gezindheid. Hij had zijn klederen afgelegd, een linnen doek genomen en zichzelf daarmee omgord. Vervolgens goot Hij water in een waskom en begon Hij de voeten van de discipelen te wassen en af te drogen met de linnen doek waarmee Hij was omgord. In deze verzen wordt beschreven dat dit inderdaad het gebruik was: voorafgaand aan de maaltijd werden de voeten gewassen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2052" title="Speel af vanaf 34:12">▶ 34:12⟨/button> ⟨span>Simon Petrus' Onbegrip over het Werk Dat de Heer aan Hem Moet Doen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hij dan, Jezus, kwam bij Simon Petrus en deze zei tot Hem: "Heer, wast U mijn voeten?" De nadruk ligt daar op "U", niet zozeer op "mijn". Wast Ú mijn voeten? U, de Heer, doet U slavenwerk? Het is weer typisch Simon Petrus die zich op deze wijze uitlaat. Tot dusver was er geen woord gesproken, of in ieder geval wordt er niets over gezegd, maar nu komt Hij bij Simon Petrus en die laat zich zo uit.⟨/p>
⟨p>Jezus antwoordde en zei tot hem: "Wat Ik doe, weet jij op dit moment niet, maar je zult het weten na dezen." Hieruit blijkt al dat wat Jezus doet niet zomaar alleen maar een gewone voetwassing is. Want daarvan wist iedereen wel waarom je dat deed: voorafgaand aan de maaltijd worden de voeten gewassen. Nu heeft Petrus dus aanmerkingen op het feit dat Jezus dat doet. En dan geeft de Heer als antwoord: "Jij begrijpt het helemaal niet. Jij weet niet wat Ik nu op dit moment doe, maar je zult het weten na dezen."⟨/p>
⟨p>Dit onderstreept precies waar we het zojuist al even over hadden. Dit is typologie. Het gaat niet zomaar over een voetwassing voorafgaand aan de maaltijd; het gaat over de betekenis die Petrus ontging en die hem pas later duidelijk zou worden. Dat komt ook omdat wat hier gebeurt, verwijst naar Jezus' dienst na dezen. Wat hier gebeurde, was een plaatje van wat later zou gebeuren, namelijk als de Heer Jezus in de bovenzaal, in het hemels heiligdom is. Dan zou Hij daar een dienst gaan uitoefenen. Daarover moeten we het natuurlijk hebben. Dat wil zeggen: na de opstanding en na de hemelvaart. Dat valt bij Johannes trouwens allemaal op één dag. Pinksteren ook nog trouwens; de opstanding, de hemelvaart en Pinksteren op één dag. Dat is echt waar! We zullen het daar bij de bespreking van Johannes 20 zeker nog over hebben.⟨/p>
⟨p>Dit zevende vers van Johannes 13 maakt al duidelijk dat dit niet zomaar een reiniging was; dit heeft een diepere betekenis. Petrus ontging het en de Heer neemt het hem niet eens kwalijk. De Heer zegt: "Je kunt het eigenlijk ook niet begrijpen, jij weet het niet." Maar Hij zegt erbij: "Na dezen wel." Waarom na dezen? Omdat wat Ik doe ook een plaatje is, een illustratie van wat er na dezen gebeurt.⟨/p>
⟨p>En dan Petrus, ook inderdaad ten voeten uit — een leuke woordspeling hier. Petrus zei tot Hem: "U zult mijn voeten absoluut niet wassen tot in de aeon!" "In geen duizend jaar", zouden wij zeggen. "Tot in eeuwigheid" staat er dus eigenlijk niet, maar "in geen duizend jaar". Dat is wel een aardige, want die toekomende aeonen duren natuurlijk ook duizend jaar. Maar eigenlijk is het ook — kijk, de Heer had gezegd: "Je begrijpt het nu niet op dit moment, maar je zult het weten na dezen." En wat zegt Petrus nu? "U zult mijn voeten absoluut niet wassen tot in de eeuw." Dat wil zeggen: nu niet, maar na dezen evenmin. Nooit!⟨/p>
⟨p>Jezus antwoordde hem: "Als Ik jou niet zou wassen, heb je geen deel met Mij." Opnieuw is dit een bevestiging van waar we het over hebben: dit heeft een diepere betekenis en is niet louter een wassing. Als Ik jou niet zou wassen, heb je geen deel met Mij. Let op, er staat: "heb je geen deel met Mij". Hij zegt niet: "heb je geen deel aan Mij". Dat is een groot verschil. Dat is trouwens leuk; kijk eens hier naar de Griekse tekst. Het geldt voor maar heel weinig woorden, maar hier zie je een woord en op zijn Grieks staat daar: "met". En weet u wat dat betekent? Met! Het is grappig dat het Grieks hier exact hetzelfde is als het Nederlands. Je schrijft het zelfs nog hetzelfde ook: een 'm', een 'e' en een 't'. En het heeft ook nog dezelfde betekenis.⟨/p>
⟨p>Het gaat inderdaad om dat voorzetsel "met". Heb je geen deel met Mij? Het idee is: voorafgaand aan de maaltijd werden de voeten gewassen. Zonder dat kun je geen deel nemen aan de maaltijd. De Heer zegt: "Als Ik jou niet was, dan heb je geen deel samen aan de maaltijd." Waar het van spreekt, is dat dit een type is van Christus' tegenwoordige reinigende werk. En nu komt het — en dat heb ik tot dusver eigenlijk nog niet genoemd: dat water is een beeld van het Woord. Het waterbad van het Woord. Het is noodzakelijk om inderdaad met de Heer aan tafel te zitten en om deel te hebben aan de zegeningen van de hemel daarboven, om die te genieten. Dat kan alleen als Hij Zijn werk aan jou kan doen, en dat is het water — niet het waterband, maar het waterbad van het Woord. Waterband is weer wat anders. Ik heb trouwens ook wel een band met water, maar dat is weer wat anders.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2476" title="Speel af vanaf 41:16">▶ 41:16⟨/button> ⟨span>Efeze 5: het Heiligende en Reinigende Waterbad van het Woord⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Efeze 5. Laten we daar eens naartoe gaan. Je zou zeggen: dat is een heel ander verband, want daar gaat het namelijk over het huwelijk. Er worden daar instructies gegeven, gericht aan de mannen. En dan staat er: "Mannen, heb jullie vrouwen lief, zoals ook Christus de ekklesia liefheeft en zichzelf overlevert ten behoeve van haar." Ook hier, even los van het feit dat hier de mannen worden aangesproken: die mannen hebben al het voorbeeld van Christus die de ekklesia liefheeft.⟨/p>
⟨p>De ekklesia, dat is dus de vergadering. Dat staat in de NBG-vertaling en in de Statenvertaling als 'de gemeente', maar het is de ekklesia. Ik moet daar nog iets bij zeggen. De ekklesia is de vergadering van gelovigen. Ook dat is weer een wat verwarrende term natuurlijk, maar ik bedoel het nu niet als genootschap, als sekte of als stroming binnen de christenheid. Het is gewoon wat het is: het samenkomen, de vergadering van de gelovigen. De ekklesia is niet 'de gelovigen' of het totaal van alle gelovigen; nee, het is de vergadering van gelovigen wanneer de gelovigen vergaderd zijn. Je kunt natuurlijk zeggen: Christus heeft de gelovigen lief. Dat is waar, maar dat staat hier niet. Hij heeft de vergadering lief. Dat wil zeggen: hij houdt ervan, hij ziet het graag dat de gelovigen samen zijn. Hij houdt daarvan. Want je kunt zeggen: hij heeft de gelovigen lief, en dat is waar, maar hier staat dat hij de vergadering liefheeft. Dat wil zeggen: wanneer de gelovigen bij elkaar zijn. En hij levert zich daar helemaal over ten behoeve van haar, van die ekklesia.⟨/p>
⟨p>Let op, ik wijs hier al even op de overeenkomst met wat er in die bovenzaal gebeurde: de Heer die zijn klederen aflegt, zijn linnen doek omdoet en zich helemaal overgeeft voor de zijnen daar in die bovenzaal. Maar daar houdt de overeenkomst niet op, want er staat in vers 26: "opdat hij haar", de ekklesia, "zou heiligen". Dat doet hij dus. Dat werk van heiliging is niet het werk wat we zelf doen; dat is zelfheiliging, oftewel schijnheiliging. Dat is geen echte heiliging. Hij heiligt. En hoe heiligt hij? Wel, door haar te reinigen in het waterbad. En wat is dat waterbad? Dat is zijn uitspraak, dat wil zeggen: zijn woord. Rhema. Niet logos, maar het ligt er heel dichtbij. Het is dat wat hij uitspreekt. Het woord dat de Heer spreekt, is reinigend en ook heiligend.⟨/p>
⟨p>Hoe reinigt de Heer de ekklesia als de gelovigen samen zijn? Dat doet hij door wat hij spreekt. Zijn woord, zijn belofte ook. Het gaat er ook om, niet wat die ekklesia voor zichzelf moet doen, helemaal niet. Die gelovigen zijn bij elkaar. Daar houdt Christus van en wat geeft hij? Hij geeft zijn woord. En wat doet dat woord? Dat woord heeft een heiligende werking — dat wil zeggen: het zet apart — maar ook een reinigende werking.⟨/p>
⟨p>Ja, let trouwens op: het gaat hier over het waterbad en dat gaat niet over het bloed. Kijk, de werking van het bloed is eenmalig. Ik bedoel, als je een gelovige bent, dan ben je geheiligd door het bloed. Dat is één keer. Je hebt namelijk door zijn dood en opstanding, doordat hij zich gaf aan het kruis, nieuw leven ontvangen. Dat ontvang je één keer; dat is eenmalig. De werking van dat bloed is eenmalig. Maar hier gaat het niet over de heiliging en de reiniging van bloed. Dat is een eenmalige zaak. Hier gaat het over de heiliging en reiniging van het waterbad, en dat is zijn woord. En dat is niet eenmalig. Dat water, dat is namelijk Christus' woord, dat wat hij uitspreekt. Kijk, en dat is iets wat voortdurend plaatsvindt zolang we in de wereld zijn. Hij heeft de zijnen lief die in de wereld zijn. Ja, zolang je in de wereld bent, word je gewoon ook iedere keer weer vies. Dat is geen enkel probleem hoor, want de Heer doet namelijk zijn reinigende werk. En dat is zijn woord.⟨/p>
⟨p>Door water — dat wil zeggen: zijn woord — reinigt hij onze voeten. De voeten zijn een type, een beeld dat onze wandel representeert. Dat lijkt me nogal duidelijk. We gaan door deze wereld, dat is onze wandel, en door onze wandel worden we bevuild. We worden besmet door de dingen van de wereld. No problem, dat hoort erbij. Net zo goed als wanneer je in de dagen van de Heer Jezus een reis maakte en je met je blote voeten in je sandalen liep; dan werden je voeten vies. Het is geen enkel probleem, maar als je aan de maaltijd zat, moesten ze gereinigd worden. Nou, en dat is wat de Heer deed en ook garandeert als de gelovigen samen zijn. Wanneer de ekklesia samen is in zijn naam, wel, wat er dan gebeurt is: hij spreekt zijn woord. En door dat woord worden de gelovigen, wordt de ekklesia gereinigd. De voeten worden gereinigd. Dat doet hij dus, van alles wat we in de wereld tegenkomen, ook in onze gedachten, in welke zin dan ook.⟨/p>
⟨p>Welke verontreiniging we ook oplopen, het is zijn woord dat ons helemaal weer schoonmaakt. Waarom? Om deel te hebben met hem. Om dus dat deel samen te hebben, de gemeenschap aan zijn tafel. Ik bedoel: om deel te hebben aan de dingen van hem waar hij van geniet en om met hen dat deel te genieten. Wel, de voorwaarde is dat hij ons daarvoor reinigt. Hij reinigt, hij heiligt en dat doet hij door zijn woord. Absoluut. Dus daar kun je je ook helemaal aan toevertrouwen, want hij doet dat namelijk.⟨/p>
⟨p>Dit beschrijft dus de liefde die de Heer heeft voor ons als gelovigen individueel, maar meer nog ook voor de gelovigen samen. Want hij heeft de ekklesia lief en hij geeft zich daarin volledig over om dat deel daar in de bovenzaal met hem te genieten. Dus wat ik eigenlijk daarmee ook wil zeggen, is dat wat je hier beschreven vindt in Johannes 13 een plaatje is van de tegenwoordige tijd: dat Christus daarboven is en wij met hem zijn, en dat we het deel van hem ook genieten. Wat daarvoor nodig is, dat doet hij.⟨/p>
⟨p>Er staat trouwens in Efeze 5 nog iets achter: "opdat hij zelf de ekklesia voor zichzelf glorieus zou presenteren", daar heb je weer de ekklesia, "zonder vlek of rimpel of iets dergelijks, maar opdat zij zou zijn heilig en smetteloos." Dat staat trouwens in de NBG-vertaling als 'stralend'. Hij maakt de ekklesia glorieus. Hij doet ons stralen. En dat doet hij door zijn woord aan ons te geven, zijn belofte. Is dat niet gewoon onze ervaring? Als we bezig zijn met zijn woord en je hoort zijn belofte, en wie hij is, hoe groot hij is en hoe solide het is wat hij spreekt, dan maakt dat toch blij? Dan doet je dat toch stralen? Nou, dat is wat hij doet. Zijn woord heeft die reinigende werking. En wat je in de wereld ook allemaal tegenkomt en waardoor je misschien ook belast wordt of verontreinigd wordt: nou, geen probleem, hij wast je daar helemaal van schoon. En die wandel in de wereld is geen enkel probleem. Als we daar in die bovenzaal zijn en dat deel van hem en met hem genieten, dan is hij degene die ons daar helemaal voor gereedmaakt door ons geconfronteerd te laten worden met wat hij toezegt.⟨/p>
⟨p>Let op: het is zijn heiliging. Hij heiligt, hij reinigt en er staat dat hij de ekklesia voor zichzelf glorieus zou presenteren. Stel nou eens de vraag: wat doet de ekklesia in deze verzen? Antwoord: niets. Ja, ze zijn bij elkaar in zijn naam en ze verwachten het dus van hem. Maar als je het van hem verwacht, dan doet hij ook alles. En hij geeft ook zijn belofte. Want kijk, op het moment natuurlijk dat mensen te horen krijgen van "dit moet jij doen" en "dat moet je doen" en "dat mag je niet doen"...⟨/p>
⟨p>Daar word je niet glorieus en stralend van. Weet je wat ons doet stralen? Wanneer je Zijn uitspraak hoort en verneemt, namelijk wat Hij doet. Dat maakt een mens blij. Het doet je stralen en het reinigt ons ook.⟨/p>
⟨p>Ik vind dit zo’n schitterende beschrijving van wat de Heer vandaag doet. Hij geeft Zijn woord. En door dat woord, vooral door Zijn belofte, worden wij volledig geheiligd en gereinigd. Dat is allemaal Zijn werk. Daarmee hebben we precies beschreven wat we ook geïllustreerd vinden in Johannes 13: wat de Heer vandaag doet.⟨/p>
⟨p>Hij is daar nu weliswaar bij de Vader, maar Hij zet Zich ook in. Hij pleit voor ons, Hij behartigt onze belangen en wat geeft Hij? Precies wat we nodig hebben: Zijn uitspraak, Zijn belofte.⟨/p>
⟨p>Simon Petrus is nog niet helemaal overtuigd, want hij reageert nog in vers 9. Ik stel echter voor — want ik zie dat het inmiddels negen uur is en we op dit tijdstip precies bij vers 9 zijn aangekomen — dat het tijd is om even te pauzeren. Straks gaan we verder met de reactie van Simon Petrus.⟨/p>
⟨p>Goed, dan zullen we nog even verder gaan, vrienden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3251" title="Speel af vanaf 54:11">▶ 54:11⟨/button> ⟨span>Het Onderscheid Tussen de Eenmalige Totale Reiniging en de Voortdurende Voetwassing⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We hadden het er zojuist over dat de Heer zei — nadat Petrus absoluut geweigerd had dat Jezus hem zou wassen — dat als hij dat niet laat doen, hij geen deel met Hem heeft. Dat is eigenlijk de gedachte: het is niet dat Petrus iets móést doen, maar dat hij iets zou láten doen. Dat was de boodschap.⟨/p>
⟨p>Ik heb dat geïllustreerd aan de hand van Efeze 5, over wat Christus vandaag met de ekklesia doet. Hij zet Zich in voor haar geheel en levert Zichzelf over ten behoeve van haar; dat is Zijn liefde. Dat spreekt, net zo goed als Johannes 13, van het werk dat de Heer vandaag doet. Hij is weliswaar boven in de bovenzaal, maar Hij zet Zich in — niet voor de wereld, alles op zijn tijd, maar nu voor de ekklesia — en Hij heiligt en reinigt haar door Zijn woord.⟨/p>
⟨p>Nadat de Heer dat tegen Petrus gezegd heeft, krijg je de reactie van Simon Petrus: "Heer, niet alleen mijn voeten, maar ook de handen en het hoofd." Waarmee hij meteen aangeeft dat hij het nog steeds niet had begrepen, namelijk waar het werkelijk over gaat. Jezus zei tot hem: "Wie gebaad is (dat wil zeggen: wie een bad heeft genomen), heeft het niet nodig dan alleen de voeten te wassen." Als je al gewassen bent, dan hoef je niet meer opnieuw gewassen te worden, behalve dan de voeten. Hij is als geheel rein. "En," zegt de Heer, "jullie zijn rein, maar niet allen."⟨/p>
⟨p>Kijk, en hier zie je meteen weer geïllustreerd waar we het over hadden: die eenmalige reiniging heeft al plaatsgevonden. Dat is een feit. Merk je trouwens ook op dat wat de Heer hier aangeeft, ook meteen bewijst dat het niet zomaar om een fysieke reiniging van die voeten gaat voor de deelname aan die maaltijd? Nee, Hij heeft het over een complete reiniging. Hij zegt: "Wie gebaad is, die heeft het niet nodig dan alleen de voeten te wassen, maar hij is als geheel rein. En jullie zijn rein, maar niet allen." Dat wil zeggen: Hij doelt op Judas. De Heer bedoelt dit dus zinnebeeldig, dat lijkt me duidelijk.⟨/p>
⟨p>De totale reiniging was reeds een feit, maar de reiniging van de voeten blijft voortdurend nodig. Wij hebben onze wandel in deze wereld en wat doet de Heer? Wel, Hij reinigt ons daarvan. Dat is heel praktisch en dat is iets wat voortdurend plaatsvindt. We zijn als geheel rein, maar door onze wandel in de wereld worden we voortdurend verontreinigd. De Heer is degene die door Zijn woord ons reinigt, heiligt en apart zet. Hij doet ons stralen en maakt ons glorieus. Hij geeft een kracht en doet ons bestand zijn; Hij geeft ons weerstand. Dat woord is gewoon alles wat wij als gelovigen nodig hebben om dat deel met Hem in de bovenzaal te genieten. Om alles wat Hij heeft ontvangen en wat Hij te delen heeft met ons, om daar klaar voor te zijn. Om de vrede, het genot, die maaltijd en die gemeenschap met Hem te beleven, is het nodig dat Hij ons voortdurend attendeert op wie Hij is.⟨/p>
⟨p>Wat Hij doet, is ons confronteren met Zichzelf. "Dat doe Ik, dat ben Ik, dat ga Ik doen." Zonder enige vraag van: "Wat doe jij?" Wat Hij doet is: "Laat dat gewoon Mij doen." Die totale reiniging wat Petrus hier voorstelt — "reinig me dan helemaal" — dat is helemaal niet nodig. Dat is eenmalig; je bent rein. Denk er alleen om: je voeten, die zouden gereinigd worden. En dat doe Ik. Dat is Mijn werk.⟨/p>
⟨p>Dat is dus eigenlijk, als je de vraag stelt wat de Heer vandaag doet: Hij zet Zich in. Hij behartigt onze belangen. Hij is onze voorspraak — dat betekent niet onze advocaat hoor, maar Hij behartigt onze belangen voor ons. Hij zet Zich in. Hij geeft Zijn woord en Hij heeft ons lief. Dat is wat Hij doet aan ons. Dat is dus Christus' dienst aan ons vandaag. "Jullie zijn rein," zegt Hij, "maar niet allen."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3593" title="Speel af vanaf 59:53">▶ 59:53⟨/button> ⟨span>Het Overleveren van de Mensenzoon en Gods Ultieme Plan met Judas⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In zijn totaliteit als geheel zijn jullie niet allemaal rein. Judas hoort daar namelijk niet bij. En kijk, we hebben het nu helemaal niet over de vraag over het uiteindelijke lot van Judas. Want zoals we zojuist in de pauze al overwogen: God heeft een plan met heel de wereld en dus ook met Judas. Het hele idee dat het met Judas nooit meer goed zou komen, wat natuurlijk onvoorstelbaar is... notabene Judas is degene geweest door wie de Heer aan het kruis kwam. Maar dat kruis, dat was voor heel de schepping, dus inclusief Judas. Het is toch bizar om te denken dat dat voor iedereen was, behalve voor Judas.⟨/p>
⟨p>Er is trouwens nog een tekst die in dat verband wel eens wordt aangehaald. Dat staat niet in Johannes' evangelie, maar wel in Mattheüs, Marcus en Lukas. Daar zegt de Heer dat de Zoon van de mens, de Ben Adam, overgeleverd moet worden. Maar wee de mens door wie hij wordt overgeleverd! Ik haalde het voor de pauze ook al even aan. Er staat bij: het ware hem beter als hij niet geboren was. Men haalt dat vaak aan om te zeggen dat Judas beter niet geboren had kunnen worden; dat zijn geboorte eigenlijk een noodlot was. Dat zou dan betekenen dat het met Judas nooit meer goed komt. Maar dat is helemaal niet de gedachte.⟨/p>
⟨p>Als Jezus zegt: "Maar wee de mens door wie hij wordt overgeleverd! Het ware hem beter als hij niet geboren was", dan gaat het over Judas zelf. Judas dácht dat namelijk. Dat is precies ook de reden waarom hij zichzelf van kant maakte: hij vond dat het beter was dat hij nooit geboren was geweest. Op een gegeven moment komt hij tot inzicht en merkt hij wat hij gedaan heeft. Hij had Jezus overgeleverd juist om Hem te provoceren, om Zich te tonen en Zich te manifesteren als Messias. Toen hij merkte dat dat niet leidde tot wat hij had beoogd, was hij compleet wanhopig. Iemand die een eind aan zijn leven maakt, is echt wanhopig; die denkt dat het beter is dat hij nooit geboren was geweest. Dat is de gedachte van zo iemand. Het ware hem beter als hij nooit geboren was geweest. Niet: het was voor de Heer Jezus beter als hij nooit geboren was. Nee, het was voor hemzelf, voor Judas, in zijn eigen beleving beter geweest als hij nooit geboren was. Judas dacht: "Was ik maar nooit geboren." Dat is een heel andere gedachte.⟨/p>
⟨p>Het was een enorm drama wat zich in die nacht en in die week heeft afgespeeld. Judas, die eerst plannen opvat om Jezus te provoceren, zodat Hij Zich als Messias en Heerser zou ontpoppen om eindelijk Zijn macht te laten gelden... dat valt helemaal in duigen. Dat is de eerste desillusie. Als hij dan vervolgens merkt dat door zijn toedoen Jezus uiteindelijk gekruisigd zou gaan worden, is hij compleet wanhopig. Dan denkt hij inderdaad: ik had beter nooit geboren kunnen worden. Wat iemand dan in het uiterste geval doet, is een eind aan zijn leven maken. Dat is wat hij deed, maar dat was zijn duisternis.⟨/p>
⟨p>En dan denk ik eraan: wat zal er gebeuren als ooit Judas op zal staan bij de Grote Witte Troon? Dan komt hij trouwens oog in oog te staan met Hem, met zijn Redder. Zijn Rechter, ja, maar ook zijn Redder. Als dat licht dan door zal breken... Judas? Judas? Ik heb die gedachte wel eens vaker gehoord dat Judas ook gewoon op een van de twaalf tronen zal zitten, maar die plaats is bij hem komen te vervallen en is weer ingenomen door Matthias. Die twaalfde plaats van Judas kwam te vervallen en de vacature die toen ontstond, is vervolgens door een ander ingenomen. Ik geloof niet dat dat voor Judas is weggelegd.⟨/p>
⟨p>Jullie zijn rein, maar niet allen. Ja, en er staat trouwens nog bij over wie het gaat. In dit gezelschap was het misschien nog niet met name genoemd, maar Johannes doet dat nu wel. Want alleen in dít gezelschap was het nog niet duidelijk. Laat ik even verder lezen. Over Judas zullen we het later zeker nog wel hebben, dus ik stel voor dat we dit even parkeren voor een later tijdstip. "Want hij, Jezus, wist wie hem overlevert." Let op dat dit in de tegenwoordige tijd staat. Dat zie je in de interlineair aan het verticale streepje voor "overleveren". Dat betekent dus dat hij bezig was Hem over te leveren. Een paar dagen eerder had hij het plan opgevat om dat te gaan doen, en nu, deze nacht, zou hij dat daadwerkelijk uitvoeren. Als ze eenmaal de bovenzaal zouden hebben verlaten, zouden ze vervolgens via het Kiedrondal weer naar de Olijfberg gaan, naar Gethsemane. Daar zou hij Jezus inderdaad aanwijzen aan die enorme legerschare van de Romeinen. Hij wist wie Hem bezig was over te leveren. Zo zou je het eigenlijk in het Nederlands moeten zeggen. En daarom zei Jezus: "Jullie zijn niet allen rein."⟨/p>
⟨p>Overigens nog iets: ik heb hier "overleveren", maar in de NBG-vertaling en de Statenvertaling wordt dit woord, als het over Judas gaat, meestal vertaald als "verraden". Dat is niet het woord wat er staat. Judas heeft Jezus overgeleverd. Dat daar ook verraad achter zit, is misschien wel waar, maar dat is niet het woord wat gebruikt wordt. Kijk, wat Judas natuurlijk gedaan heeft, is dat hij uit de school geklapt heeft. "Verraden" zeg ik even aarzelend. Jezus had in besloten kring gevraagd: "Wie zeggen de mensen dat ik ben?" En dan is het Petrus die zegt: "U bent de Christus, de Zoon van de levende God." Jezus bevestigt dat en verbiedt hen vervolgens ten strengste om dat te zeggen. Maar later, in de ochtend, als Jezus voor het Sanhedrin staat, verklaart hogepriester Kajafas onder ede: "Ik zeg je, ben jij de Christus, de Zoon van de levende God?" Toen moest Jezus wel antwoorden, want het was een vraagstelling onder ede.⟨/p>
⟨p>Hoe wist Kajafas dat? Het was door Jezus immers ten strengste verboden om dat op dat moment al rond te vertellen. Het antwoord is: dat heeft Judas tegen het Sanhedrin of tegen de overpriesters gezegd. Door Hem daartoe te forceren, moest Jezus nu zeggen: "Ja, dat ben ik." Judas had gedacht dat Jezus Zich bij die gelegenheid als de Messias zou openbaren en manifesteren. Het idee van verraad zit er wel in, of uit de school klappen, maar dat is niet het woord dat hier gebezigd wordt. Het gaat erover dat hij Hem overlevert. Zelfs voor een geldbedrag is Hij overgeleverd aan het Sanhedrin.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4206" title="Speel af vanaf 01:10:06">▶ 01:10:06⟨/button> ⟨span>Jezus Neemt Zijn Plaats Weer in als de Leraar en de Heer⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Vers 12. Toen hij dan hun voeten had gewassen – inmiddels is dat achter de rug – staat er dat hij de klederen nam die hij eerst had afgelegd en weer achterover leunde en plaatsgenomen had. Zo zeg je dat in het Nederlands, want dan ga je weer op je plaats zitten, maar dat is niet het idee. Er staat hier in het Grieks gewoon letterlijk een woord dat 'achteroverleunen' betekent. Dat is wat er gebeurde: men lag aan tafel.⟨/p>
⟨p>Toen zei hij tegen hen: "Weten jullie wat ik met jullie gedaan heb?" Tegen Petrus had hij zojuist al gezegd dat hij het op dit moment nog niet begreep, maar dat hij het 'na dezen' zou begrijpen. En nu vraagt hij het aan het hele gezelschap: "Weten jullie wat ik met jullie gedaan heb?"⟨/p>
⟨p>Hij zegt: "Jullie roepen mij luid de leraar en de heer." En terecht zeggen jullie dat, want ik ben het. Men geneerde zich in die kring zeker niet om hem inderdaad de leraar en de heer te noemen. Ik moet er trouwens bij zeggen: in de NBG-vertaling staat, en ik denk in de Statenvertaling ook: "Jullie noemen mij" of "Gij noemt mij". Maar hier staat in het Grieks toch echt een woord dat 'luid roepen' betekent. Niet alleen maar noemen, maar luid roepen. Het is hetzelfde woord dat een paar verzen later, in vers 38, ook weer gebruikt wordt door Johannes. Maar dan gaat het over het kraaien van de haan. Dat is hetzelfde woord: luid roepen. Het is eigenlijk een luid en duidelijk geluid laten horen; een mens roept, een haan kraait.⟨/p>
⟨p>Daar zullen we het, als we in vers 38 zijn, nog wel even over hebben. Want wat die haan in de ochtend natuurlijk kraait, dat is: opstanding! Dat is ook precies het symbool. Opstaan! Hij roept dat de nacht voorbij is en hij roept om op te staan. Dat is ook de reden dat de haan het symbool is op de kerktoren: hij roept om op te staan. Het is in feite een aankondiging van een nieuwe dag. Het wordt licht, de dag breekt aan. "Ontwaakt, gij die slaapt, en sta op uit de doden!" Dat is eigenlijk wat de haan roept.⟨/p>
⟨p>Nou goed: "Jullie roepen mij luid de leraar en de heer." En Jezus bevestigt dat. Hij zegt: "Terecht zeggen jullie dat, want ik ben dat." Trouwens, 'de leraar en de heer'... Ik heb dat vanavond al in allerlei toonaarden en via verschillende aanvliegroutes gezegd, maar dat is feitelijk pas de waarheid na zijn opstanding. Toen is hij door God gemaakt tot Heer en Christus. Hij werd vernederd, hij heeft zich vernederd tot de dood van het kruis, en daarna heeft God hem de naam gegeven boven alle namen, opdat in de naam van Jezus alle knie zou buigen en alle tong zou belijden: "Jezus is Heer." Kurios, ja.⟨/p>
⟨p>Dat woord staat dus in Handelingen 2 vers 36, waar ik hier ook naar verwijs: "God heeft hem, die jullie gekruisigd hebben," zegt Petrus daar, "tot Heer en tot Christus gemaakt." Dat gaat juist over die ultieme en definitieve waarheid die in zijn opstanding gloorde.⟨/p>
⟨p>Nu zegt de Heer: "Indien dan ik, de heer en de leraar, van jullie de voeten was..." Kijk, weer zijn positie: hij is de heer, hij is de onderwijzer. En dat is zijn dienst vandaag.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4487" title="Speel af vanaf 01:14:47">▶ 01:14:47⟨/button> ⟨span>Elkaar de Voeten Wassen: Dienende Liefde Bewijzen in Plaats van de Oren Wassen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"Jullie zijn ook verschuldigd van elkaar de voeten te wassen." Dat is vervolgens het commentaar. De Heer zegt: "Ik doe dat, en jullie zijn dat ook verschuldigd van elkaar de voeten te wassen." Dat kan trouwens heel letterlijk. Ik heb begrepen dat het in de Oosterse kerk een gewoonte is die men bij specifieke gelegenheden ook doet, waarbij men elkaar de voeten wast. Men baseert dat dan op deze instructie: "Jullie zijn verschuldigd elkaar de voeten te wassen."⟨/p>
⟨p>Dat kan letterlijk het geval zijn. Paulus haalt het in 1 Timotheüs 5 vers 10 ook aan, wanneer hij het over de wat oudere weduwen heeft. Hij zegt daar dat ze gastvrij zijn en de voeten van de heiligen wassen. In die dagen en omstandigheden was dat soms letterlijk het geval: dat je je huis openstelt en bereid bent de voeten van degenen die bij jou op bezoek komen te wassen. Dat kan dus letterlijk, maar dat is natuurlijk niet in de eerste plaats de gedachte.⟨/p>
⟨p>Nog een voorbeeld: wij hebben in het Nederlands de uitdrukking "iemand de oren wassen". Dat heeft eigenlijk precies de tegenovergestelde betekenis. De voeten wassen is een daad van nederigheid, maar de oren van een ander wassen is juist wat je doet wanneer je een ander overtroeft of overheerst. Dat is precies het tegenovergestelde. Als jij mij de oren wast, dan stel je je op als heer. Dat wil zeggen: "Jij moet doen wat ik zeg." De voeten wassen is juist een daad van nederigheid; dus niet heersen. Elkaar de voeten wassen betekent niet heersen, maar elkaar van dienst zijn.⟨/p>
⟨p>En als u het de Heer vraagt: de beste en de mooiste dienst die je elkaar kunt bewijzen, is de ander wijzen op Zijn belovende en reinigende Woord. Niet wat de ander moet doen, want heel veel prediking is in feite "de oren wassen". Er wordt je verteld wat jij moet doen. De voeten wassen is niet je opstellen als heer of heersend voorschrijven wat de ander moet doen, maar je wijst op wat Hij doet. Dan stel je je ten dienste. Je eist niet, maar je offreert. Je bent de ander dan met recht van dienst. Dat is dienend, en de grootste dienst die je een ander kunt bewijzen, is te wijzen op wie God is, wat Hij doet en wat Hij belooft. Dat is precies het tegenovergestelde van de ander de oren wassen.⟨/p>
⟨p>Want, zegt de Heer: "Ik heb jullie een voorbeeld gegeven, opdat zoals Ik doe met jullie, ook jullie zouden doen." Let op, er staat niet "wat" Hij doet met jullie, maar "zoals" Ik doe met jullie. Wat Hij aan ons doet, kunnen wij aan elkaar natuurlijk niet doen. Dat is Zijn unieke werk; Hij is het die Zijn Woord geeft. Maar wat we wel kunnen doen, is zoals Hij deed en doet met ons: dat wij elkaar opofferen in liefde en de ander van dienst zijn in diezelfde geest. Voelt u aan wat ik ermee bedoel? Dat "zoals" duidt aan: in dezelfde houding, in dezelfde gesteldheid, in dezelfde attitude — in opofferende liefde, zoals vers 1 daar al over sprak. Dezelfde liefde die Hij bewees.⟨/p>
⟨p>Want dat zegt Hij ook in vers 16, en Hij leidt dat heel plechtig en sterk in: "Amen, amen," of "voorwaar, voorwaar, Ik zeg jullie: een slaaf is niet groter dan zijn heer, noch een afgevaardigde groter dan die hem zendt." Dat lijkt me nogal duidelijk. Welnu, Hij is de Heer. Als Hij zich al zo inzette en zich als een slaaf heeft vernederd om Zijn liefde te bewijzen, hoezeer dan wij als slaven? Hij is de Heer en wij behoren Hem toe. Hij zegt: "Een slaaf is niet groter dan zijn heer, noch een afgevaardigde groter dan die hem zendt. Indien jullie deze dingen weten, gelukkig zijn jullie indien jullie ze ook zouden doen."⟨/p>
⟨p>Het is één ding om het natuurlijk te weten, maar als je dat verder voor kennisgeving aanneemt en daar geen les uit trekt, dan heb je er helemaal niets aan. Dat geldt trouwens voor heel veel rijkdom die je hebt: als je die niet aanspreekt, heb je er in de praktijk niets aan. Als je gelukkig wilt zijn, laat ons deze dingen dan ook inderdaad doen. Laat je leiden door die liefde en door Zijn Woord.⟨/p>
⟨p>De tekst gaat natuurlijk nog verder, maar ik stel voor dat we het hier even bij laten en de volgende keer in vers 18 verdergaan. De gesprekken in de bovenzaal gaan nog uitgebreid verder, maar nu bij vers 17 is de episode van de voetwassing en de betekenis daarvan afgesloten. Ik stel voor dat we de volgende keer daar de draad weer oppakken.⟨/p>
⟨p>Wat betreft die voetwassing hoop ik in elk geval duidelijk gemaakt te hebben dat wat hier beschreven wordt als historie — in de nacht dat Jezus werd overgeleverd — een schitterend plaatje is van wat Hij vandaag aan ons doet: de geweldige, reinigende kracht van Zijn Woord in ons leven. Dat lijkt me een geweldige les. Als er iets is wat ons opbeurt en reinigt en schoonmaakt, dan is het dat wel. Zullen we het daarbij laten voor vanavond?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4958" title="Speel af vanaf 01:22:38">▶ 01:22:38⟨/button> ⟨span>Afsluiting en Dankgebed: de Actieve Dienst van Onze Heer in de Hemel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik stel voor dat we afsluiten met dankgebed.⟨/p>
⟨p>Trouwe God en Vader, we danken u dat we zo onze ogen mogen oprichten naar boven. Daar is onze Heer. Daar is het Hoofd. Daar is Hij die tot de Vader is teruggekeerd. Daar is Hij verborgen; voor ons ook verborgen, voor de wereld verborgen. Maar wat is het geweldig om te weten dat Hij daar is en wacht, maar ook actief wacht. Dat Hij zich nu ook inzet, dat Hij zich toewijdt, dat Hij onze Voorspraak is en onze belangen behartigt.⟨/p>
⟨p>Heer, we danken u voor dat geweldige woord dat Hij geeft en waardoor Hij ons ook reinigt en doet stralen. Heer, wat is het geweldig om dat woord op ons te laten inwerken en dat we dat werk van Hem ook aan ons laten gebeuren, zodat we met Hem ook die gemeenschap mogen beleven. Wij danken u voor de rijkdommen die Hij daar in de bovenzaal met ons deelt, om die ook te genieten, om dat geluk te beproeven en die vreugde samen te smaken.⟨/p>
⟨p>Heer, we danken u voor dit samenzijn ook, dat we dit zo met elkaar mochten overleggen en overdenken. En we danken u dat we van u nooit te groot denken en dat we alles, maar dan ook werkelijk alles, van u volkomen kunnen verwachten. We danken u dat we daarin ook nooit teleurgesteld kunnen raken. Wat een Heer, wat een rijkdom, wat een God! Zo, in dat vertrouwen, dragen we elkaar ook bij u op.⟨/p>
⟨p>Amen.⟨/p>