⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie: Terugblik op de Profetische Betekenis van de Opwekking van Lazarus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Op deze laatste avond van het seizoen gaan wij ons bezighouden met het slot van Johannes 11. Dat betekent dat we het komende seizoen, Deo volente, gaan beginnen met hoofdstuk 12, tenminste als alles gaat zoals ik het voor vanavond gepland heb. Ik wil vers 45 tot en met 57 behandelen. Dat betekent dat we ook het komende seizoen zeker nog onze handen vol hebben om het Johannesevangelie te bespreken.⟨/p>
⟨p>De vorige keer – dat is alweer een tijdje geleden – hebben we ons, net als de keren daarvoor, beziggehouden met Johannes 11 en de bekende geschiedenis van de opwekking van Lazarus. U moet zich voorstellen dat dit een gebeurtenis is geweest die slechts enige maanden voordat Jezus zelf stierf en opstond uit de doden, heeft plaatsgevonden. Wanneer Hij bij deze gelegenheid die bekende woorden spreekt – misschien wel de bekendste woorden uit Johannes 11: "Ik ben de opstanding en het leven" – dan zegt Hij dat in het aanzicht van de dood, maar eigenlijk ook in het aanzicht van Zijn eigen dood, die slechts enkele weken of een maand later zou plaatsvinden.⟨/p>
⟨p>Dat blijkt sowieso wel, want in hoofdstuk 10 hebben we gezien dat het toen winter was. De Heer Jezus is in het voorjaar met het Pascha uiteraard gestorven en, wat meer is, opgestaan. Dat wordt vanaf hoofdstuk 12 beschreven, waar je leest: "Jezus dan kwam zes dagen voor het Pascha te Bethanië." Johannes 11 gaat daar direct aan vooraf. Het is na de winter en vlak voor het Pascha. Deze opwekking van Lazarus moet dus ergens in februari of maart hebben plaatsgevonden.⟨/p>
⟨p>Het is een lange geschiedenis die we uitsluitend in het Johannesevangelie beschreven vinden – op zichzelf al een heel opmerkelijk feit. Niet in Matthäus, niet in Marcus en niet in Lukas; alleen in Johannes. We zijn er tot in detail, vers voor vers en regel voor regel, doorheen gegaan. Daarbij hebben we al meerdere keren gezien wat de profetische strekking is van deze geschiedenis, waarbij Lazarus feitelijk een type is van Israël.⟨/p>
⟨p>De Heer ging na twee dagen naar Lazarus toe – we hebben die prachtige lijnen al eens uitgebreider bekeken. Hij was in het buitenland, dat wil zeggen in het Overjordaanse onder de natiën, zoals we aan het slot van Johannes 10 lezen. Daar verneemt de Heer dat Lazarus ernstig ziek is, maar dan wacht Hij twee dagen. Pas na die twee dagen gaat Hij naar Lazarus toe om hem uiteindelijk inderdaad op te wekken uit de doden. Dit is dus weer zo'n typische geschiedenis waarin je de profetische hoofdlijn van de onderbreking waarin wij ons momenteel bevinden, ziet geïllustreerd. Dat betekent dat we nu – want daar wil ik het even bij laten – gaan kijken naar het vervolg.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="245" title="Speel af vanaf 04:05">▶ 04:05⟨/button> ⟨span>Johannes 11:45: Wondergeloof en de Reactie op de Tekenen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We pakken de draad op bij vers 45 van Johannes 11. Daar lezen we dat velen van de Joden die naar Maria waren gekomen, geloofden. We hadden al eerder in vers 19 gezien dat er staat: "Velen nu vanuit de Joden waren naar Martha en Maria gekomen om hen te troosten omtrent de broer." Nog even later lees je in vers 31 dat wanneer Martha Maria geroepen heeft, de Joden die met haar in het woonhuis waren en die haar troostten, waarnamen dat Maria vlug opstond en naar buiten ging. Zij volgden haar, menende dat zij naar de graftombe ging om daar te huilen. In werkelijkheid was het echter om de Heer Jezus te ontmoeten.⟨/p>
⟨p>Juist omdat zij op dat moment allemaal met Maria meegaan, verblijven al die Joden daar ook als de Heer het commando geeft om de steen voor die tombe weg te nemen en dat machtswoord uitspreekt: "Lazarus, kom uit!" En dan komt hij naar buiten. Er was dus een hele menigte Joden die dat allemaal heeft gezien. U moet zich dat voorstellen – we zullen dat later in hoofdstuk 12 ook nog zien – deze gebeurtenis, de opwekking van Lazarus, heeft een enorme impact gehad. Het is eigenlijk ook de grote trigger geweest voor de overpriesters en de leidslieden om Jezus ter dood te brengen. Het heeft een enorme impact gehad daar in Jeruzalem.⟨/p>
⟨p>Er staat: "Velen dan vanuit de Joden die naar Maria kwamen en gadesloegen wat Hij deed, geloofden in Hem." Waarbij het in het Johannes-evangelie nooit helemaal duidelijk is wat de diepgang daarvan precies is. Want geloven en geloven is twee. Natuurlijk kun je zeggen: geloven doe je met het hart. Wel, dat is de nauwe definitie; dan praten we over waarachtig geloof. Maar er bestaat ook wat ik vroeger op catechisatie nog leerde: 'schijngeloof' en 'uitwendig geloof', of wat voor namen er nog meer aan werden gegeven. Voor die namen en etiketten geef ik niet zoveel, maar het idee op zich klopt wel. Je kunt namelijk ook iets geloven gewoon omdat je domweg niet onder de werkelijkheid uit kunt en erkent dat dit heeft plaatsgevonden.⟨/p>
⟨p>Je leest dit veel eerder in Johannes 2, aan het begin van dit evangelie: "Toen Hij nu in Jeruzalem was op het feest van Pascha, geloofden velen in Zijn naam toen zij de tekenen die Hij deed aanschouwden." Dat geeft op zich al te denken. Dat is wat ik op catechisatie leerde als 'wondergeloof': je gelooft alleen maar omdat je het wonder gezien hebt. Dat is hier inderdaad aan de orde. Want je leest in het navolgende: "Maar Jezus vertrouwde Zichzelf niet toe aan hen, omdat Hij allen kende." Met andere woorden: van dat geloof omdat zij Zijn tekenen zagen, daar gaf Hij niet hoog van op.⟨/p>
⟨p>Veel later lezen we dat trouwens ook in hoofdstuk 6. Velen volgden Hem vanwege het wonder dat daar bij het Meer van Kinneret, van Genezaret, had plaatsgevonden: de wonderbare spijziging. Men had toen het voornemen om Jezus tot koning te maken. Dat was ook geloof, maar niet echt geloof. Er staat trouwens nog iets eigenaardigs bij: "Maar Jezus vertrouwde Zichzelf niet toe aan hen, omdat Hij allen kende en omdat Hij het niet nodig had dat iemand zou getuigen van de mens." Hij wist dat wat zij voor geloof hielden, niet echt was. Daarom vertrouwde Hij Zichzelf niet aan hen toe. Hij had het ook niet nodig dat er van Hem getuigd zou worden, want Hij wist zelf als geen ander wie Hij was en ook wat Hij zou doen. 'De mens' is hier Jezus Zelf. Ik herinner me dat we ooit over deze tekst, die een wat vreemd aandoende zin is, met z'n allen hebben zitten stoeien over wat de betekenis ervan zou kunnen zijn.⟨/p>
⟨p>Hoe dan ook, het gaat mij nu even puur om het fenomeen dat velen in Zijn naam geloofden, maar dat Jezus daar Zelf geen vertrouwen in had. In contrast met die velen die in Hem geloofden – al of niet waarachtig, daar blijven we nu even vanaf – lees je: "Maar sommigen van hen gingen weg naar de Farizeeën en zeiden tegen hen de dingen die Jezus deed." Dat konden ze natuurlijk alleen maar doen omdat ze uit de school wilden klappen, met de gedachte: als de Farizeeën hiervan horen, dan zullen ze ongetwijfeld gaan ingrijpen. Herinnert u zich nog dat we in Johannes 11 hebben gelezen dat de Heer, wanneer Hij bij dat graf van Lazarus aankomt, verbolgen is in de geest? Later lees je dat Hij weende, maar Hij was ook verbolgen. Dat had te maken met het feit dat Hij het ongeloof van de scharen zag en zelfs aan den lijve het wantrouwen ervoer. Hij was verbolgen, boos over hun reactie. En sommigen van hen gingen dus inderdaad weg naar de Farizeeën en zeiden tegen hen de dingen die Jezus deed.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="662" title="Speel af vanaf 11:02">▶ 11:02⟨/button> ⟨span>Het Sanhedrin Komt Bijeen uit Vrees voor het Ingrijpen van de Romeinen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De overpriesters en de Farizeeën verzamelden het Sanhedrin en zeiden: "Wat doen we?" Laten we eerst even kijken naar die overpriesters. Eigenlijk staat hier exact hetzelfde woord als hogepriester, maar dan in het meervoud. Er staat hier dus gewoon: hogepriesters. Dat lijkt vreemd, want er is toch maar één hogepriester? Ja, maar daar komen we straks nog over te spreken, want daar zit nog wat meer aan vast. Juist in dit gedeelte blijkt dat ook, maar ik parkeer het even. Ik wijs er alleen op dat het woord 'overpriesters' exact hetzelfde is als het meervoud van hogepriester.⟨/p>
⟨p>De overpriesters en de Farizeeën vormden eigenlijk partijen of secten – zo wordt het ook in de Bijbel genoemd – binnen het jodendom. Je had verschillende richtingen: de Zeloten, de Sadduceeën en de Farizeeën. We komen ze natuurlijk heel dikwijls tegen in het Nieuwe Testament. Zoals in elke godsdienst heb je bepaalde richtingen en partijen. Je hebt de katholieken en de protestanten, met de vele segmenten en richtingen die daar dan weer binnen vallen.⟨/p>
⟨p>Hier was sprake van de overpriesters en de Farizeeën die het Sanhedrin verzamelden. Dat is de Joodse raad; zo staat het ook in de NBG-vertaling. Letterlijk staat er hier inderdaad 'het Sanhedrin'. Let even op: de Farizeeën krijgen van een aantal mensen die bij de opwekking van Lazarus aanwezig waren, te horen wat Jezus had gedaan. Die Farizeeën gaan meteen iets organiseren, en wel een vergadering op het hoogste niveau. Want dat Sanhedrin was de Joodse raad, de hoogste gezagsinstantie binnen het jodendom. Ze hadden maar een heel beperkt zelfbestuur, want uiteindelijk waren de Romeinen de bezetters, maar zij tolereerden een Sanhedrin. Dat Sanhedrin wordt hier dus bijeengeroepen vanwege wat de Farizeeën hadden vernomen van de mensen die in Bethanië aanwezig waren.⟨/p>
⟨p>Nu zeiden ze: "Wat doen we?" Ze zitten duidelijk met de handen in het haar. Ze hebben geen idee wat ze hieraan kunnen doen of hoe ze hiertegen kunnen optreden. Want, zo staat er, deze mens doet vele tekenen. Wellicht hadden ze ook gehoord van de arbeid die de Heer had gedaan in het noorden van Israël, in Galilea. Daar had Hij per slot van rekening de langste tijd van zijn driejarige openbare optreden vertoefd. Maar ook in Jeruzalem was Hij vele keren geweest.⟨/p>
⟨p>Alleen al in het Johannesevangelie worden een aantal dingen beschreven die in Jeruzalem hebben plaatsgevonden. Denk maar aan die man die 38 jaar lang in Bethesda had gelegen en die toen genezen werd – dat was Johannes 5. En de blindgeborene in Johannes 9; dat was een wonder dat een paar maanden eerder in Jeruzalem had plaatsgevonden. Ook de opwekking van Lazarus vond plaats in de buurt van Jeruzalem; Bethanië ligt er immers tegenaan. Die tekenen waren dus ook voor de tegenstanders onmiskenbaar. Dat was natuurlijk zo pijnlijk: men kon er niet onderuit. Men wist dat dit had plaatsgevonden.⟨/p>
⟨p>Wat ze dus niet doen, is betwijfelen óf het heeft plaatsgevonden. Vandaag de dag heb je dat natuurlijk wel eens vaker: als mensen claimen dat er een wonderbare genezing heeft plaatsgevonden in de christelijke wereld, dan zijn er altijd mensen die zich afvragen of dat wel zo is. Dan wordt het geclaimde wonder weer betwijfeld. Ik zou daar voorbeelden van kunnen geven, maar dat doe ik nu even niet. U begrijpt: dan staat het wonder ter discussie. Dat is hier niet aan de orde. De tegenstanders zeggen hier zelf in de vergadering: "Deze mens doet vele tekenen." Ze ontkennen het niet. Ze zeggen niet: "Iedereen gelóóft dat hij vele tekenen doet", nee, het wordt als een feit aangenomen.⟨/p>
⟨p>Nu zeggen ze: "Als wij Hem zo laten begaan, zullen allen in Hem gaan geloven." Die bui zien ze hangen. Later lees je in Handelingen 5 – dat is een hele tijd later, misschien nog wel in hetzelfde jaar, maar dan is de Heer al ten hemel gevaren en heeft Pinksteren al plaatsgevonden – ook over een vergadering van het Sanhedrin. De discipelen zijn inmiddels apostelen geworden en zij prediken in Jeruzalem. In die geschiedenis lees je dat de hogepriester tegen Johannes en Petrus zei: "Hebben wij jullie niet nadrukkelijk opgedragen niet te onderwijzen in deze Naam?" In de Naam van Jezus dus. En kijk nu: jullie hebben heel Jeruzalem vervuld van jullie onderwijs, en jullie zijn van plan het bloed van deze mens op ons te doen neerkomen.⟨/p>
⟨p>Met andere woorden: de gedachte in dat Sanhedrin is dat als zij dit laten gebeuren, de Romeinen uiteindelijk tegen hen zullen optreden. Dan zijn ze ook hun eigen positie kwijt. Ik wil maar zeggen: die beweging van de Messias was een heel groots gebeuren. De officiële leiding verzette zich weliswaar, maar onder het volk was er heel veel aanhang. Of die aanhang nu oprecht was of niet, daar kun je je vraagtekens bij zetten, zoals ik net ook al deed. Maar er staat ook: "Jullie hebben Jeruzalem vervuld van jullie onderwijs." Heel Jeruzalem sprak erover. Het was een 'hot item', om niet te zeggen een hype. Iedereen had het erover.⟨/p>
⟨p>Even terug naar Johannes 11 en dat Sanhedrin. Ze zeggen: "Als wij Hem zo laten, zullen allen in Hem gaan geloven." Het scenario dat hun dan voor ogen staat, beschrijven ze vervolgens.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1126" title="Speel af vanaf 18:46">▶ 18:46⟨/button> ⟨span>De Historische Ironie Rondom de Verwoesting van 'de Plaats' (mokum)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"De Romeinen zullen komen en ze zullen van ons wegnemen: de plaats en de natie." Let op, hier zie je duidelijk wat het eigenlijke, echte motief is. Ze zijn bang dat hen de plaats en de natie ontnomen wordt. Dat wil zeggen de plaats — oftewel de tempel — en de natie die op dat moment aan hen toebehoren. "Wij zijn de machthebbers, wij hebben het voor het zeggen."⟨/p>
⟨p>Dit Sanhedrin was het Joodse zelfbestuur. Maar daar zit nog iets aan vast. Moet je nagaan: dit is het Sanhedrin. Hier praten we niet alleen over het hoogste Joodse gezagsorgaan, maar ook over de mensen die geacht worden hun verstand te gebruiken: de intellectuelen, de theologen, kortom de mensen die wij academisch gevormd zouden noemen. Zij spreken dit zo uit, maar in werkelijkheid was dit dwaasheid. Het is namelijk precies omgekeerd.⟨/p>
⟨p>Zij zeggen: "Als wij Hem zo laten begaan, zullen allen in Hem gaan geloven, met als gevolg dat de Romeinen zullen komen en van ons de plaats en de natie zullen wegnemen." In werkelijkheid is het echter zo dat zij zijn opgetreden en Jezus uit de weg hebben geruimd. En wat is er gebeurd? Precies veertig jaar later — een generatie later, in het jaar 70 Anno Domini — zijn de Romeinen gekomen en hebben ze de plaats compleet verwoest. Geen steen is op de andere blijven staan. Heel Jeruzalem is in vlammen opgegaan en honderdduizenden zijn omgekomen; dat alleen al in Jeruzalem. Dat is een gigantische slachting geweest.⟨/p>
⟨p>Ik wil maar zeggen dat wat hier gezegd wordt — "als wij Jezus zo laten begaan, dan gaat dit gebeuren" — door hún handelen juist werkelijkheid is geworden. Zij hebben Hem omgebracht en later hebben ze ook het getuigenis van de opgestane Messias verworpen. En wat gebeurde er? De Romeinen kwamen en hebben inderdaad de plaats en de natie van hen weggenomen.⟨/p>
⟨p>"De plaats" is trouwens een typisch Joodse uitdrukking. Het is de aanduiding voor de tempel. In het Hebreeuws is dat ha-makom. Makom betekent "plaats" en ha-makom betekent "de plaats", voorzien van een bepaald lidwoord. Wij Nederlanders kennen daar iets soortgelijks van. Welk woord denkt u dat hiervan afgeleid is? Het is Jiddisch en in Amsterdam zeggen ze het: Mokum. Ja precies, Mokum. Dat is wel leuk, want "de plaats" is in wezen de tempel, en in ruimere zin Jeruzalem, omdat Jeruzalem de stad van de tempel is.⟨/p>
⟨p>Het is een leuk historisch weetje dat Amsterdam daarom wel het "Jeruzalem van het Westen" werd genoemd. Het werd Mokum omdat daar heel veel Joden woonden. Het werd ha-makom: een soort vervanging van Jeruzalem in de Lage Landen. Of Ajax een Joodse club is... dat weet ik eigenlijk niet. De naam Ajax herinnert aan een Griekse god, maar het was in ieder geval een club waar Joden een grote rol in speelden en spelen. Of dat ook in het embleem zit, weet ik niet; dat zoeken we straks in de pauze nog wel even op.⟨/p>
⟨p>In ieder geval is de uitdrukking "de plaats" fascinerend. Het zou een mooie bijbelstudie zijn om alleen al naar "de plaats" te kijken. Je leest in een hele bekende geschiedenis dat Abraham wordt geroepen om Izaak te offeren, zijn enige zoon. Er staat dat hij op reis ging en op de derde dag "de plaats" van verre zag. Ook daar staat weer: ha-makom. Hij zag de plaats van verre. En waar was dat? Moria. En waar is Moria? Dat is Jeruzalem, de plek waar duizend jaar later de tempel gebouwd zou worden. Maar daar heet het dus al "de plaats".⟨/p>
⟨p>Om even terug te komen op de vergadering: dit wordt daar gememoreerd. Ze vragen zich af: "Wat moeten we ermee? Als we Hem zo laten begaan, zullen allen in Hem gaan geloven. De Romeinen zullen komen en ze zullen van ons wegnemen: de plaats en de natie."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1507" title="Speel af vanaf 25:07">▶ 25:07⟨/button> ⟨span>Annas en Kajafas: de Politieke Werkelijkheid van het Hogepriesterschap⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar een van hen, Kajafas, die hogepriester was van die jaargang, zei tot hen: jullie weten niets. Eerst even dit. Kajafas was de hogepriester van die jaargang, en daar zit wat aan vast. Dat is iets wat ik trouwens zelf niet wist tot deze week. Ik dacht namelijk — en dat was een misvatting — dat de hogepriester in het jodendom in die dagen jaarlijks vervangen werd. Maar dat is niet zo. Ik leidde dat voorheen af uit deze uitdrukking, maar laat ik het even uitleggen.⟨/p>
⟨p>In de wet van Mozes was het hogepriesterschap een ambt voor het leven. Als je hogepriester was, dan was je dat gewoon tot aan je dood toe, waarna je zoon dat stokje overnam. Maar toen de Romeinen waren gekomen, hebben zij dat veranderd. Dat was nog maar betrekkelijk kort daarvoor; in het jaar 18 van onze jaartelling — toen onze Heer een jaar of twintig was — stelden de Romeinen Kajafas aan. Hij was zelf geen hogepriester, maar zijn schoonvader Annas was dat wel.⟨/p>
⟨p>De Romeinen hebben daar simpelweg een politieke functie van gemaakt. Ze zeiden: "Jullie hebben zelfbestuur en mogen je eigen zaken regelen binnen bepaalde grenzen, maar jullie hogepriester wordt voor ons Kajafas." En dat is hij vanaf het jaar 18 inderdaad geworden. Uit buitenbijbelse gegevens weten we dat hij dat achttien jaar lang is gebleven, tot aan het jaar 36. Als we in de evangeliën van het Nieuwe Testament over de hogepriester lezen, dan is dat altijd Kajafas. Hij was de eigenlijke hogepriester, althans voor de Romeinen.⟨/p>
⟨p>Ik moet er nog iets bij zeggen, want daarin zat het misverstand dat ik altijd had — en misschien u of jij dat ook wel had. Als er staat "de hogepriester van dat jaar" of "van die jaargang", dan betekent dat niet dat hij slechts één jaar hogepriester was. Dat was een beetje een slordige conclusie, maar dat hoeft helemaal niet en dat is ook niet zo. Die Kajafas is gewoon achttien jaar lang de hogepriester geweest die aangesteld was door de Romeinen. Dat er staat dat hij hogepriester was van die jaargang, betekent gewoon dat hij in dat jaar dat Lazarus werd opgewekt, en ook in dat jaar dat Jezus werd veroordeeld en Jezus werd opgewekt uit de doden, de dienstdoende hogepriester was. Het wil niet zeggen dat hij het jaar daarvoor of dat jaar daarna geen hogepriester meer was; alleen dat hij in dat specifieke jaar de hogepriester was. Wist ik niet, maar nu weet ik het wel en nu heb ik het bij deze ook doorgegeven. Er is geen twijfel over mogelijk, het is gewoon een gegeven.⟨/p>
⟨p>Hij heette dus Kajafas, zoals ik al zei. Zijn eigenlijke naam was trouwens Jozef, maar Kajafas was zijn bijnaam. Hij was de schoonzoon van de voormalige hogepriester Annas. Niet Ananias, dat was weer een ander; het valt soms niet mee om al die namen uit elkaar te houden. Maar zijn schoonvader was dus Annas en die komt u een paar keer tegen in het Nieuwe Testament. In Johannes 18 lezen we over de geschiedenis dat de Heer Jezus wordt overgeleverd bij Gethsemané. Daar staat dat de afdeling soldaten en de oversten van de Joden Jezus gevangennamen en Hem eerst voor Annas brachten, want hij was de schoonvader van Kajafas, die dat jaar hogepriester was. Hier heb je het weer: "die dat jaar, die jaargang, hogepriester was". En Kajafas was het die de Joden de raad had gegeven dat het nuttig is dat één mens sterft ten behoeve van het volk, maar dat zullen we straks nog lezen.⟨/p>
⟨p>In Handelingen 4 lees je dat tegen de volgende dag hun oversten, oudsten en schriftgeleerden bijeenkwamen te Jeruzalem — het Sanhedrin dus — en daar staat: "en Annas, de hogepriester, en Kajafas". Dat is interessant. Er staat: "en Annas de hogepriester en Kajafas". Kennelijk waren ze beiden hogepriester, maar waarom staat hier specifiek Annas als de hogepriester? Er staat nog bij: Johannes, Alexander en allen die tot het hogepriesterlijk geslacht behoorden. Dat werden eigenlijk allemaal overpriesters genoemd; ze hoorden bij dat hogepriesterlijke geslacht, een soort van dynastie zeg maar.⟨/p>
⟨p>Maar even deze vraag: waarom wordt Annas hier zo genoemd? Het is eigenlijk vrij logisch dat de Joden Annas gewoon als de hogepriester beschouwden. De Romeinen hadden wel gezegd dat het Kajafas was, maar Annas was gewoon nog in leven. Voor de Joden was Annas dus de rechtmatige hogepriester. Zij beschouwden hem als zodanig, en terecht, want het hogepriesterschap is een ambt dat je voor het hele leven bekleedt. Aangezien Annas nog leefde, was hij dus gewoon de hogepriester. Het was alleen voor de Romeinen dat Kajafas de hogepriester was; voor de Joden was dat slechts een soort formaliteit die zij in wezen niet erkenden. Administratief was Kajafas de hogepriester voor de Romeinen, maar in de praktijk was Annas degene die het ambt waarnam. Vandaar ook dat je die twee meerdere keren tegenkomt: Annas en Kajafas. Ze kwamen uit één huis, schoonvader en schoonzoon. De een was de echte hogepriester en de andere was de formele, de officiële hogepriester die voor de Romeinen gold. Dat maakt het misschien wat complex, maar als je het eenmaal weet, dan begrijp je hoe de vork aan de steel zit.⟨/p>
⟨p>Even terug naar vers 49 van Johannes 11: "Maar één vanuit hen, Kajafas, de hogepriester van die jaargang, die zei tot hen: jullie weten niets." Hoezo? Ze waren namelijk net bij elkaar gekomen en de eerste vraag die ze stelden was: "Wat doen we nou eigenlijk?" Met andere woorden: wij weten het niet. Dat bevestigt de hogepriester hier dus. Hij zegt: "Jullie weten niets, en jullie rekenen ook niets." Ze waren dus onwetend én onnadenkend, ze rekenden niet. En nu gaat hij dat ook verklaren; waarom hij dat zo zegt.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2008" title="Speel af vanaf 33:28">▶ 33:28⟨/button> ⟨span>Het Kille Pragmatisme en de Onbedoelde Profetie van Kajafas⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Kajafas zegt: "En jullie rekenen ook niet dat het nuttig is voor jullie dat één mens sterft ten behoeve van het volk, en dat niet de hele natie verloren zal gaan." Hier heb je typisch een man aan het woord, een man van macht die heel pragmatisch denkt. Hij denkt alleen maar in termen van wat nuttig is, en vooral wat nuttig is voor hemzelf, in plaats van wat recht is. Het was niet recht om een mens als Jezus te veroordelen of om te brengen, maar hij zegt: het is wel nuttig voor jullie. Als jullie zouden rekenen, dan zouden jullie ook gewoon weten dat het verstandig is dat Jezus uit de weg geruimd moet worden en moet sterven. Want er kan beter één mens sterven ten behoeve van het volk, dan dat de hele natie verloren gaat.⟨/p>
⟨p>Het is een overweging puur vanuit nut. Wij noemen dat pragmatisme. Politici, en trouwens mensen met macht in het algemeen, hebben de neiging om zo te rekenen; vooral in termen van wat hen het beste uitkomt en niet wat recht is. Want in feite is het zo dat als je een onschuldige ombrengt, dat onrecht is. Punt. Welk nuttigheidsargument je daar verder ook aan ontleent, het blijft onrecht. Dat is het. Hij zegt: het is nuttig voor jullie dat één mens sterft ten behoeve van het volk en dat niet de hele natie verloren zal gaan. Je begrijpt trouwens, want ik zei dat misschien wel heel erg hard over dat pragmatisme en dat machthebbers zo praten, dat dit vanuit zijn perspectief bezien wel voorstelbaar was. Zij hadden het idee dat als de Romeinen zouden komen, de hele natie verloren zou gaan. Wat konden ze dan beter doen? Je kunt je voorstellen dat dit echt indruk heeft gemaakt daar in dat Sanhedrin, in die Joodse raad.⟨/p>
⟨p>Nu zegt Johannes er nog iets bij: "Dit zei hij niet van zichzelf." Als je daar trouwens eventjes over doordenkt, dan zit er iets van humor in. Want eerst zegt Kajafas tegen al zijn collega-raadsleden dat ze niets weten, maar in werkelijkheid deed hij nu een uitspraak waarvan hij zelf de strekking, de reikwijdte en de diepgang niet besefte. Wat hij namelijk zei, was natuurlijk een suggestie, een voorstel om deze mens om te brengen en te doen sterven ten behoeve van het hele volk, maar feitelijk was het een profetie. Dat staat er namelijk: "Maar dit zei hij niet van zichzelf, maar als hogepriester van die jaargang..." Namelijk dat jaar dat Jezus zou sterven en omgebracht zou worden. Als hogepriester van die jaargang profeteerde hij dat Jezus op het punt stond te sterven ten behoeve van de natie. Dat is profetisch.⟨/p>
⟨p>Dus terwijl hij als politiek leider, of ook als geestelijk leider en voorman van het Sanhedrin, deze uitspraak doet om zijn eigen machtspositie veilig te stellen en om Jezus daarvoor op te offeren, deed hij feitelijk een profetische uitspraak. En het gaat nog verder. Het is niet alleen maar een profetische uitspraak, maar hij doet precies wat een hogepriester zou doen, namelijk het offerslachten. Dat is toch precies de taak van een hogepriester? Van een priester in het algemeen, maar van de hogepriester in het bijzonder. Welke taak heeft een priester meer dan het slachten van offers? Bijvoorbeeld op Jom Kippoer, de Grote Verzoendag; als de hogepriester dan in het heiligdom gaat, wat doet hij dan eerst? Het offerslachten. In feite is dat ook wat Kajafas doet. Hij offert Jezus op ten behoeve van het volk. Dat is profetisch. Als hogepriester zegt hij dat; een hogepriester die als het ware het Lam Gods, dat de zonde van de wereld wegneemt, opoffert.⟨/p>
⟨p>Zonder dat hij het zelf besefte, oefende Kajafas dus zijn hogepriesterlijke functie uit. Dat is wat een hogepriester ook zou doen. En hij profeteerde; dat deed hij onbedoeld, net als Bileam, die ook onbedoeld profeteerde. We hebben daar twee hoofdstukken in de Bijbel over staan, Numeri 23 en 24, waar Bileam geroepen wordt en gaat profeteren, terwijl hij dat helemaal niet wilde. Maar hij deed het wel. Feitelijk is het ook zo met wat deze hogepriester Kajafas ten kwade bedoelde. Hij bedoelde het opofferen van Jezus voor zijn eigen machtspositie, maar wat hij ten kwade bedoelde, heeft God ten goede gekeerd. Dat maakte deze Kajafas onbedoeld, en feitelijk als moordenaar, tot de ware hogepriester; een ware hogepriester namelijk die het Lam Gods offerde.⟨/p>
⟨p>Wat ik nu in gedachten heb, zijn de woorden die Jozef ooit uitsprak tegen zijn broers: "Jullie hebben het wel ten kwade gedacht, maar God heeft dat goed gemaakt, ten goede gekeerd." Zoals God trouwens elke min tot een plus maakt. Als u er meer over wilt weten, kom dan aankomend weekend naar Maren, want daar gaan we het er uitgebreid over hebben.⟨/p>
⟨p>Er zit trouwens nog iets aan vast. Deze hogepriester wist helemaal niet dat hij een profetische uitspraak deed. Maar zelfs van de profeten in het algemeen, wist u dat? Die wisten ook vaak niet eens wat ze profeteerden en wat ze te boek stelden. Dus als Jesaja of Jeremia of Ezechiël iets opschreven, hebben ze heel dikwijls niet eens geweten waar het precies over ging. Wilt u weten waar ik dat vandaan haal? Dat staat in 1 Petrus 1. Daar lees je dit: "Aangaande welke redding zochten en uitvorsten de profeten, die aangaande de genade voor jullie profeteerde." Dus hier gaat het over profeten die profeteren, en die hebben geprofeteerd over de genade voor jullie, zegt Petrus dan. Maar zij zochten zelf en zij vorsten het uit. Er staat bij: "...terwijl zij speurden in welke of hoedanige periode de geest van Christus in hen duidelijk maakte toen deze tevoren getuigde van al het lijden betreffende Christus en de heerlijkheden daarna."⟨/p>
⟨p>Nou, ik geef toe, dat is een hele mond vol en het is misschien ook een wat lastige zin, maar één ding is duidelijk: die profeten zeiden dingen die ze zelf niet begrepen. Daarom zochten ze ook en probeerden ze uit te vorsen wat het was. Ze speurden naar op welke en hoedanige periode dat alles betrekking had: het lijden dat over Christus zou komen en de heerlijkheden daarna. Hoe moesten ze die dingen plaatsen? Ze wisten niet in welke of hoedanige tijd ze de dingen moesten plaatsen. Ze profeteerde erover en ze hebben in hun eigen... Kun je het je voorstellen? Je schrijft iets op, dat is ook inspiratie, hun pen werd als het ware gedreven. Ze schreven het op – ik wil niet zeggen dat ze louter typemachines van God waren en dat het helemaal buiten hen omging – maar ze schreven dingen op en terwijl ze het opgeschreven hadden, lazen ze het na. Ze keken op welke tijd dat nu betrekking had: "Dit is het lijden over Christus en de heerlijkheid, maar hoe kan dat nou? Als de Christus komt, wanneer zal Hij dan lijden? Wanneer komt Hij in Zijn heerlijkheid? Waarop heeft dat betrekking?" Dat hebben ze nagezocht en gespeurd. Dat begrepen ze zelf niet. Ze hebben dus bijbelstudie gedaan in hun eigen profetie. Dat is toch wonderlijk?⟨/p>
⟨p>Nog even terug naar vers 51: "Maar als hogepriester van die jaargang profeteerde hij dat Jezus op het punt stond te sterven." Waaruit trouwens ook weer blijkt dat het vlak kort voor Zijn sterven is. "Ten behoeve van de natie, en niet alleen ten behoeve van de natie..." Dit is trouwens het commentaar van Johannes zelf. Johannes zegt: het is niet alleen ten behoeve van de natie, dat wil zeggen, niet alleen ten behoeve van het volk van Israël. Dit is nog een punt: voor wie is de Heer nu gestorven? Voor wie stierf Hij nu?⟨/p>
⟨p>Nu zegt Johannes: dat was niet alleen ten behoeve van de natie. Later zegt hij in zijn brief – en u moet bedenken dat Johannes een apostel van de besnijdenis was. Hij richtte zich tot de besnijdenis. Dat verzin ik niet, het staat letterlijk zo in Galaten 2 vers 9. Net als Jakobus en Petrus heeft Johannes zich gericht op de besnijdenis.⟨/p>
⟨p>En dan zegt Johannes: "En Hij is een beschutting" – of in de NBG-vertaling staat "een verzoening". Letterlijk is het een beschutting omtrent onze zonden. Maar niet alleen omtrent de onze, maar ook omtrent heel de wereld. Dus ja, voor wie is Hij een beschutting? Ja, voor onze zonden, zegt Johannes. "De onze", dat wil zeggen: die van Israël. Maar niet alleen voor de onze, maar voor heel de wereld.⟨/p>
⟨p>Nou, dat lijkt wel alverzoening. In dit geval: albeschutting, ja. Dat kun je kras vinden, maar inderdaad, het is omtrent heel de wereld. Geen enkele uitzondering. Godzijdank. Maar Hij stierf niet alleen ten behoeve van de natie, maar ook, zo zegt Johannes er dan bij...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2763" title="Speel af vanaf 46:03">▶ 46:03⟨/button> ⟨span>De Verborgen Vervulling: het Bijeenverzamelen van Gods Verstrooide Kinderen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"...om de kinderen van God die verstrooid zijn bijeen te verzamelen." Hé, wat zou dat nou zijn? Nou, ik wil u laten zien – en dat is een fenomeen dat we vanaf het begin in het hele Johannes-evangelie al zo vaak hebben gezien – namelijk dat er een dubbele bodem in zit. Het is dubbelzinnig. Wat zeg ik? Het is dubbelzinnig. Dat wil zeggen: waarnaar verwijst deze uitspraak?⟨/p>
⟨p>In ieder geval de eerste betekenis die ik hier nu geef, is juist de betekenis die u in de gewone commentaren niet zult vinden. Als u in een of andere klassieke christelijke verklaring kijkt, een exegese van de Statenvertaling of van de NBG-vertaling, dan zul je deze nooit vinden. Dan zeggen ze meteen: "O, de kinderen van God, dan gaat het over de kerk. Het betreft niet alleen de gelovige Joden, maar ook de gelovigen uit de natiën, en die worden bijeenverzameld." Ik ontken die betekenis niet, want dat is inderdaad de diepere betekenis. Maar de eerste betekenis is dat dit gewoon gaat over de gelovige Israëlieten in de diaspora. Dat wil zeggen: in het buitenland, in de verstrooiing. Trouwens, dat woordje 'verstrooiing', dat is 'diaspora'. Zoals je zaad uitstrooit, zo waren de Joden verstrooid onder alle volkeren.⟨/p>
⟨p>Dat de Heer Jezus in de eerste plaats daarnaar verwijst, kan ik u bewijzen. Ik neem u even mee naar Ezechiël 34, waar in vers 11 staat: "Want zo zegt mijn Heer JAHWEH: Zie, Ik zal zelf naar mijn schapen vragen en naar hen omzien. Zoals een herder naar zijn kudde omziet wanneer hij te midden van zijn verspreide schapen is, zo zal Ik naar mijn schapen omzien en ze redden uit alle plaatsen waar zij verstrooid zijn geraakt op de dag van wolken en duisternis. En Ik zal ze midden uit de volken doen uittrekken, uit de landen bijeenvergaderen en ze naar hun eigen land brengen. En Ik zal ze weiden op de bergen van Israël."⟨/p>
⟨p>Wat is hier de kudde? Dat is Israël. Die kudde wordt bijeenverzameld. En waar bevinden ze zich? Wel, een deel bevond zich in het land, jawel, maar het overgrote deel bevond zich buiten het land. Ze waren verspreid of verstrooid. Nou, waar ze ook zijn, te midden van de volkeren, Hij zal die verstrooiden allemaal weer bijeenbrengen en ze naar hun eigen land doen terugkeren. Dus dan hebben we het over de Israëlieten die verzameld worden uit alle natiën en worden gebracht naar het land dat hen beloofd was.⟨/p>
⟨p>Dus als hier staat dat Hij sterft, niet alleen ten behoeve van de natie – de Joodse staat daar – maar ook om de kinderen van God die verstrooid zijn bijeen te verzamelen, dan is de eerste betekenis, gelezen in het licht van de profetie van bijvoorbeeld Ezechiël, dat Hij de gelovige kinderen Israëls zou bijeenbrengen in het land.⟨/p>
⟨p>Maar ik moet erbij zeggen, en dat is iets wat je Johannes heel dikwijls ziet doen, dat dit eigenlijk een dubbele betekenis heeft. Want op een verborgen wijze zie je dat vandaag vervuld worden. Op een verborgen wijze verwijst het naar het werk van God in deze tijd, waarin Hij inderdaad de kinderen van God bijeenverzamelt. We hebben het er al vaker over gehad dat Johannes dit evangelie pas heel laat heeft opgetekend. Jeruzalem was nog niet verwoest, dat niet, maar dit is al zo bekend met wat ik nu zeg. Dit evangelie wijkt zo af van Mattheüs, Markus en Lukas; het heeft een totaal andere opzet. Johannes heeft ook kennis gekregen van wat Paulus gepredikt heeft. En met de kennis die hij van Paulus heeft gekregen, heeft hij vervolgens teruggeblikt op het leven van de Heer Jezus. Zo heeft hij ook gezien dat er in het leven van de Heer Jezus overal hints en heenwijzingen verborgen liggen die verwijzen naar de huidige tijd.⟨/p>
⟨p>Dit is dus zo'n uitspraak die dubbelzinnig is. Je kunt zeggen: dit gaat over de Israëlieten die gebracht worden naar het land. Maar je kunt net zo goed zeggen dat dit de verborgen vervulling vandaag is: namelijk dat vandaag de Heer niet alleen voor Israël heeft gezorgd, maar ook om inderdaad de kinderen van God vandaag, die waar dan ook zich bevinden, bijeen te verzamelen. En dat doet Hij ook.⟨/p>
⟨p>Voor mij is dit geen kwestie van of-of. De eerste betekenis is duidelijk op grond van de profetie, maar de verborgen vervulling in onze dagen lijkt mij ook onmiskenbaar. Oké vrienden, wij gaan verder bij vers 53. We hadden ons voorgenomen om dit hoofdstuk af te ronden, zodat we het nieuwe seizoen kunnen beginnen met een kersvers hoofdstuk, zeg maar.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3146" title="Speel af vanaf 52:26">▶ 52:26⟨/button> ⟨span>Vanaf Die Dag: het Doodsvonnis en de Link met de Gelijkenis uit Lukas 16⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Vanaf die dag beraadslaagden zij om Hem te doden. En dat is dus de dag dat Lazarus werd opgewekt. Waaruit trouwens blijkt wat ik al eerder zei – voor de pauze bedoel ik – namelijk dat de opwekking van Lazarus, pakweg een maand of twee voor Jezus’ sterven en opstanding, echt de trekker is geweest waardoor men het plan opvatte om Jezus te gaan doden. De opwekking van Lazarus is het omslagpunt daarin. Vandaar ook dat het feit dat Johannes deze geschiedenis vermeldt, historisch gezien eigenlijk buitengewoon belangwekkend is.⟨/p>
⟨p>We zien hier waar dat vandaan kwam. Kijk, laat ik het compleet zeggen: zij hadden al veel eerder het verlangen – dat hebben we al in hoofdstuk 5 gelezen. Voorgaande jaren hadden zij al het verlangen om Jezus uit de weg te ruimen, maar nu is het ook echt een beraadslaging in de Raad, in het Sanhedrin, om Hem te doden. Vanaf de dag dat Lazarus werd opgewekt.⟨/p>
⟨p>Nu moet ik aan nog iets anders denken, namelijk aan die gelijkenis die de Heer Jezus ooit vertelde over de rijke man en Lazarus. Over de strekking van die gelijkenis en de diepgang van de rijke man als type van Israël – gekleed in purper en fijn linnen, koninklijk en priesterlijk – zullen we het nu verder niet hebben, want dat heeft een geweldige betekenis op zich. Maar ik wil op iets anders wijzen, en dat is die zogenaamde arme man. Hij had een naam: Lazarus. In de betekenis van zijn naam zijn we al eerder gedoken; het is afgeleid van Eliezer, de naam van de tweede hogepriester, de zoon van Aäron. Het betekent 'mijn God helpt' of 'is Helper'. Dus als je zo mag heten, als je zo Lazarus mag zijn, dan heb je in ieder geval een goede Hulp, een goede Helper.⟨/p>
⟨p>Laten we eens even naar die Lazarus toegaan in Lukas 16, helemaal niet in Johannes’ evangelie. Daar wordt de conversatie beschreven tussen de rijke man en Abraham. De rijke man zegt: "Nee, vader Abraham, maar indien iemand van de doden tot hen komt, zullen zij zich bekeren." Ik ga er even vanuit dat u allen die gelijkenis een klein beetje voor ogen heeft, waarin Abraham spreekt met de rijke man die in de vlammen is. Dat is in ieder geval een type van wat er met Israël zou gebeuren als koninklijke, priesterlijke natie: ze zou in de vlammen komen en als natie ten onder gaan. Die rijke man zegt feitelijk: "Laat Lazarus terugkeren en naar mijn vijf broers gaan." Juda had trouwens ook vijf broers. Hij zegt: "Laat hem naar mijn broers gaan om hen te waarschuwen."⟨/p>
⟨p>Dan zegt vader Abraham tot hem: "Indien zij naar Mozes en de profeten niet luisteren..." – gewoon de Schriften, hun Bijbel, wij zouden zeggen het Oude Testament, de Tenach – "...zullen zij ook, indien iemand uit de doden opstaat, zich niet laten gezeggen." Dit was een gelijkenis die de Heer Jezus eerder had uitgesproken. Niet in Jeruzalem, als ik me niet vergis. Nee, dat was niet in Jeruzalem. Maar de Heer had al een gelijkenis uitgesproken waarbij Hij een Lazarus opvoert van wie gevraagd wordt: "Laat hem opstaan en laat hij de broers waarschuwen." "Nee," zegt Abraham dan, "dat gebeurt niet. Want als zij naar Mozes en de profeten niet luisteren, zullen ze ook niet luisteren naar iemand die uit de doden opstaat."⟨/p>
⟨p>En waarachtig, niet lang daarna wordt er een man met de naam Lazarus opgewekt. En wat gebeurt er? Juist zijn opwekking wordt dé aanleiding om Jezus ter dood te brengen. Zij hadden Mozes en de profeten – en dan bedoel ik het Sanhedrin; zij waren feitelijk de bewakers van de Thora en van de Tenach. Zij waren de geestelijke leidslieden, ze hadden Mozes en de profeten, maar ze hadden geen idee wat erin stond geschreven en wat de zeggingskracht was van wat daarin naar voren wordt gebracht. Zij luisteren daar niet naar. "Nou," zegt Abraham, "als ze de Schriften niet laten spreken, dan zullen ze ook niet overtuigd worden door iemand die uit de doden opstaat."⟨/p>
⟨p>Het is precies zo gegaan. Lazarus stond op uit de doden, hij werd opgewekt, maar inderdaad: in plaats van dat zij zich lieten gezeggen, werd het juist de aanleiding om Jezus vervolgens om te brengen. Dus die 'iemand' hier, dat is Lazarus. Het is precies zo vervuld. Ik vind dat een hele bijzondere samenloop. Deze Lazarus is opgestaan en er is precies gebeurd wat hier ook voorspeld werd.⟨/p>
⟨p>Vanaf die dag beraadslaagden zij om Hem te doden. Ja, 'zij', dat is dan het Sanhedrin. Maar dat is niet het voltallige Sanhedrin geweest, want we weten in ieder geval van twee mannen daarin, namelijk Nicodemus en Jozef van Arimathea, die in dat Sanhedrin ook zitting namen en daar deel van uitmaakten. Trouwens, dat was een groot college; het bestond uit zeventig man. Dat lezen we niet letterlijk in de Bijbel, maar dat is bekend uit buitenbijbelse bronnen. De Joodse Raad bestond uit zeventig man. Ik weet wel waarom dat zeventig man was, maar goed, dat voert te ver. Deze Nicodemus en Jozef van Arimathea spelen later een grote rol wanneer de Heer Jezus van het kruis afgenomen wordt en in het graf gelegd wordt – een graf dat van Jozef van Arimathea zelf was, een steenrijk man.⟨/p>
⟨p>Dan staat er: "Jezus dan wandelde niet meer vrijmoedig onder de Joden, maar Hij ging weg vandaar." Hij was zijn leven daar niet zeker. Ik zeg het enigszins tussen aanhalingstekens, want iedere keer als er een poging werd gedaan tot een moordaanslag, of wanneer men stenen opnam, dan lees je: "En Jezus ging vandaar." Want Zijn ure was nog niet gekomen. Maar de vijandschap en de haat werden zo overduidelijk dat Hij daar niet meer zomaar openlijk onder hen kon wandelen. Vandaar dat Hij wegging. En dan staat er – en dit vind ik weer zo’n mooie uitspraak – want wat staat er?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3667" title="Speel af vanaf 01:01:07">▶ 01:01:07⟨/button> ⟨span>Jezus Trekt Zich in het Verborgene Terug Naar de Stad Efraïm⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hij wandelde niet meer vrijmoedig onder de Joden. Hij ging daar weg en trok naar een stad dicht bij de wildernis, genaamd Efraïm. Daar bleef Hij met Zijn leerlingen.⟨/p>
⟨p>Nou is dat nog niet eens zo heel eenvoudig, want sommige vertalingen zeggen over die stad trouwens 'dorp'. Ik meen dat in de Statenvertaling 'dorp' staat. Dat is een handschriftkwestie. Maar goed, waar die plaats Efraïm precies gelegen heeft... Men zegt dat het dezelfde plaats is als Efron, die ook in 2 Kronieken wordt genoemd. Men zegt dan dat het hier geweest is. Hier heb je Jeruzalem, Bethanië, Bethlehem, Jericho, Betel en hier zou dan Efraïm gelegen hebben. Dit is de huidige naam die deze plaats heeft. Het zou kunnen, maar ik moet u zeggen: ik vind dat eigenlijk ook het minst interessant waar Efraïm nou precies gelegen heeft. Want ja, dan kun je het op de kaart aanwijzen, maar so what? Wat wil je daarmee aanwijzen?⟨/p>
⟨p>Maar dat is ook niet de strekking van deze mededeling. Er zit namelijk veel meer aan vast. Want Efraïm, dat is een naam – ik mag wel zeggen: illuster hoor! Daar gaat een hele wereld van gedachten achter schuil. En ik zeg: dit was letterlijk zo. Hij wandelde niet meer vrijmoedig onder de Joden en vervolgens ging Hij naar Efraïm.⟨/p>
⟨p>Het is eigenlijk net zoiets als wat aan het eind van hoofdstuk 10 gebeurde, namelijk dat Hij naar het Overjordaanse ging en daar verbleef. En daar geloofden ze in Zijn woord, lees je dan. Nou ja, en dan komt de mededeling dat Lazarus ziek is, dan wacht Hij nog weer twee dagen en op de derde dag gaat Hij weg. Dit is net zo'n mededeling. Want nu geloven de Joden niet in Hem en waar gaat Hij heen? Naar Efraïm. Want wie is Efraïm?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3802" title="Speel af vanaf 01:03:22">▶ 01:03:22⟨/button> ⟨span>De Diepe Lading van Efraïm: het Gekruiste Eerstgeboorterecht van Jakob⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laten we de dingen eens op een rijtje zetten. Efraïm was de jongste zoon van Jozef, maar hij was degene die het eerstgeboorterecht ontving. Dat is een heel bijzondere geschiedenis. In het algemeen is dat natuurlijk het vaste patroon bij het eerstgeboorterecht. Je zou zeggen dat het recht gewoon gaat naar degene die het eerst geboren is, maar in het boek Genesis gaat het standaard nooit naar de eerstgeborene. Abraham was geen eerstgeborene, Izaäk was geen eerstgeborene (dat was immers Ismaël) en ook Jakob was niet de eerstgeborene.⟨/p>
⟨p>Vervolgens zien we dat bij een van de jongste zonen van Jakob, namelijk Jozef. Jozef was degene die het eerstgeboorterecht zou krijgen, terwijl hij niet de eerstgeborene was. Hij was wel de eerstgeborene van Rachel, de geliefde vrouw, maar in werkelijkheid was hij nummer elf van de zonen. Benjamin was daarna nog de allerjongste. Aan het einde van het verhaal, vlak voor het sterven van Jakob, roept hij degenen die het eerstgeboorterecht zouden krijgen. Eerstgeboorterecht betekent altijd een dubbel deel van de zegeningen; je krijgt niet zomaar een deel van de erfenis, maar het belangrijkste: een dubbel deel. Jozef heeft dan twee zonen, namelijk Manasse en Efraïm. Wat gebeurt er? De eerstgeborene, Manasse, wordt aan de rechterhand van Jakob neergezet en Efraïm, de tweede, wordt links van Jakob geplaatst. Je leest dat in Genesis 48. Normaal gesproken zou Jakob zijn rechterhand leggen op het hoofd van Manasse.⟨/p>
⟨p>Jozef had inmiddels kunnen weten dat het waarschijnlijk wel anders zou gaan. En waarachtig, het gaat ook zo. Er is in het hele boek Genesis geen uitzondering te vinden waarbij het eerstgeboorterecht niet naar de tweede ging in plaats van naar de eerste. Hier zie je dat voor de laatste maal, bijna aan het einde van het boek Genesis. Jakob zou zijn rechterhand op Manasse leggen, maar wat doet hij? Hij kruist zijn handen en hij legt zijn linkerhand op Manasse. De eerstgeboortezegen, de rechterhand, legt hij op het hoofd van Efraïm. Hij kruist zo zijn handen en zo krijgt de jongste zoon van Jozef het eerstgeboorterecht.⟨/p>
⟨p>Dit past helemaal in het stramien van Genesis, wat op allerlei manieren nog weer zijn vervulling heeft gekregen. In de Hebreeënbrief staat een vers dat je eigenlijk echt zou moeten onthouden. Er staat in Hebreeën 10: God neemt het eerste weg om het tweede te stellen. Dat is eigenlijk een universeel principe dat je in de hele Bijbel ziet: dat niet de eerste telt, maar de tweede. Dat geldt ook op het hoogste niveau, zoals bij de schepping. Het is niet de eerste schepping, maar de tweede schepping; die is definitief. Het is niet de eerste Adam, maar de laatste Adam. Het is niet de eerste mens, maar de tweede mens. Het is niet het oude verbond, het eerste verbond, maar het nieuwe verbond. Altijd weer wordt het eerste weggenomen om het tweede te geven. Eigenlijk is de enige functie van dat eerste om weggenomen te worden, zodat het tweede gesteld kan worden.⟨/p>
⟨p>Efraïm is dus de jongste zoon die het eerstgeboorterecht kreeg. Maar met die naam Efraïm gebeurt er later iets. Na de dagen van Salomo splitst het rijk van Israël. De twaalf stammen vallen uiteen. Het koningshuis van David in Jeruzalem krijgt twee stammen, namelijk Juda en Benjamin. De rest van het koninkrijk van Israël is afgescheurd en die tien stammen gaan hun eigen leven leiden onder een eigen koning. Je hebt dus het tweestammenrijk en het tienstammenrijk. Dat tienstammenrijk heeft bij de profeten eigenlijk twee namen: of het heet Israël, of het heet Efraïm. Efraïm was namelijk de belangrijkste stam en veel koningen uit het koningshuis die over de tien stammen regeerden, kwamen uit Efraïm voort.⟨/p>
⟨p>Hoe dan ook, die tien stammen kregen de naam van Efraïm. Wat is er vervolgens met dat tienstammenrijk gebeurd? Wat is er met Efraïm gebeurd? Ver voordat Jeruzalem verwoest werd en de twee stammen in ballingschap gingen naar Babel, was het tienstammenrijk al gedeporteerd. Ze hebben twintig koningen gehad, net zoals het tweestammenrijk van Juda ook twintig koningen heeft gehad. Het tweestammenrijk heeft nog zeven goede, godvrezende koningen gekend, maar het tienstammenrijk van Efraïm heeft niet één godvrezende koning opgeleverd. Allemaal waren ze stuk voor stuk goddeloos. Je leest ook dat er verschillende profeten onder hen actief zijn geweest die hebben aangekondigd dat ze gedeporteerd zouden worden. God zou hen uit het land sturen, en dat is inderdaad ook gebeurd.⟨/p>
⟨p>Het tienstammenrijk is gedeporteerd en wat is ermee gebeurd? Ik zou hier echt mooie verhalen over kunnen vertellen, maar dat is allemaal buitenbijbels. Er zijn verhalen dat die tien stammen via volksverhuizingen uiteindelijk in het noordwesten van Europa zijn terechtgekomen; de Angelsaksen en de Britten. Ik ken die verhalen heel goed en ik vind het ook hele mooie verhalen, maar er is één probleem: ik kan het niet vanuit de Bijbel bewijzen. Daarom zeg ik: interessant en boeiend, maar daar gaat het niet om. Eén ding is zeker: Efraïm is gewoon verdwenen onder de natiën. Ze zijn hun identiteit kwijtgeraakt. Ze zijn opgegaan of ondergegaan, net hoe je het zeggen wilt, onder de natiën. Een deel van hen is later in de dagen van Ezra en Nehemia wel teruggekeerd naar Jeruzalem, maar het grootste gedeelte van Efraïm is verdwenen onder de volkeren. En nu wordt het interessant, want nu komen we ook in de buurt van de profetische betekenis.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4288" title="Speel af vanaf 01:11:28">▶ 01:11:28⟨/button> ⟨span>De Profetische Bestemming: Efraïm als Verborgen Synoniem voor de Natiën⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In het Nieuwe Testament is Efraïm, of de tien stammen, synoniem voor de natiën; het is er een ander woord voor. Dat is ook heel logisch, want wat is er gebeurd met Efraïm? Ze kwamen onder de natiën terecht. Waar is Efraïm nu? Onder de natiën. Vandaar ook dat ‘de natiën’ in feite een ander woord is voor Efraïm. Waar is Efraïm? Onder de natiën. Wat is het bijzondere van de natiën? Daar bevindt zich Efraïm.⟨/p>
⟨p>Ik geef hier een verwijzing naar Romeinen 9. Het zou echt te ver voeren als ik daar nu helemaal naartoe ga, want aan wat ik hier in dit plaatje over Efraïm laat zien — lieve mensen, daar zou je met gemak een heel seizoen aan kunnen wijden. Daar zit zoveel aan vast. Maar houd dit even vast: Efraïm is gewoon het synoniem voor de natiën. Dat betekent dat toen het heil, de boodschap van de redding, vanwege de struikeling van Israël of Juda — het Joodse ‘nee’ — naar de natiën ging, het dus naar Efraïm ging. Dat zie je op allerlei manieren terugkeren in de brieven van het Nieuwe Testament. Paulus zegt in Efeze 2 over de natiën: "Jullie natiën, vervreemd van het burgerschap Israëls." Dat ‘vervreemd’ suggereert dat jullie ooit deel hadden aan het burgerschap van Israël, maar er nu vervreemd van zijn geraakt. Dat zijn de natiën. Het heil is naar de natiën gegaan en daarmee naar Efraïm.⟨/p>
⟨p>En dan zit er nog iets aan vast, want bij Efraïm hoort nog steeds de gedachte dat daar het eerstgeboorterecht naartoe gaat. De belangrijkste zegen komt bij Efraïm terecht. En dat is nu precies de waarheid van deze hele onderbreking in de heilshistorie. Dat wil zeggen: Jeruzalem en het Jodendom hebben ‘nee’ gezegd, waarna de boodschap middels Paulus naar de natiën is gegaan. Maar feitelijk is het daarmee bij Efraïm terechtgekomen. En wat dacht je wat? Het dubbeldeel, het eerstgeboorterecht dat God geeft en belooft aan Zijn volk, is terechtgekomen bij de natiën. Dat is precies wat de apostel Paulus ook beschrijft: het hoogste en het rijkste deel van de zegeningen die God te vergeven heeft, is bij de natiën terechtgekomen. Bij Efraïm dus.⟨/p>
⟨p>Lees dan even terug wat er staat: "Hij wandelde niet meer vrijmoedig onder de Joden, Juda, maar Hij ging vandaan weg, dicht bij de wildernis, naar een stad die Efraïm heette. En daar bleef Hij met Zijn leerlingen." Dat is weer een plaatje van de tegenwoordige tijd. Juda en de Joden hebben Hem verworpen, en waar is Hij vervolgens? Waar bivakkeert Hij? Hij is onbekend, want de Joden wisten niet waar Hij was. Waar bevond Hij zich met Zijn leerlingen incognito — dat wil zeggen: onbekend, in het verborgene? Bij Efraïm.⟨/p>
⟨p>Dat is precies de boodschap van vandaag. Het geheimenis, zoals Paulus dat noemt in Colossensen 1: "Christus onder de natiën." Christus onder de natiën; bij Efraïm. Daar is Hij nu. Ik lees dan nog vers 55, want dat bevestigt precies waar we het over hebben.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4573" title="Speel af vanaf 01:16:13">▶ 01:16:13⟨/button> ⟨span>Johannes 11:55: het Naderende Pascha en het Bevel tot Arrestatie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nu was het Pascha van de Joden nabij. Ik zei al: dit was kort dag. De geschiedenis van de opwekking van Lazarus heeft zich kort voor het Pascha afgespeeld, vlak voordat de Heer Jezus daadwerkelijk werd overgeleverd. Nu was het Pascha van de Joden nabij, terwijl Jezus dus daar in Efraïm is. Velen gingen vanuit de landstreek op naar Jeruzalem voor het Pascha om zich te reinigen. Dat moest dan ritueel gebeuren; dat herinnert uiteraard aan de Joodse gebruiken. Maar ze gingen op naar Jeruzalem en er staat dat zij Jezus zochten. Terwijl ze in de tempel stonden, zeiden ze onder elkaar: "Wat is jullie mening? Zou hij niet beslist naar het feest komen?" Dat is inderdaad wat Hij zou doen en wat Hij ook elk jaar nog gedaan had.⟨/p>
⟨p>Maar ze vragen zich iets af; er is toch een vraag. Niet alleen zij vragen zich af waar Jezus dan vertoeft en of Hij daadwerkelijk naar het Pascha zal komen, maar er is nog iets. Je leest dat de overpriesters en de Farizeeën voorschriften hadden gegeven — want dat is echt het woord wat hier gebruikt wordt — dat mocht iemand weten waar Hij is, men Hem dan zou aangeven, zodat zij Hem konden pakken. Jezus verbleef daar in Efraïm dus incognito, in het verborgene, samen met zijn leerlingen. En ik zeg weer: dit is een beschrijving van de tegenwoordige tijd. Die plaatsnaam Efraïm wordt niet zomaar gebruikt. Daar zit een hele wereld van gedachten achter en die herinneren allemaal aan die gekruiste handen van Jakob, die de eerstgeboortezegen aan Efraïm gaf.⟨/p>
⟨p>Trouwens, weet u nog wat er tegen Efraïm gezegd werd? Dat is het laatste vers van Genesis 48, dat is ook een diepe hoor. Er wordt tegen hem gezegd dat uit Efraïm een volheid van natiën zou komen. Precies die uitdrukking wordt door Paulus weer gebezigd in Romeinen 11: "een gedeeltelijke verharding is over Israël gekomen, totdat de volheid van de natiën zal ingaan, en alzo zal gans Israël gered worden." Weer die uitdrukking: een volheid van natiën. Dat heeft te maken met Efraïm. Ik ben hier zelf ook, moet ik er eerlijk bij zeggen hoor, nog lang niet over uitgedacht en ik heb hier al een heel aantal vragen over. Ik hoop me er de komende maanden nog eens goed in te verdiepen, maar één ding is voor mij inmiddels zo klaar als een klontje: er zit hier zoveel in verborgen, met recht.⟨/p>
⟨p>Dat heeft dus alles met Efraïm te maken, de plaats waar Hij verblijft. Men wist het daar in Jeruzalem, het Jodendom, zij wisten het niet. Ze hebben zelfs voorschriften gegeven aan het volk dat men Hem moest aangeven. Ik stel me dat zo voor als een soort 'wanted'-poster: "En als je het komt melden, dan weten wij Hem vervolgens wel te vinden en pakken wij Hem op." Maar zo zou het trouwens niet gaan, want Hij is Zelf ook gewoon gegaan. Ze hoefden Hem helemaal niet aan te melden, want Hij is Zelf naar Jeruzalem gegaan met Pascha. Waarom? Omdat toen zijn ure was gekomen.⟨/p>
⟨p>Heel wat keren hebben we inmiddels al gelezen in het Johannesevangelie dat wanneer er weer een moordaanslag beraamd of gepoogd wordt, Hij ontkomt omdat erbij staat: "zijn ure was nog niet gekomen." En nu, ter gelegenheid van dit Pascha, was zijn ure gekomen. Want Hij zou sterven tijdens het Pascha. Toen zouden ook die woorden van de hogepriester, waar we het eerder voor de pauze over hadden, vervuld worden. Maar niet voordat het zijn ure was.⟨/p>