⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik op Hoofdstuk 1 en de Structuur van het Magnificat⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We gaan verder met onze studie in het eerste hoofdstuk van het evangelie naar Lucas. Ik had al gezegd dat we een heel goed excuus hebben voor het feit dat we daar zo lang over doen: het is per slot van rekening het langste hoofdstuk van het hele Nieuwe Testament, verreweg zelfs. Ook vanavond is dus zeker niet de laatste avond.⟨/p>
⟨p>Om nog even terug te blikken op de studies die we tot dusver hebben gehad, een viertal in totaal: de eerste vier verzen van dit hoofdstuk gingen over de inleiding tot het schrijven van het boek en eigenlijk ook de aanleiding daartoe. Lucas schreef dat er wel velen zijn begonnen met het optekenen van de geschiedenissen rond de Heer Jezus Christus, maar kennelijk is niemand erin geslaagd om dat te completeren. Lucas heeft het echter heel grondig aangepakt en schrijft daarover in die eerste vier verzen.⟨/p>
⟨p>Dan krijg je het gedeelte waarin verhaald wordt van de aankondiging van de geboorte van Johannes de Doper. Dat gaat over Zacharias die in de tempel is en een verschijning krijgt van de hemelse boodschapper genaamd Gabriël. Vanaf vers 26 tot en met 38 volgt de aankondiging van Jezus' geboorte aan Maria in Nazareth. Hier is het dus de vader die het in de tempel te horen krijgt, en in het andere geval is het de moeder die het bericht ontvangt in Nazareth. Dat heeft er alles mee te maken dat Zacharias een priester is en dus in de tempel thuishoort. Nazareth heeft alles te maken met het feit dat het een plaatsje was waarin nakomelingen uit het huis van David woonden. In het Nederlands kun je daar een grapje over maken met 'nazaten' en 'Nazareth', maar het gaat werkelijk om de nakomelingen uit het huis van David, zoals we destijds hebben gezien.⟨/p>
⟨p>Het was zes maanden nadien, dat wil zeggen zes maanden na de verschijning aan Zacharias in de tempel. Dat halve jaar blijkt vol van betekenis te zijn. We komen er vanavond waarschijnlijk nog wel even op terug, omdat dit verschil van een half jaar tussen de geboorte van Johannes en die van de Heer Jezus bij herhaling vermeld wordt. Dan krijg je vanaf vers 39 tot 45 de ontmoeting van Maria en haar verwante Elisabeth. Maria ging vanuit Nazareth in het noorden naar het berglandschap van Judea waar Zacharias en Elisabeth woonden. Zij ontmoeten elkaar en we hebben toen ook de wonderlijke gang van zaken gezien dat, terwijl zij elkaar begroeten, Johannes opspringt in de moederschoot.⟨/p>
⟨p>Vanaf vers 46 komen we nu aan bij de lofzang van Maria, zoals het meestal genoemd wordt. Het feit dat we dat nu in de decembermaand bespreken is puur toevallig, want pas in januari zullen we de geboorte van de Heer Jezus bespreken; daar zullen we dan ongeveer zijn, vermoed ik. Nu gaan we dus kijken naar de lofzang van Maria. Eigenlijk staat er niet in de Bijbel dat zij dit zingt; je leest: "Zij zeide dit." Het kan zijn dat zij dit gezongen heeft, maar dat staat niet vermeld. Traditioneel wordt het echter altijd de lofzang genoemd.⟨/p>
⟨p>Het is goed om erop te wijzen dat dit een bepaalde structuur heeft. Het valt eigenlijk uiteen in twee delen, twee helften waarbij de eerste helft parallel loopt met de tweede helft. De eerste helft begint met "God ziet om naar de lage staat van zijn slavin" en het tweede deel heeft als centraal onderwerp dat God de nederigen verhoogt. Je ziet dat dit overeenkomt: Hij ziet om naar de lage staat van Zijn slavin, oftewel Hij verhoogt de nederigen. Vervolgens krijg je de ontferming als groot onderwerp, de ontferming voor wie Hem vrezen, en het tweede deel eindigt daar ook mee, namelijk de ontferming over het zaad van Abraham.⟨/p>
⟨p>Dergelijke schriftgedeelten hebben altijd een heel bewuste opbouw. Een nadeel van de wijze waarop wij nu de Schrift bestuderen — omdat we natuurlijk nogal in de details gaan en naar zinsdelen of soms zelfs naar individuele woorden kijken — is dat je het kunt vergelijken met het kijken door een vergrootglas. Dat heeft het voordeel dat je allerlei dingen ziet die je normaal gesproken niet ziet en waar je heel gemakkelijk overheen zou kunnen kijken. Maar het nadeel van dat inzoomen is dat het grote geheel en de verbanden je gemakkelijk ontgaan. Vandaar dat ik bij afwisseling graag die helikopterview wil laten zien, zodat je niet alleen de details ziet, maar het hele gedeelte overziet en de opbouw opmerkt.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="445" title="Speel af vanaf 07:25">▶ 07:25⟨/button> ⟨span>Mijn Ziel Maakt de Heer Groot: het Specifieke Begrip Soter als Redder⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We gaan nu over naar de vers-voor-versbespreking. In vers 46 zien we Maria, die zojuist is gearriveerd bij Elisabeth. Ze hebben elkaar begroet en dan lees je dat Maria eigenlijk uitbreekt. Als je de inhoud zo op je laat inwerken, zie je dat dit met grote kracht naar voren wordt gebracht. Ze zegt: "Mijn ziel maakt de Heere groot", of "het maakt de Heer groot". Deze lofprijzing wordt gewoonlijk het Magnificat genoemd. In de liturgie wordt het heel vaak zo genoemd, vooral bij de Rooms-Katholieken is het een bekende lofzang, maar ook in de klassieke muziek. Allerlei grote grootheden zoals Johann Sebastian Bach hebben deze lofprijzing op muziek gezet, en dan heet dat het Magnificat. Dat is de Latijnse vorm van "maakt groot". In het Grieks staat hier megalunei; 'mega' betekent groot, denk maar aan micro en mega. Megalunei betekent dus letterlijk groot maken, en in het Latijn is dat magnificat. Het Engelse 'magnificent' en het Franse 'magnifique' komen daar rechtstreeks vandaan. Groots is dat dus.⟨/p>
⟨p>"Mijn ziel maakt de Heer groot", zo begint ze. Ik weet niet hoe het u vergaat, maar ik heb dat altijd een wat vreemde formulering gevonden als er wordt gezegd dat we de Heer gaan groot maken. Want dan denk ik: hoezo groot maken? De Heer is toch al groot? Maar ik moet erbij zeggen dat het wel degelijk een Bijbelse grond heeft om het op die manier te formuleren. Kijk, als je zegt "mijn ziel maakt de Heer groot", dan maak je de Heer objectief gezien niet groot, want Hij is al groot. Het is echter niet objectief bedoeld, maar subjectief. Ze zegt namelijk: "Mijn ziel maakt de Heer groot." Dat wil zeggen: voor míjn ziel wordt Hij groot. Dat is een heel ander idee. De Heer zelf wordt niet groter doordat wij Hem bejubelen; Hij is groot, maar voor mijn ziel wordt dat duidelijk. En als in mijn ziel dat kwartje valt, dan wordt Hij ook voor mijn ziel groot. Dat is het idee van "mijn ziel maakt de Heer groot": voor mijn ziel wordt Hij steeds groter. Dat is waar ze uitdrukking aan geeft. Zo krijgen we toch wat begrip voor dit soort formuleringen. Ik vind het van belang dat je je daarvan bewust bent, want we kunnen zo gemakkelijk zeggen dat we de Heer gaan groot maken, terwijl dat eigenlijk niet helemaal klopt. Maar zoals Maria het zegt – dat voor haar ziel de Heer groot wordt gemaakt – dan klopt het wel. Dan is het subjectief, in haar eigen beleving.⟨/p>
⟨p>"En mijn geest jubelt over God", zo staat het er eigenlijk letterlijk, "namelijk mijn Redder." Dit is nou typisch zo’n formulering die je vaak tegenkomt: een parallelisme. Daar zit het woord 'parallel' in en dat betekent dat twee dingen gelijk lopen. Laten we het eens zien: in vers 46 staat "mijn ziel maakt de Heer groot" en in vers 47 "en mijn geest jubelt over de God, mijn Redder". Daarbij loopt "mijn ziel" parallel met "mijn geest". Daarmee zeg ik overigens niet dat ziel en geest hetzelfde zijn, want een ziel is wat anders dan een geest, maar ze lopen hier wel parallel. "Maakt groot" komt overeen met "jubelen", en "de Heer" komt overeen met wat in vers 47 genoemd wordt: "de God, namelijk mijn Redder". In het Oude Testament vind je dit ook wel beschreven als "de God mijns heils", maar dat betekent niets anders dan "de God van mijn redding", oftewel de God die mij redt.⟨/p>
⟨p>Soms staat er "mijn Zaligmaker", maar het probleem is dat het Griekse woord Soter gewoon "Redder" betekent. In de NBG-vertaling wordt het meestal weergegeven met "Heiland" en in de Statenvertaling meestal met "Zaligmaker", maar beide termen zijn nogal oud-Nederlands. Want wat is een Heiland eigenlijk? We kennen het woord uit kerkelijk of godsdienstig taalgebruik, maar eigenlijk kennen we de betekenis niet meer echt. Wat bedoel je er precies mee? Dat geldt trouwens ook voor "zalig" en "zaligmaker". "Redder" is duidelijk: wat doet een redder? Die redt. Dat is ook precies de betekenis van het woord Heiland: hij brengt heil, maar heil is eigenlijk ook niets anders dan redding. Ik kies dus voor het woord Redder, niet om modern te doen, maar gewoon omdat het precies aanduidt wat het is.⟨/p>
⟨p>"Zaligmaker" is een heel vaag begrip geworden. Wat bedoel je met zalig? Ook in godsdienstige zin heeft het een brede betekenis gekregen. Zalig worden betekent voor velen dat het uiteindelijk goed met je komt na de dood. Het kan ook de betekenis hebben van gelukzaligheid. "Iets is zalig", of "zalig kerstfeest"; dan heeft het de klank van een gelukkig kerstfeest gekregen. Het waaiert uit naar alle mogelijke betekenissen, maar als een woord alles kan betekenen, dan betekent het eigenlijk niets meer. Terwijl het juist een heel specifiek woord is. Dat geldt ook voor "heil" en "Heiland". Het Nederlandse woord "heil" komt eigenlijk van "heel", een heling, oftewel het heel maken van iets wat stuk is. Maar dat is niet de primaire betekenis van het woord Soter. Soter wil zeggen dat je iets redt. Iets is verloren en het wordt gered. Dat is een heel concrete betekenis, ook al kan het verschillende toepassingen hebben. Een schip op zee dat gered wordt, is weer wat anders dan gered worden voor een ongeluk. Redden kan ook de betekenis hebben van genezing als je gered wordt van een ziekte. Het idee van redden is heel specifiek, dat wilde ik er eigenlijk mee zeggen. Laten we verder lezen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1008" title="Speel af vanaf 16:48">▶ 16:48⟨/button> ⟨span>De Unieke Positie van de Slavin Versus Rooms-katholieke Dogma's⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Waarom jubelt zij? Waarom maakt ze de Heer groot en waarom jubelt ze op de God die haar Redder is? Ze spreekt het heel persoonlijk uit, omdat Hij omzag naar de laagheid van Zijn slavin. De lage staat, de vernedering; dat wil zeggen de lage positie van de slavin, van Zijn dienstmaagd. Eigenlijk betekent het woord dienstmaagd letterlijk een slavin. God zag om naar de laagheid van Zijn slavin.⟨/p>
⟨p>Het is opmerkelijk – ik zal er straks nog een paar keer op wijzen – dat deze lofprijzing van Maria heel veel gelijkenissen vertoont met de lofzang van Hannah, die je aantreft in 1 Samuël 2. De connecties stapelen zich op, want van Samuël weten we natuurlijk ook dat hij voortkwam uit een onvruchtbare vrouw. Elkana had twee vrouwen: Hannah en Peninna. Hannah was één van de twee en zij was onvruchtbaar. Maar zij bad tot de Here in de tempel, zo vurig dat Eli dacht dat ze dronken was. Kent u die geschiedenis nog? En als zij dan uiteindelijk toch zwanger wordt, dan is Hannah zo ontzettend blij. Dan doet ze ook de toezegging dat als dat ventje eenmaal de leeftijd zou hebben, hij dienst zou gaan doen in de tempel. Hoewel ze helemaal geen Levitische afkomst had, zou hij dienst gaan doen in de tempel, waarmee Samuël trouwens ook weer een prachtig type is van de Heer Jezus Christus, Die uiteindelijk ook weliswaar geen priester is naar de wet, maar wel degelijk vandaag priesterlijk werk doet. Maar goed, daar gaan we het nu verder niet over hebben.⟨/p>
⟨p>Het gaat er even om dat als Maria dit zo zegt, dit heel erg lijkt op wat Hannah ooit al zei in haar lofzang: "Hij heft de geringen op uit het stof, Hij heft de armen omhoog uit het slijk." Dat is over redding gesproken trouwens! Dat is ook redding: je wordt gered uit die armzalige, vernederde toestand. Hannah zegt in diezelfde verzen ook dat Hij de doden doet herleven. God ziet daarnaar om. Want neem waar, zegt Maria: "Vanaf nu zullen alle generaties mij gelukkig prijzen." Ja, gelukkig prijzen. Hoezo? Nou, omdat zij de unieke staat zou hebben de moeder van Israëls Messias te zijn. Heel het volk keek al duizenden jaren uit naar de komst van een Messias; wel, zij zou de moeder van de Messias van Israël zijn. Wat zeg ik: de Redder van de wereld.⟨/p>
⟨p>Ik moet er trouwens bij zeggen, want we hadden het net even over dat Magnificat dat zo’n grote rol speelt in de Rooms-Katholieke Kerk, dat Maria in het rooms-katholicisme een rol heeft gekregen die ver buiten de Bijbelse kaders is komen te vallen. Er zijn zoveel voorbeelden van, maar de rol van Maria is daar toch wel een heel sterk voorbeeld van hoe men aan de ene kant allerlei Bijbelse waarheden vergeet, en aan de andere kant bepaalde Bijbelse waarheden zo opblaast dat het volkomen buiten zijn proporties raakt. Men heeft van Maria gemaakt – zo noemt men haar ook – de 'Moeder van God'. Dat is de rooms-katholieke aanduiding. Het idee is: Jezus is God, Maria is de moeder van Jezus, dus Maria is de moeder van God. In elk schakeltje valt er wel wat aan te merken, maar het is geen Bijbelse term. Het is absoluut on-Bijbels. Het is net zo on-Bijbels als te spreken over de Drie-eenheid of over 'God de Zoon'. Dat zijn allemaal termen die de Bijbel niet gebruikt en dus zouden we ze gewoon moeten parkeren. Het verwart alleen maar. Als je Bijbels wilt denken, dan moet je gewoon ook Bijbelse termen en begrippen gebruiken; dan blijf je zuiver in je denken. Ik bedoel, we moeten allemaal leren om gezond te denken, en dat betekent dat je ook Bijbelse begrippen en woorden je eigen maakt.⟨/p>
⟨p>Eén ding is zeker: deze Maria realiseert zich na de aanzeggingen die zij heeft gekregen dat zij een bijzondere positie heeft gekregen. De meest uitzonderlijke van alle vrouwen; dat durf ik rustig zo te zeggen. Ieder zou haar gelukkig prijzen. Uit alle generaties die haar zouden volgen, zou iedereen zich ervan bewust zijn dat zij wel een hele gelukkige staat heeft gekregen. Een vrouwtje uit Nazareth, een slavin, en zij wordt de moeder van Israëls Messias. Nou ja, ze zegt het zelf: "Vanaf nu zullen alle generaties mij gelukkig prijzen." Waarom dan wel? "Omdat de Machtige grote dingen aan mij doet, en heilig is Zijn naam."⟨/p>
⟨p>Eventjes dit: Maria is geweldig groots, maar dat is niet omdat Maria geweldige grote dingen heeft gedaan of doet, maar omdat God de Machtige grote dingen aan haar doet. Ik denk dat dat zo belangrijk is om je dat altijd te realiseren: áls we wat zijn, dan is dat omdat God iets van ons maakt, en niet omdat wij iets zijn. Ik bedoel, hoe zou Maria hier enig aandeel in kunnen hebben? Dit overkwam haar met recht. De kracht van de Allerhoogste kwam over haar, ze werd overschaduwd; dat overkwam haar. Vandaar ook dat ze zegt: "De Machtige heeft grote dingen aan mij gedaan." En vandaar ook dat zij gelukkig te prijzen is. En heilig – dat wil zeggen: apart gezet – is Zijn naam.⟨/p>
⟨p>Er staat: "Zijn ontferming is tot in generaties." Met andere woorden: via Maria – want het onderwerp is nog steeds dat zij zegt wat God aan haar doet – heeft dit een uitwerking tot in generaties. Via Maria wordt aan alle generaties ontferming bewezen. Waarmee je natuurlijk niet kunt zeggen – dat is trouwens ook weer een rooms-katholieke term – dat Maria 'Medeverlosseres' is. Ze zeggen niet alleen dat ze de 'Moeder van God' is, maar ze zeggen ook dat ze Medeverlosseres is. Dat is natuurlijk onzin. Ze is geen Medeverlosseres; ook Maria moet zelf verlost worden. Bovendien is er maar één Middelaar tussen God en mensen. Zij is de moeder van Degene die dat zou doen, maar daarmee is zij zelf geen verlosser. Het is de moeder van de Verlosser. Maar via haar zou de ontferming toestromen, als via een kanaal, tot in generaties voor wie Hem vrezen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1537" title="Speel af vanaf 25:37">▶ 25:37⟨/button> ⟨span>Gods Ontferming en het Kanaal van de Vreze Des Heren⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het is trouwens belangrijk, denk ik ook voor ons altijd om te realiseren, dat ook al weten wij—sterker nog, dat is eigenlijk de basis van het evangelie—dat Gods ontferming over allen gaat. Zo staat het trouwens ook in Psalm 145, dat Gods barmhartigheid is over al Zijn werken. En in Romeinen 11 vers 32 lees je dat God hen allen onder de ongehoorzaamheid heeft besloten om Zich over allen te ontfermen.⟨/p>
⟨p>Ja, maar wanneer komt die ontferming tot de mensen of tot welk schepsel dan ook? Dat is altijd via de vreze en het ontzag voor Hem. Doordat mensen Hem geloven en zich voor Hem neerbuigen. Dat is de wijze. Het is niet zo dat geloof de voorwaarde is om gezegend te worden, maar geloof is het kanaal waardoor de zegen komt. Het is geen voorwaarde, het is de wijze waarop God zegent en God Zich ontfermt en Zijn ontferming ook bewijst, waardoor het ook tot je komt. Ik bedoel, als je je niet voor Hem buigt, als je geen ontzag hebt voor Hem...⟨/p>
⟨p>Hier staat het woordje 'vrezen', wat misschien wel interessant is. In het Grieks staat hier het woordje phobos. Dat kennen we allemaal, want phobos is de stam van ons woord fobie. Dit is dus een heel sterk woord. Het is vrees, niet in de negatieve zin van bang zijn voor, maar wel het sidderen, het heilig ontzag hebben voor God. God vrezen betekent dus dat je je bewust bent hoe groot en machtig en alomvattend Hij is, en hoe wij als mensenkinderen klein en nietig en volstrekt onwaardig voor Hem zijn. We hebben niets van onszelf, werkelijk niets van onszelf. Kijk, dat is de vreze van God. Het gaat allemaal om Hem en totaal niet om onszelf. En dat is de vreze Gods.⟨/p>
⟨p>Zo komt ook de ontferming tot heel het mensdom. Uiteindelijk gaat elke knie buigen en komt elk mens tot die erkenning. Vandaar ook dat God elk mens zo ook daadwerkelijk redt. Maar dat gaat dus niet buiten ontzag voor God om. Je kunt dus eigenlijk ook niet zeggen dat God ook de ongelovigen redt. Nou, dan moet je goed begrijpen wat ik nu zeg: God redt geen ongelovigen; God redt gelovigen. Wat de Bijbel juist zegt, is dat God alle mensen doet geloven, dat Hij hen de knieën laat buigen en dat ze komen tot erkenning van Hem. Maar op dat moment zijn ze dus geen ongelovigen meer.⟨/p>
⟨p>Zijn ontferming is tot in generaties en generaties voor wie Hem vrezen. Hij doet machtig met Zijn arm. Ik wijs er lang niet altijd op hoe het dan precies in de gewone vertalingen staat, maar je ziet in die grijze onderste regel wat betreft de NBG dat er staat: "Hij doet een krachtig werk door Zijn arm." Zijn arm is eigenlijk een symbool van kracht. Je ziet trouwens dat dit woord arm feitelijk zelfs de bovenarm is. Dan wordt het nog wat duidelijker, want bij ons ook is de bovenarm juist het symbool—als ik mijn spierballen toon, dan begrijp je meteen wat ik daarmee bedoel—van kracht. Als je sterkte wilt uitbeelden, dan doe je dat op deze wijze. Daarin is kracht gelegen en God doet machtig met Zijn arm. Elders heet dat dan ook dat God Zijn volk uitredde met sterke hand en met hoge arm, soms ook met sterke arm. Maar in ieder geval is dat de wijze waarop Hij Zijn kracht en Zijn macht betoont.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1858" title="Speel af vanaf 30:58">▶ 30:58⟨/button> ⟨span>De Aoristus-vorm: een Tijdloze Omwenteling van Hoogmoedigen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hij verstrooit hoogmoedigen. Ik wil daar toch even op wijzen, want als u in de NBG-vertaling of de Statenvertaling meeleest, ziet u dit meestal in de zogenaamde perfectum-vorm staan, de voltooid tegenwoordige tijd. Er staat dan: "Hij heeft hoogmoedigen verstrooid." In de Statenvertaling staat het in vers 51 inderdaad ook zo: "Hij heeft verstrooid." Maar in het Grieks staat het niet in die voltooide vorm. Het staat in een werkwoordsvorm waar ik al veel vaker op gewezen heb, een vorm die in het Grieks heel veel gebruikt wordt maar die wij in onze taal niet echt één-op-één kennen: de aoristus.⟨/p>
⟨p>Aoristus betekent letterlijk "zonder horizon". A-horizo, dus zonder begrenzing. Dat betekent in feite dat het een tijdloze vorm is. Het is een werkwoordsvorm waarbij er geen gedachte aan tijd in het woord zelf zit; het feit wordt simpelweg gesteld. Het gaat er dus niet zozeer om dat God dat nu verstrooit, of zal verstrooien, of in het verleden heeft verstrooid. Nee, het is een kenmerk: God verstrooit. In dit geval verstrooit Hij de gedachten, de overleggingen of de denktrand van de hoogmoedige. Het staat er op een tijdloze manier; het feit wordt gesteld. Dat is de kracht van die aoristus. Het heeft geen connectie met het 'wanneer', want dat doet er niet toe. Hij dóét het, wanneer dan ook. Dat is de gedachte erachter.⟨/p>
⟨p>Wanneer je dit begrijpt, kun je deze lofprijzing van Maria ook veel beter plaatsen. In veel vertalingen staat: "Hij heeft hoogmoedigen verstrooid." Dat suggereert alsof Maria wijst op iets wat al in het verleden heeft plaatsgevonden. Maar daar gaat het hier niet om. Ze wijst er simpelweg op dat dit is wat God doet! Dat heeft Hij in het verleden gedaan, dat doet Hij nu en dat zal Hij trouwens ook in de toekomst doen. Feitelijk is het denk ik vooral ook profetisch: Hij gaat dat straks, via de geboorte van het kind dat bij haar verwekt is, definitief realiseren. Hij zal zo de macht van Zijn arm tonen. Alle hoogmoed wordt uiteindelijk verstrooid. Het is een waarheid die op allerlei manieren vervuld is en nog zal worden, maar het feit wordt hier simpelweg als een vaststaand gegeven gepresenteerd.⟨/p>
⟨p>God verstrooit hoogmoedigen in de denktrand van hun harten, in hun denkwijze. Wat is de denktrand van een hoogmoedige? Dat is verwaandheid. Hij is arrogant. Eigenlijk staat dit pal tegenover de houding van degenen die God vrezen. Wie God vreest, realiseert zich zijn eigen kleinheid tegenover die almachtige God. De hoogmoedige denkt daarentegen dat hij het allemaal zelf in de hand heeft. Maar dat is verwaandheid en God verstrooit dat zomaar. Dat wil zeggen: Hij zet er zomaar een streep doorheen, door al die plannenmakerij van de mens als collectief. Denk aan al de volkeren en wat de wereld denkt te kunnen bewerken; God, die in de hemel zetelt, lacht. Ik vind dat altijd weer een geweldige gedachte. Zaken waar wij zo vreselijk van onder de indruk zijn, daar heeft God simpelweg het nakijken aan. Het zijn "peanuts", het stelt helemaal niets voor.⟨/p>
⟨p>Het geldt ook voor individuele zaken. Ik hoorde vandaag nog een verhaal van iemand die zeer ernstig ziek was en nog maar heel kort te leven heeft. Het is een beetje lastig om dat nu zo specifiek te vertellen – we hebben het net over de AVG gehad, dus in die trant moet je een beetje uitkijken met zulke voorbeelden – maar ik bedoel het in het algemeen: mensen kunnen zich verbeelden dat ze door hun bepaalde leefwijze tot in lengte van jaren gezond zullen blijven. Vergeet het maar, dat is niet zo. We worden allemaal wel eens zomaar met onze neus op de feiten gedrukt, juist wanneer je denkt dat zoiets iemand niet overkomt. God verstrooit zomaar de denktrand van het hart van zulke hoogmoedige overleggingen. Eigenlijk is het inderdaad niets anders dan verwaandheid en arrogantie. Er zijn zoveel voorbeelden waarbij je iedere keer weer geconfronteerd wordt met de hoogmoed van de mens die denkt het zelf te weten, zijn eigen gang te gaan en de wijsheid in pacht te hebben. De mens die God tegenspreekt. God zegt zus, maar wij denken het beter te weten. We noemen dat dan wijsheid, maar het is feitelijk eigenwijsheid.⟨/p>
⟨p>Er staat ook niet: "Hij hééft machtigen neergestort van hun tronen." Nee, Hij dóét dat. Ook hier staat er weer die aoristus. Hij haalt machtigen neer van hun troon. Ik heb bij deze studie expres een plaatje van het beeld uit Daniël 2 toegevoegd. Daar zie je die machtige koning Nebukadnezar die een droom droomde over een enorm statenbeeld. Dat beeld vertegenwoordigde alle wereldrijken die achtereenvolgens zouden heersen, beginnend bij Babel. En dan komt daar dat kleine steentje dat het beeld bij de voeten treft, waardoor het hele beeld compleet verpulverd wordt. Dit is iets wat in de toekomst feitelijk nog moet plaatsvinden. Nebukadnezar en al die rijken zijn inmiddels voorbijgegaan, maar dat laatste rijk moet nog komen. Hij stort de machtigen neer van de troon.⟨/p>
⟨p>Daar tegenover staat: Hij verhoogt nederigen. Vanuit de vernedering verhoogt Hij. Het gaat hier dus niet alleen maar over Maria, naar wie Hij omzag in de lage staat van haar positie. Nee, er staat "nederigen", in het meervoud. Hij doet dat in het algemeen. Degene die zich vernedert of zich in een nederige positie bevindt, die stelt Hij in een hoge positie. Het ultieme voorbeeld daarvan is natuurlijk Jezus Christus. Hij vernederde Zichzelf tot de dood, ja, tot de dood aan het kruis. Hij ging tot het uiterste. Daarom heeft God Hem ook uitermate verhoogd, ook weer tot de uiterste maat.⟨/p>
⟨p>Dit is trouwens wat je in de meest letterlijke zin een revolutie kunt noemen: een omwenteling. Dat is wat revolutie betekent. Ik moet dan meteen denken aan die steen uit de droom van Nebukadnezar die omwentelde en daardoor het hele beeld deed kantelen. Dat is een echte omwenteling; het is revolutionair wat God doet met alle wereldrijken. En als we het over een omwenteling hebben, dan denk ik natuurlijk ook aan die dag dat de steen voor het graf werd weggewenteld. De Vernederde, Degene die daar in de dood lag, werd verhoogd. Dat was revolutionair in de meest letterlijke zin van het woord.⟨/p>
⟨p>Hongerigen laaft Hij met het goede, dat wil zeggen: Hij verzadigt hen. Maar rijken stuurt Hij leeg weg. Zie je weer die omkering? Aan de ene kant worden degenen die honger hebben gelaafd met het goede, waarbij je onder hongerigen zowel letterlijk fysiek hongerigen kunt verstaan, als degenen over wie de Bijbel zegt: "Gelukkig zijn zij die hongeren naar gerechtigheid." Hoe dan ook, wie hongert, wordt gelaafd met datgene waar hij naar snakt. Daarentegen worden degenen die rijk zijn, leeg weggestuurd. Het is een complete omkering. Het is opmerkelijk hoe de lofzang zich opbouwt: het begon bij de hoogmoedigen in hun gedachten, daarna volgde het vers over de machtigen die van hun troon worden gestoten – dat is het politieke vlak – en hier komen we bij het sociale vlak: de rijken die leeg worden weggestuurd en de hongerigen die worden gevoed en gelaafd.⟨/p>
⟨p>Maar dan staat er nog iets, want dit refereert ook weer – ik zei al – deze lofprijzing van Maria loopt in veel opzichten parallel. Je zou het voor de grap eens moeten vergelijken om alle gelijkenissen en de parallellen tussen beide lofprijzingen te zien.⟨/p>
⟨p>Want Hannah zegt: wie verzadigd waren ooit, die verhuren zich nu om brood, maar wie hongerig waren, die mogen rusten. Ook hier zie je dus weer die omkering. Ooit waren ze verzadigd, maar ze worden vervolgens leeg weggestuurd, en degenen die hongerig waren, die rusten. Dat wil zeggen: die krijgen, die worden gelaafd met het goede.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2610" title="Speel af vanaf 43:30">▶ 43:30⟨/button> ⟨span>Gods Gerechtigheid als het Recht Doen aan Zijn Belofte en Eed⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dit is de godsdienstige kant van het verhaal in vers 54: Hij ondersteunde Israël. In de NBG-vertaling staat: Hij heeft Zich Israël aangetrokken. Hij geeft hen dat wat ze nodig hebben, de power, en Zijn jongen. In de NBG-vertaling staat "Zijn knecht". Dat is interessant. Eigenlijk staat er hier gewoon het woordje ⟨em>paidos⟨/em>. Dat is het Griekse woord voor jongen. We kennen dat wel, want een jongen is vaak een knecht; die twee woorden zijn dikwijls synoniem. Dat zie je in onze taal ook. In het Nederlands misschien niet zo direct, hoewel we nog wel de term loopjongen kennen. Maar in het Frans zeggen ze "garçon". Nu ben ik helemaal geen expert op dat gebied, maar ik weet nog wel dat garçon eigenlijk ook gewoon jongen betekent, maar feitelijk is het een hulpje, een kelner. Een loopjongen in een restaurant is wat specifieker, maar garçon betekent gewoon jongen. In het Engels heb je het ook: een "boy". Dat betekent jongen, maar meestal ook met de gedachte van een knechtje, een loopjongen dus. Je ziet die link in onze talen, hetzelfde fenomeen als in de Bijbel. Israël wordt hier "Gods jongen" genoemd, en daarmee in de zin van Zijn knecht, degene die Hij heeft als Zijn assistent, om het zo maar te zeggen.⟨/p>
⟨p>Hij ondersteunde Israël, Zijn jongen. Waarom? "Om te gedenken van ontferming," zo staat het er letterlijk. Zie je? In de interlineair: "om te gedenken van ontferming", gedenkend te ontfermen. Hij ontfermt Zich door te gedenken, oftewel te herinneren. Waaraan gedenkt Hij dan? Dat staat erbij: "zoals Hij tot onze vaderen sprak, tot Abraham en aan zijn zaad, tot in de aeon." Waar gaat het dus over? God herinnert Zich, God gedenkt Zijn belofte of zelfs Zijn eed. In de komst, in de geboorte van de Messias – daarover weidt Maria uit – in de geboorte van de Messias ontfermt God Zich over Zijn volk, omdat Hij gedenkt wat Hij ooit, al duizenden jaren eerder, gesproken, beloofd en zelfs gezworen heeft aan onze vaderen: aan Abraham en aan zijn zaad, aan Abraham, Isaak en Jakob enzovoorts, aan zijn nageslacht. God heeft Zijn belofte gegeven en God herinnert Zich dat ook. Hij gedenkt het; Hij houdt Zich aan Zijn woord. Juist door Zich daaraan te ontfermen, door te gedenken, ontfermt Hij Zich. Hij vervult wat Hij belooft.⟨/p>
⟨p>Ik moet zeggen dat ik met die ontdekking zo blij ben, want er wordt heel vaak vanuit de klassieke theologie en in het kerkelijk spraakgebruik gesproken over Gods gerechtigheid, en dan altijd in juridische zin. Je weet wel: Gods gerechtigheid betekent dat God straft. Maar Gods gerechtigheid wil zeggen: God doet recht. En waaraan? Wel, aan Zijn belofte. Want belofte maakt schuld. Als God aan Abraham Zijn belofte geeft en Zijn eed zweert, verplicht God Zichzelf om dat te vervullen. Als Gods gerechtigheid geopenbaard wordt, dan betekent dat Hij recht doet aan dat wat Hij ooit gesproken heeft. Oftewel: Hij vervult Zijn woord, Hij doet daar recht aan. "Gods belofte wordt heerlijk vervuld," zoals we in deze maanden op veel plaatsen zingen. Dat is Zijn gerechtigheid.⟨/p>
⟨p>En dat is "tot in de aeon". Dat slaat op dat ontfermen. Hij ontfermt Zich tot in de aeon. Dan gaat het vooral over de aeon die nog gaat komen, de eeuw waarin de Messias zal heersen. Nou, dat is de lofprijzing van Maria. Ik zie dat het inmiddels al over negenen is, dus ik stel voor dat we straks verdergaan bij vers 56.⟨/p>
⟨p>Oké, we gaan nog even verder. We hadden inmiddels het Magnificat behandeld en we waren gearriveerd bij vers 56.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2976" title="Speel af vanaf 49:36">▶ 49:36⟨/button> ⟨span>De Geboorte van Johannes Na de Vervulde Tijd⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En nadat dit zo opgetekend is, dan lezen we: "En Maria bleef ongeveer drie maanden bij haar en vervolgens keerde zij terug naar haar huis." Die drie maanden betekenen dus dat ze bleef tot het einde van Elisabeths zwangerschap. Want wat had Gabriël ook alweer gezegd? "Je verwante Elisabeth is inmiddels zes maanden heen." Dus toen is zij vervolgens meteen ook naar Judea vertrokken en daar drie maanden gebleven. En dat betekent dus dat ze het einde van Elisabeths zwangerschap heeft meegemaakt. Nou ja, ik weet niet of ze ook nog bij de geboorte van Johannes is geweest; dat staat er niet bij, maar zo wordt het vermeld.⟨/p>
⟨p>Ik heb er al eventjes op gewezen, maar ik wil in dit geval toch nog even zeggen dat we hiermee voor de derde keer in dit ene hoofdstuk een aanwijzing vinden dat het verschil tussen Jezus en Johannes een half jaar was. Ik wil alleen nog eventjes herhalen dat dit alles te maken heeft met het feit dat Johannes van priesterlijke komaf was, namelijk uit de stam van Levi of meer specifiek nog uit het huis van Aäron. En de Heer Jezus daarentegen was van koninklijken bloede, namelijk uit het huis van Juda in de lijn van David. Dat heeft alles te maken met de twee kalenders van Israël. Je hebt een priesterlijke kalender en je hebt de koninklijke kalender. Meestal spreekt men over de kerkelijke of de godsdienstige kalender en de burgerlijke kalender. Tot op de dag van vandaag heb je die twee kalenders in het Jodendom. Soms is dat wat verwarrend, maar ze verschillen precies een half jaar: die koninklijke kalender en de priesterlijke kalender. En dat verschil zie je dus ook hier weer terugkomen; dat is zeker niet voor niks.⟨/p>
⟨p>Voor Elisabeth nu werd de tijd vervuld van het voortbrengen en zij baarde een zoon. Het feit dat het zo geformuleerd wordt, suggereert dat Maria dus vlak voor de geboorte van Johannes al is vertrokken. De tijd werd vervuld; dat betekent, zo zeggen wij dat dan, dat zij uitgerekend was. Oftewel: de termijn van negen maanden was voorbij. Of, zal ik zeggen, veertig weken? Ik denk dat het veertig weken is. Iemand zei net vijf weken, maar dat kan natuurlijk anders zijn. U was wel even weg, Kees, dus dat ken je dan ook niet. Dat kan natuurlijk als het achteraf gezegd wordt. 42 weken is in een ander opzicht weer markant. Dat het veertig weken was, dat meen ik oprecht; dat was de gemiddelde termijn. Men zegt 280 dagen, sommigen zeggen 276. Dat getal 276 was trouwens ook het getal... nee, dat is nog weer even heel wat anders. Ik weet wel dat het aantal mensen dat op het schip zat samen met Paulus toen hij schipbreuk leed, 276 was. Dat herinner ik me nog.⟨/p>
⟨p>Dat heeft trouwens wel alles te maken met de uitdrukking die vaak gebezigd wordt en waarvan verreweg de meeste mensen totaal geen benul hebben van wat het betekent. Als wij zeggen: "Het leven begint bij de veertig", dan heeft dat alles te maken met die zwangerschap. We gaan immers rekenen in leeftijd, en die begin je niet vanaf de conceptie natuurlijk, maar vanaf de geboorte. "Het leven begint bij de veertig" heeft dus niks te maken met de gedachte dat je leven pas begint als je veertig jaar oud bent; nee, het heeft te maken met de zwangerschap. Vandaar ook dat het van oudsher zo was dat als een kind ook maar even — al was het maar een paar seconden — had geleefd na de geboorte, dat dan gemeld moest worden en als overlijden werd gerekend. Als het vóór de geboorte was, dan niet; daar sprak men dan niet van. Als een kind dood geboren werd, werd dat niet officieel gerekend als een overlijden. Maar goed.⟨/p>
⟨p>De tijd was vervuld van het voortbrengen en zij baarde een zoon. Maar dat was geen verrassing, want dat wisten ze allang natuurlijk: dat het een jongen werd. Dat weten ze tegenwoordig trouwens ook, of het een jongen of een meisje wordt, maar dit had een andere reden dat ze dat wist. Ze wist het zelfs al voor de conceptie. "En de omwonenden," staat er dan in vers 58, "en haar verwanten" — dus ook de buurt en de familie — "die hoorden dat de Heer Zijn ontferming aan haar had groot gemaakt." We hadden het al eerder over "groot gemaakt": "Mijn ziel maakt de Heer groot." Hier is het de Heer Zelf die Zijn ontferming groot had gemaakt. Zo staat het er, of eigenlijk in de Aorist, moet ik hier zeggen: Hij maakte Zijn ontferming groot. Je leest het vaker; dat is een typisch hebraïsme, een Hebreeuwse manier van zeggen. Bijvoorbeeld in Genesis 19, daar lees je: "...daar u uw rechtvaardigheid hebt grootgemaakt." Dat was even verheerlijkt of in het licht gesteld; "mega" gemaakt. De omwonenden hoorden dat de Heer Zijn ontferming aan Elisabeth had grootgemaakt en zij verheugden zich samen met haar.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3381" title="Speel af vanaf 56:21">▶ 56:21⟨/button> ⟨span>Besnijdenis op de Achtste Dag: Johannes Is Zijn Naam⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En het geschiedde op de achtste dag dat zij kwamen om de kleine jongen te besnijden. Dat was een gebruik dat op dat moment al tweeduizend jaar oud was; het was immers een instelling die terugging tot de tijd van Abraham. Dat dit jongetje op de achtste dag besneden moest worden, was dus geheel volgens de traditie. Ik kom daar straks nog even op terug, maar ik meld nu vast dat er staat: "En zij noemden hem bij de naam." De naamgeving vond namelijk in die dagen plaats tijdens de besnijdenis. Daar komt trouwens ons bekende gebruik van de doopnaam vandaan. Men krijgt de officiële naam die gekoppeld of gelinkt is aan de doop. Het idee daarachter is dat de doop in de plaats van de besnijdenis is gekomen, en dus spreekt men over de doopnaam. Dat heeft alles te maken met dit gebruik dat de naam werd gegeven bij de besnijdenis.⟨/p>
⟨p>Dat lees je later ook van de Heer Jezus in hoofdstuk 2 vers 21: "En toen de acht dagen vervuld waren, zodat ze Hem moesten besnijden, ontving Hij ook de naam Jezus." Daar zie je dus hetzelfde fenomeen. In de dagen daarvóór was het trouwens nog anders; je leest van Isaak en ik meen ook bij Jakob dat zij bij de geboorte al hun naam kregen. Het is dus niet zozeer een specifiek Bijbelse inzetting, maar wel een Bijbels gebruik dat je bij de besnijdenis de naam ontvangt. In feite ontving Johannes hier niet zozeer zijn naam, maar noemden ze hem bij de naam die hij al veel eerder had gekregen. En 'zij', dat wil zeggen de buurt en de familie, dachten: "Nou, dat kan niet anders." Ze noemden hem bij de naam van zijn vader, Zacharias. Ze dachten dat het niet kon missen dat hij zo zou gaan heten, want vernoeming naar de vader of naar een stamvader was ook toen al heel gebruikelijk. Je hoeft niet per se naar de directe vader vernoemd te worden; het kan ook een opa of een andere stamvader zijn.⟨/p>
⟨p>Dat geldt trouwens ook voor onze eigen namen, als ik die koppeling even mag maken. Ook onze achternamen hebben vaak te maken met de vader. Strikt genomen, als je Jansen heet, dan betekent dat eigenlijk dat je de zoon van Jan bent. Of Pietersen, of Davidsen — dat is helemaal mooi: de zoon van David. Nee, ik bedoel niet Harley Davidson, ik heb het niet over de motor, maar over een Davidson. Je ziet het in andere talen precies zo, maar we realiseren ons dat vaak niet meer. Al die namen zijn vaak gekoppeld aan de vader. Ik wilde daar nog wat over zeggen... O ja, de naam Piet. De achternaam Piet, die je veel vindt in de Duin- en Bollenstreek. Wij zijn zo'n beetje de enigen die deze achternaam hebben, 'Piet', terwijl het in Aalsmeer juist een heel veel voorkomende achternaam is. Eigenlijk heeft het dezelfde oorsprong als Pietersen. In andere streken spreekt men dan over 'Pieten', maar in Aalsmeer waren ze blijkbaar erg karig met letters. Bij ons is het gewoon 'Piet', maar dat betekende oorspronkelijk ook gewoon 'zoon van Piet'. En Piet komt natuurlijk weer van Petrus.⟨/p>
⟨p>Maar goed, zij noemden het kind Zacharias, want dat was wat zij veronderstelden. En zijn moeder antwoordde en zei: "Nee, hij zal Johannes worden genoemd." Dat had zij vernomen van Zacharias. Hij zal het ongetwijfeld hebben opgeschreven, want dat was immers wat Gabriël tegen Zacharias had gezegd. Op de een of andere manier heeft Zacharias dat aan zijn vrouw duidelijk gemaakt. Zij zeiden met verbazing tot haar: "Er is niemand uit jouw verwantschap die met deze naam genoemd wordt." Waarmee trouwens ook blijkt dat het vernoemen naar familieleden al heel oude papieren heeft. Tegenwoordig is het wat in onbruik geraakt, wat ongetwijfeld ook zo zijn redenen en voordelen heeft. In vroeger dagen was er echter veel om te doen, vaak ook in verband met de erfenis. Grootouders waren er soms erg op gebrand dat het kleinkind naar opa of oma vernoemd werd. Ik heb daar wel aparte verhalen over gehoord. Wij hebben dat probleem thuis nooit gehad; wij vernoemden de kinderen wel, maar niet naar familieleden. We zouden er toch niet aan moeten denken dat we onze dochter Marta hadden genoemd. Dat is alles nog eerder dan... Marta, Marta. Goed, dit komt allemaal op internet jongens, ik zal het doorgeven.⟨/p>
⟨p>Zij wenkten nu zijn vader. Daaruit heeft men weleens de conclusie getrokken dat Zacharias niet alleen stom was geworden, maar ook nog doof. Want waarom zouden ze hem anders hebben gewenkt? Dat hoeft natuurlijk niet per se, maar in ieder geval wenkten ze hem omdat hij de doorslag moest geven over hoe het kind genoemd zou worden. Hij verzocht om een schrijfplankje en schreef: "Johannes is zijn naam." Eerst even over dat schrijfplankje, want ik ben daar eens ingedoken. Ons woord 'tafel' betekent van origine gewoon een plat stuk, en vandaar dus ook een plank. Het is eigenlijk een plat object dat gebruikt werd om iets op te schrijven. Dat zie je nog in allerlei andere woorden, zoals het woord 'tabel', wat gewoon een register is. We spreken ook over de 'tafel van vermenigvuldiging', de tafels van acht of zes. En je hebt natuurlijk de stenen tafels, de tafelen van het verbond. Het idee is dat er op zo'n tafel geschreven wordt. Wij denken bij een tafel altijd aan een blad met een paar poten, maar dat hoeft helemaal niet. Een tafel is gewoon een plat stuk. Ook als je het als meubel opvat, blijft de essentie een plat vlak, maar dan voor andere doeleinden. Je ziet het zelfs in ons moderne woord 'tablet'. Vroeger was het een leiplankje waar op geschreven werd; daar diende een tafel voor. Mozes kwam dus ook van de berg af met een 'tablet'.⟨/p>
⟨p>Hij verzocht een schrijfplankje en schreef, zeggende... Wat trouwens heel vreemd klinkt: "Hij schreef zeggende." Je zou verwachten: "Hij schreef namelijk..." Maar zo gek is dat niet, want wij kennen die uitdrukking ook. Wij zeggen: "Het zwijgen was veelzeggend." Bovendien is lezen van origine iets wat je hardop doet. In de Bijbel is het Hebreeuwse woord voor lezen 'koreh'. Ik heb ooit een cursus modern Hebreeuws gedaan en daar vernam ik dat woord. Letterlijk betekent het 'roepen'. Het idee is dat degene die leest, ook hardop spreekt. Vandaar dat je iemand kunt 'horen' lezen. Je leest over de kamerling die in zijn wagen zat; Filippus hoorde hem lezen uit de rol van Jesaja. Iemand die leest, spreekt de woorden hardop uit. Wellicht had men met schrijven dezelfde associatie: dat doe je ook hardop. Vandaar die uitdrukking: "Hij schreef zeggende: Johannes is zijn naam." En ze verwonderden zich allen, want dit hadden ze absoluut niet verwacht.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4133" title="Speel af vanaf 01:08:53">▶ 01:08:53⟨/button> ⟨span>Een Geopende Mond en de Rijke Typologie van de Achtste Dag⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Op het moment dat Zacharias heeft opgetekend — "Johannes is zijn naam" — staat er dat allen zich verwonderden. En ogenblikkelijk nu — het is heel interessant, maar dit specifieke Griekse woord komt achttien keer voor in het Nieuwe Testament en van die achttien keer wordt het zestien keer door Lukas gebezigd. Dat is dus echt een typisch Lukas-woord. Ogenblikkelijk nu, vanaf dat moment, werd zijn mond geopend en zijn tong, en hij sprak God zegenend.⟨/p>
⟨p>Als we het over het taalgebruik hebben: het is eigenlijk vreemd om het zo te zeggen: "Zijn mond werd geopend en zijn tong." Vandaar ook dat er in de Statenvertaling, als ik me niet vergis, in schuine lettertjes of met vierkante haakjes "werd losgemaakt" bij staat. Zo zou je het eigenlijk voluit moeten zeggen: zijn mond werd geopend en zijn tong werd losgemaakt. Maar dit is een stijlfiguur die vaker voorkomt, ook in de Bijbel, en dat heeft een speciale naam: een zeugma.⟨/p>
⟨p>Zo’n zeugma betekent dat er één werkwoord wordt gebruikt voor twee dingen, terwijl het eigenlijk maar op één van beide betrekking heeft. In dit geval werd zijn mond geopend en zijn tong. Dat "geopend" slaat op de mond, maar zoals het geformuleerd wordt, gaat het over de mond en de tong samen. Je ziet dat wel vaker, bijvoorbeeld in 1 Korintiërs 3 vers 2. Daar zegt Paulus: "Melk gaf ik jullie te drinken, geen vaste voeding." Dat is ook zo’n zeugma. Het is "melk gaf ik jullie te drinken", maar niet "vaste voeding te drinken". Nee, dat drinken slaat op de melk; daar ligt het accent op. Vandaar dus. Eigenlijk zouden we zeggen dat zijn mond werd geopend en zijn tong losgemaakt, maar het wordt hier om een specifieke reden zo beknopt gezegd. En hij sprak God zegenend.⟨/p>
⟨p>Veel belangrijker dan wat ik er taalkundig over zeg, is natuurlijk de typologie. Want wat hier gebeurt, vindt plaats op de achtste dag. De besnijding vindt plaats en dit is ook de dag dat de mond van Zacharias wordt geopend en zijn tong wordt losgemaakt. Die dag! Dat "ogenblikkelijk nu" slaat dus op het moment dat Johannes zijn naam krijgt, maar daarmee ook op de dag van zijn besnijdenis. Het is de achtste dag.⟨/p>
⟨p>Waarom is dat van belang? Omdat de achtste dag in de Bijbel altijd verwijst naar nieuw leven. Acht is altijd het getal van overvloed, maar vooral ook van een nieuw begin. Je hebt een cyclus van zeven; zeven is volheid, dat is een vrij bekend fenomeen. Als zeven volheid is, dan betekent acht overvloed, of — als de zeven compleet is — dan krijg je bij acht iets nieuws. Zoals bij ons: na zeven dagen is de reeks compleet en is de achtste dag een nieuwe week die aanvangt. Vandaar ook dat de Heer Jezus opstond op de dag na de sabbat, dus na de zevende dag, en dus feitelijk op de achtste dag. Dat is nieuw leven.⟨/p>
⟨p>Het is op die dag dat alles open ging. Niet alleen het graf ging open. We zijn nu in Lukas 1 en we hebben nog een hele tijd te gaan, maar als we in Lukas 24 zijn aangeland, het laatste hoofdstuk waarin beschreven wordt dat de Heer Jezus opstond en opgewekt werd uit de doden, dan lees je dat het graf open was. En in de geschiedenis van de Emmaüsgangers lees je vervolgens dat de Schriften werden geopend en dat hun harten werden geopend. Alles ging op die dag open. Er ging nog iets open: hun verstand werd geopend. Zo staat het er ook nog. Alles ging open! En hier, op de achtste dag, werd zijn mond en zijn tong geopend, zo staat het er letterlijk. Het ging open. Dat was op die dag, en vervolgens gaat hij ook spreken en God zegenen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4449" title="Speel af vanaf 01:14:09">▶ 01:14:09⟨/button> ⟨span>Wat Zal Deze Jongen Zijn? Ontzag voor Goddelijk Ingrijpen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En er kwam vrees op allen die rondom hen woonden. Vrees, ook hier zie je weer dat woordje 'phobos'. Ontzag, namelijk ontzag voor God die zulke dingen doet. Want allen die er rondom woonden, hadden wel in de gaten hoe bijzonder het was dat Elisabeth nu op deze wijze een jongetje baarde. En dan ook nog de hele kwestie rondom de naam; het was eigenlijk een opeenstapeling van wonderlijke omstandigheden. Er kwam vrees op allen, omdat iedereen in de gaten had dat dit een goddelijke interventie was, een goddelijk ingrijpen en een heel nieuw begin. Inderdaad, letterlijk.⟨/p>
⟨p>In heel het bergland van Judea werd gesproken over al deze uitspraken. Het ging als een lopend vuurtje en daar heb je niet eens internet voor nodig om het op die manier te verspreiden. En allen die het hoorden, plaatsten dit in hun harten. Ze namen het ter harte. Ze plaatsten het in hun hart en zeiden: "Wat zal deze jongen dan zijn?" Want dan ga je doordenken als je daar even de rust voor hebt, zoals we het er net in de pauze over hadden. Als je over die dingen gaat nadenken en niet meteen weer overroeld wordt door andere indrukken, dan ga je de vraag stellen: "Als het allemaal zo wonderlijk is gegaan, wat zal er dan van die jongen worden?"⟨/p>
⟨p>Het was letterlijk en figuurlijk veelbelovend. God had Zijn belofte namelijk verbonden aan dat jongetje en daarmee ook aan het feit dat hij de weg van de Heer zou gaan bereiden. Men wist dus: er komt een hele nieuwe messiaanse tijd, de Messias is in aantocht. En dan staat er ook bij: "Want ook de hand van de Heer was met hem." Inmiddels blijkt dat dus ook. Terwijl ze zich afvragen wat er van deze jongen zal worden, wil ik er nog even op wijzen dat hier weer dat woordje 'paideon' staat, waar we het eerder over hadden. Dat wordt soms vertaald met 'knechtje', maar het is gewoon het woord voor 'jongen'. En nu vraagt men: "Wat zal er van deze jongen zijn?"⟨/p>
⟨p>Want ook de hand van de Heer was met hem. Dat betekent dus dat we hier inmiddels een beschrijving vinden van de ontwikkeling van Johannes als klein ventje terwijl hij ouder werd. Iedereen merkte het op, en daarom stelde men zich ook deze vraag: "Wat zal er van die jongen worden?" Want ook de hand van de Heer was met hem.⟨/p>
⟨p>In vers 67 staat: "En Zacharias, zijn vader, werd vervuld van heilige geest en profeteerde, zeggende..." Meestal wordt dit gekoppeld aan de dag dat Johannes zijn naam kreeg en besneden werd; men denkt dan dat Zacharias op dat moment zijn lofzang heeft uitgesproken. Maar in de eerste plaats staat er ook hier niet bij dat het een lofzang van Zacharias was; er staat gewoon dat hij werd vervuld van heilige geest en dat hij profeteerde. Hij voorzegde het. Bovendien wordt dit niet gekoppeld aan de besnijdenis of aan de naamgeving van Johannes. Johannes was inmiddels al opgroeiend en iedereen merkte op dat de hand van de Heer met hem was. Er staat dan: "En Zacharias, zijn vader, werd vervuld van heilige geest."⟨/p>
⟨p>Dat is dus inmiddels een tijd later. Johannes is nu een jongen die opgroeit, en dán is het Zacharias die, vervuld van heilige geest, een voorzegging doet over de jongen waarvan iedereen opmerkt dat de hand van de Heer met hem is. Iedereen denkt altijd maar dat de lofprijzing van Maria in dezelfde tijd is geweest als de lofzang van Zacharias, maar als je de tekst gewoon neemt zoals ze zich aandient, is dat niet wat er staat. Dan rest ons natuurlijk nog de vraag: wat zegt Zacharias dan? Maar ik stel voor dat we dat volgend jaar gaan bespreken.⟨/p>