⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik op de Inleiding van het Lukas-evangelie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou, dan gaan wij weer verder en pakken we de draad op bij het vers waar we hem de vorige keer hebben losgelaten. Ik stel voor dat we eerst nog eens even terugblikken. Ik zou een samenvatting kunnen geven, maar wat ik ook kan doen — nu dat nog gaat — is gewoon het hele gedeelte van het Lukas-evangelie lezen dat we tot dusver hebben behandeld. Dat zijn nog maar vier of vijf verzen geweest, dus dat is goed te doen. Als we eenmaal in hoofdstuk 24 zijn aangekomen, en al veel eerder, dan doen we dat niet meer.⟨/p>
⟨p>Wist u dat Lukas 1 het allerlangste hoofdstuk van het Nieuwe Testament is? Ik zei het met een slag om de arm, want ik wist het niet zeker, maar ik heb het nog even nagekeken. Inderdaad, het zijn in totaal tachtig verzen en daarmee is het de kampioen onder de hoofdstukken in het Nieuwe Testament. Alleen in het Oude Testament vinden we nog wel langere hoofdstukken. Niet dat ik er trouwens al te veel waarde aan hecht, omdat die hoofdstukindeling uiteindelijk van veel latere datum is. Dat is niet iets wat Lukas zelf heeft gedaan; het is voor de handigheid later toegevoegd. Het is inderdaad praktisch om zo te kunnen verwijzen naar een passage in een boek.⟨/p>
⟨p>Voordat we verdergaan in vers 5 of 6, stel ik voor dat we nog eventjes lezen. Voor degenen die dat nog niet weten: ik heb hier een vertaling die gebaseerd is op de interlineair. Dat betekent dat het een nogal letterlijke weergave van de tekst is. We doen bijbelstudie, dus je wilt weten hoe het er precies staat. De weergave wijkt soms wat af van de NBG of de Statenvertaling. In de interlineair zie je de bovenste regel met de Griekse grondtekst zoals Lukas die heeft genoteerd. Daaronder staat de meest letterlijke weergave en daaronder de wijze waarop de NBG-vertalers dat hebben weergegeven. Als dat echt van elkaar verschilt, dan verdient dat natuurlijk toelichting. Daarom doe je immers met elkaar bijbelstudie.⟨/p>
⟨p>"Aangezien velen een poging ondernamen", zo begint Lukas zijn eerste boek. "Aangezien velen een poging ondernamen om een verhaal op te stellen omtrent de zaken die onder ons ten volle verzekerd zijn, zoals aan ons overleverden die van begin af aan ooggetuigen en dienaren van het woord werden, schijnt het ook goed aan mij, na alles van meet aan nauwkeurig terzijde gevolgd te hebben, dit vervolgens aan u te schrijven, hoogedele Theofilus, opdat u omtrent de woorden waarmee u werd onderricht, de zekerheid zou beseffen." Of eigenlijk "de onwankelbaarheid", dat is het woord wat Lukas daar gebruikt.⟨/p>
⟨p>Met vers 4 hebben we feitelijk de echte doelstelling van het boek van Lukas. Hij zegt eigenlijk dat er vele evangeliebeschrijvingen — tussen aanhalingstekens — in omloop waren, maar hij zegt: ik heb het allemaal nog eens een keertje heel nauwkeurig onderzocht. Ondanks het feit dat ik zelf niet tot de ooggetuigen behoorde, heb ik het allemaal van meet af aan gevolgd. Dat betekent niet alleen een onderzoek vanaf het begin, maar ook letterlijk dat hij helemaal teruggaat naar de oudste geschiedenis. In dit geval gaat hij zelfs naar de geschiedenis van de geboorteaankondiging van Johannes de Doper, en later ook naar de aankondiging aan Maria enzovoorts. Kortom, hij is de ooggetuigen gaan raadplegen en gaan interviewen en zo heeft hij zijn boek opgezet. Hij heeft alle gegevens en data verzameld en ingedeeld. Daar komt wat bij kijken hoor, om zo'n historisch werk op te stellen. Dat heeft hij inderdaad met grote nauwkeurigheid gedaan.⟨/p>
⟨p>Hij heeft dat allemaal opgedragen aan een meneer die we verder niet kennen, maar die wel een hele mooie naam heeft. Dat hebben we de vorige keer ook gememoreerd: Theofilus, wat letterlijk "liefhebber van God" betekent. Dat was een zeer hooggeplaatste man, want dat was de titelaanduiding van bijvoorbeeld stadhouders. Dan hoor je niet bij de eersten de besten, zal ik maar zeggen.⟨/p>
⟨p>Dan vervolgt hij met het vers dat we ook nog met elkaar besproken hebben. Dit is de eigenlijke aanvang van zijn boek; hier begint zijn geschiedkundig relaas. Die eerste vier verzen waren nog alleen maar de inleiding, de introductie, het voorwoord zeg maar. Hier begint dan zijn boek: "Het geschiedde in de dagen van Herodes, koning van Judea, dat er een zekere priester was, Zacharias genaamd, uit de dagorde van Abia en zijn vrouw was uit de dochters van Aäron en haar naam was Elisabeth."⟨/p>
⟨p>"Het geschiedde" is een belangrijk woord, want het is allemaal geschiedenis, gewoon historisch genoteerd met de ooggetuigen en de bonnetjes erbij. Het geschiedde in de dagen van Herodes. Dat is dé Herodes, dat wil zeggen Herodes de Grote. De eerste bekende, en ook de beruchte Herodes van de kindermoord in Bethlehem. Maar hij is ook de beroemde Herodes van de tempel. Hij was koning van Judea en het geschiedde in die dagen dat er een zekere priester was. Zijn naam was Zacharias, wat "Jahweh herinnert" of "gedenkt" betekent. Hij kwam uit de dagorde van Abia; daar komen we straks nog even op terug. En zijn vrouw was een priesterlijke vrouw, dat wil zeggen van priesterlijke komaf, want zij was uit de dochters van Aäron en haar naam was Elisabeth. Die naam hoort eigenlijk bij Zacharias, want Elisabeth betekent "mijn God zweert" of "mijn God is mijn eed". En Zacharias betekent dus "Jahweh herinnert". Waaraan dan? Aan het feit dat God ooit een eed zwoer aan de vaderen. Wel, die twee hoorden alleen al qua naam perfect bij elkaar.⟨/p>
⟨p>Dat hebben wij besproken en dat ga ik niet nog eens een keertje dunnetjes overdoen. Nu beginnen wij eigenlijk pas echt te lezen bij vers 6. We zien wel hoe ver we daarin dan weer komen, maar goed, dat weten jullie inmiddels hoe dat hier werkt. Voor de goede orde wijs ik nog even op de interlineair waar ik zojuist op doelde: hier ziet u de Griekse tekst met daaronder de meest letterlijke weergave en daaronder de wijze zoals de NBG-vertalers dat hebben weergegeven. Zo kun je heel nauwkeurig teruggaan naar de bron, en dat is toch wat we willen, nietwaar?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="482" title="Speel af vanaf 08:02">▶ 08:02⟨/button> ⟨span>Rechtvaardig voor God: Staan op Zijn Belofte en Rechtsuitingen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Zij nu – en dan gaat het over Zacharias en Elisabeth – zij waren beiden rechtvaardig ten overstaan van God. Rechtvaardig is een begrip dat al heel vroeg in de Bijbel een grote rol speelt. De eerste keer dat we het tegenkomen en dat het ook wordt uitgelegd, is in Genesis 15. Daar wordt over Abraham gesproken wanneer hem de belofte wordt gegeven: "Zo zal je nageslacht zijn." Terwijl Abraham omhoogblikt naar de sterrenhemel – die oude Abraham, die indertijd nog kinderloos was – krijgt hij die belofte. Als ik dat zo zeg, heb ik meteen een bruggetje met de geschiedenis waar we het nu over hebben. Van Abraham staat er geschreven: hij geloofde God en God rekende hem dat toe als rechtvaardigheid. Dat klinkt heel zwaar, maar het betekent in de praktijk gewoon dat Abraham voor God een rechtvaardige was. Waarom? Had hij iets gepresteerd? Nee, hij had helemaal niets gepresteerd. God had alleen maar gezegd: "Dat ga ik doen." En dat was niet op voorwaarde van: "Als jij nu zus of zo doet..." Nee, helemaal niets. Abraham wordt simpelweg iets aangezegd. Later wordt dat zelfs een eed genoemd; God belooft hem onvoorwaardelijk iets. En wat Abraham deed, was: hij geloofde Hem. Letterlijk staat er: hij beaamde God. En daarmee was Abraham voor God een rechtvaardige.⟨/p>
⟨p>Voor God ben je rechtvaardig als je staat op Zijn belofte en op Zijn woord. Er werd niets gevraagd aan Abraham, hij hoefde niets te doen; hij luisterde naar wat God beloofde en hij zei daarop "amen". Hoe God het zou gaan realiseren, was zijn zaak niet en dus ook zijn probleem niet. Later staat er in diezelfde geschiedenis van Abraham: "Zou voor de Here iets te wonderlijk wezen?" Dat moet voor God toch geen probleem zijn. Dus als hier staat dat zij beiden rechtvaardig waren, dan betekent dat in Bijbelse termen – hoe rekent God? – dat een rechtvaardige iemand is die God gelooft en Hem op Zijn woord neemt. Dat is wat zij waren: rechtvaardig ten overstaan van God.⟨/p>
⟨p>Zij waren bovendien Israëlieten, meer specifiek uit de stam van Levi. Beiden kwamen zelfs uit de stam van Aäron. En zij gingen in alle voorschriften. Ze leefden naar alle geboden, zegt de NBG. Eigenlijk staat er: ze gingen erin. Dat wil zeggen dat het hun hele leefomgeving was. Ze gingen in alle voorschriften en rechtsuitingen van de Heer. Ja, "onberispelijk" staat er dan. Dan denk je: bestaat dat dan wel? Is er niet op elk mens wel wat aan te merken? Natuurlijk is dat zo. Maar het neemt niet weg dat wanneer God iemand rechtvaardig rekent, Hij aan alles voorbijziet – aan alles wat je fout zou doen of wat dan ook. Wanneer je staat op Zijn woord, dan ben je gerechtvaardigd. Zij waren gerechtvaardigd en dan ben je dus ook onberispelijk, wat mensen misschien ook van je denken.⟨/p>
⟨p>Ze gingen in alle voorschriften en, letterlijk staat er dan, de rechtsuitingen of de eisen van de Heer. Dat woord "eisen" zou je op het verkeerde been kunnen zetten, omdat je dan de gedachte zou kunnen hebben dat God iets van de mens eist. Maar dat is niet het idee. Het is een rechtsuiting, wat wil zeggen dat er iets wordt vereist, maar – en nu komt het – de eisen liggen niet bij de mens. Hoe vreemd het ook mag klinken: de eisen liggen bij God Zelf. Als ik zeg dat een rechtvaardige iemand is die Gods belofte gelooft, dan begrijp je eigenlijk ook meteen dat die eisen bij God Zelf liggen. Op het moment dat Hij een belofte doet of, nog sterker, zelfs een eedzwering doet – dat wil zeggen dat Hij Zijn belofte bekrachtigt door bij de Hoogste te zweren, in feite bij Zichzelf – dan is God verplicht en vereist om dat te vervullen. Wij zeggen dat ook: belofte maakt schuld. God is "schuldig" op het moment dat Hij belooft, namelijk schuldig om dat dan ook te doen. Hij verplicht Zichzelf om dat te vervullen.⟨/p>
⟨p>Dat is een geweldige gedachte. Die rechtsuitingen zijn de eisen van de Heer. Ik heb op zich niet zoveel moeite met dat woordje "eis", alleen je moet je wel realiseren: het is niet wat God eist van de mens, maar wat God eist van Zichzelf, namelijk het vervullen van wat Hij belooft. En je kunt Hem houden aan Zijn eisen. Dat is trouwens ook wat er bedoeld wordt in Psalm 81. Dat is een berijmde psalm, dus ik zeg het met een kleine slag om de arm, maar er staat: "Opent uw mond, eist van Mij vrijmoedig." Hoe kun je van God nu iets eisen? Vrijmoedig nog wel? Het antwoord is heel simpel: als God iets beloofd heeft, dan kun je Hem daar inderdaad vrijmoedig op wijzen en zeggen: "Ik eis vrijmoedig van U dat U dat gaat doen." Zulke mensen waren Zacharias en Elisabeth. Ze waren rechtvaardig. Zij wisten namelijk: God houdt Zich aan Zijn woord.⟨/p>
⟨p>Zij wandelden in al die voorschriften, inclusief de hele offerdienst. De hele geschiedenis die nu volgt, gaat over een man die de tempel ingaat en bij het altaar is. Dat waren allemaal voorschriften die in zichzelf misschien niet eens direct betekenis of nut hadden, maar ze wezen vooruit. Het waren rituelen die een betekenis hadden doordat ze een belofte in zich droegen. Je kunt een belofte natuurlijk gewoon rechtstreeks uitspreken en dan profeteer je: zo gaat het gebeuren. Maar je kunt een belofte ook illustreren in symbolen en rituelen. De hele offerdienst, maar ook de hele indeling van de tabernakel en al die rituelen die God heeft gegeven, hadden een betekenis. Ze waren eigenlijk een plaatje, een demonstratie van wat er zou gaan gebeuren. Dat waren dus al die voorschriften die God aan Israël had gegeven, die rechtsuitingen, en daarin wandelden zij.⟨/p>
⟨p>In ditzelfde hoofdstuk van Lucas lees je ook over andere oude mensen, zoals Anna. Die oude vrouw was 84 jaar, Anna uit de stam van Aser. Zij was 84 jaar. Dan lees je ook nog over Simeon, van wie we mogen aannemen dat hij oud was. Dat staat er niet expliciet, maar goed. In ieder geval leefden zij ook in de verwachting van de vertroosting van Israël. Zij hadden die verwachting – en dat was niet voor niets – dat in hun dagen de Messias zou gaan komen. Dat wisten ze. Waarom? Dat was gewoon voorzegd. Er was niet alleen gezegd wáár dat zou gebeuren en hóé het zou gebeuren, maar ook wanneer het zou gebeuren. In die dagen was de verwachting heel levend, tenminste bij het deel dat geloofde en God op Zijn woord nam en leefde bij de Schriften. God had gesproken, dus op de een of andere wijze zou God dat ook realiseren. En zij gingen in dat woord door hun leven. Dan heb je een goed leven, want dan heb je rust. Je weet: God maakt Zijn woord altijd waar en bij Hem kom je nooit bedrogen uit. Die rechtsuitingen zijn dus de dingen waartoe God Zichzelf verplicht heeft.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1068" title="Speel af vanaf 17:48">▶ 17:48⟨/button> ⟨span>Onvruchtbaarheid als Contrast voor Gods Levendmakende Kracht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dan staat er dat zij kinderloos waren, en er wordt bij vermeld dat Elisabeth onvruchtbaar was. Daar kennen we er nogal wat van in de Bijbel. Ik noem hier zomaar een aantal namen, maar ik zet er meteen bij: enzovoort. Want het lijkt wel – nou, dat is overdreven als ik het zo zeg – maar het lijkt bijna de standaard in de Bijbel: als je vrouwen tegenkomt, zeker vaak ook op hoge leeftijd, dat ze onvruchtbaar en kinderloos waren. Dit herinnert trouwens ook meteen aan de geschiedenis van Sara natuurlijk, en aan Rebekka.⟨/p>
⟨p>Iedere keer ga je een generatie verder. Dit was de generatie van Abraham, daarna de generatie van Isaäk en Rebekka, die aanvankelijk ook onvruchtbaar was gedurende de eerste twintig jaren van hun huwelijk. Dan kreeg je de geschiedenis van Rachel, weer een generatie later, namelijk in de dagen van Jakob. Zo waren in de dagen van de aartsvaders Abraham, Isaäk en Jakob de vrouwen telkens kinderloos en onvruchtbaar. Dat wil zeggen: niet in staat om voort te brengen, om welke reden dan ook.⟨/p>
⟨p>Eigenlijk zit daar tevens al een hint in. Als Lucas dat zo schrijft, dan weet je: 'Aha, als dit zo genoteerd wordt, dan gaat er wat gebeuren.' Als je de Bijbelse geschiedenis kent, dan weet je dat dit, hoe vreemd het ook klinkt, eigenlijk veelbelovend is. Want hoe kennen wij God? Als de levende God. En wat betekent het dat Hij de levende God is? Nou, het betekent in de eerste plaats dat Hij leven verwekt, dat Hij sterker is dan de dood.⟨/p>
⟨p>Hier praten we over mensen die – om Bijbelse taal te gebruiken – verstorven zijn. Als je onvruchtbaar bent, dan ben je verstorven. Dat wil zeggen dat je niet in staat bent om leven voort te brengen; in die zin ben je als het ware een lijk. Van Abraham en Sara lees je dat ook: zij waren verstorven. En wat God doet? Hij brengt leven voort uit de dood. Dat is ook wat Hem tot de levende God maakt. Dat deed Hij dus in het geval van Sara, van Rebekka en van Rachel. Ook bij de vrouw van Manoach, van wie we de naam niet kennen – u weet wel, de moeder van Simson – en bij Hanna, de moeder van Samuël, en zo nog een heel aantal andere vrouwen. God brengt leven voort uit de dood.⟨/p>
⟨p>Eigenlijk is dat feitelijk een samenvatting van het evangelie. Want het evangelie is niets anders dan de boodschap dat God in en door Jezus Christus de dood heeft overwonnen. Hij is sterker dan de dood en brengt leven aan het licht dat uiteindelijk de dood helemaal tenietdoet. Dat is in een notendop de inhoud van het evangelie. Een geweldige gedachte!⟨/p>
⟨p>Feitelijk zie je dat hier al gedemonstreerd als een plaatje, een illustratie van die kinderloze vrouwen die onvruchtbaar waren. Er staat trouwens in het Grieks – dat is wel interessant – een woord dat in de vertaling met 'steriel' wordt weergegeven. Dat klinkt wat koud, maar het is wel leuk om daar in dit verband op te wijzen, want ons woord 'steriel' komt rechtstreeks uit het Grieks. Het Griekse woord is namelijk ⟨em>steira⟨/em>. Steriel betekent dus gewoon onvruchtbaar. Bij ons heeft het nog wel andere associaties gekregen, maar de grondgedachte blijft 'onvruchtbaar'.⟨/p>
⟨p>Dat gold dus voor Elisabeth. Zij waren kinderloos omdat Elisabeth onvruchtbaar was en beiden waren gevorderd in hun dagen. Dat is een typische Hebreeuwse manier van zeggen. Ik zeg wel typisch Hebreeuws, maar eigenlijk kennen we dat bij ons ook wel een beetje. Wij zeggen ook dat iemand 'ouder van dagen' is. Dan ben je gevorderd in je dagen en ben je al een heel eind op streek in je leven. In de NBG staat: 'op hoge leeftijd gekomen'. Maar goed, dat is allemaal hetzelfde.⟨/p>
⟨p>Beiden waren ze dat al. Hoe oud ze precies waren weet ik niet, maar gevorderd in hun dagen waren ze in elk geval wel. Zeker als het gaat om Elisabeth zit daar de gedachte achter dat zij de tijd voorbij was dat het haar nog ging naar de wijze der vrouwen. Dat wil zeggen: zij menstrueerde niet meer. Dat was Elisabeth dus.⟨/p>
⟨p>Inderdaad, ook hier stapelen de overeenkomsten en de vergelijking met Abraham en Sara zich voortdurend op. Waarom was dat zo? Die vraag kun je altijd stellen. Dat doet me denken aan een andere geschiedenis. De Here Jezus is met Zijn discipelen in Jeruzalem en zij passeren een man die daar ligt. Hij was vanaf de moederschoot al blind. Het is de geschiedenis van de blindgeborene uit Johannes 9. De discipelen vragen: 'Hoe komt het nu dat die man blind is? Wie heeft er gezondigd? Hijzelf?' Dat is natuurlijk een vrij absurde gedachte. Want als je vanaf je geboorte blind bent, hoe zou je daar dan zelf verantwoordelijk voor kunnen zijn? Maar goed, er wordt gevraagd of het misschien zijn ouders waren.⟨/p>
⟨p>En dan geeft de Here Jezus het antwoord: 'Noch hij, noch zijn ouders hebben gezondigd.' Dat klinkt heel vreemd, maar in ieder geval was dat niet de reden dat deze man blind was. Het was 'opdat de werken Gods in hem openbaar zouden worden'. Dat wil zeggen: wij hebben de neiging om het om te keren. Wij zeggen: 'Die man werd genezen omdat hij blind was.' Dat is waar, maar de Bijbel keert het om: die man was blind, opdat hij genezen zou kunnen worden!⟨/p>
⟨p>Als je eenmaal met die bril naar het kwaad, het lijden en de moeite in de wereld gaat kijken, dan krijg je ineens een geweldig perspectief. Dat betekent namelijk dat al het lijden de donkere achtergrond is die God wil gebruiken om Zijn licht en de diamanten van Zijn heerlijkheid en Zijn werken – dat wat Hij kan doen – te demonstreren. Zoals een juwelier een diamant etaleert tegen een zwarte ondergrond om deze te laten uitkomen. Je hebt contrast nodig. Dat is een Bijbels principe, maar eigenlijk is het universeel: je hebt contrast nodig om iets duidelijk te maken. Om nog een voorbeeld te noemen – het is een uitgebreid onderwerp: als iemand wil laten zien hoe sterk hij is, dan heb je een tegenpartij nodig die ook sterk is. Juist door dat contrast kun je het overtreffende laten zien.⟨/p>
⟨p>Terug naar Elisabeth en Zacharias: zij waren onvruchtbaar. Waarom? Moet je je voorstellen: die mensen waren ongetwijfeld al heel lang getrouwd. Al die jaren waren ze onvruchtbaar geweest, terwijl ze zo gehoopt hadden op een kind – dat zullen we straks ook zien. Die wens was altijd onbeantwoord gebleven. Stel je voor hoeveel moeite en hoeveel tranen dat wellicht heeft gekost. Ja, maar het was nodig, want God wilde juist Zijn kracht demonstreren. Daar is soms tijd voor nodig, maar God weet wat Hij doet; Hij maakt geen fouten.⟨/p>
⟨p>Ik zei al dat het in het algemeen enorm nuttig is om dit te verstaan: dat God inderdaad het kwade inzet om het goede en Zijn goedheid te bewijzen. Dat is heel logisch, want er bestaat geen kennis van goed zonder kennis van kwaad. Kennis van goed is niet los verkrijgbaar. Dat zie je al in het allereerste begin van de Bijbel. De eerste keer dat er gesproken wordt over de boom van kennis, dan worden goed en kwaad allebei genoemd. Het was de boom van kennis van goed en kwaad.⟨/p>
⟨p>Zelfs in de eerste plaats was het goed. En toen ze aten van die boom, toen leerden ze het kwade kennen – zeker, dat is waar – maar ook het goede. Ze hadden het misschien wel goed, Adam en Eva daar in die hof, maar ze kenden het niet; pas toen leerden ze het kennen.⟨/p>
⟨p>Daar zou je honderden voorbeelden van kunnen geven vanuit de Bijbel, maar zelfs ook uit je eigen leven. Je leert iets pas echt kennen en waarderen juist doordat het je ontnomen wordt, of juist omdat je het niet hebt en het moet missen. Gezondheid ga je pas waarderen in de confrontatie met ziekte; daarvoor nooit.⟨/p>
⟨p>Gisteren had ik mijn zwager op bezoek met zijn vriendin, en beiden hebben ze hun vinger gebroken. Ja, dat kan zo gebeuren. Maar in ieder geval hadden zij zich nooit gerealiseerd hoeveel je je handen nodig hebt. Dit is natuurlijk een heel onschuldig voorbeeld, maar je gaat je pas bewust worden van de waarde van iets op het moment dat je het niet meer hebt en je het moet missen. Of doordat een ander het ineens mist en je er daardoor bewust van wordt.⟨/p>
⟨p>Nou ja, dat is een hele uiteenzetting, maar wat ik ermee bedoel te zeggen is: deze mensen waren al oud en hadden hun leven achter de rug. Ze waren er smartelijk achter gekomen dat ze onvruchtbaar waren. Jawel, maar God had het allemaal nodig als achtergrond voor Zijn werken. En daar gaat het me om.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1777" title="Speel af vanaf 29:37">▶ 29:37⟨/button> ⟨span>De Achtste Dagorde (abia) en de Symboliek van Nieuw Leven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het geschiedde nu, volgens vers 8, dat Zacharias zijn priesterdienst verrichtte in de ordening van zijn dagorde. Ik heb daar de vorige keer al even bij stilgestaan, want hij kwam uit de ordening van Abia. Er zijn vierentwintig priesterordeningen en hij kwam uit de priesterorde van Abia. Als je dat naleest in 1 Kronieken 24 vers 10, dan zie je dat dit de achtste was: de achtste dagorde. In feite zie je hierin alweer, als je goed luistert, een verwijzing naar een andere belofte, namelijk naar de achtste dag.⟨/p>
⟨p>Er was een systeem van toerbeurten waarbij de priesters op een bepaalde manier hun werk verrichtten in de tempel. Deze Zacharias kwam uit de orde van Abia, de achtste dagorde. Wie dat met Hebreeuwse oren beluistert, hoort meteen die link met de achtste dag. Ik zit me ineens af te vragen welke dag het vandaag is op de Hebreeuwse kalender; ik zou het zo even na kunnen kijken. Is het Loofhuttenfeest inmiddels voorbij? Als dat zo is, dan zou het vandaag wel eens de achtste dag kunnen zijn. Het Loofhuttenfeest, het Sukkot, duurt zeven dagen en daarna krijg je de achtste dag, en dat is Simbaal. Je hebt de zeven dagen, wat een volheid is, en de achtste dag is eigenlijk weer een nieuw begin, een nieuwe reeks. De acht heeft altijd te maken met nieuw leven; je hebt een volheid en dan volgt er weer een nieuwe reeks, zoals je na zeven dagen de achtste dag krijgt. Maar die achtste dag is de eerste. Dat is even terzijde, want het schoot me zomaar te binnen.⟨/p>
⟨p>Het gaat erom dat de achtste dag in de eerste plaats de dag van de besnijdenis is. De besnijdenis herinnert weer aan Abraham en aan het feit dat het mes in het vlees gezet wordt. De mens is uit zichzelf niet in staat om voort te brengen — vandaar de besnijdenis aan het mannelijke geslachtsdeel. Daar zit veel aan vast, maar het heeft in ieder geval te maken met het feit dat God nieuw leven voortbrengt. Cryptisch gezegd komt het erop neer dat bij de besnijdenis op de achtste dag de vrucht zichtbaar wordt. Je zou kunnen zeggen: de vrucht wordt zichtbaar gemaakt. Wij spreken vaak negatief over de voorhuid die wordt weggenomen, maar als je het positief zegt, wordt door het wegnemen van de voorhuid de vrucht van de eik — ik bedoel de eikel — zichtbaar.⟨/p>
⟨p>Dat gaat heel diep. Als ik zeg dat de vrucht van de eik zichtbaar wordt gemaakt bij de besnijdenis, dan zit daar nog iets achter. Het Hebreeuwse woord voor eik is namelijk hetzelfde woord als voor eed. God zwoer Abraham een eed en Hij gaf hem het teken van de besnijdenis. Voor ons ontgaat die link misschien, maar in de taal van God ligt daar een directe verbinding. God zwoer een eed en vervolgens gaf Hij het teken van de besnijdenis; de vrucht van de eik moest zichtbaar worden gemaakt. Het woord voor eik is alon of elon, en dat is ook het woord voor eed. Dus wie 'eed' hoort, hoort 'eik', en wie 'eik' hoort, hoort 'eed'.⟨/p>
⟨p>Vandaar ook dat de aartsvaders steeds gingen bivakkeren bij de eiken. God had zich geopenbaard en Abraham ging wonen bij de eikenbossen, bij de eik van Mamre en de eik van More. Die eik heeft een enorme betekenis in de Bijbel. Wij denken misschien dat het gewoon aardig was om in de schaduw van zo'n grote boom te wonen, maar daar zit veel meer aan vast. Zo'n eik herinnerde de aartsvaders en de Hebreeën in het algemeen aan Gods belofte. Er staat ergens in Jesaja: "eiken van gerechtigheid". God doet recht aan Zijn woord, dat wil zeggen: Hij vervult wat Hij gezworen heeft. Dat is de eikenboom, en dat heeft alles te maken met het teken van de besnijdenis en met de achtste dag.⟨/p>
⟨p>Uiteindelijk is de dag waarop God nieuw leven voortbracht in de wereldgeschiedenis de dag na de Sabbat geweest, toen de steen werd weggerold en de Heer Jezus Christus opstond uit de doden. Dat is dé dag. Wij zeggen dan dat het de eerste dag was, de dag na de Sabbat, maar dat was dus de achtste dag. In het feit dat God die achtste dag zo had ingesteld, zie je in een ritueel of een voorschrift gedemonstreerd wat God belooft: nieuw leven uit de dood. Bij verstorven mensen brengt God nieuw leven voort, en het teken dat daarvan gegeven werd, was de besnijdenis.⟨/p>
⟨p>Er zit dus heel veel aan vast, ook al zijn wij dat soort typologieën tegenwoordig vaak kwijt. We hebben er weinig zicht meer op dat er een sprake uitgaat van dingen in de natuur, een boom, of zelfs zoiets als de seksualiteit. Zelfs de waarheid van de opstanding zie je daarin gedemonstreerd: dat God door opstanding nieuw leven voortbrengt. Het is in Lucas 1 een cryptische toespeling op de besnijdenis. Het geschiedde dus toen hij zijn priesterdienst verrichtte in de ordening van zijn dagorde ten overstaan van God. Dat was letterlijk, want hij ging de tempel binnen en bevond zich daar in de nabije omgeving van God. Er staat nog bij: naar het gebruik van het priesterambt.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2237" title="Speel af vanaf 37:17">▶ 37:17⟨/button> ⟨span>Het Heilige Lot en het Eenmalige Reukoffer in het Tempelhuis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het viel Zacharias toe om het reukoffer te brengen. In de NBG-vertaling staat er nog bij dat hij door het lot was aangewezen. Dat klopt; het viel hem toe, maar dat is eigenlijk hetzelfde. De gedachte achter ons woord 'toeval' is ook dat het je toevalt. Toevallig, ja. Waarom ging Zacharias nu naar de tempel? Dat was omdat er een loting plaatsvond. Dit woord dat hier gebruikt wordt, komen we nog een paar keer tegen. Bijvoorbeeld in Johannes 19, waar het lot geworpen wordt door de Romeinse mannen die daar bij het kruis waren. Over het oppergewaad van de Heer Jezus wordt dan het lot geworpen; daar wordt exact hetzelfde woord gebruikt. En ook wanneer er een vervanger voor Judas gevonden moet worden, lees je dat de discipelen het lot wierpen. Ook daar staat weer dit woord: toeval.⟨/p>
⟨p>De gedachte bij het lotwerpen is altijd dat wij er geen invloed op hebben. Wij hebben daar weliswaar een spelletje van gemaakt en zelfs loterijen voor eigen gewin, maar in de Bijbelse gedachte is het lotwerpen een heel heilige bezigheid. In feite is het een moment waarop een mens er niet uitkomt en zegt: "Heer, bepaalt U het maar. Wij hebben er geen invloed op." En dan werp je het lot. Je hebt er geen invloed op hoe dat verder valt; het valt je met recht toe. Eigenlijk is dat heel mooi. Je leest ook in de Spreuken dat het lot in de schoot geworpen wordt, maar dat iedere beslissing daarvan van de Heer is. Want wie anders? Als het lot geworpen wordt, heb je daar geen invloed op – tenminste, als het eerlijk gebeurt. Er is er maar één die daarover gaat, en dat is God zelf.⟨/p>
⟨p>Een lotsdeel, ja. Ons woord 'erfenis' is een heel discutabele vertaling daarvan. Het is geen erfenis, het is een lotsdeel; het valt je door loting toe. Dat was in dit geval bij Zacharias ook zo. Dat is trouwens niet zozeer een Bijbelse aantekening die ik hierbij maak, maar we weten daar wel het een en ander van, met name door de beroemde geschiedenisboeken van Flavius Josephus, die in de eerste eeuw een aantal standaardwerken heeft geschreven. Daarin lees je ook dat wat Zacharias hier in de tempel deed, hij maar één keer in zijn leven kon doen. Men mocht dit nooit twee keer doen, tenzij alle priesters reeds een keer aan de beurt waren geweest. Maar dat was nagenoeg onmogelijk. Want als u zich realiseert dat er in de dagen van Jezus zo’n 18.000 priesters waren – vergis u niet, dat is een groot aantal – dan begrijpt u dat de meeste priesters er in hun leven nooit aan toe kwamen om in aanmerking te komen om de tempel in te gaan en daar bij zo'n gelegenheid het reukoffer te bedienen. In dit geval was Zacharias, inmiddels een oude man en gevorderd in zijn dagen, het lot toegevallen om deze dienst te verrichten. Dat is 'once in your life', dat maak je maar één keer mee: het brengen van het reukoffer.⟨/p>
⟨p>Ik zal dat nog even laten zien op een afbeelding. Ik kijk even naar de tijd... dat is goed. Dit is een plattegrond van – nou eigenlijk is dit meer de tabernakel, maar de tempel was qua indeling niet zo gek veel anders. Je hebt hier het heilige, waar alleen de priesters mochten komen. Het gewone volk kon daar helemaal niet komen. Daarachter had je dan het Heilige der Heiligen, en daar mochten zelfs de gewone priesters niet komen. Trouwens, ook de hogepriester mocht daar nooit komen, behalve één keer per jaar op Jom Kippoer, de tiende van de zevende maand.⟨/p>
⟨p>Als we de bovenkant eraf halen, zie je dat er in het heilige drie attributen stonden. In de eerste plaats had je daar de menora van gedreven goud; het was een gestileerde amandelboom. Aan de andere kant bij de ingang had je de tafel der toonbroden, zoals dat heet. U begrijpt dat er bediend moest worden; die broden moesten vervangen worden. De menora brandde op olijfolie, dus er was voortdurend licht in dat heiligdom. Dat was geen kwestie van een schakelaar omzetten, maar van olijfolie bijvullen. De pitten moesten verzorgd worden met de snuiters. Kortom, dat was het werk van de priester.⟨/p>
⟨p>Wat er ook twee keer per dag gebeurde, was dat er reukoffers gebracht werden. Dat is wat we hier lezen over wat Zacharias deed. Hem was het lot toegevallen om het reukoffer te brengen. Dat gebeurde hier, op de plaats die het dichtst bij het Heilige der Heiligen was. Dat was een zeer groot voorrecht voor hem. Het viel hem toe om het reukoffer te brengen bij het ingaan in het tempelhuis van de Heer. Kijk, dit gedeelte heet het tempelhuis. In de meeste vertalingen staat er gewoon 'tempel', en dat is prima, maar je moet je realiseren dat het Grieks twee verschillende woorden kent. Je hebt het woord ⟨em>naos⟨/em>. Dat is het tempelhuis, in dit geval het heilige en het Heilige der Heiligen. Daarnaast had je het Griekse woord ⟨em>hieron⟨/em>, maar dat is niet alleen dat tempelhuis; dat is het hele tempelcomplex, inclusief de voorhof van de vrouwen, de voorhof van de Israëlieten in het algemeen en de voorhof van de natiën. Voor dat hele complex heb je dat specifieke woord ⟨em>hieron⟨/em>. Maar het woord dat hier gebruikt wordt voor de plek waar Zacharias naar binnen ging, was het tempelhuis, de ⟨em>naos⟨/em>. Dat zijn twee verschillende woorden. En dan staat erbij:⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2679" title="Speel af vanaf 44:39">▶ 44:39⟨/button> ⟨span>Het Biddende Volk Buiten en het Wachten op de Priester⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En heel de menigte van het volk was buiten. Misschien leg ik een beetje verkeerd de nadruk, want nu suggereer ik alsof er een enorme, grote groep van mensen stond. Dat is niet per se het geval, maar in ieder geval: de menigte van het volk was buiten. Uiteraard, want die konden daar niet naderen; in het tempelhuis konden zij niet komen. Dus als de menigte van het volk ergens is, dan moet het wel buiten zijn. En die menigte was daar biddend.⟨/p>
⟨p>Het was in het uur van het reukoffer. Dat werd ’s morgens om negen uur gedaan, in het derde uur van de dag. Je rekent in Bijbelse zin vanaf het moment dat het licht wordt. Je begint eigenlijk ’s morgens te rekenen als de zon opkomt. Wij zeggen dan dat het zes uur is, want wij beginnen te rekenen vanaf middernacht. Maar in het Hebreeuws begin je te rekenen op het moment dat het licht wordt, het wordt dag. Dat is dan het eerste uur, en dat betekent dus dat het derde uur van de dag negen uur ’s morgens is — voor ons dan.⟨/p>
⟨p>Je leest in Handelingen 3 — trouwens van dezelfde schrijver, Lucas — dat Petrus en Johannes opgingen naar de tempel. Daar staat inderdaad het woordje ⟨em>hieron⟨/em>. Ze gingen uiteraard niet het tempelhuis in; nee, ze gingen naar het tempelcomplex met al die voorhoven. Dat was een geweldig groot bouwwerk, een van de zeven wereldwonderen. We hadden het daar de vorige keer al even over, want die Herodes had die tempel zo enorm verfraaid. Het was echt een prachtig bouwwerk waar tientallen jaren aan was gewerkt. Ze gingen op naar de tempel op het uur van het gebed, en dat was het negende. Dan praat je weer een halve dag later, want het negende uur is drie uur ’s middags.⟨/p>
⟨p>Je leest in verband met Golgotha dat het duister werd in heel het land, van het zesde tot het negende uur. Dus dat was vanaf twaalf uur ’s middags, drie uur lang. Het uur van het gebed is ook het uur dat opnieuw het avondoffer gebracht wordt, ook het reukoffer. Dat was ook het uur van het gebed. Vandaar ook dat je hier leest: het volk was buiten biddend. De priester was binnen, het volk was buiten.⟨/p>
⟨p>Er zit trouwens, als je de Hebreeënbrief erop naslaat, nog heel veel aan vast. De priester die in het heiligdom is — feitelijk is dat ook de actuele situatie. Want je vraagt je af: waar is de Heer Jezus Christus nu? Nou ja, je zou die vraag eens moeten voorleggen aan de schrijver van de Hebreeënbrief. Dan gaat hij een hele lange brief schrijven, want die hele brief is daar een commentaar op. Waar is de Hogepriester nu? Eerst geeft hij antwoord op de vraag wie de Hogepriester is. Een schitterend antwoord: de Hogepriester naar de ordening van Melchizedek. En dan zegt hij: ja, die priester die is nu in het heiligdom. Ontrokken aan het oog, niemand ziet hem. Hij is er wel, maar niemand ziet hem.⟨/p>
⟨p>Dat is vandaag de situatie. Waar is Jezus Christus nu? In het hemelse heiligdom boven. En wat doet Hij daar? Nou, heel wat hoor! Maar het onttrekt zich in ieder geval aan het oog. En het wachten is feitelijk... Het volk was buiten, biddend. Maar het volk Israël wachtte tot de priester — in dit geval was het overigens niet de hogepriester — naar buiten ging. Feitelijk is dat ook het plaatje van deze hele bedeling: Christus is in het heiligdom ingegaan en het volk, en ik bedoel nu ook gewoon letterlijk Israël, wacht op Hem totdat Hij uit het heiligdom zal komen, Zijn handen zal spreiden en het volk zal zegenen. En dan zullen ze Hem zien die zij doorstoken hebben. Er zit weer enorm veel aan vast, maar er gaat ook een geweldige sprake van uit. God had dat allemaal zo bepaald, hoe dat moest in die priesterdienst en tempeldienst. Niets is daarbij zonder betekenis.⟨/p>
⟨p>Nou, dan gebeurt er iets, en ik stel voor dat we dat eventjes over de pauze heen tillen. Dan gaan we straks beginnen in vers 11, als Zacharias daar iets overkomt.⟨/p>
⟨p>Laten wij weer verder gaan. We zullen maar niet het ideaal opvatten om Lucas 1 even af te ronden, want dat gaat hem niet worden. Maar wij gaan verder bij vers 11. We hadden vastgesteld dat Zacharias zich in de tempel bevond om het reukoffer te brengen; dat lot was hem toebedeeld. En dan staat er in vers 11.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3021" title="Speel af vanaf 50:21">▶ 50:21⟨/button> ⟨span>Vers 11: een Boodschapper aan de Rechterzijde van het Altaar⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nu werd hem een boodschapper van de Heer gezien, rechtsstaande van het reukofferaltaar. Ik gebruik hier het woord 'boodschapper', waar de meeste vertalingen 'engel' zeggen. Dat klopt op zich wel, maar u moet weten dat het woord voor engel en boodschapper in het Grieks exact hetzelfde is: ⟨em>angelos⟨/em>. Het probleem met dat woordje 'engel' is dat je het daarmee meteen heel erg in een bepaalde, hemelse sfeer trekt. In dit geval is dat ook zo, want het betreft hier inderdaad een boodschapper uit de hemel, maar het woord zelf is breder. De twee verspieders die bij Ragab in Jericho kwamen, dat waren ook boodschappers, en dat heet in het Grieks ook gewoon 'engelen'. Ons woord engel is eigenlijk rechtstreeks afkomstig uit het Grieks, maar het woordje ⟨em>angelos⟨/em> betekent gewoon een boodschapper. Ik denk dat het handigste is om het ook zo weer te geven.⟨/p>
⟨p>Dat heb je met heel wat andere woorden ook die een bepaalde status en klank hebben gekregen. Neem bijvoorbeeld het woordje 'apostel'. Daar denken wij ook meteen aan iets heel bijzonders. Natuurlijk zijn het pionnen, maar het woord zelf betekent gewoon 'afgevaardigde'. Terwijl wij bij apostel meteen denken aan degenen die afgevaardigd zijn door Jezus Christus — wat vaak ook het geval is in het taalgebruik van het Nieuwe Testament — hoeft dat niet zo te zijn; je kunt ook door een ander afgevaardigd worden. Zo zijn er heel wat van die woorden die we zo uit het Grieks hebben overgenomen, maar die je ook gewoon met een keurig standaard Nederlands woord kunt weergeven. Het wordt pas problematisch op het moment dat het niet om een hemelse engel gaat en vertalers het ineens weergeven met 'boodschapper', zoals in het geval van die verspieders. Dan zadel je jezelf op met een probleem dat er eigenlijk helemaal niet hoeft te zijn.⟨/p>
⟨p>Eigenlijk is het dus gewoon een functieaanduiding. Het zegt niet zozeer wie iemand is, maar wat iemand is: wat je functie is, wat je doet. Johannes was ook een boodschapper. Als je met brieven en de post langs de huizen gaat, ben je eigenlijk dus ook gewoon een boodschapper. Ja, een engel dus. "Wat ben jij van beroep?" "Ik ben engel." Nou ja, u begrijpt het.⟨/p>
⟨p>Er staat: nu werd hem een boodschapper van de Heer gezien. In de NBG-vertaling staat dat hij "verscheen", maar "gezien worden" is het woord dat meestal gebruikt wordt in verband met de Heer Jezus Christus na Zijn opstanding als Hij verschijnt. In al die gevallen gaat het erom dat Hij daadwerkelijk gezien wordt. Het gaat hier dus niet om een visioen of een droom; nee, hij heeft daadwerkelijk een boodschapper van de Heer gezien daar bij het reukofferaltaar.⟨/p>
⟨p>Dat was aan de rechterzijde van het reukofferaltaar. Ook daarin zie je weer een stuk Bijbelse symboliek, want rechts is altijd de positie van voorrang. Dat is niet eens alleen een Bijbelse waarheid, maar een algemeen bekende waarheid — behalve in Engeland begrijpen ze dat niet, maar zo is het wel. Rechts is voorrang, en vandaar ook verhoging. Hij komt ook inderdaad met een boodschap van verhoging. Later lees je van Elisabeth ook dat zij zegt dat de Heer heeft omgezien naar haar lage staat; zij wordt verhoogd.⟨/p>
⟨p>Zoals rechts voorrang is, zo is links synoniem met achterstelling. Die hele symbolische gedachte van rechts en links zie je zelfs nog terug in de politiek. Van origine is rechts eigenlijk de kant van degenen die het opnemen voor de belangen van de welgestelden, degenen die al in hoogheid zijn of in de maatschappij voorrang genieten. Degenen die links georiënteerd zijn, zijn degenen die het opnemen voor de achtergestelden, de verlatenen. Dat is in het Engels ook wel mooi te zeggen: ⟨em>left⟨/em> is het woord voor links, maar ook het woord voor verlaten. "⟨em>I'm left⟨/em>", ik ben verlaten. Dat zit allemaal vast aan die symboliek van rechts en links. In dit geval is de boodschap: de Heer is met jou, je bent niet verlaten. Vandaar dat hij rechts van dat reukofferaltaar stond.⟨/p>
⟨p>Er staat dat Zacharias "verontrust" werd. In de NBG-vertaling staat "ontroerd", wat iets emotioneels heeft. Dat was het natuurlijk ook, maar op een andere wijze dan het woordje ontroerd tegenwoordig suggereert. Als je kijkt naar het Griekse woord in al zijn varianten, dan zie je dat dit in de concordante weergave altijd als "verontrust" wordt vertaald. Dat is concordant vertalen: consequent altijd dezelfde vertaling geven voor hetzelfde woord.⟨/p>
⟨p>De NBG geeft dit woord weer als ontroerd, maar ook wel als verontrust, verbijsterd, in verwarring, ontsteld of verschrikt. Dat lijkt misschien een betrekkelijk onschuldig voorbeeld, maar het geeft wel aan dat als je dat ene Griekse woord op zoveel verschillende manieren weergeeft, je niet echt zicht krijgt op de betekenis ervan. Je moet een woord zien te vinden dat in alle gevallen inderdaad passend is, en dan blijkt "verontrust" de gedachte te zijn. Verontrust of eventueel verstoord; dat ligt heel dicht bij elkaar.⟨/p>
⟨p>In ieder geval, Zacharias werd verontrust en, wat je had kunnen voorspellen: vrees viel op hem. Dat heb je als zoiets gebeurt. Je bent sowieso niet elke dag in de tempel, zelfs niet als priester, maar als je daar dan staat bij het reukofferaltaar en dit overkomt je... Toen hij dat waarnam — dan zie je dus inderdaad dat het om iets zintuiglijks gaat — viel er vrees op hem.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3534" title="Speel af vanaf 58:54">▶ 58:54⟨/button> ⟨span>Vrees Niet: het Verhoorde Gebed en de Genadige Naam Jochanan⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar de boodschapper zei tegen hem — en dat zie je zo dikwijls in de Bijbel als zoiets gebeurt: de mensen zijn even helemaal van slag. Wat gebeurt er vervolgens? Dan krijgen ze de bemoediging: "Wees niet, vrees niet. Vrees niet, wees niet bang." Want, zo staat er: "Verhoord wordt jouw gebed." Er staat niet: "Jouw gebed is verhoord," maar "wordt verhoord," want verhoord wordt jouw smeekbede. Je mag aannemen dat het hier inderdaad gaat over de smeekbede die hij als echtgenoot gehad heeft. Ja, dat is het woord: als echtgenoot.⟨/p>
⟨p>Er is wel gesuggereerd dat hij daar bij het reukofferaltaar stond en ook een priesterlijk gebed uitspraak, een gebed om vrede voor Israël, dat God Zijn volk zou zegenen. Je kunt zeggen: dat gebed is bij dezen ook verhoord, want hij krijgt nu de aankondiging van de geboorte van een jongen die juist de weg zou bereiden voor de Vredevorst. Maar het is ook een particulier gebed. Het is dus niet alleen het gebed dat hij als priester heeft uitgesproken, maar ook het gebed dat hij als echtgenoot gehad heeft, namelijk om een kind te mogen krijgen. "Want verhoord wordt jouw smeekbede," dat is de aanzegging. "En je vrouw Elisabeth die zal een zoon voor je baren. Je zult hem noemen bij de naam Jochanan." Dat is op zijn Hebreeuws Johannes. En Johannes betekent prachtig: "Yahweh is genadig."⟨/p>
⟨p>Het is een mooie introductie van het hele Nieuwe Testament. Eigenlijk praten we hier over het prilste begin van het Nieuwe Testament. Dit is nog zeker een half jaar voor de aanzegging die Maria kreeg van de geboorte van haar zoon. We komen daar later nog op terug, maar Johannes en Jezus scheelden een half jaar. Daar zit trouwens ook nog weer een prachtig verhaal aan vast, maar daar ga ik het nu even niet over hebben. Het gaat erom dat eigenlijk voordat de Messias geboren wordt, en zelfs voordat Zijn geboorte wordt aangekondigd, hier al de aankondiging wordt gedaan van degene die Zijn weg zou bereiden.⟨/p>
⟨p>Dit alles wordt meteen ingeleid met de namen Elisabeth en Zacharias: God heeft een eed gezworen en Yahweh zal dat gedenken. En wat gebeurt er dan vervolgens? Er wordt een zoon aangekondigd en zijn naam is: "Yahweh is genadig." Nou, dat gaat Hij bewijzen. In die naam zit eigenlijk al het hele evangelie in een notendop besloten. "Je zult hem noemen bij de naam Jochanan." Er zijn nogal wat mannen die die naam dragen in het Nieuwe Testament. Er is natuurlijk de bekende andere Johannes, de discipel van de Heer Jezus, en er zijn er trouwens nog een paar die zo heten. Maar hier begint het met de wegbereider.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3766" title="Speel af vanaf 01:02:46">▶ 01:02:46⟨/button> ⟨span>Zeven Bijbelse Kinderen Die Vóór Hun Geboorte bij Name Zijn Genoemd⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Het is trouwens interessant dat we een zevental kinderen in de Bijbel aantreffen die reeds voor hun geboorte bij name worden genoemd. Zeven. Toevallig natuurlijk, jazeker. Maar dat God hun geboorte, dat God via Zijn boodschapper een geboorte aankondigt, maar dan ook meteen aangeeft: "Dat zal de naam zijn." Zullen we eens eventjes op een lijstje gaan? Zullen we eens even een bijbelkwisje doen? Wat is de eerste? Wat denkt u?⟨/p>
⟨p>Jezus is de laatste van de zeven. Eerst lees je het van Ismaël. Ik heb de bonnetjes erbij gelegd, ik ga ze niet opzoeken, maar daar vind je het al inderdaad: voor zijn geboorte wordt Ismaël niet alleen aangekondigd, maar ook zijn naam wordt meteen meegegeven. Dan heb je Izaäk. Hij wordt ook voor zijn geboorte al bij name genoemd: "Je zult hem de naam..." Sorry? Maak ik een fout? Nee, helemaal niet. Oh nee. Ik dacht: Ismaël is bijzonder met alle jaren die hij eruit heeft gehoord. Of dat zo negatief is, is nog maar de vraag trouwens. Ze zijn namelijk wilde ezels; want die zijn zeer sociaal. Bovendien is het ook een aanduiding, juist daar in dat verband, van krachten. Maar ik denk trouwens in het algemeen: de ezel is in de Bijbel een heel positief dier. We leven op wilde ezels en die hebben een zeer sociaal karakter. En Ismaël is daar in die contreien van Saudi-Arabië, van Mekka en Medina, ook te lokaliseren. Maar even over Ismaël: u hebt dus een hele goede band met elkaar gehad. Zij hebben hun vader begraven. Ja, ook nog eens. Esau wordt verwittigd dat hij geen Hethitische vrouwen heeft en die wordt naar de stam van Ismaël gestuurd om daarom te raken.⟨/p>
⟨p>Ja. We zouden zomaar in de verleiding kunnen komen om... trouwens, ik zie ineens dat ik Izaäk met een aatje teveel gespeld heb, maar goed, daar vallen we niet over. Niemand van jullie was het opgevallen. Maar Izaäk werd dus ook... "hij zal lachen", dat is wat zijn naam betekent. Zo had God zijn geboorte aangekondigd. Salomo, ook in 1 Kronieken lees je dat hij zo zou heten. Koning Josia, een van de koningen van Juda; een van de zeven koningen die ook gelovig en godvrezend waren.⟨/p>
⟨p>Nou, wat dacht je van Kores? Als u mij vraagt, dan ben ik spectaculair hoor. Omdat die namelijk al pakweg 150, misschien zelfs 200 jaar voor zijn geboorte al niet alleen in functie wordt aangekondigd en wat hij zou doen, maar zelfs hoe hij zou heten. Daar zit een heel mooi verhaal aan vast, maar daar gaan we het nu niet over hebben. Trouwens, lees het maar na in Genesis 45; daar wordt het gewoon op beschreven. Jesaja, die ongeveer anderhalve eeuw voor de geboorte van Kores leefde, die voorzegt al — God voorzegt bij monde van Jezus, zo is het natuurlijk — dat er een zekere Kores geboren zou worden. En hij was ook nog een gezalfde, Mashiach. En dan te bedenken dat hij, als Kores dan eenmaal van Daniël te horen krijgt dat Jezus hem al had voorzegd, en Jeremia ook, dan is hij helemaal onder de indruk. En dan geeft hij ook inderdaad precies op het juiste tijdstip het bevel om Israël te doen terugkeren.⟨/p>
⟨p>Maar goed, ik treed nu weer buiten mijn boekje natuurlijk. Maar goed, dat is omdat ik nu even die lijst van namen noem. Maar het gaat me eventjes uiteraard om het feit dat zij allemaal bij name genoemd worden voor hun geboorte: Kores. Nou ja, Johannes de Doper, daar hebben we het nu dus over. Maar daar hebben we het al heel veel over gehad. En hoe zou het ook anders, hij is degene die in dit geval ook de rij sluit. En feitelijk is in die zin ook het hoogtepunt, het eindpunt, namelijk Jezus. Yahweh betekent — het betekent Yahweh redt. En feitelijk is daarmee alles gezegd: Yahweh redt. Wie? Nou, Paul, hij redt iedereen namelijk. Ja, ieder op zijn tijd en op zijn wijze bedoel ik. Goed, nou dat is over die naam die al gegeven wordt voordat hij geboren wordt. En er staat:⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4130" title="Speel af vanaf 01:08:50">▶ 01:08:50⟨/button> ⟨span>Vreugde, Gejubel en de Ontstaansgeschiedenis (genesis) van Johannes⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"Er zal vreugde voor jou zijn," dat zegt die boodschapper dus tegen Zacharias over de komst van Johannes. "En er zal vreugde voor je zijn en gejubel, en velen zullen zich verheugen." Dat is opvallend, want in het Lukas-evangelie wordt die vreugde, dat verheugen en dat gejubel heel sterk benadrukt. Als God iets gaat doen en zijn belofte gaat vervullen, dan is dat een bron van vreugde.⟨/p>
⟨p>En trouwens, dit is ook werkelijk zo gegaan. Niet alleen voor hem, voor Zacharias en voor zijn vrouw, maar ook vele anderen zouden zich verheugen. Het is ook letterlijk zo vervuld, want heel Israël hield Johannes voor een profeet. Wist u dat? Ik zal twee teksten daarvoor noemen.⟨/p>
⟨p>In Matteüs 14 vers 5 lees je... We hebben het nu over het feit dat de geboorte van Johannes wordt aangekondigd, en nu ga ik naar Matteüs 14 en daar lees je dat Johannes omgebracht gaat worden. Zijn hele leven slaan we dus even over. Hij is op een smartelijke manier aan zijn eind gekomen. En dan lezen we: "En hoewel hij..." — en dat is Herodes, een andere trouwens weer uit de stamboom — "die wilde hem, Johannes dus, ter dood brengen." En hoewel hij hem ter dood wilde brengen, vreesde Herodes de schare, omdat zij hem voor een profeet hielden. Herodes was dus heel erg beducht. Die wilde niet op eigen houtje zomaar Johannes gaan ombrengen, want hij wilde niet het hele volk in opstand brengen. Daar was hij als koning natuurlijk ook niet bij gebaat. De schare hield hem voor een profeet.⟨/p>
⟨p>Nog sterker staat het in Matteüs 21. Want dan lees je dat de Farizeeën Jezus een strikvraag voorlegden. Die wilden niet alleen... ze legden hem een strikvraag voor, en dan antwoordt Jezus naar goed Joods gebruik met een wedervraag. Die vraag was echt een... hoe noemen ze dat? Het heeft een mooie Engelse naam, geloof ik. Nou ja, maakt even niet uit, maar in ieder geval: daar kom je niet uit. Een vraag waar je niet uitkomt, waarbij je vastloopt of je nu het ene of het andere zegt.⟨/p>
⟨p>Gronie, help me eens... "Ja, ik zit wat te denken, maar..." Nou, ik moet nu te lang nadenken om dat te herinneren, maar dit doet eigenlijk ook niet ter zake. Want waarom? Die Farizeeën gaan dan overleggen, want ze krijgen van Jezus een wedervraag voorgelegd. En dan zeggen ze: "Ja, maar als we nou dat antwoord gaan geven... Indien wij Farizeeën zeggen: 'Uit de mensen'..." Ze kregen namelijk de vraag voorgelegd over de doop van Johannes: "Is die uit de mensen of uit God?" Nou, en dan gaan ze zeggen dat ze eigenlijk het liefst zouden willen zeggen: "Uit de mensen." Maar dan staat er: "Als wij zeggen: 'Uit de mensen', dan zijn wij, Farizeeën, bevreesd voor de schare, want zij houden allen — de hele schare — Johannes voor een profeet."⟨/p>
⟨p>De hele schare hield Johannes dus inderdaad voor een profeet. Dat was onmiskenbaar. En zelfs de Farizeeën, hoewel ze misschien anders zouden willen, hebben daar nooit aan gezeten. Dat wil zeggen: ze hebben die reputatie van Johannes nooit openlijk ter discussie willen stellen. "Het zal vreugde voor je zijn en gejubel. Velen zullen zich verheugen in zijn verwekking." Dat is een beetje lastig. In zijn geboorte?⟨/p>
⟨p>Er staat in het Grieks het woordje ⟨em>genesis⟨/em>. Dat is wel aardig om dat eventjes toe te lichten. ⟨em>Genesis⟨/em> betekent eigenlijk een vervoeging van het woordje "worden". Het is namelijk een wording. ⟨em>Genesis⟨/em> is de geschiedenis van de dingen die worden, tot stand komen, ontstaan. Ontstaansgeschiedenissen dus. Maar in de NBG wordt dit vaak weergegeven met "geboorte". Het woord heeft echter betrekking op het hele voortplantingsproces, en dat wil zeggen: zowel het mannelijke als het vrouwelijke aandeel.⟨/p>
⟨p>Nu is het mannelijk aandeel in tijd natuurlijk tamelijk gering, laten we het zo zeggen, maar het slaat niet alleen maar op het begin van de zwangerschap, maar op de héle zwangerschap. Vanaf het begin tot aan het einde: de geboorte. Dat alles heet de ⟨em>genesis⟨/em>. In zijn ⟨em>genesis⟨/em>. Dus als je het weergeeft met "zijn geboorte", dan is dat te smal, want dan denk je alleen maar aan het eindpunt van de zwangerschap. Bij "verwekking" is het wat beter omdat dat wat breder is. Hoewel we daar in de praktijk meestal gewoon het ontstaan van een zwangerschap mee bedoelen, slaat het in het Grieks gewoon op de hele wording van het voortplantingsproces. Dat moet je even weten om het begrip te begrijpen.⟨/p>
⟨p>Want er staat: "Er zal vreugde voor je zijn en gejubel. Velen zullen zich verheugen in zijn verwekking, want hij zal groot zijn in het zicht van de Heer." Niet alleen de mensen zullen zich dus over hem verheugen, maar ook in het zicht van — in de ogen van — God zal hij groot zijn. "En wijn en sterke drank zal hij niet drinken."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4518" title="Speel af vanaf 01:15:18">▶ 01:15:18⟨/button> ⟨span>De Typologie van Wijn en de Vervulling met Heilige Geest⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou zou je denken: "Hé, dat zal dan een Nazireeër zijn." Dat lijkt voor de hand liggend, maar bij nader inzien is hij dat toch niet. Want je leest over een Nazireeër in Numeri 6 dat dit in feite iemand is die een bepaalde gelofte doet. Er worden dan een paar dingen gezegd over iemand die een specifieke gelofte doet aan God. Een gelofte houdt in dat een mens een belofte doet aan God, maar daar moet je altijd erg mee uitkijken. Prediker zegt dat je veel beter kunt luisteren naar de belofte die God geeft, dan dat jij iets belooft aan God. Want God houdt je eraan ook hoor; wij mogen God eraan houden, maar God houdt jou er ook aan als jij iets aan Hem belooft.⟨/p>
⟨p>In ieder geval, van zo’n Nazireeër lezen we dat iemand die zo een gelofte doet, zijn hoofdhaar niet zou scheren. Het verhaal van Simson was eigenlijk een heel bijzonder verhaal, omdat hij vanaf de geboorte al een Nazireeër was. Er zou dus ook geen scheermes op zijn hoofd komen. Ook lezen we trouwens dat hij geen wijn en sterke drank zou drinken, maar het Nazireerschap had meer kenmerken. Het had dus ook het kenmerk dat hij zijn hoofdhaar niet zou scheren, maar ook dat hij geen lijk aan zou raken. Ook dat maakt onderdeel uit van het Nazireerschap. En ook dat wordt niet gezegd in verband met deze Johannes. Maar wel: "Wijn en sterke drank zal hij niet drinken."⟨/p>
⟨p>Het idee daarbij is, als je dit gewoon in zijn verband bekijkt: wijn en sterke drank zijn alcoholisch. En alcohol is een type van geest. Trouwens, dat is helemaal niet zo gek, want wij noemen het ook geestrijk vocht. Dat zit hem in dat vervliegende, in wat je niet kunt pakken, maar juist dat is wat het effect sorteert. Het is geestrijk en het maakt vrolijk — al moet ik erbij zeggen dat dit in schijn is. U zegt misschien: "Ik ken ook mensen met een andere dronk", en dat is waar, maar het geeft mensen in ieder geval een bepaalde gemoedstoestand. Het is opmerkelijk als je erover doordenkt welke rol drank speelt. Ik weet niet hoe groot de rol van drank in uw leven is, maar in het algemeen, als je kijkt in de maatschappij, wordt er zoveel gedronken.⟨/p>
⟨p>Als ik dan die verhalen hoor over hoe men uitkijkt naar het weekend... Wat doe je dan in het weekend? Dan drink je, dan giet je je helemaal vol. Op de een of andere manier heeft dat ook iets te maken met vervulling. Je giet je vol en dan raak je in een staat van extase, en dat geeft je leven dan vervulling en inhoud op een of andere manier. Dat is althans het idee dat zelfs de wereld eraan toekent, wat in type natuurlijk waar is, maar het is schijn; het is slechts voor het oog. Bovendien heeft het grote nadelen, want drank maakt meer kapot dan je lief is. Ik zeg het een beetje lachend, maar eigenlijk is het diep triest; naderhand geeft het je een kater.⟨/p>
⟨p>Wat drank echter doet — en dat is het positieve aspect, want de Bijbel spreekt er ook over... Ik moet erbij zeggen dat de Schrift inderdaad heel negatief spreekt over dronkenschap, maar ook heel positief over wijn. Ik weet dat sommige mensen dat tegenspreken en dat niet zo leuk vinden als ik dat zeg, maar het is gewoon een Bijbels gegeven. Het is de wijn die het hart van God en mensen verblijdt. Er zijn nog wel meer schriftplaatsen waarbij je diezelfde gedachte vindt. Het heeft er ook mee te maken dat het geestrijk is omdat het eerste effect van alcohol is dat het de tong losmaakt. Dat effect heeft het trouwens al bij één glas, namelijk dat je makkelijker gaat praten. Het maakt de tong los en vandaar ook dat we zeggen: "Het geeft gezelligheid", want mensen spreken makkelijker. Als je te veel gaat drinken, dan gaat de tong niet alleen loszitten, maar dan gaat die alle kanten op en dan verliest het zijn positieve kenmerken.⟨/p>
⟨p>Dat zie je trouwens ook in een andere tekst, in Efeze 5. Daar lees je dat Paulus zegt: "En bedrink jullie niet aan wijn waarin liederlijkheid is." Want dan wordt niet alleen de tong los, maar dan worden alle banden los en word je bandeloos. Let op hoe die connectie gelegd wordt: "Bedrink je niet aan wijn, waarin liederlijkheid is, maar word vervuld in geest." Daar heb je dat woord "vervullen" weer. Drank geeft inhoud aan je bestaan — positief of negatief — maar het wordt in één adem genoemd met wijn.⟨/p>
⟨p>Denk ook aan de geschiedenis in Handelingen 2, op de dag dat de geest zich demonstratief zette op de twaalf. Dan lees je ook dat de omstanders spotten en zeiden: "Zij hebben te veel gedronken." Het antwoord van Petrus is dan: "Nee hoor, het is nog erg vroeg om je te bedrinken." Dus dat is niet aan de hand, er is iets heel anders aan de gang. Het is geest, maar er zit een opmerkelijke connectie tussen wijn of sterke drank in het algemeen aan de ene kant en geest aan de andere kant. Die connectie zie je dus in de Schrift.⟨/p>
⟨p>Ooit hebben we in Zoetermeer een hele avond gewijd aan dit onderwerp. Ik heb daar nog heel goede herinneringen aan — niet aan wat we aan wijn gedronken hebben, maar over het hele proces van de druif die geoogst wordt tot aan de wijn die gedronken wordt. Dat hele proces daartussen is een hele wetenschap: vinologie. Dat is zo boeiend. Ook de typologische sprake die daar weer van uitgaat: dat het in de kelder gaat, wat in feite een graf is. Het gaat de donkerte in, het komt in eikenhouten vaten en dan op een gegeven ogenblik komt het uit de kelder, uit het graf, en dan is het geestrijk vocht geworden. Het is dus weer een beeld van dood en opstanding: nieuw leven, geestrijk, vreugde, leven.⟨/p>
⟨p>Nu zegt broeder Aad: "Wij staan niet onder de wet." Maar wij hebben toch altijd de neiging — dat is een calvinistisch trekje, of eigenlijk in het algemeen een godsdienstig trekje — om de dingen altijd in de ethische sfeer te trekken: "Is dat goed of fout? Mag het wel of mag het niet?" Daar gaat het niet om. Het gaat erom de sprake die van de dingen uitgaat. Dan kijk je heel anders tegen de dingen aan. Precies van alles wat God gemaakt heeft — van de druiven, de wijn en de eik — gaat een sprake uit. Om dat te gaan zien... dan krijgt alles in het leven wat je tegenkomt in Zijn schepping betekenis en inhoud. Het wordt rijk omdat er een enorme waarde in vertegenwoordigd is.⟨/p>
⟨p>Dat is volgens mij wat een rijk bestaan is: dat je leven omgeven is door waarde. Dat kun je wel zeggen als je de Schepper kent; dan herken je Hem ook in al Zijn creaties. Dat is wat je bestaan waardigheid geeft. Er staat inderdaad: "Wijn en sterke drank zal hij niet drinken." Ik denk dan: dat heeft hij helemaal niet nodig, want hij zal vervuld worden van heilige geest. Kijk, dat is nog goedkoop ook, dus dat moet een Nederlander toch ook aanspreken. Laten we er niet om lachen, maar de gedachte is natuurlijk: hij zal van heilige geest vervuld worden. En er staat bij: "reeds vanuit de buik van zijn moeder." Dat krijgt later in dit hoofdstuk nog weer betekenis, maar daar komen we vanzelf nog over te spreken als Maria een ontmoeting heeft met Elisabeth. Wat er dan gebeurt in de schoot van Elisabeth, daar worden deze woorden ineens heel erg waar.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5174" title="Speel af vanaf 01:26:14">▶ 01:26:14⟨/button> ⟨span>De Specifieke Bediening van Johannes: Israël Omkeren Naar Hun God⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En velen van de zonen van Israël... De boodschapper gaat nog steeds voort. "En velen van de zonen van Israël zal hij omkeren op de Heer hun God." U zegt: dat is krom Nederlands. Ja, dat weet ik. Dat is krom Nederlands, maar zo staat het er nu eenmaal: "op de Heer hun God". De gedachte is dat die omkering plaatsvindt op basis van, op de rotsgrond van de Heer hun God. Dat is de basis en het recht van die omkering die hij zal bewerkstelligen.⟨/p>
⟨p>Dat zal Johannes doen. Zijn dienst, Johannes' bediening, was uitsluitend en heel uitdrukkelijk beperkt tot Israël. Je leest in Johannes 1 vers 31 dat Johannes de Doper aan het woord is en zegt: "En zelf wist ik niet van Hem." En dan voegt hij eraan toe: "Maar opdat Hij" – zijn neef dus, die een half jaar jonger was dan hij – "aan Israël zou geopenbaard worden, daarom kwam ik dopen in water."⟨/p>
⟨p>Op die waterdoop komen we absoluut nog op een later tijdstip terug, maar die waterdoop is ook weer een type van dood en opstanding, het opstijgen uit het watergraf. Maar het was bovenal een ritueel dat Israël kende. De waterdoop is een Israëlitisch ritueel. De Hebreeën hadden een leer van dopen; bij allerlei gelegenheden werd men gedoopt en gewassen. Er was een mikva in elke zichzelf respecterende synagoge, een bad waar je je kunt dopen.⟨/p>
⟨p>Alleen het bijzondere daarvan was: je doopte jezelf altijd. Dat was de Joodse doop, je doopte jezelf. En toen kwam er ineens in de dagen van Johannes iemand die zei: "Laat je dopen." Dat wil zeggen: ik doop jou. Vandaar ook dat hij ineens de naam kreeg 'Johannes de Doper'. Hij doopte namelijk anderen en dat kende men niet. Men doopte zichzelf altijd, dus het was bijzonder dat er iemand was die anderen doopte. Daarom kreeg hij de bijnaam Johannes de Doper.⟨/p>
⟨p>Hij deed dus niet iets aparts; dopen was een volkomen bekend fenomeen in Israël, een Israëlitisch ritueel. Nooit lees je dat een Jood of een Israëliet iemand uit de natiën doopt, behalve dan als zij zelf Jodengenoot zouden worden. Dan is het anders. Maar goed, zo zouden we op het onderwerp van de doop nog veel verder kunnen komen, maar dat gaan we niet doen.⟨/p>
⟨p>Hij zal velen van de zonen van Israël bekeren, namelijk omkeren op de Heer hun God. Dit wordt nog weer een andere voorzegging. Ik stel voor dat we het daar even bij laten, want we hebben vanavond genoeg besproken, al zijn we nog niet aan Lucas 1 vers 80 toegekomen.⟨/p>