⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik op Johannes 12 en Uitkomen voor Je Geloof⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We pakken de draad weer op, alsof er helemaal geen feestdagen of jaarwisseling achter de rug liggen. We zijn inmiddels aangeland bij de 43e studie van het Johannes-evangelie en we waren ergens aan het einde van Johannes 12 gearriveerd. Dat betekent dat we vanavond — daar ben ik vrij zeker van — ook zullen beginnen met hoofdstuk 13. Dat is een hele nieuwe groep hoofdstukken die we dan zullen binnentreden.⟨/p> ⟨p>De laatste verzen die we de vorige keer hebben besproken luidden: "Toch geloofden velen in hem", ondanks de massieve afwijzing. En: "Toch geloofden velen in hem, evenals ook uit de oversten." Maar, zo staat er dan: "Vanwege de Farizeeën beleden zij het niet, opdat zij niet uit de synagoge gezet zouden worden. Want zij hadden de heerlijkheid van mensen meer lief dan de heerlijkheid van God." Ik zal straks nog even laten zien hoe die verzen in de context passen en hoe ze ingedeeld moeten worden.⟨/p> ⟨p>Ik herinner me nu weer heel goed hoe we onze gedachten daarover lieten gaan. Wat hier beschreven wordt, kun je haast één op één overzetten naar de tegenwoordige tijd. Het maakt namelijk niet zoveel verschil om werkelijk uit te komen voor dat wat je gelooft en voor het woord waarvan je weet dat het de waarheid is. Daar is lef voor nodig — om een mooi Hebreeuws woord te gebruiken: daar is hart voor nodig. Je loopt namelijk het grote risico om juist met afwijzing te maken te krijgen. Hier lees je ook dat zij het niet beleden om niet uit de synagoge gezet te worden; dat was de onvermijdelijke consequentie wanneer je dat wel deed.⟨/p> ⟨p>Geloven is één ding, maar daarvoor uitkomen en het belijden is natuurlijk iets anders. Aan de andere kant moet ik erbij zeggen — en dat is misschien wat tricky — dat ik denk dat als je werkelijk van harte gelooft, het er per definitie uitkomt. Waar het hart vol van is, loopt de mond van over. Als het hart er niet vol van is, dan kan het zomaar zijn dat je het misschien wel gelooft, maar het omwille van de vrede of omwille van de reputatie toch maar voor je houdt. Hier staat eigenlijk ook wat het motief was om er niet voor uit te komen en het niet te belijden: je hebt uiteindelijk de eer of de heerlijkheid van mensen meer lief dan de heerlijkheid van God.⟨/p> ⟨p>Ik durf te zeggen dat een mens er nooit slechter van wordt om gewoon uit te komen voor dat wat je gelooft. Net voordat we met de Bijbelstudie begonnen, hadden we het over die Nashvilleverklaring en dat ging dan ook onder andere over 'uit de kast komen'. Maar ik denk wel eens dat er ook heel veel gelovigen in de kast zitten. Dat wil zeggen: ze geloven wel allerlei dingen, maar het blijkt dan toch dat ze vanwege die afwijzing en vanwege dat buiten het systeem geplaatst worden, uit angst in de kast blijven. Ik ben een groot voorstander van uit de kast komen. Gewoon ervoor uitkomen; voor dat wat je bent en wat je mag zien en wat je mag weten.⟨/p> ⟨p>Dat soort overwegingen, daar sloten we de vorige keer mee af. Even wat het hele gedeelte betreft: als u een Bijbeltje bij u heeft, dan ziet u dat het vanaf vers 37 tot aan het einde in twee delen uiteenvalt, tenminste in mijn NBG-vertaling. Dit is het slot dus van Johannes 12.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="305" title="Speel af vanaf 05:05">▶ 05:05⟨/button> ⟨span>De Afsluiting van Jezus' Openbare Bediening⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Feitelijk is het zo dat als je vanaf vers 37 leest, de openbare bediening van Jezus inmiddels al is afgesloten. In vers 36 wordt dat afgerond: "Deze dingen sprak Jezus en terwijl hij wegging werd hij verborgen voor hen." Dat wil zeggen dat ze hem niet meer zagen. Hij verborg zich voor hen, of zoals het er in de passieve vorm staat: hij werd verborgen voor hen. Ze zagen hem niet meer terwijl hij wegging. Wat daarop volgt, was dus inmiddels niet meer het openbare optreden van Jezus; voor de scharen en voor het publiek was hij nu verborgen.⟨/p> ⟨p>Dit gedeelte beslaat vers 37 tot en met vers 50. Zoals ik al zei, valt het slot van Johannes 12 uiteen in twee delen. Het eerste gedeelte hebben we de vorige keer gezien en dat is feitelijk commentaar van Johannes, de schrijver. De Heer Jezus had zich immers verborgen en was weggegaan. Zijn openbare bediening en optreden waren ten einde en dan begint Johannes te overwegen dat, hoewel hij zoveel tekenen vlak voor hun ogen had gedaan, zij toch niet in hem geloofden. Hij legt uit waarom dat zo was en haalt daarbij profetieën uit Jesaja aan. Zo verklaart hij vanuit de profeten dat de dingen zoals ze gingen precies in overeenstemming waren met de profetie. Er staat ook: "Zij geloofden hem niet opdat het woord van Jesaja de profeet vervuld zou worden." Dat motiveert hij vervolgens uitvoerig.⟨/p> ⟨p>Dat gaat door tot en met vers 43 en dan krijgen we nog een gedeelte vanaf vers 44, dat we nu voor de pauze in ieder geval nog gaan bespreken. Dit betreft de verzen 44 tot en met 50 en dat is feitelijk Jezus' samenvattende commentaar. Dat zal straks vanzelf ook nog wel duidelijker worden, maar wat we in dit laatste gedeelte vinden, zijn eigenlijk de grote thema's uit het hele Johannes-evangelie: de contrasten tussen licht en duisternis, leven en dood, oordeel en gericht. De eigenlijke missie van de Heer Jezus en waarom hij in de wereld kwam, dat komt in dit gedeelte allemaal voor. Dit is Jezus' eigen commentaar, maar inmiddels is hij dus vertrokken. In het Engels noemen ze dat ook wel 'off the record'. Dat wil zeggen: dit vond niet meer plaats tijdens zijn publieke optreden. Jezus ging weg en hoewel hij dit wel hardop heeft uitgesproken – dat zullen we zien – was het niet meer gericht aan het publiek. Dus ik stel me zo voor dat hij is weggegaan en terwijl hij zich niet meer onder de scharen bevond, hij deze dingen heeft uitgesproken.⟨/p> ⟨p>Ongetwijfeld is dit ook door Johannes achteraf allemaal wat geredigeerd en redactioneel bewerkt. Johannes schreef immers vanuit een heel speciaal oogmerk. In het algemeen is het goed om op te merken dat Matthäus, Marcus en Lukas tezamen de synoptische evangeliën worden genoemd. Dat wil zeggen dat het de verhalende evangeliën zijn; ze lijken qua werkwijze en de wijze waarop het verslag wordt gedaan erg op elkaar. Johannes is echter van een totaal andere orde. In het Johannes-evangelie zijn de onderwerpen heel thematisch gegroepeerd. Het is niet zozeer allemaal precies chronologisch, wat eigenlijk ook niet nodig was omdat dat in de andere verslagen al was gedaan. Johannes heeft dit evangelie als laatste opgetekend met een heel ander oogmerk, iets waar we bij eerdere gelegenheden wel vaker bij hebben stilgestaan.⟨/p> ⟨p>Als we kijken naar het overzicht van dit laatste gedeelte vanaf vers 44 tot 50, dan zien we een duidelijke structuur. Daarna begint hoofdstuk 13 met de gebeurtenissen die plaatsvonden tijdens de laatste avond voor Jezus' kruisiging, in de nacht waarin hij werd overgeleverd. Om dat nog even op een rijtje te zetten: in vers 44 en 45 gaat het over het geloof in de Zoon en in vers 47 over het ongeloof in de Zoon. In vers 47 lezen we over het oordeel dat niet door de Zoon geschiedt, maar in vers 48 lees je dan over het oordeel door de Vader. In vers 48 gaat het over de verwerping van de Zoon, maar daarmee ook in vers 49 en 50 over de verwerping van de Vader. Met andere woorden, ook dit is weer op een specifieke manier opgebouwd, vooral rond contrasten: geloof en ongeloof, de verwerping van de Zoon en de verwerping van de Vader. Ook thema's als licht en duisternis en leven en dood komen in dit gedeelte, in die paar verzen, nog eens voorbij. In feite is het opmerkelijk dat er in deze verzen geen nieuwe dingen meer staan. Het is allemaal samenvattend. De Heer Jezus had de dingen gezegd en nu worden de zaken nog eens met recht op een rijtje gezet. Laten we dan hier in vers 44 de draad oppakken.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="737" title="Speel af vanaf 12:17">▶ 12:17⟨/button> ⟨span>Geloof in Hem Die Mij Gezonden Heeft⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan staat er: "Jezus nu riep". Dat riep Hij weliswaar niet meer aan het grote publiek – Hij was immers al weggegaan – maar het was wel luid. Er staat heel uitdrukkelijk dat Hij riep en zei; Hij was met recht een roepende in de woestijn. Dat is trouwens een uitdrukking die meestal gebruikt wordt in verband met Johannes de Doper, maar de overeenkomst is er zeker. Zo spreken wij daar immers ook over: een roepende in de woestijn is iemand die wel dingen vertelt en roept, maar niet gehoord wordt. Dat is eigenlijk precies wat hier aan de hand is. De Heer Jezus had het tempelgebied in Jeruzalem verlaten en was met recht een roepende in de woestijn.⟨/p> ⟨p>Hij zei: "Wie in Mij gelooft, gelooft niet in Mij, maar in Degene die Mij zendt." Het is altijd weer heel duidelijk dat de Heer Jezus niet Zichzelf op de voorgrond plaatst. Het meest karakteristieke van wat de Heer Jezus naar voren bracht, is dat Hij altijd wees op Zijn hemelse Vader en uitdrukkelijk niet op Zichzelf. Het gaat uiteindelijk ook niet om het geloof in Hem alleen, zegt de Heer Jezus, maar als je in Hem gelooft, dan geloof je in Degene die Hem gezonden heeft.⟨/p> ⟨p>In feite is dit samenvattend voor al het voorgaande. Ik heb hier zomaar even een aantal verzen op een rijtje gezet waar deze waarheid naar voren gebracht wordt, maar ik had er nog veel meer kunnen noemen. Johannes benadrukt dit inderdaad altijd. Zoals trouwens een goede afgevaardigde maar één plicht heeft: hem te vertegenwoordigen die hem heeft afgevaardigd. Dat is precies wat Jezus ook doet.⟨/p> ⟨p>"En wie Mij aanschouwt, aanschouwt Degene die Mij zendt." Daar begon het Johannes-evangelie ooit ook al mee: niemand heeft ooit God gezien; de ene geborene die aan de boezem van de Vader is, Die heeft Hem doen kennen. Dus wie Mij ziet, die ziet daarmee de Vader, die nog nooit door iemand gezien is.⟨/p> ⟨p>Later in hoofdstuk 14 krijg je nog een heel gesprek rond dit thema. Dan lees je dat Filippus de vraag stelt – of Thomas zeker? – de vraag stelt: "Toon ons de Vader." En dan zegt de Heer Jezus: "Ben ik nu zo lang bij jullie?" Hij zegt: "Want wie Mij gezien heeft, heeft de Vader gezien." Weer een ander onderwerp.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="915" title="Speel af vanaf 15:15">▶ 15:15⟨/button> ⟨span>Het Licht, de Duisternis en Onze Vaststaande Identiteit⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het is een rode draad die door dit hele evangelie loopt. Ik maak me sterk dat je het in elk hoofdstuk op de een of andere wijze weer tegenkomt: het onderwerp van het licht in contrast met de duisternis. "Ik ben als licht in de wereld gekomen." Dat is ook het onderwerp dat we zagen in hoofdstuk 10, bij het Chanoekafeest, het vernieuwingsfeest. Het was winter — nou ja, het is bij ons ook net winter geweest. We hebben net het lichtfeest gehad, beter bekend als het kerstfeest, maar in essentie is het natuurlijk het feest van het licht. Het is het feest waarbij we bepaald worden bij de natuur: de duisternis wordt overwonnen tijdens de zonnewende. Al duizenden jaren wordt het feit gevierd dat het licht sterker is dan de duisternis. Chanoeka lijkt daar in feite ook op.⟨/p> ⟨p>"Ik ben als licht in de wereld gekomen, opdat eenieder die in mij gelooft niet in het donker zou blijven." Feitelijk is dit ook weer de werking van het Woord. Hoe was het ook alweer? Johannes 1, waar ik zojuist uit citeerde, begint met: "In het begin was het Woord en in het Woord was leven, en het leven was het licht van de mensen. Het licht heeft in de duisternis geschenen, maar de duisternis heeft het niet begrepen." Het Woord is altijd licht. Dit klaart de dingen op, net zoals het verwerpen van het Woord per definitie gelijkstaat aan duisternis. Het Woord maakt de dingen duidelijk; het maakt bekend wie God is en wat de toekomst is. Het laat zien wie wij zijn en waar we vandaan komen. Kortom, het zorgt ervoor dat je de dingen weer kunt onderscheiden. Op het moment dat het licht uitgaat, zie je de dingen niet meer. Dan tast je in het duister en ga je raden naar wat er voor je ligt en wat er achter je ligt. Je weet het niet, het is allemaal tastend zoeken. Daarom is het zo’n enorm geschenk als je het licht mag kennen, want dan heb je met recht uitzicht. Als het donker is, heb je geen uitzicht.⟨/p> ⟨p>Wanneer je het zo stelt, besef je dat dit een treffend plaatje is van deze wereld. Die wandelt werkelijk in de duisternis. Ze hebben geen idee waar ze vandaan komen of waar ze naartoe gaan. We hadden het net over de Nashville-verklaring; ook over wie ze zijn, hun seksuele identiteit, tast men in het duister. Men praat erover, en we hebben er van de week thuis nog een heel gesprek over gehad. Het is zo bijzonder dat dit ter sprake komt, maar de Bijbel onderscheidt maar twee soorten seksuele identiteit: God schiep de mens mannelijk en vrouwelijk. Dat is een gegeven vanaf de geboorte: een jongetje of een meisje. Dat is wat je bent. Je identiteit is een gegeven vanaf je geboorte.⟨/p> ⟨p>Nu heeft men er in een donkere wereld een zoekplaatje van gemaakt. Je moet er zelf achter zien te komen wat je eigenlijk bent en wat je identiteit is. Waaruit moet dat dan blijken? Uit je gevoelens. "Voel ik me mannelijk?" En als iemand zich dan niet mannelijk voelt, maar vrouwelijk, dan zegt men: "Ik ben in een verkeerd lichaam geboren." Nee, je bent vervreemd van wie je bent. Dat is het eigenlijk. Je bent op een bepaalde wijze gemaakt. Dat is triest genoeg, en ik bedoel dit helemaal niet als een beschuldiging, maar als een vaststelling. Het punt is: je identiteit is een gegeven. Het is niet een zoekplaatje waar je al tastende achter moet zien te komen. Ik ben mannelijk, en waar het om gaat, is dat je in je leven leert te worden wie je bent: mannelijk of vrouwelijk, met alles wat daarbij hoort. Dat je zo leert denken. Dat dit soms moeilijk is en dat je daarvan vervreemd kunt raken door omstandigheden, gebeurtenissen of een bepaalde aanleg, dat is waar, maar het gegeven ligt vast. Dat is de vastheid.⟨/p> ⟨p>Terwijl de wereld zoekt naar haar identiteit, weet je wat het is als je bij het licht van het Woord wandelt. Het is een totaal andere benadering. Maar zou het niet komen doordat alles tegenwoordig zo maakbaar geworden is? Kijk naar zwanger raken; dat doen we tegenwoordig met moeders die spuiten. Je zoekt een donor uit en kijkt wie er geen stigma of 'smetje' heeft, en die kies je dan. En als je een man bent en je wilt een vrouw worden? Dan pompen we je vol met hormonen en dan gaat er van alles groeien. Alleen de baarmoeder kunnen ze nog niet maken, geloof ik. Daar krijgen ze nog geen vat op. Maar de verwachting is steeds dat het verder gaat.⟨/p> ⟨p>De VPRO had destijds een serie die "Beter dan God" heette. Dat ging over gentechnologie en het idee dat wij eigenlijk in staat zijn om God te verbeteren. We hebben natuurlijk een technologie die zich nog steeds in sneltreinvaart ontwikkelt. We kunnen inderdaad zeggen: "Oh, je voelt je niet mannelijk? Dan maken we een vrouw van je." Ik zeg het nu gesimplificeerd en overdreven, en het gaat er niet om over gevoelens heen te walsen, maar het is wel waar: de technologie stelt ons daartoe in staat. De technologie zelf is echter niet de schuld. De oorzaak ervan is dat we vervreemd zijn. Het feit dat we dit willen, geeft al iets aan. Als je iets zoekt terwijl het recht voor je neus ligt, dan is daar maar één reden voor: het is duister.⟨/p> ⟨p>Ik zie dat ook heel duidelijk in Romeinen 1. Op het moment dat het licht uitgaat, wordt het hart duister. Dan lees je dat God de wereld overgeeft en dan ziet men niet meer wat mannelijk en vrouwelijk is. Natuurlijk zie je de uiterlijke verschillen nog wel, maar de betekenis ervan en waar het naar verwijst — naar Schepper en schepping — is niet meer duidelijk. Dan is het logisch dat je daarin compleet verdwaalt. Dat is een universele waarheid: het licht schijnt in de duisternis en daar waar dat Woord verworpen wordt, daar is het donker en blijft het ook donker.⟨/p> ⟨p>Maar goed, even specifiek terug naar dit gedeelte. "Ik ben als licht in de wereld gekomen opdat eenieder die in mij gelooft niet in het donker zou blijven." Hier moet ik bij zeggen dat de Heer als licht, en daarmee ook als leven, in de wereld is gekomen. Hij heeft getuigd van het leven; het leven dat hij aan het licht zou brengen in zijn opstanding. Het hele Johannesevangelie is feitelijk al een anticipatie op wat aan het licht zou komen op de dag van de opstanding. Als de Heer Jezus getuigt: "Ik ben het leven," "Ik ben het brood van het leven," of "het water van het leven," dan spreekt hij telkens over wat aan het licht zou komen op de dag dat de steen van het graf zou worden weggewenteld. Dat licht heeft hij laten schijnen. Het wordt in het Johannesevangelie ook wel genoemd: het licht van het leven. Wat straalt er dan? Leven! Dat is wat de wereld niet kent, want de wereld kent alleen maar sterven en het proces dat naar de dood toe gaat. Het leven, dat is juist datgene wat de dood achter zich heeft en de dood heeft overwonnen. Dat licht heeft al geschenen toen de Heer Jezus hier op aarde was en over deze dingen sprak. Het was opdat eenieder die in hem gelooft, niet in het donker zou blijven. Dat donker, dat is ook de schaduw van de dood.⟨/p> ⟨p>Want zoals licht geassocieerd wordt met leven, zo wordt schaduw of donker ook geassocieerd met de dood. En feitelijk is dat ook wat een sterfelijke wereld is. We hadden het net over de wereld die in de duisternis wandelt en het woord niet kent.⟨/p> ⟨p>Ja, is het dus donker? Want je kent het verleden niet, boven is het donker, voor je is het donker. Om je heen is het donker, dat zie je niet meer. Ook trouwens naar jezelf is het donker en wordt het ook allemaal heel depri, want het uitzicht ontbreekt.⟨/p> ⟨p>Maar ook een sterfelijke wereld die geen weet heeft van Leven met allemaal hoofdletters — dat opstandingsleven dus — dan is het donker.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1539" title="Speel af vanaf 25:39">▶ 25:39⟨/button> ⟨span>Het Woord Bewaren: Jezus als Redder van de Wereld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Vers 47 zegt: "En indien iemand mijn uitspraken zou horen, maar niet zou bewaken." Het is opmerkelijk zoals de Heer dat woord gebruikt. Bewaken – het Griekse woord dat hier staat, betekent inderdaad 'guard', bewaken. Eventueel ook in de zin van behoeden of onderhouden, maar de fundamentele gedachte is die van bewaken. Wat doet een bewaker? Die geeft nauwkeurig acht op iets. Feitelijk is het hier synoniem met geloven. Je hoort het woord, en wie er acht op geeft en het bewaakt – zoals een vertaling het zegt: "het woord horen en het bewaren" – die gelooft werkelijk. Door dat zorgvuldige bewaken bewaar je het ook. Feitelijk is dat een ander woord voor werkelijk van harte geloven. Wie het hoort, maar er geen gehoor aan geeft zodat het niet bewaakt wordt... Wel, dan zegt de Heer Jezus: "Ik oordeel hem niet." Let op, dit staat in de tegenwoordige tijd. Het gaat hier dus niet over de toekomst. In Johannes 5 vers 22 lezen we dat de Vader het hele oordeel aan de Zoon heeft gegeven, en dat gaat over straks, bij de grote witte troon. Dat zal uitgevoerd worden door de Heer Jezus Christus Zelf.⟨/p> ⟨p>Het is eigenlijk een geweldige gedachte als je bedenkt dat straks Degene die daar op de troon zit – let op, een witte troon – de Rechter is, maar tevens de Redder. Degene die richt, is ook Degene die de Redder is van de wereld. Dan weet je meteen ook waar dat hele gericht toe dient. Maar hier zegt de Heer Jezus: "Ik oordeel niet", dat wil zeggen: op dit moment niet. Het staat hier in de tegenwoordige tijd. In de interlineair zie je dat aan een verticaal streepje. We hadden het voorafgaand aan de studie nog even over dat interview in het Nederlands Dagblad met Thijs Amersfoort. Hij wijst ook op allerlei details. Als je naar die website gaat en ziet hoe zo'n interlineair werkt met al die symbooltjes... Kijk, een heleboel dingen kun je in een vertaling niet helemaal tot uitdrukking brengen als je het heel precies wilt weten. Dan maak je gebruik van bepaalde symbolen. Eén zo n symbool is dat verticale streepje, zoals je dat hier en daar ziet staan. Dat betekent dat het de tegenwoordige tijd is. Het is nu aan de gang. Als er staat "Ik oordeel niet", dan is dat in het Nederlands misschien wat krom, maar er staat eigenlijk: "Ik ben niet aan het oordelen."⟨/p> ⟨p>Je kunt iets gedaan hebben – "ik heb geoordeeld", de voltooid tegenwoordige tijd. Je kunt iets in de toekomende tijd doen – "ik zal oordelen". Maar als ik zeg "ik oordeel" in de tegenwoordige tijd, dan betekent dat eigenlijk: "ik ben aan het oordelen". De kracht van die tegenwoordige tijd hier is dus: "Dat oordeel, daar ben ik op dit moment niet mee bezig." Als je op zulke kleine details gaat letten, worden veel dingen zo helder. Dat is trouwens ook 'licht': de precisie van het Woord. Je hebt ook nog een ander symbool; ik zie het hier nu niet toevallig staan, maar ik maak me sterk dat je het vaak tegenkomt: een horizontaal streepje voor een woord. Dat geeft de aorist aan. Dat is een heel bijzondere werkwoordsvorm waar we het al vaak over hebben gehad. Daarin gaat het helemaal niet om de tijd; dat kennen wij in het Nederlands niet echt goed. Het gaat in de aorist gewoon om het feit, wanneer dat dan ook plaatsvindt. Aorist betekent letterlijk 'zonder horizon'. Het feit wordt gesteld, en wanneer het precies aan de orde is, doet er niet toe. De meerderheid van de Griekse werkwoorden zijn aoristen; die zijn om zo te zeggen tijdneutraal.⟨/p> ⟨p>Maar weer even terug naar de tekst. Indien iemand Mijn uitspraken zou horen maar niet zou bewaken: "Ik ben niet bezig hem te oordelen." Want, zo staat er: "Ik kwam niet opdat Ik de wereld zou oordelen, maar opdat Ik de wereld zou redden." Hier komen we weer een van die rode draden in dit evangelie tegen die we vanaf het begin al zagen. Johannes de Doper wees al op het Lam Gods dat de zonde der wereld wegneemt. In Johannes 3 zagen we dat God Zijn Zoon niet gezonden heeft in de wereld opdat Hij de wereld zou oordelen, maar opdat Hij de wereld zou redden. Waarom kwam Hij in de wereld? Opdat Hij de wereld zou redden! Daarom is Hij ook de 'Redder der wereld'. Dat is een van de mooiste titels die onze Heer heeft. God de Vader is door Zijn Woord de Schepper van de wereld, maar Hij is ook de Redder der wereld. Dat betekent: Hij rédt de wereld.⟨/p> ⟨p>Ook hier is dat weer een gesteld feit. Hij redt de wereld, wanneer dan ook. Maar dat doet Hij. Het feit is gesteld: Hij is Degene die de wereld – ⟨em>someway, somehow, sometime⟨/em> – zal redden. Dat feit ligt vast, en dat is feitelijk de goede tijding die we hebben: Hij redt de wereld! De Samaritaanse vrouw beleed Hem al zo, en in 1 Johannes 4 vers 14 zegt Johannes het zelf ook. De NBG-vertaling spreekt daar over de 'Heiland der wereld', maar er staat gewoon 'de Redder der wereld'. Of mensen dat nu leuk vinden of niet, of ze het geloven of niet: wij 'komen uit de kast' en we vertellen het dus ook. Het zou immers dwaas zijn om het allermooiste wat er bestaat te verzwijgen. Dit is juist wat alles glans, schoonheid en uitzicht geeft. Mensen zeggen weleens: "Ja, maar dat is te mooi om waar te wezen." En ik zeg dan: "Het is te waar om het niet te vertellen." Het is eigenlijk veel te mooi om het niet te vertellen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2044" title="Speel af vanaf 34:04">▶ 34:04⟨/button> ⟨span>Het Oordeel als Schifting op de Laatste Dag⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Wie mij afwijst en mijn uitspraken niet ontvangt... Dat is ongeveer hetzelfde, hè? Als je dat wat de Heer uitspreekt niet ontvangt, dan komt het niet binnen, om het zo maar te zeggen. Daarmee wijs je Hem af. Dat lijkt me vrij logisch. Want een mens is niet alleen maar een kwestie van de buitenkant; in ons spreken komt de binnenkant naar buiten. In het algemeen zeg je datgene wat in je hart is. Op het moment dat die uitspraken niet worden ontvangen, wijs je de Persoon zelf af.⟨/p> ⟨p>Wie mij afwijst en mijn uitspraken niet ontvangt, die heeft al wat hem oordeelt. Hij heeft wat hem oordeelt, namelijk het woord dat ik spreek. De Heer zegt: het gaat er niet om dat Ik jou dan oordeel. Hij zegt: het woord zelf is al de voltrekking van het oordeel. Let op: bij oordeel denken wij meteen aan een veroordeling of aan een drama dat zich voltrekt. Maar het woord oordeel in het Grieks is — we kennen het allemaal — ⟨em>krisis⟨/em>. En een crisis is iets wat zich voltrekt waarbij iets aan het licht komt. Je doorstaat de crisis wel of je doorstaat de crisis niet. Feitelijk is een crisis een moment van schifting; er komt iets aan het licht.⟨/p> ⟨p>Daar heb je het weer: licht en duisternis. Die schifting, dat oordeel, voltrekt zich nu reeds. Dat kan ik ook bewijzen. Je leest het in hoofdstuk 3 vers 19 — dat is trouwens weer een commentaar van Johannes nadien. Daar zegt hij: "Dit nu is het oordeel: dat het licht in de wereld is gekomen en de mensen hebben de duisternis meer liefgehad dan het licht, want hun werken waren boosaardig." Zie je wat het oordeel is? Het staat hier gewoon als een soort definitie of omschrijving. Wij denken bij oordeel heel gauw aan wat ik theologisch zou noemen 'het laatste oordeel' of 'het grote gericht', maar in feite is een oordeel het proces waarin de dingen geschift worden. Dat klinkt misschien wat vreemd, 'geschift worden', maar ik bedoel dat er een scheiding tot stand komt en zichtbaar wordt.⟨/p> ⟨p>Hier is die scheiding het verschil tussen licht en duisternis. Dat het licht in de wereld is gekomen en de mensen de duisternis meer lief hebben dan het licht, dát is al een oordeel. Er vindt daardoor een scheiding plaats, en dat is ook het Bijbelse begrip voor oordeel. Er ontstaat een scheiding tussen degenen die in het licht zijn en degenen die niet in het licht zijn. Waarom willen mensen niet in het licht? Wel, dan komen de dingen aan het licht. Er zijn een heleboel zaken die mensen liever niet in het licht brengen, en dus blijven ze in de duisternis. Het kan het daglicht niet velen, zoals dat heet. Dat hele verhaal van licht en duisternis is feitelijk al een oordeel.⟨/p> ⟨p>Ik zoek nog naar een goed woord dat dit precies weergeeft, maar het idee is dat in een crisis die scheiding plaatsvindt: dat wat de crisis doorstaat en wat de crisis niet doorstaat. Het is dus niet alleen iets van de toekomst, maar ook nu reeds vindt die scheiding plaats. Toch gaat het hier ook uitdrukkelijk over de toekomst. Dat woord dat Ik spreek, zal hem oordelen op de laatste dag. De 'laatste dag' — die uitdrukking zijn we nu al een paar keer tegengekomen. In Johannes 6 bijvoorbeeld wel zeven keer. Die 'laatste dag' heeft altijd betrekking op de laatste dag uit het boek Daniël. Dat is de dag wanneer de heiligen van Israël, de gelovigen, zullen opstaan.⟨/p> ⟨p>Wat is dat oordeel dan? Wel, degenen die achterblijven in het graf — degenen die het woord niet hebben ontvangen — zullen inderdaad niet opstaan. Zij zullen geen deel hebben aan de eerste opstanding. Ik wil het bij deze paar aantekeningen laten, omdat we het er bij eerdere gelegenheden uitgebreid over hebben gehad. In Daniël 12 wordt gesproken over 1260 dagen vanaf het moment dat het afgodsbeeld wordt opgericht, dan 1290 dagen en 75 dagen later de 1335 dagen. Op de laatste dag zullen Daniël en vele anderen opstaan uit de doden. Zo wordt het aan het slot van Daniël 12 naar voren gebracht.⟨/p> ⟨p>Dat is de laatste dag waar de Heer Jezus het over heeft. Op die dag zullen de gelovigen van Israël opstaan, en degenen die niet geloven, staan niet op. Dat is feitelijk ook weer zo'n schifting: de een wel, de ander niet. Dat is al een oordeel. Ik betrap mezelf erop, en u herkent dat wellicht ook, dat je bij het woord 'oordeel' meteen denkt aan hel en verdoemenis, zeker als je een calvinistische achtergrond hebt. Inmiddels ben ik daar wel aardig van verlost, maar toch is dat de lading die vaak nog met dat woord meekomt. Terwijl het hier niets anders is dan het proces van licht en duisternis, van leven en dood.⟨/p> ⟨p>Die scheiding die zich voltrekt, zal ook plaatsvinden op de laatste dag als Israëls heilige gelovigen, zoals Daniël, zullen opstaan. De anderen moeten nog achterblijven; zij worden pas levend na de duizend jaren. Je kunt dat allemaal terugvinden op de site; daar heb ik het uitgebreid besproken. Iemand vraagt naar het plein met de twee beesten, naar Michaël en zijn engelen die in strijd zijn met de satan, of de twee getuigen — Mozes en Elia. Ja, precies. Het is best lastig omdat al die gebeurtenissen die dan zullen plaatsvinden met elkaar verbonden zijn. Ik ben het momenteel aan het opschrijven, want er zit heel wat aan vast.⟨/p> ⟨p>Als de Heer Jezus hier de uitdrukking gebruikt dat het woord hem zal oordelen op de laatste dag, dan moet je dat eigenlijk beluisteren met Joodse oren. De Heer Jezus was gezonden tot het huis van Israël. Zij begrepen dit, want Daniël had erover gesproken. In ieder geval hadden ze het kunnen begrijpen. In Daniël, het boek Openbaring en Mattheüs 24 wordt altijd uitgebreid over deze gebeurtenissen en alles daaromheen gesproken. We gaan nog even verder.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2658" title="Speel af vanaf 44:18">▶ 44:18⟨/button> ⟨span>Jezus Spreekt Exact het Voorschrift van de Vader⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ik wil eigenlijk nog even voor de pauze bij vers 50 uitkomen. Want Jezus spreekt niet vanuit zichzelf; ook hier weer is het niet vanuit hemzelf, maar vanuit de Vader die Hem zendt. Zijn dit Zijn eigen woorden? Hij verzond niet alleen de Zoon; het is niet zo dat de Zoon autoriteit van God had gekregen en vervolgens zelf mocht bepalen wat Hij te melden had. Nee, de Heer Jezus zegt: "Ik spreek niet vanuit mezelf, maar de Vader die Mij zendt, heeft Zelf Mij een voorschrift gegeven over wat ik zou zeggen en wat ik zou spreken." Ja, over wat ik zou zeggen en wat ik zou spreken. De Heer was daarin werkelijk gebonden. Het Woord maakt vrij, dat weet ik, maar Hij zou uitsluitend het woord van Zijn Vader, die Hem gezonden heeft, spreken en naar voren brengen.⟨/p> ⟨p>Ik vind dat altijd een prachtige passage in Hebreeën 10. Daar wordt geciteerd uit Psalm 40, waar al profetisch over de Messias geschreven staat: "Toen zei ik: zie, ik kom. In het hoofd van de boekrol staat omtrent mij geschreven om uw wil te doen." Dit staat in Psalm 40 en wordt later in Hebreeën 10 aangehaald en uitgelegd. Het zijn geen woorden van David zelf; die ik-figuur is de Messias. De Messias heeft een missie; Hij is gezonden en stelt Zich beschikbaar. Ik stel me zo voor dat de Heer Jezus in al die jaren vóór Zijn publieke optreden al werd voorbereid. Het enige wat we weten uit Zijn jeugd is dat Hij als twaalfjarige jongen al bezig was met de dingen van Zijn Vader en daar fenomenaal goed van op de hoogte was. Achttien jaar later begon Zijn publieke optreden, nadat Hij was gedoopt door Zijn neef Johannes. Toen heeft Hij gezegd: "Zie, ik kom om uw wil te doen." En dat "zie, ik kom" slaat op het feit dat in het hoofd van de boekrol omtrent Hem geschreven staat. Eigenlijk al in de samenvatting, het hoofd van de boekrol, staat geschreven wat de Heer zou doen. De boekrollen, de Schriften — wat wij het Oude Testament noemen — heeft de Heer tot Zich genomen. Dat was Zijn voedsel en daarin is Hij gevormd. Bij dat licht heeft Hij gewandeld. De Heer Jezus heeft Zichzelf daarin herkend en gezegd: "Dat ben ik, dat is mijn missie." Vandaar ook dat de Heer Jezus altijd weer wees op: "Er staat geschreven, er staat geschreven." Niets anders. Hij was in feite het vleesgeworden Woord.⟨/p> ⟨p>En ik weet dat Zijn voorschrift — namelijk dat wat in de boekrol geschreven staat — het aeonische leven is. In Johannes 5 lezen we dat de Heer Jezus zegt: "Onderzoekt de Schriften." Dat zegt Hij tegen de leidslieden. "Onderzoekt de Schriften, want jullie menen daarin aeonisch leven te hebben." Dat klopt op zich wel, want in de Schriften is ook aeonisch leven te vinden, maar dan zou je het wel moeten geloven. Jullie menen daarin aeonisch leven te hebben, maar zegt de Heer Jezus: "Die zijn het die getuigenis geven aangaande Mij." Die Schriften spreken van Hem. En dan zegt Hij: "Jullie willen niet tot Mij komen, opdat jullie leven zouden hebben." Met andere woorden: ze hadden de Schriften en beroemden zich daarop, maar Degene die daarin beschreven staat en van wie getuigenis werd gegeven, die verwierpen ze. Ze kwamen niet tot Hem. Dat aeonische leven dat zij meenden te hebben in de Schriften was dus misplaatst, want Degene van wie die Schriften getuigden, verwierpen ze. Daarmee verwierpen ze de Schriften zelf ook, ondanks het feit dat ze zichzelf misschien wel Bijbelgetrouw noemden. Ook dat is actueel. Die Schriften zijn inderdaad levend; ze spreken van Hem die het Leven is. Maar als je Hem niet herkent van wie die Schriften spreken, wat heb je er dan aan?⟨/p> ⟨p>Het laatste van Johannes 12 luidt: "De dingen dan die ik spreek, zoals de Vader tot mij gesproken heeft, zó spreek ik." Dat wil zeggen: dat wat Hij mij duidelijk heeft gemaakt in Zijn Woord, dat spreek ik. Zo spreek ik. Wat de Heer feitelijk zegt, is dat er een één-op-één verhouding is tussen het woord dat de Vader tot Hem sprak en dat wat Hij aan de mensen vertelt. Dat is gewoon identiek. Hij heeft niets anders gedaan dan te wijzen op wat er staat geschreven. Zo spreek ik. Dat is het slot van hoofdstuk 12. Hiermee hebben we de eerste twaalf hoofdstukken inmiddels afgesloten. Hoofdstuk 13 begint hierna, en ik stel voor dat we daar na de pauze mee verder gaan. Het is nu negen uur, dus een mooi moment om even te pauzeren.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3062" title="Speel af vanaf 51:02">▶ 51:02⟨/button> ⟨span>Overgang Naar Johannes 13: Gesprekken in de Opperzaal⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Daarvan hebben we inmiddels ook opgemerkt en vastgesteld dat het was nadat de Heer Jezus zich inmiddels had teruggetrokken. Hij had zich verborgen en vanaf vers 37 was eigenlijk zijn openbare optreden al ten einde. Nou ja, we hebben daar nu een punt achter gezet, achter die geschiedenis. Vanaf hoofdstuk 13 begint er dus inderdaad een heel nieuw gedeelte. Dat lijkt niet alleen maar zo omdat er een nieuw hoofdstuk aanvangt – want dat is tamelijk arbitrair – maar het is wel heel duidelijk.⟨/p> ⟨p>Laat ik het eens even op een rijtje zetten: Johannes 13... en weer... ik geloof dat er toch eens een nieuwe moet komen... ja, vanaf Johannes 13 tot en met 17, dus dat zijn vijf hoofdstukken, wordt de laatste avond van Jezus voor zijn sterven beschreven. In de hoofdstukken 13, 14, 15 en 16 vinden we dan gesprekken met de discipelen. Dus dat was in de nacht dat hij werd overgeleverd. Men zegt ook van deze hoofdstukken dat dit de gesprekken in de opperzaal zijn geweest, hoewel die opperzaal trouwens in Johannes niet eens genoemd wordt. Dat weten we dan weer uit Matthäus, Marcus en Lukas dat het in een opperzaal was. Ook de wijze waarop die zaal verkregen en ingericht werd, daar gaat nog een hele geschiedenis aan vooraf. U weet wel dat er twee discipelen op uitgestuurd werden met die man met die kruik, enzovoorts; dat wordt allemaal in Johannes niet vermeld. Er wordt alleen die avond aangegeven en op de maaltijd komen we straks nog even terug. Maar nergens wordt het zo uitgebreid beschreven als in het Johannesevangelie. Dat wil zeggen: die avond en dat wat er is besproken. Op een typische Johannes-wijze wordt het dan ook allemaal weergegeven. Het zijn de gesprekken met de discipelen in een viertal hoofdstukken.⟨/p> ⟨p>Nou, vier zeg. Wat is dat toch? Ja, maar ik heb hem onlangs nog vervangen, dus ik vrees dat het dan toch iets ernstiger is. Maar goed. In Johannes 17 zijn er dan weer geen gesprekken met de discipelen, maar is het het gebed tot de Vader. Johannes 17, u weet wel, dat is dat beroemde gebed. Het wordt meestal het hogepriesterlijk gebed genoemd; dat is hoofdstuk 17.⟨/p> ⟨p>In Johannes 13 en 14 vinden – want dat moet ik eigenlijk voor de volledigheid erbij zeggen – de gesprekken in de opperzaal plaats. Vanaf hoofdstuk 15 is het weliswaar nog steeds de laatste avond voor Jezus' sterven, maar inmiddels wel buiten de opperzaal. Dus wat ik zojuist zei, was niet helemaal correct: dat hoofdstuk 13 tot en met 16 allemaal in de opperzaal heeft plaatsgevonden. Nou, ik doe het maar zo: hoofdstuk 13 tot en met 16 zijn dus de gesprekken met de discipelen, waarvan hoofdstuk 13 en 14 in de opperzaal plaatsvinden. Dat weten we heel uitdrukkelijk, want dat begint in hoofdstuk 13 met de maaltijd en dan aan het einde van hoofdstuk 14, in vers 31, staat dat de Heer Jezus zegt: "Staat op, laten we van hier gaan."⟨/p> ⟨p>Dan begint de uitweiding over de ware wijnstok. Je kunt je zomaar voorstellen dat terwijl hij de opperzaal uitgaat en naar de Olijfberg, naar Gethsemane gaat, hij onderwijl ook de wijngaarden passeert en dat hij naar aanleiding daarvan ook spreekt over de wijnstok. In elk geval: hoofdstuk 13 en 14 in de opperzaal; hoofdstuk 15, 16 en 17 is allemaal buiten de opperzaal. Er zit ook echt nog weer een structuur in, wat u niet zou hoeven te verbazen als we dat inmiddels zo vaak al hebben gezien.⟨/p> ⟨p>In hoofdstuk 13 is het thema reiniging. Dat begint ook met de beroemde voetwassing die trouwens alleen maar in het Johannesevangelie wordt beschreven. Ook dit is weer zo'n typisch voorbeeld, deze hoofdstukken, hoe het Johannesevangelie volstrekt afwijkt in de benadering van Matthäus, Marcus en Lukas. Bijvoorbeeld heel eigenaardig: in Matthäus, Marcus en Lukas vinden we het avondmaal beschreven en ook de zogenaamde instelling van het avondmaal – wat trouwens geen goede term is, maar goed. In het Johannesevangelie wordt het helemaal niet beschreven, terwijl de avond wel uitgebreid naar voren gebracht wordt en wat daar allemaal heeft plaatsgevonden of vooral wat er gesproken is.⟨/p> ⟨p>De reiniging is het onderwerp naar aanleiding van het wassen, maar in hoofdstuk 15 is dat opnieuw weer het geval. Daar is ook reiniging het onderwerp. Het woord wordt ook zo gebruikt, alleen gaat het dan over snoeien. Maar snoeien is ook een vorm van reinigen, namelijk het gewas reinigen van het dode hout, et cetera. Het wordt ook met recht reinigen genoemd, zodat hoofdstuk 13 en hoofdstuk 15 in beide gevallen over reiniging gaan: de ene keer naar aanleiding van de wassing en de andere keer naar aanleiding van die wijnstok en het snoeien daarvan.⟨/p> ⟨p>Hoofdstuk 14 daarentegen, en 16 – het is een beetje grof, want het is eigenlijk niet hoofdstuk 15 tot het eind, maar eigenlijk tot hoofdstuk 16 vers 4, maar goed, even voor het gemak – dus Johannes 14 en Johannes 16 gaan beide over de terugkeer tot de Vader en alles wat daarmee verband houdt. Zodat dus hoofdstuk 13 en 15 parallel lopen en hoofdstuk 14 en 16 parallel lopen. Hoofdstuk 17 is helemaal een apart hoofdstuk omdat dat het gebed is tot de Vader. Dan spreekt de Heer Jezus ook niet met zijn discipelen, maar dan spreekt hij tot zijn Vader. Dus het is een heel ander chapiter, met recht een heel nieuw, apart hoofdstuk. Dus dat even wat de indeling van die hoofdstukken betreft.⟨/p> ⟨p>Inmiddels zijn we dus in een hele nieuwe setting terechtgekomen, waarbij de Heer alleen maar exclusief zich bevindt te midden van de zijnen. We zullen de volgende keer veel uitgebreider ingaan op hoe bijzonder die gebeurtenis is, ook de voetwassing, en hoe dat spreekt over wat de Heer vandaag ook doet: namelijk in de beslotenheid het reinigen van de voeten. Die opperzaal is trouwens ook een type van de bovenste verdieping waar de Heer zich nu ook bevindt samen met de zijnen. Maar dat zal waarschijnlijk pas de volgende keer echt aan de orde komen. Dat is een schitterende typologie van wat de Heer Jezus dan ook doet en hoe hij zich helemaal inzet voor de zijnen. Hij wast hen en reinigt hen en zet zich daar als een dienstknecht voor hen in. Dat zal dan ook wel aan de orde komen. Laten we gewoon maar eens lezen wat er staat ter inleiding dan.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3584" title="Speel af vanaf 59:44">▶ 59:44⟨/button> ⟨span>De Precieze Timing van het Paschafeest (14e Nisan)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan staat er: "En vóór het feest van het Pascha, toen Jezus wist dat zijn uur kwam om over te gaan vanuit de wereld naar de Vader." Maar eerst even dit: "En vóór het feest van het Pascha." Dat is een boeiend onderwerp, want er wordt nogal eens gezegd dat dit een van de voorbeelden is waarin het Johannes-evangelie afwijkt van de synoptische evangeliën. Men beweert dat dit tegenstrijdig is. Want wat zeggen Mattheüs, Marcus en Lukas? Dat de Heer in de avond vóór zijn sterven de eerste dag van de ongezuurde broden vierde. En hier staat dat het vóór het feest van het Pascha was. Dat kan niet, zo zegt men, dat is tegenstrijdig; zie je wel, de Bijbel is met zichzelf in strijd. In werkelijkheid is het echter een voorbeeld van de nauwgezetheid van de Schrift, waarbij de precisie juist aan het licht komt.⟨/p> ⟨p>Laten we het eens wat nader bezien, want het was de 14e Nisan. Om dat wat duidelijker te maken: je hebt de 14e Nisan, dat is de dag van het Pascha, de dag dat het lam geslacht wordt. Daaropvolgend had je de 15e Nisan en dan werd een week lang het feest van de ongezuurde broden gevierd. Ik zal het laten zien, want in Leviticus 23 wordt via Mozes aan het volk Israël meegedeeld: "In de eerste maand, op de veertiende van de maand, tussen twee avonden, is het Pascha voor Yahweh." Die uitdrukking 'tussen twee avonden' is een beetje lastig, maar eigenlijk betekent dat net zoiets als onze uitdrukking 'tussen de middag'. Origineel is de middag gewoon het midden van de dag, dus twaalf uur. Je hebt de voormiddag en de namiddag. De voormiddag is de ochtend en de namiddag is wat wij nu altijd 'de middag' noemen. Maar eigenlijk is dat niet de middag; de middag is twaalf uur en daarna is het de namiddag. Vandaar dat wij nog steeds zeggen: "Tussen de middag gaan we eten." Dat betekent letterlijk tussen de voormiddag en de namiddag in, op het midden van de dag. 'Tussen twee avonden' is eigenlijk hetzelfde verhaal: het idee van tussen de vooravond en de naavond, in de avondschemering.⟨/p> ⟨p>Het gaat er vooral om dat de veertiende van de maand het Pascha voor Yahweh is. Dan zou het lam geslacht worden. Vervolgens staat er: "Op de vijftiende dag van deze maand is het feest van de ongezuurde broden voor Yahweh. Zeven dagen zullen jullie ongezuurde broden eten." In de praktijk werden er een dag daarvoor ook al ongezuurde broden gegeten, maar dan was het formeel nog niet het feest van de ongezuurde broden. Kijk, en dat is nou het grote verschil. Die veertiende was nog niet het feest. Dan was het huis al helemaal gereinigd en was er geen zuurdesem meer aanwezig. Dat is tot op de dag van vandaag zo: ook op de veertiende is er al geen zuurdesem meer in huis. Op de dag dat dit lam geslacht wordt, is het feitelijk geen feest. Het is ongeveer vergelijkbaar met onze Goede Vrijdag; dat is eigenlijk ook geen feest. Misschien een hoogtijdag, maar geen feest. Het feest is pas met Pasen. In dit geval is de 14e het Pascha en vanaf de 15e van de maand is het feest van de ongezuurde broden. Daarvóór was er misschien ook al ongezuurd brood, maar dat noemde men nog niet het feest.⟨/p> ⟨p>Dan wordt het verhaal eigenlijk heel simpel, want dan krijg je: "En vóór het feest van het Pascha..." Je moet de nadruk leggen op het woordje 'feest'. Toen Jezus wist dat zijn uur kwam, was het de dag van het Pascha, maar het feest zou pas een dag later plaatsvinden. Vandaar ook dat je in de andere evangeliën leest dat de leidslieden van het volk haast hadden bij de kruisiging. Ze wilden namelijk dat het voltooid zou zijn voordat het feest en de Sabbat zouden aanbreken. Want die 15e Nisan was, ongeacht op welke dag hij viel, een rustdag die gold als een Sabbat. Als je een vers verder leest in Leviticus 23, wordt dat heel uitdrukkelijk gezegd: men mocht geen allerlei slaafse arbeid verrichten. Dat gold voor de 15e. Vandaar dat ze de Heer Jezus vóór de 15e gekruisigd wilden hebben; op de 15e mocht er geen arbeid verricht worden en een kruisiging paste daar uiteraard niet in. Er was dus haast bij het hele proces.⟨/p> ⟨p>Dit betekent dat voor de Heer Jezus, in de avond voordat hij gekruisigd werd, naar Joodse maatstaven de veertiende al was aangebroken. Een Joodse datum wordt immers gerekend van avond tot avond. De Sabbat loopt van vrijdagavond tot zaterdagavond. Zo begint ook de veertiende van de maand in de avond. Die was nu net aangebroken en de dag erop zou het lam geslacht worden. Het was dus met recht vóór het feest van het Pascha. Er is totaal geen tegenstrijdigheid; integendeel, het komt exact overeen met de andere evangeliën en met wat God via Mozes had bepaald. Het is geweldig om je te realiseren dat God precies de dag had bepaald waarop het Pascha geslacht zou moeten worden. De Heer wist dat ook: "Mijn uur is nu gekomen, dit is de dag." Je begrijpt dat de emoties, ook voor de Heer als mens, hoog waren opgelopen. Dat lees je ook: de Heer is diverse keren geëmotioneerd, ontsteld en ontroerd in de geest door alles wat er op die bewuste datum zou gaan gebeuren. De datum was inmiddels aangevangen: de veertiende.⟨/p> ⟨p>Toen Jezus wist dat zijn uur kwam om over te gaan – dat is weer zo'n typische Johannes-manier van formuleren – om over te gaan vanuit de wereld naar de Vader. Uit de wereld gaan, dat zou de veertiende zijn; dat was de dag dat hij stierf en uit de wereld ging. En dat hij naar de Vader zou gaan? Je zou kunnen verdedigen dat hij op de dag van zijn kruisiging al zei: "Vader, in uw handen beveel ik mijn geest." Maar ik denk niet dat dit de volledige gedachte is. Het gaat er niet alleen om dat hij zijn geest overgaf, maar dat hijzelf naar de Vader zou gaan. En dat gebeurde drie dagen later, op de 17e Nisan, de dag van de Eerstelingengarve. Je leest dat de Heer Jezus op die vroege ochtend tegen Maria zegt, wanneer zij hem wil vastpakken omdat ze denkt dat het de tuinman is: "Houd mij niet vast, want ik ben nog niet naar mijn Vader opgevaren." Hij zou namelijk diezelfde dag nog naar de Vader gaan. Dat is wat onbekend natuurlijk, maar het was als het ware Pasen en Hemelvaart op één dag. Zijn officiële, meer definitieve hemelvaart vond immers pas veertig dagen later plaats.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4211" title="Speel af vanaf 01:10:11">▶ 01:10:11⟨/button> ⟨span>Terugkeer Naar de Vader en Liefde tot in het Einde⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Hij had de zijnen lief. Hij wist dat zijn uur kwam en dat dit zou gaan gebeuren. En ondertussen had Hij de zijnen lief die in de wereld waren. Hijzelf zou de wereld verlaten, maar Hij had de zijnen lief die in de wereld waren. Hij had hen lief tot in het einde. Tot het einde.⟨/p> ⟨p>Laat ik het anders zeggen: die liefde blijkt wel in het navolgende, wanneer Hij vervolgens maaltijd met hen houdt en eerst voor hen de voeten wast. Dat 'tot in het einde' betekent natuurlijk niet dat Hij hen liefhad tot in het einde en daarna niet meer. Het staat ook niet 'tot aan' het einde, maar 'tot in' het einde.⟨/p> ⟨p>Kijk, over het verschil gesproken: hier zie je het Griekse woord ⟨em>eis⟨/em>, dat is 'tot in'. Dat wil niet zeggen 'tot aan', alsof dat een eindpunt is, maar het wil zeggen: tot in het einde had Hij hen lief. Ik haal zelf weleens het voorbeeld aan dat als je op de weg de mededeling ziet staan: 'Geen files tot Gouda'. Als je die mededeling ziet staan, dan betekent dat natuurlijk niet dat er vanaf Gouda een file ontstaat. Nee, de mededeling is 'geen file tot Gouda', maar dat wil niet zeggen dat er vanaf Gouda dan een file is. Er staat precies wat er staat: tot Gouda is er in ieder geval geen file.⟨/p> ⟨p>Zo is het hier ook: Hij had zijn zijnen lief tot in het einde. Dat wil niet zeggen dat Hij daarna geen liefde meer zou hebben. Nee, juist in dat einde heeft Hij zijn liefde bewezen. Dit eerste vers is eigenlijk de inleiding en in een notendop de beschrijving van wat we in de komende hoofdstukken beschreven vinden, namelijk hoe Hij zijn liefde verklaart en bewijst voor de zijnen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4366" title="Speel af vanaf 01:12:46">▶ 01:12:46⟨/button> ⟨span>De Aanvang van de Maaltijd en het Voornemen van Judas⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan staat er: "En bij de aanvang van de maaltijd." Niet trouwens zoals je in de Statenvertaling leest, dat het avondmaal gedaan was. Het is juist niet als het avondmaal gedaan was, maar bij de aanvang. Je ziet dat ook hier: terwijl men de maaltijd aanving, toen dat begon. Wat trouwens sowieso ook uit de hele beschrijving al duidelijk is, lijkt mij, want nu gaat de Heer vervolgens de voeten wassen. Dat doe je uiteraard niet na de maaltijd, dat doe je ervoor.⟨/p> ⟨p>Wat die maaltijd betreft: er wordt nog wel eens gezegd – en ik heb het vroeger zelf ook gedacht – dat dit de Seder zou zijn. Dat de Heer in de avond voor Zijn sterven de Seder gevierd zou hebben, de beroemde Paschamaaltijd. Maar dat kan niet, want die heb je namelijk aan het einde van de veertiende Nisan, niet aan het begin. Want juist op de dag die daarop zou volgen, de veertiende, zou het lam geslacht worden en dat zou vervolgens dan in de avond, eigenlijk dus al in de avond van de vijftiende, gegeten worden. Ja, dat is wat ingewikkeld, maar in ieder geval: na de veertiende zou dat worden gegeten. Maar dit is nog de avond die voorafgaat aan de slachting van het Pascha. Dus dat kan nooit de beroemde Sedermaaltijd zijn. Het was wel een maaltijd van het Pascha, dat wel. Want eigenlijk heetten al die maaltijden waarin ongezuurd brood werd gegeten gedurende die hele week van Pesach, van begin tot eind, gewoon maaltijden van het Pascha. Ja, het was dus wel al een ongezuurde maaltijd, maar nog niet het feest; het was ook niet de Sedermaaltijd.⟨/p> ⟨p>In ieder geval, ik zei al: Johannes maakt sowieso geen melding van de instelling van het avondmaal. Ik zeg dat er even bij, want de 'instelling', zo wordt het heel vaak genoemd, maar feitelijk weten we dat de Heer helemaal niets heeft ingesteld. Hij heeft alleen gezegd, toen Hij het brood nam (wat hier dus verder niet beschreven wordt): "Doe dit tot Mijn gedachtenis." Dat zei Hij ook over de beker. Maar dat was niet een instelling van een maaltijd. Hij hield een instelling die al pakweg vijftien eeuwen oud was. Hij hield een instelling waarbij men altijd terugdacht aan de bevrijding uit Egypte. Daar dacht men aan, en nu zegt Hij: "Doe dit tot Mijn gedachtenis." Dus Hij stelde niet een maaltijd in. Hij hield een bekende Joodse, of zo u wilt, Israëlitische instelling. En nu zei Hij: "Denk aan Mij, want daarop heeft het betrekking." Maar Hij stelde niks in. Later is het Paulus die daar nog wat andere dingen over vertelt, maar van een instelling van een maaltijd is absoluut geen sprake, ondanks dat men het allerwege wel zo noemt. Over misverstanden gesproken.⟨/p> ⟨p>Ja, en dan staat erbij: "En bij de aanvang van de maaltijd, toen de diabolos..." Want ik laat dat liefst gewoon onvertaald. Je zou kunnen zeggen 'de duivel', maar dat komt eigenlijk van diabolos. Het mooie van het woord diabolos vind ik – voor zover er iets moois aan hem is – dat de term in ieder geval heel duidelijk maakt wat hij eigenlijk doet: namelijk door elkaar gooien. Dia is 'doorheen' en dat bolos komt van ons woord 'bal', 'werpen'. Hij werpt. Het staat hier trouwens heel specifiek, het valt me nu pas op: hij wierp. Want toen de diabolos reeds in het hart van Judas Iskariot had geworpen... En dan staat er inderdaad ook weer een woord dat samenhangt met balwerpen: hij had het in het hart van Judas Iskariot geworpen, namelijk dat hij Hem zou overleveren. Met andere woorden: Judas Iskariot wist toen al wat hij ging doen. Dat weten we ook, want Judas heeft dat idee, dat plan, al opgevat na de zalving te Bethanië. Dat was al een paar dagen daarvoor, op de tiende van de maand. Hij had het plan gemaakt dat hij Jezus zou overleveren.⟨/p> ⟨p>We hebben het er al veel eerder een keer over gehad waarom hij dat deed, namelijk om Jezus te forceren. Want hij kon het niet verkroppen dat Jezus Zich zo willoos overgaf. Hij wilde nu juist dat Jezus Zich zou gaan opwerpen als de Messias. En hij dacht dat als hij Hem nou zo zou overleveren, hij Hem daartoe zou forceren. In ieder geval, Judas had dat idee al wel, maar de andere discipelen wisten daar helemaal niets van. Dat blijkt ook wel uit ditzelfde hoofdstuk, want ze zijn allemaal verbaasd als de Heer Jezus hints geeft van: "Iemand van jullie gaat Mij overleveren." Allemaal vragen ze zich af: "Wie dan?"⟨/p> ⟨p>Jezus wist uiteraard ook dat de Vader Hem alles in handen had gegeven en dat Hij van God uitging en naar God heenging. Nou, dan staat er: "En Hij kwam overeind van de maaltijd en Hij legde Zijn klederen af en Hij nam een linnen doek en omgorde Zichzelf." Maar ik zie dat we hiermee natuurlijk weer een heel nieuw gedeelte en een nieuw onderwerp aanraken. Ik zou het zonde vinden om dat nu even in een paar minuten tijd te gaan bespreken, want er is heel wat over te vertellen hoe ontzettend mooi het is wat hier op die hogere verdieping gebeurt. Niet meer op het aardse niveau, maar met recht in die zaal boven, wat de Heer daar doet met de Zijnen. Hoe dat ook een type is van wat de Heer vandaag in de hemel doet, namelijk Zich overgeven voor de Ecclesia. Ik wil dat graag bewaren voor de volgende keer. Dat is een prachtige typologie, een prachtige verwijzing vinden we daarin. Maar goed, de eerste aanzet van hoofdstuk 13 hebben we inmiddels onder ogen gehad. We hebben gezien wanneer het was, en wat er vervolgens plaatsvond, dat parkeren we gewoon voor de volgende keer. Dat is de 31ste januari.⟨/p>