⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>De Profetische Overgang van Hoofdstuk 10 Naar 11⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dankjewel Harry, dat is een aardige opstap, eigenlijk ook meteen wat je zojuist gezegd hebt over die dag die gaat komen in verband met wat we de vorige keer hebben behandeld. Dat was eigenlijk de overgang van hoofdstuk 10 naar hoofdstuk 11 en het is wellicht goed om dat nog eventjes op een rijtje te zetten, waarbij ik vooral in deze inleiding de nadruk wil leggen op de profetische lijn die daarin ligt besloten en waar Ari zojuist ook al even aan refereerde.⟨/p>
⟨p>Het was zo dat we in hoofdstuk 10 aan het eind iets lazen wat heel karakteristiek is voor het hele Johannes-evangelie. Laat ik het zeggen met de woorden die we in hoofdstuk 1 vinden: Hij kwam tot het Zijne — en dat is meteen al hoofdstuk 1 vers 11 — Hij kwam tot het Zijne, Zijn volk, en de Zijnen hebben Hem niet aangenomen. Feitelijk is dat meteen al de ⟨em>default setting⟨/em>, de standaardinstelling van Israël zoals het Joodse volk getekend wordt in het Johannes-evangelie. Dat zie je telkens weer gedemonstreerd.⟨/p>
⟨p>Gedemonstreerd, ja. Heb je hem weer, Ari? Als je me eenmaal op dat idee gebracht hebt, dan struikel ik over mijn eigen woorden hoor. Het heeft trouwens niks te maken met een demon, maar goed, het zit er wel in.⟨/p>
⟨p>In hoofdstuk 10 zagen we dus dat scherpe conflict. De conflicten worden, naarmate de beschrijving in het evangelie vordert, steeds diepgaander en dramatischer. Dan lees je inderdaad dat de mensen in Jeruzalem, de leidslieden met name, stenen opnemen en pogen Hem te stenigen, maar het was Zijn uur nog niet. Dat is een telkens weerkerend refrein bij al dat soort pogingen voordat de tijd daar was. Het zou trouwens niet lang meer duren; het zou nog maar een paar maanden duren voordat de Heer Jezus daadwerkelijk gekruisigd zou worden.⟨/p>
⟨p>In ieder geval was Hij verworpen in Jeruzalem. Dan lees je dat Hij met de Zijnen uitwijkt naar een plaats buiten het Joodse land — dat staat in hoofdstuk 10 vers 40 — naar de plaats waar Johannes eerst doopte.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="178" title="Speel af vanaf 02:58">▶ 02:58⟨/button> ⟨span>De Typologische Betekenis van Bethanië over de Jordaan⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dat blijkt ook zo te zijn, want het wordt in hoofdstuk 1 al vermeld dat dit in Bethanië was. Dat is namelijk even handig om te weten; het is zelfs erg belangrijk om te weten, want je hebt namelijk twee Bethaniës. Je hebt Bethanië aan de andere kant van de Jordaan, in het Overjordaanse, wat wij tegenwoordig Jordanië noemen. Wel, daar is de Heer naartoe gegaan, naar die plaats die Bethanië heette. Ik heb er toen al op gewezen dat de betekenis van de plaatsnaam wat verborgen is, maar laat ik het voorzichtig formuleren: waarschijnlijk is het zo dat ⟨em>Beth⟨/em> — dat is bekend van Bethlehem en Beth-Semes, het huis van de zon — 'huis' betekent. En ⟨em>Ani⟨/em> is het Hebreeuwse voornaamwoord voor 'ik' of 'mij'. Dus Bethanië is eigenlijk 'huis van mij', of de plek waar ik thuis ben. Mijn thuis dus eigenlijk.⟨/p>
⟨p>Dat is trouwens nog opmerkelijk, want het is de plaats waar Johannes eerst doopte. Zowel de Jordaan als de doop die Johannes verrichtte zijn beide typen van de dood, maar meer nog eigenlijk van opstanding. Die twee horen bij elkaar, want je kunt natuurlijk niet opstaan zonder dat er sprake is van de dood. Het is dus dood en opstanding uit de dood; zo zou je het misschien beter kunnen formuleren. De Jordaan spreekt daarover, evenals de doortocht door de Jordaan. Ik doel nu op allerlei Bijbelse geschiedenissen, maar de bekendste is ongetwijfeld dat Jozua hen in het beloofde land bracht. Op de derde dag was dat trouwens ook nog eens een keertje.⟨/p>
⟨p>Het volk ging achter Jozua aan en achter de ark aan op een afstand van — ik kan het nooit nalaten om het te zeggen — ongeveer tweeduizend ellen. Dat wil zeggen dat Israël de ark volgde, een beeld van de Messias, maar op afstand. Die afstand wordt dan gemarkeerd, getekend of benoemd en gemeten in ellen, namelijk tweeduizend stuks. Het is de plaats aan de andere kant van het graf. Het feit dat de Heer verworpen is in Jeruzalem, maakt dat Hij nu buiten het Joodse land gaat, buiten Judea. Dat is aan de andere kant van het graf, een beeld van het opstandingsleven waar Hij nu verblijft.⟨/p>
⟨p>Je leest dan dat velen daar in Hem geloofden. Dat is in tegenstelling tot wat Hij oogstte in Jeruzalem, namelijk ongeloof. Hier lees je in vers 42 van hoofdstuk 10 dat velen daar in Hem geloven, en je leest niet over tekenen. Integendeel, juist in dat verband wordt er gezegd dat Johannes weliswaar geen enkel teken deed — ik lees uit vers 41 — maar al wat Johannes van Hem zeide, was waar. Dat wil zeggen dat ze afgingen op het woord en daardoor overtuigd waren. Velen geloofden daar in Hem. Nou, en dan kom je in hoofdstuk 11 terecht en dan lees je...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="389" title="Speel af vanaf 06:29">▶ 06:29⟨/button> ⟨span>De Profetische Betekenis van Twee Dagen Oponthoud⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Jezus verneemt dat zijn vriend Lazarus ziek is, doodziek. Maar als Hij dat verneemt, staat er heel uitdrukkelijk dat Hij nog twee dagen blijft in de plaats waar Hij was. Dat is iets waar je natuurlijk over zou kunnen struikelen. In dit verband — en inmiddels is dat een bekend fenomeen waar ik al heel vaak op heb gewezen, al was het maar omdat je er telkens weer tegenaan loopt — is het de bedoeling dat de Heer inderdaad naar Lazarus toe zou gaan om hem op te wekken uit de doden. Maar Hij blijft eerst nog twee dagen in de plaats waar Hij was: in het Overjordaanse, buiten Israël.⟨/p>
⟨p>Kijk, dat verblijf van de Heer op die plaats aan de andere kant van de Jordaan, buiten het Joodse land, is een type van de tegenwoordige tijd. Het Joodse volk is in ongeloof en Christus verblijft vandaag onder de natiën. Dat is vrijwel de letterlijke weergave van hoe Paulus daarover spreekt in Kolossenzen 1, wanneer hij de verborgenheid bekendmaakt. Hij vraagt in Kolossenzen 1 vers 25 en 27: "Wat is die verborgenheid? Christus onder jullie natiën, de hoop der heerlijkheid." Waar verblijft Christus vandaag? Wel, buiten het Joodse land, want daar is ongeloof, maar onder de natiën. Weliswaar in verborgenheid, maar dat is precies waar Hij vandaag verblijft. En inderdaad, ook zonder tekenen; het gaat om het Woord.⟨/p>
⟨p>De termijn is daarbij ook weer zo opmerkelijk: die twee dagen spreken van de twee millennia. Vervolgens lees je in vers 7 dat Hij daarna terugkeert naar het Joodse land, naar Judea. Dus eerst blijft Hij nog twee dagen en vervolgens keert Hij weer terug naar het Joodse land. Uiteraard spreekt dat van — ik heb het de vorige keer ook nog aangehaald — wat we lezen in Hosea 6, die geweldige profetie over het herstel van Israël en het moment dat de Heer tot hen zal komen. Het meest bijzondere van die profetie is niet alleen de belofte dat God weer tot Zijn volk zal komen en het zal herstellen, maar juist ook de tijdsspanne die wordt genoemd. Het wordt cryptisch omschreven, maar er wordt een termijn genoemd: na twee dagen, op de derde dag, zou Israël verrijzen uit het graf en als natie het leven ontvangen. Dat is die beroemde 'derde dag' voor Israël: het derde millennium.⟨/p>
⟨p>Dat zie je in deze geschiedenis schitterend geïllustreerd. Hij keert terug naar het Joodse land en gaat naar Jeruzalem, of meer specifiek naar Bethanië. Dat was de plaats waar Lazarus en zijn beide zusters woonden. Denk nog even met mij mee: Hij was 'thuis' in Bethanië in het Overjordaanse, in het buitenland buiten het Joodse land. Dat spreekt van de tegenwoordige tijd. Hij heeft vandaag een thuis, een geestelijk huis waar Hij woont. Op hoeveel plaatsen wordt dat niet naar voren gebracht? In de Korintebrief, maar ook in de Efezebrief spreekt Paulus over een woonstede Gods in de geest. Dat is dat Bethanië.⟨/p>
⟨p>Straks keert Hij terug naar Zijn volk en dan heeft Hij opnieuw een thuis, een ander thuis, maar beide plaatsen heten Bethanië. Dat vind ik heel opmerkelijk en ik kom er straks nog even op terug, omdat we in de beschrijving van Johannes 11 nog een wat preciezere aanduiding vinden van waar Bethanië precies lag. Daar kom ik dus zo nog op terug, maar nu haak ik aan bij vers 12.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="683" title="Speel af vanaf 11:23">▶ 11:23⟨/button> ⟨span>Het Onbegrip over de Slaap als Beeld van de Dood⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De vorige keer zijn we gebleven bij vers 11. Eerst heeft er nog een conversatie plaatsgevonden, wat een bekend fenomeen is in het Johannes-evangelie: de Heer doet cryptische uitspraken. Het zijn uitspraken die feitelijk een dubbele bodem hebben. Je zou, negatief geformuleerd, kunnen zeggen dat ze voor een tweeledige uitleg vatbaar zijn, maar eigenlijk gaat het om die diepere laag. Hij had gesproken over Lazarus die slaapt, en dan lees je in vers 12: "De leerlingen dan zeiden tot Hem: Heer, als hij is ingeslapen, dan zal hij worden gered."⟨/p>
⟨p>Het idee is dan — en zo kun je het lezen — dat hij er vanzelf wel weer bovenop komt. De leerlingen dachten: als hij gewoon is ingeslapen, waarom zouden we daar dan naartoe gaan? Er zit hier impliciet ook nog de gedachte in: waarom zouden wij eigenlijk teruggaan naar Jeruzalem? Ze waren weggegaan vanwege het dreigende gevaar en nu zouden ze weer het hol van de leeuw in gaan. Wellicht hebben zij ook gedacht dat er niets aan de hand was als hij alleen maar sliep. Dat was bovendien een conclusie die zij trokken uit het feit dat de Heer eerder had gezegd dat deze ziekte van Lazarus niet tot de dood was. Misschien hebben zij daar meteen uit geconcludeerd dat hij dus niet dood zou gaan.⟨/p>
⟨p>De vorige keer hebben we al gezien dat dit uiteraard niet de betekenis was. Ik heb nu makkelijk praten achteraf, omdat we weten hoe de geschiedenis is gegaan, maar de uitspraak "deze ziekte is niet tot de dood" betekent dat deze ziekte er is om aan te tonen dat het leven sterker is dan de dood. Hij is de opstanding en het leven. Deze ziekte is dus niet tot de dood, maar tot de opstanding. Daar gaat het om. Maar dat hebben de leerlingen niet begrepen. Vandaar dat ze langs elkaar heen praten; er is sprake van miscommunicatie.⟨/p>
⟨p>Johannes zelf, degene die dit heeft opgetekend, geeft de uitleg: Jezus had gesproken omtrent zijn dood, maar zij meenden dat Hij het over de rust van de slaap had. Wat hen dus ontging, was dat de slaap een type is van de dood. Ze haalden het type en de werkelijkheid door elkaar. We hebben al diverse andere voorbeelden gezien, met name in het Nieuwe Testament maar ook in het Oude Testament, waarin de dood vergeleken wordt met de toestand van de slaap.⟨/p>
⟨p>Er liggen eigenlijk twee linken of parallellen tussen de slaap en de dood. In beide gevallen ben je je nergens van bewust, en de slaap is een toestand waaruit je normaal gesproken weer ontwaakt en opstaat. Als ik het zo zeg, is dat ook al dubbelzinnig. Je staat op na de nacht, en eigenlijk is elke morgen dat je opstaat in feite een beeld van nieuw leven. Ik moet daar zelf nog vaak aan denken: een nieuwe dag, het licht is opgegaan, de duisternis is verdwenen. Dat is nieuw leven, opstanding. Dat zou je eigenlijk moeten uitnodigen om wat enthousiaster uit bed te gaan en met het goede been uit bed te stappen. Volgens mij is het goede been gewoon het rechte been, maar vooral het been waarmee je beseft dat dit een beeld is van nieuw leven en van opstanding.⟨/p>
⟨p>Als je er zo tegenaan kijkt, wordt de dood ineens zoveel onschuldiger. Alleen het beeld al haalt de angel uit de dood, want je weet dat het een tijdelijk fenomeen is. Geen mens maakt zich toch zorgen over de nacht in de zin van: "Goh, nu ga ik slapen, en wat dan?" Nee, je sluit je ogen en je ontwaakt. "Ontwaak, gij die slaapt, en sta op uit de doden, en Christus zal over u lichten." Dan gaat het licht op, het levenslicht. In beide gevallen is de haan trouwens ook degene die roept: opstaan, opstanding!⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1001" title="Speel af vanaf 16:41">▶ 16:41⟨/button> ⟨span>Het Bijbelse Begrip 'ontslapen' en de Hoop op Opstanding⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We hebben het er de vorige keer ook over gehad dat degene die sterft, ontslaapt. Ik blijf het trouwens een wat vreemd woord vinden in het Nederlands, dat 'ontslapen'. Ik weet niet of ik het in het privégesprek nadien nog even erover gehad heb, maar het vreemde bij ontslapen is — denk even met me mee... Normaal gesproken betekent 'ontbinden' eigenlijk losmaken; het is het tegenovergestelde van binden. Maar bij ontslapen zou je eigenlijk verwachten dat het 'wakker worden' betekent, maar dat is het niet. Als je ontslaapt, dan slaap je in. Dat 'ont' is dus een beetje een vreemd voorvoegsel bij het woord. Hoe dat taaltechnisch of etymologisch zit... Bij ontslapen zou het idee kunnen zijn dat je weer wakker wordt uit de slaap. Dat zou er een zinnige verklaring aan geven.⟨/p>
⟨p>Mijn moeder is twee weken geleden overleden. De vorige keer dat ik hier de studie gaf, was op een donderdag, en die zaterdag of zondag is zij overleden. Er is uiteraard een rouwkaart uitgegaan en in de tekst bovenaan stond: "Na een periode van afnemende krachten is ontslapen mijn geliefde vrouw..." enzovoort. Ik hoorde van mijn broer dat iemand had gevraagd: "Ontslapen? Wat is ontslapen?" Hij had dat van collega's op zijn werk in het Westland gehoord; ze kenden dat woord helemaal niet. Dan zie je hoe een christelijk land in rap tempo aan het afdalen is naar een niveau van bijbelse analfabeten, om het zo maar te zeggen. Het klinkt misschien wat onaardig als ik het zo formuleer, maar het geeft aan dat dit helemaal geen bekend beeld meer is. 'Overleden', oké, maar 'ontslapen'? Wat is ontslapen? Wij doen in ieder geval ons best om het woord erin te houden.⟨/p>
⟨p>Heeft dit niet te maken met de gedachte dat ze nu bij de Heer zijn, dat ze leven? Dat er in het woord nog een misverstand zit? Oei, maar dan krijg ik ineens heel veel moeite met het woord ontslapen. Dat gaan we nog eens uitzoeken hoe dat echt zit. In de gangbare christelijke of godsdienstige uitleg is de gedachte vaak: een mens gaat niet echt dood. Dat is altijd de verklaring: een mens gaat niet echt dood, maar hij leeft verder. En dus zou de gedachte zijn dat hij zijn ogen wel gesloten heeft, maar dat hij eigenlijk al ontslapen is; hij leeft nu al in die zin. Nou, dat is in ieder geval een kwalijke gedachte.⟨/p>
⟨p>Het blijkt hier in ieder geval ook wel: Lazarus was dood. De Heer doelde op die doodstoestand, die niets anders is dan en daarmee wordt vergeleken met de rust van de slaap. Pas toen hij opstond, was de periode van slapen voorbij. Dat is de Bijbelse gedachte, terwijl het traditioneel vaak volkomen verkeerd wordt geïnterpreteerd. Daar kunnen wij niets aan doen. Of dat daadwerkelijk ook zo is met dat woord ontslapen, dat er dat misverstand ook in meegekomen is? Ik weet het niet, we gaan het nog eens een keertje na.⟨/p>
⟨p>Nu gaat de Heer Jezus vrijuit spreken en niet meer in beeldspraak. Hij zegt dan ronduit tot hen: "Lazarus stierf." Nu is alle misverstand voorbij, omdat er geen beeldspraak meer wordt gebruikt. De Heer Jezus zegt erbij: "En ik verheug mij vanwege jullie." Dat zegt Hij tegen zijn leerlingen, tegen zijn discipelen. "Ik verheug mij vanwege jullie dat ik daar niet was." Dat was natuurlijk geen gebrek aan liefde voor die beide vriendinnen Maria en Martha en hun broer Lazarus, maar doordat Hij afwezig was en nog twee dagen is gebleven, zou Hij nu in staat zijn om de heerlijkheid van God te openbaren. Zoals het in vers 4 staat: "Het is ter ere van God, tot heerlijkheid van God, opdat de Zoon van God erdoor verheerlijkt worde." Dat zou nu worden geopenbaard en gedemonstreerd. Om die reden is de Heer Jezus verheugd vanwege hen: "Opdat jullie zouden geloven." Maar laten wij naar hem toegaan. Ik wil daar nog eventjes op wijzen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1381" title="Speel af vanaf 23:01">▶ 23:01⟨/button> ⟨span>De Waarde van het Lichaam: Jezus Gaat Naar het Graf⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laten wij naar hem toegaan, naar Lazarus. De Heer Jezus ging naar Lazarus. Hij ging niet naar wat dan zo netjes een 'stoffelijk overschot' wordt genoemd. Bij die term is de gedachte vaak dat de persoon zelf elders is en dat wat daar ligt alleen maar een overschot is. Ik vind 'overschot' eigenlijk een heel naar woord, vooral als je weet hebt van de opstanding. Dan noem je een dood lichaam geen overschot; het is integendeel het lichaam dat de Heer levend zal maken. Ook al is het in miljoenen stukjes of delen inmiddels verspreid, dat maakt niet uit, want de Heer weet het weer te vinden. Over dat lichaam wordt met achting gesproken omdat de Heer dat gaat opwekken en Hij het zal doen opstaan. Dit betekent dus ook dat Lazarus in het graf was, en niet elders in het paradijs of in de hemel of iets dergelijks. Jezus ging naar hém toe, naar Lazarus.⟨/p>
⟨p>Dat vinden we trouwens heel vaak terug in de Schrift. Ze legden Jezus in het graf; niet zijn stoffelijk overschot, maar ze legden Jezus in het graf. Je zou kunnen vragen: het stoffelijke keert toch weer terug tot de stof? Bedoelt u dat de materie weer terugkeert naar de aardse sfeer? Inderdaad, die materie keert weer terug naar 'moeder aarde' waaruit het voortgekomen is. Maar dan nog zal dat lichaam zelf worden opgewekt. Natuurlijk kun je je afvragen of alle stof waaruit het lichaam ooit was opgebouwd, weer helemaal wordt teruggevonden. Dat geloof ik ook niet. Per slot van rekening bestaat het lichaam dat je nu van jezelf ziet uit compleet ander materiaal dan zeven of acht jaar geleden. Ik heb begrepen dat dat proces zo lang duurt; na die tijd besta je uit heel andere cellen en materie. Chemisch gezien ben je dan gewoon een heel ander mens.⟨/p>
⟨p>Het materiaal mag dan van een heel andere aard zijn dan zoveel jaar geleden — als je bijvoorbeeld zesenvijftig jaar oud bent, heb je dat proces al zeven keer doorlopen waarbij je bent omgevormd in totaal ander materiaal — maar heb je daarom zeven keer een ander lichaam gekregen? Nee, het is nog steeds hetzelfde lichaam. En in die zin zal ook het lichaam dat ten grave wordt gedragen, worden opgewekt. Ook al is het stof wat daarvoor gebruikt wordt inmiddels weer een heel ander materiaal, dat is het probleem niet. Tenminste, zo versta ik dat dan. In ieder geval wordt er met heel veel achting gesproken over dat lichaam dat slaapt of dat in het graf gelegd wordt. Want het is een zaad dat aan de aarde wordt toevertrouwd. Weliswaar sterft of ontbindt het, maar het wordt weer levend gemaakt. Als je naar een graankorrel kijkt die verzaaid wordt, daar komt weliswaar wat anders uit, maar het is juist die specifieke zaadkorrel. Je eigen DNA is uniek en dat blijft behouden.⟨/p>
⟨p>Voordat we vanavond met de studie zelf begonnen, was ik bezig met het inpluggen van de stekkertjes in de computer en de beamer. We hadden het toen even over de analogie tussen een computer en de mens. Hoe gaat dat? Je leest dat de stof weer terugkeert tot de aarde waaruit het genomen is, en op het moment dat de laatste adem wordt uitgeblazen, gaat de geest weer terug naar God die haar gegeven heeft. De geest is dan niet alleen de levensadem, maar ook het hele bewustzijn. Ik vergelijk het in deze metafoor met de hardware en het geheugen. Dat gaat terug naar God; het is in de opstanding een soort back-up die daar ligt. In de opstanding geeft Hij een nieuw lichaam — een vernieuwd lichaam moet ik misschien zeggen — en zal Hij die geest daar ook weer in planten. Dat wordt dan echt een versie 2.0.⟨/p>
⟨p>Mensen zeggen over degenen die overleden zijn vaak: "Ze zijn nu bij de Heer." Natuurlijk is dat lichaam er niet, maar die geest is dan weer bij Hem. Die gedachte op zich is niet zo gek, maar het probleem zit er altijd in dat men denkt dat een mens feitelijk gewoon voortleeft en bij bewustzijn is. Dat is niet de Bijbelse gedachte. De Bijbelse gedachte is die van slaap en ontwaken in de opstanding. Alle kaarten worden op de opstanding gezet. De verwachting die wij hebben, is altijd verbonden met de opstanding en niet met de doodstoestand. In de Bijbel is de vraag nooit: "Wat is er aan de hand met de doden?" Denk maar aan Ezechiël, wanneer hij bij dat veld staat met die dorre doodsbeenderen. De vraag is daar: "Zullen deze doden weer herleven?" Niet: "Wat is er nu met deze doden?" Die doden zijn simpelweg dood. De vraag is óf ze weer zullen leven en zo ja, hoe en vooral wanneer dan wel, bij welke gelegenheid?⟨/p>
⟨p>Dat herleven heeft altijd te maken met de opstanding. Buiten de opstanding is er geen hoop. Daarom zegt Paulus ook dat als Christus niet is opgewekt, ook zij die in Christus ontslapen zijn, verloren zijn. Dat wil zeggen dat ze er niet meer zijn als er geen opstanding is. Voor iemand in de traditionele, gangbare religieuze visie — namelijk dat een mens niet echt doodgaat maar gewoon voortleeft — is die uitspraak van Paulus bizar. Waarom zou je verloren zijn? Als je sterft, zou je volgens die visie immers gewoon voortleven. Daar heb je dan toch helemaal geen opstanding voor nodig? Waar zou je dan nog voor moeten opstaan?⟨/p>
⟨p>Ik had onlangs een gesprekje met iemand die een bekende Nederlandse predikant uit Amsterdam had gesproken, iemand die ook vaak voorgaat bij de EO. Na een bepaalde meditatie had ze deze predikant aangesproken en gezegd: "Ja, maar de Bijbel zegt toch dat de doden slapen en zich van niets bewust zijn? Het gaat toch om de opstanding?" De predikant antwoordde: "Nee, die opstanding is een metafoor." Hij stelde dat het erom gaat dat je na je sterven gewoon meteen doorgaat met leven, het echte leven. Ik vond dat onvoorstelbaar, maar het is wel illustratief. Want het is inderdaad zo dat als het waar zou zijn dat je je ogen sluit en meteen bij Christus bent, de opstanding slechts 'suiker op de honing' wordt. Waar is die opstanding dan nog goed voor?⟨/p>
⟨p>Nee, de Bijbelse verwachting is altijd per definitie verbonden aan de opstanding. De troost die Paulus geeft in 1 Thessalonicenzen 4 is niet: "Degenen die jullie ontvallen zijn, zijn nu bij de Heer." Nee, hij zegt: "Straks als de bazuin klinkt, dan zullen wij samen met hen de Heer tegemoet gaan." Dat wil zeggen: allemaal tegelijkertijd. Ook dan is het weer door opstanding dat we naar de Heer gaan, niet door sterven. Zo zou ik het eigenlijk het beste kunnen samenvatten: we gaan niet door sterven naar de Heer, we gaan door opstanding naar de Heer. Er is ongetwijfeld nog veel meer over te zeggen, maar laten we ons nu weer wenden tot de tekst.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2020" title="Speel af vanaf 33:40">▶ 33:40⟨/button> ⟨span>De Tweestrijd van de Discipel Thomas Didymus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De Heer zegt dus: "Laten wij naar hem, naar Lazarus toe gaan." Dan lezen we over Tomas, die Didymus wordt genoemd. Didymus betekent tweeling. Het is trouwens opmerkelijk dat alleen in het Johannes-evangelie wat meer over deze discipel wordt verteld. In zowel Matthäus als Marcus en Lucas wordt zijn naam slechts een aantal keren vermeld als één van de twaalf, maar voor de rest wordt er nooit iets over hem gezegd. Juist in het Johannes-evangelie gebeurt dat echter nogal eens.⟨/p>
⟨p>Des te meer is hij natuurlijk bekend vanwege de geschiedenis van de week na de opstanding. Op de dag van de opstanding zelf was hij niet van de partij. Hij had immers gezegd: "Als ik niet mijn handen steek in zijn zijde en hem met mijn eigen ogen zie, dan zal ik geenszins geloven." Hij deed alle verhalen af als sensatiepraat, totdat hij een week later oog in oog kwam te staan met de opgestane Heer. Dat is de bekendste geschiedenis, vandaar ook dat hij de bijnaam 'de ongelovige Tomas' heeft gekregen.⟨/p>
⟨p>Dat is eigenlijk niet helemaal ten onrechte, denk ik, want ook in hoofdstuk 14 — maar eigenlijk ook hier weer — legt hij geen geloof aan de dag. Wel toewijding, maar geen geloof. Hij staat bekend als een tweeling. Dat is wel aardig, want een tweeling is iemand die 'dubbel' is, en dat is in wezen ook wat twijfel is. Het woord 'twij' komt oorspronkelijk uit het Duits en betekent ook 'twee'; je hinkt op twee gedachten. Het feit dat Tomas Didymus heette, betekent waarschijnlijk dat hij daadwerkelijk een van een tweeling was, maar dat gespletene en dubbele is ook heel karakteristiek voor zijn persoonlijkheid, voor zover we hem kennen in het Johannes-evangelie. Hij was met recht een man van innerlijke verdeeldheid.⟨/p>
⟨p>Tomas zegt dan tegen zijn medeleerlingen: "Laten wij ook gaan om met hem te sterven." Zoals ik al zei, spreekt daar heel veel toewijding uit, maar het geeft ook aan dat zijn geloof klein was. Hij gaf kennelijk geen acht op wat de Heer had gezegd, namelijk: "Ik ga heen en ik ga hem levend maken," en dat Hij helemaal niet zou sterven voor zijn tijd. Tomas vreesde echter met grote vreze dat dit bezoek van de Heer Jezus aan Jeruzalem en Bethanië fataal zou worden. Hij dacht dat ze Jezus zouden ombrengen, en als één van de twaalf discipelen zou dat ook wel zijn eigen einde kunnen betekenen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2246" title="Speel af vanaf 37:26">▶ 37:26⟨/button> ⟨span>De Parallelle Opbouw van de Geschiedenis in Johannes 11⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan krijgen we, en dat is misschien wel even goed om op een rijtje te zetten, een geschiedenis vanaf vers 17 tot en met vers 44: de eigenlijke geschiedenis zelf. Tot nu toe ging het erover dat de Heer Jezus naar Bethanië toeging, maar vanaf vers 17 tot en met vers 44 bevindt Hij zich in of bij Bethanië. Die geschiedenis valt dan uiteen in twee delen die volkomen parallel lopen. Kijk maar, ik heb ze expres even gekleurd.⟨/p>
⟨p>De aankomst bij Bethanië in vers 17 en 18 vind je straks in vers 28 en 30 ook weer terug. Vervolgens wordt in vers 19 vermeld dat de Joden daar tegenwoordig zijn, en in vers 31 wordt dat ook weer genoemd. Daarna volgt de conversatie met Martha in vers 20 tot en met vers 22, en de kortere conversatie later met Maria. Vervolgens eindigt de Heer met die uitspraak, de belofte van de opstanding – misschien wel de beroemdste verzen uit dit hele hoofdstuk: vers 23 tot en met 27. In vers 33 tot 44 vind je vervolgens de daadwerkelijke opstanding, namelijk dat Lazarus uit de graftombe wordt geroepen en opstaat. Hier vind je de vervulling ervan; waar het eerst de belofte was, is het daar de vervulling.⟨/p>
⟨p>Je ziet het, het zijn twee delen die parallel lopen en zo zie je dat mooi grafisch uitgebeeld. Zulke structuren maken zo’n gedeelte ineens heel overzichtelijk. De opbouw en de hele wijze waarop Johannes dit optekent, is uiterst gestructureerd.⟨/p>
⟨p>Was er niet een directe aanleiding voor om dat te zeggen? Ja, dat kwam omdat ze Jeruzalem hadden verlaten vanwege dat dreigende gevaar. Ze wilden Hem namelijk stenigen en daarom gaat Hij buiten het Joodse land. In die zin is het heel logisch dat de intimi die met Hem meereizen, denken: moeten we dat wel doen, nu de Heer zegt dat Hij weer teruggaat naar die plaats? Zij zagen echt die donkere, dreigende wolk hangen. Dit kon niet alleen voor Jezus, onze Heer, fataal zijn, maar daarmee ook voor henzelf. Vandaar dat hij dan zegt: "Laten wij dan maar met Hem sterven."⟨/p>
⟨p>Waaruit natuurlijk wel blijkt hoezeer hij... nee, niet in geloof, maar hij drukt er wel mee uit dat hij inderdaad met Jezus gaat tot het einde aan toe. Dat is in ieder geval zijn voornemen. Later, als het erop aankomt, blijkt dat allemaal wat moeilijker te liggen, want dan lees je dat ze de Heer uiteindelijk toch allemaal in de steek lieten. Zelfs Petrus, die had gezegd: "Al doen ze dat allemaal, ik niet." Maar goed, de intentie was er; laten we het daar dan even op houden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2505" title="Speel af vanaf 41:45">▶ 41:45⟨/button> ⟨span>Lazarus Is Reeds Vier Dagen in de Graftombe⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Toen Jezus daar aankwam – dat was trouwens nog niet in Bethanië, maar nabij Bethanië, zoals we straks zullen zien – bevond Hij dat Lazarus reeds vier dagen in de graftombe was. De graftombe, of het grafgewelf. Het woord dat hier trouwens gebruikt wordt, is 'monument'. Het is niet zomaar het gewone woord voor graf; daar bestaat ook nog een ander woord voor. Maar dit is een monument, een graftombe, wat ook veel kostbaarder was. Waar het nu echter om gaat: hij was reeds vier dagen in het graf.⟨/p>
⟨p>Nu weet ik wel dat men in het Midden-Oosten iemand meestal direct begroef op de dag dat hij stierf. Dat gebeurde meteen. Vaak werden ze nog wel gebalsemd, maar om een andere reden dan men dat in Egypte deed. Het was vooral vanwege de stank, zeg maar. Maar Lazarus was daar nu dus reeds vier dagen. Ik geloof dat ik er de vorige keer al even aan gerefereerd heb, maar je vindt nog twee andere opwekkingen in de Evangeliën. De eerste is die van het dochtertje van Jaïrus. Daarover lezen we in Markus 5, maar ook in het Evangelie naar Matthäus vind je het terug. Zij was zojuist gestorven. Weet u nog dat de Heer daar naar binnen gaat en zegt: "Zij slaapt"? Men lachte Hem uit, maar Hij gebruikte daar die metafoor: "ze slaapt". Met andere woorden: Ik ga haar wakker maken, ⟨em>don’t worry⟨/em>.⟨/p>
⟨p>Later lees je in Lukas 7 over de jongeling van Naïn. Hij was al langer tevoren gestorven; ze waren zelfs al op weg naar het graf om hem te begraven. In beide gevallen heeft de Heer deze doden opgewekt. En dan lezen we nu over Lazarus. Dit is de laatste opwekking waarvan we lezen gedurende het verblijf van de Heer Jezus hier op aarde. Het is de laatste opwekking en dat is eigenlijk het toppunt waarin Hij ook bewijst de opstanding en het leven te zijn. Want hier is de overledene inmiddels al vier dagen in het graf.⟨/p>
⟨p>Dat betekent heel veel, zeker in het Midden-Oosten. Met andere woorden: de Heer staat hier echt oog in oog met iemand die onmiskenbaar dood is. Reeds vier dagen. Dat is een goede vraag, Daniël; ik heb daar inderdaad aan gedacht en ik houd me zeer aanbevolen voor suggesties. Voor degenen die de vraag niet goed gehoord hebben: hebben die vier dagen misschien ook een profetische betekenis? Dat zou heel goed kunnen, maar ik moet u zeggen dat het voor mij niet al te duidelijk is en daarom houd ik mijn mond erover. Ik kan er wel iets bij bedenken. Je zou kunnen zeggen: vier dagen zijn voor de Heer als 4000 jaar. Feitelijk vindt de opwekking van het volk Israël straks plaats na 4000 jaar nationaal bestaan. Abraham leefde immers 2000 jaar vóór Christus, en de opstanding van het volk vindt 4000 jaar later plaats. Dat is de link die je zou kunnen bedenken.⟨/p>
⟨p>Aan de andere kant zou je kunnen zeggen: Israël heeft dat leven al die tijd nooit echt gehad. Het leven dat ze straks krijgen, hebben ze nooit eerder bezeten. In die zin zijn ze al "vier dagen" dood. Dat zou je kunnen zeggen, maar ik vind het een wat vergezochte link en ik zie hier persoonlijk nog niet de profetische diepte van in. Daarmee beweer ik overigens niet dat die er niet is, maar ik zie het op dit moment niet. Of het zou de genoemde link moeten zijn, maar die vind ik persoonlijk wat ver gezocht. Daarom dacht ik er nu niet over te spreken, maar nu Daniël het ter sprake brengt, is dit hoe ik het op dit moment versta.⟨/p>
⟨p>Het feit dat het er staat hoeft niet per se te betekenen dat het ook een typologische of profetische betekenis heeft. Het staat er sowieso niet voor niets, maar dat wil ik er wel bij zeggen. Dat hier staat "reeds vier dagen in het graf", is om te benadrukken dat hij werkelijk al dood was. Sterker nog, we zullen straks zien dat wanneer de Heer het commando geeft om de steen weg te wentelen, ze zeggen: "Hij is reeds vier dagen dood." Er is al sprake van een lijkgeur. Het is om te benadrukken dat hij echt – om het eventjes heel plat te zeggen – morsdood is! Er gaat al een lucht, een doodslucht vanaf. Dat is wat er benadrukt wordt. Dat hoeft niet per se een profetische betekenis te hebben.⟨/p>
⟨p>Nogmaals, ik ontken het niet, ik zie dit alleen niet. Maar kijk, dat is ook het voorbeeld dat ik altijd geef: ik kan alleen maar doorgeven wat ik zie. Wat ik nog niet zie, kan ik niet vertellen, al ga ik ervan uit dat er heel veel is dat ik nog niet kan overzien. Maar ik houd me aanbevolen. Laten we even teruggaan naar de tekst over Bethanië.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2900" title="Speel af vanaf 48:20">▶ 48:20⟨/button> ⟨span>De Geografische en Profetische Locatie van Bethanië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Er staat dat Bethanië nabij Jeruzalem was, op een afstand van ongeveer vijftien stadiën. We hebben het er al een paar keer over gehad, maar u moet weten dat één stadie gelijkstaat aan 185 meter. Dat is een bekende maat die we vaker in de Bijbel aantreffen. Een stadie is oorspronkelijk de lengte van een Olympische renbaan; ons woord 'stadion' komt daar ook vandaan. Een stadion is dus eigenlijk een renbaan van 185 meter. Vijftien stadiën betekent dus vijftien keer 185 meter, wat precies neerkomt op 2775 meter. Dat is ruim tweeënhalve kilometer, zeg maar een half uurtje lopen. Als we gewoon lopen, leggen we immers zo'n vijf kilometer per uur af.⟨/p>
⟨p>Nu moet ik er wel bij zeggen dat dit traject een flinke klim is. Je gaat vanaf Jeruzalem de Olijfberg op en moet dus een behoorlijke stijging maken. Ik weet niet of u dat traject wel eens gelopen heeft, maar ik vind het een hele klim. Dat ben ik in Nederland niet gewend, dat geef ik direct toe, en als je dan naar de top loopt terwijl de zon schijnt, is dat een aardige klim. Vroeger was dit overigens makkelijker, want vanaf de Olijfberg lag er een grote loopbrug over het Kedrondal. Flavius Josephus schrijft daarover. Dat betekende dat je niet helemaal het Kedrondal door hoefde, zoals je dat tegenwoordig wel moet doen, omdat die grote loopbrug er was. Dat maakte de weg een stuk eenvoudiger.⟨/p>
⟨p>Om het nog wat duidelijker te maken: op een afbeelding van het oude Jeruzalem in de dagen van de Heer Jezus zie je de tempel en het Kedrondal. Je ging hier over het dal de Olijfberg op, richting de top. Daar had je Betfage. Als je vervolgens weer afdaalde, maar nog steeds op de Olijfberg bleef aan de andere zijde, dan kwam je in Bethanië. Het was vlakbij de plaats waar de Heer later naar de hemel is gevaren.⟨/p>
⟨p>Voordat we gaan pauzeren, wil ik nog op een paar teksten wijzen. In Marcus 11 lezen we over de geschiedenis van Palmzondag, wanneer de Heer op een ezel de optocht naar Jeruzalem maakt: "En toen zij dicht bij Jeruzalem kwamen, bij Betfage en Bethanië aan de Olijfberg, zond Hij twee van Zijn discipelen uit." Hier zie je die twee locaties weer. In Lukas 19 staat een parallelle tekst: "En het geschiedde, toen Hij dicht bij Betfage en Bethanië kwam, bij de berg genaamd Olijfberg, dat Hij twee van Zijn discipelen uitzond." Maar kijk vooral naar Lukas 24, het laatste gedeelte van dit evangelie, waar de Heer afscheid neemt en het aardse toneel verlaat: "En Hij leidde hen naar buiten tot bij Bethanië. En Hij hief de handen omhoog en zegende hen. En het geschiedde, terwijl Hij hen zegende, dat Hij van hen scheidde."⟨/p>
⟨p>De Heer verliet het aardse toneel dus vanaf de Olijfberg, heel specifiek bij Bethanië. Dat wordt heel uitdrukkelijk vermeld. Het was op de Olijfberg, en wel bij Bethanië. Dat is dus tamelijk precies te lokaliseren. Dat is opmerkelijk, ook profetisch gezien. Want dat betekent dat wanneer de Heer straks na die twee dagen terugkomt tot het Joodse volk, Hij Zijn voeten zal zetten op de Olijfberg, de plek waar Hij de aarde zegenend verliet. Dat zal zijn bij Bethanië. Dan komt Hij feitelijk weer thuis. Hij komt vanuit het Overjordaanse, waar Hij een thuis had, terug naar Zijn volk en vindt opnieuw een thuis. Daar bij Jeruzalem zal Hij daadwerkelijk ook wonen. Dat is vers 18. Ik stel voor dat we eerst even gaan pauzeren, dan gaan we straks verder bij vers 19. Zullen wij weer verder gaan, vrienden?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3272" title="Speel af vanaf 54:32">▶ 54:32⟨/button> ⟨span>De Rouw en het Karakterverschil Tussen Martha en Maria⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We waren gebleven bij vers 18; dat hadden we zojuist ook besproken. Dan pakken we de draad op bij vers 19, waar we lezen dat velen van de Joden naar Martha en Maria waren gekomen om hen te troosten over hun broer. Het was daar dus heel erg druk. De indruk die in dit hoofdstuk, maar ook in de hele context wordt gewekt – en ik zeg het met enige voorzichtigheid – is dat het hier kennelijk gaat om een vooraanstaande, misschien zelfs rijke familie. Dat blijkt niet alleen uit de grote belangstelling, wat in ieder geval een aanwijzing zou kunnen zijn, maar we lezen ook in hoofdstuk 12 dat Maria met die kostbare nardusolie een enorme hoeveelheid geld verkwistte in de ogen van Judas en vele omstanders. Dat is de geschiedenis die na hoofdstuk 11 volgt, waarbij Lazarus trouwens inmiddels ook weer aan tafel zat. Het is in ieder geval een aanwijzing dat daar kennelijk nogal wat geld was.⟨/p>
⟨p>Er is nog een aanwijzing die in die richting wijst, en daar heb ik al even op gewezen: Lazarus was gelegd in een graftombe, een grafmonument. Dat is niet zomaar een graf voor, om het even plat te zeggen, Jan en alleman; nee, dat was wel iets bijzonders. Ook dat zou een aanwijzing kunnen zijn dat we inderdaad te maken hebben met een familie die rijk of in ieder geval vooraanstaand was. In ieder geval was het daar heel druk. Velen van de Joden waren naar Martha en Maria gekomen om hen te troosten over hun broer. Dit vindt allemaal plaats na de begrafenis. Ik meen dat het Joodse gebruik toen ook al zeven dagen van rouw voorschreef. Dat waren gebruiken die wij natuurlijk helemaal niet meer zo kennen, maar er werden destijds zelfs rouwklagers ingehuurd. Je kunt het je voorstellen: een heel bizar idee in onze beleving, maar het diende om duidelijk te demonstreren dat er sprake was van grote droevenis.⟨/p>
⟨p>In vers 20 staat dat zodra Martha hoorde dat Jezus kwam – zij had dat op de een of andere manier vernomen – zij Hem tegemoet ging, maar Maria bleef in het huis zitten. Dit bevestigt heel erg het stereotype dat we daarvan kennen, namelijk het karakterverschil tussen beide dames. Ze mochten dan wel zusters zijn, maar ze waren geen tweeling; ze verschilden kennelijk nogal qua temperament. Hier zie je Martha die impulsief is en zich proactief opstelt, terwijl Maria in rust is. Martha gaat Hem tegemoet zonder dat het overigens gevraagd wordt, maar Maria bleef gewoon zitten. Dat doet natuurlijk heel sterk denken aan de geschiedenis waar beide zusters vooral bekend om zijn: het moment dat de Heer met een hele delegatie van discipelen en leerlingen op bezoek was in Bethanië. Martha was degene die druk doende was met dienen, terwijl we van Maria lezen dat zij gezeten was aan de voeten van de Heer. Zij had het goede deel gekozen, zo had de Heer gezegd. Daar klonk natuurlijk ook een licht verwijt in door richting Martha, die zich druk maakte om vele dingen, terwijl de Heer zei dat er slechts één ding nodig is. Het gaat hier om dat verschil tussen Martha, die druk doende, actief en impulsief is, en Maria, de vrouw die in rust is en gezeten blijft. Dat zie je hier dus ook.⟨/p>
⟨p>Martha, die inmiddels bij Jezus is gearriveerd, zegt tegen Hem: "Indien U hier was, zou mijn broer niet gestorven zijn." Dat was voor haar wel duidelijk. Ik denk eerlijk gezegd dat het meer een vaststelling is dan een verwijt; een vaststelling gebaseerd op al haar ervaringen, namelijk dat mensen die ziek waren door de Heer werden genezen. Dit hoeft helemaal niet als een verwijt opgevat te worden, al heeft het er misschien lichtelijk in doorgeklonken. Met andere woorden: als de Heer hier inderdaad bij was geweest, was dit niet gebeurd. Het moet dus een reden gehad hebben dat de Heer expres is weggebleven. De reden daarvoor was, als je het heel letterlijk neemt, dat de Heer de heerlijkheid van God wilde demonstreren en wilde laten zien dat Hij de opstanding en het leven is. Maar er is ook een typologisch-profetische reden, namelijk dat Hij pas na twee dagen komt tot Zijn volk en het dan ook uit de doden zal opwekken. Dat is de profetische reden. Het een sluit het ander niet uit; het ene is juist gebaseerd op het ander.⟨/p>
⟨p>Als zij zegt: "Indien U hier was, zou mijn broer niet gestorven zijn... maar ook nu weet ik dat wat U ook maar aan God verzoekt, God het U zal geven", dan toont dat hoeveel vertrouwen ze in Hem had. Dat weten is ook gebaseerd op ervaringskennis of op dingen die ze wist over wat er elders was gebeurd. Zij wist ook van de eerdere opwekkingen in Galilea waar we het over hadden: het dochtertje van Jaïrus en de jongeling van Naïn. Zij wist het: wat de Heer ook aan God zou verzoeken, God zou het Hem geven. Dan zegt Jezus tot haar: "Jouw broer zal opstaan." Ook dat is hier weer heel dubbelzinnig, en dat heeft Martha meteen door. Ze denkt: dat is een open deur, maar wat bedoelt de Heer nu precies? Zal jouw broer straks ooit opstaan, of gewoon op deze dag nog? Juist in die dubbelzinnigheid zit de vraag: wanneer dan wel?⟨/p>
⟨p>Het feit zelf staat vast: Lazarus zal opstaan. Sterker nog, Lazarus zou feitelijk twee keer opstaan. Ja, Lazarus is bij deze gelegenheid op deze dag door de Heer opgewekt, maar hij is daarna toch weer gestorven. Een tweede dood eigenlijk, als je het zo wilt formuleren. Feitelijk stierf hij voor de tweede keer en hij zal voor een tweede keer ook opstaan. Dus als ik zeg dat het dubbelzinnig is, dan is dat ook letterlijk zo bedoeld: het is niet alleen 'zinnig', het is 'dubbel-zinnig'. Hij zal inderdaad twee keer opstaan. Maar goed, laten we de lijn van het gesprek verder volgen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3783" title="Speel af vanaf 01:03:03">▶ 01:03:03⟨/button> ⟨span>Het Misverstand in de Theologie Rondom "de Laatste Dag"⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Martha zei tot hem: "Ja, ik weet dat hij zal opstaan in de opstanding in de laatste dag." In de NBG-vertaling staat daar altijd "ten jongste dage", en dat is eigenlijk een standaarduitdrukking geworden, ook in de theologie. Maar de traditionele eschatologie, de leer van de laatste dingen, is doorgaans heel erg kort: de Heer komt terug en dat is de jongste dag. Dan vindt de opstanding plaats voor alle doden en dan is er de grote witte troon. Dat daar echter hele periodes tussen liggen, zoals de duizend jaren, het herstel van Israël en het Messiaanse Rijk, dat is volkomen onbekend.⟨/p>
⟨p>Maar nu even iets anders. Deze uitdrukking, "de laatste dag", zijn we al diverse keren tegengekomen in het Johannesevangelie, alleen al vier keer in hoofdstuk 6. Ik herinner me dat we ons daar destijds ook wel wat nader mee hebben beziggehouden. We zullen de uitdrukking in hoofdstuk 12 trouwens ook nog een keer tegenkomen. Maar hier zegt Martha dus: "Ik weet dat hij zal opstaan in de opstanding, in de laatste dag."⟨/p>
⟨p>Doorgaans denkt men dat Martha hier doelt op een moment straks, eenmaal bij de grote witte troon. Maar dat is niet de laatste dag. Sterker nog, dan zijn de dagen al voorbij. Want bij de introductie van dat tafereel van de grote witte troon wordt gezegd: "Ik zag een grote witte troon en Hem voor Wiens aangezicht de hemel en de aarde wegvluchtten." Kortom, dan is de hele reeks van dagen inmiddels al voorbij. Daar verwijst het dus niet naar. Het verwijst naar een heel opmerkelijk punt: de laatste dag in het boek Daniël. Een specifieke, genummerde dag zelfs. En ik stel voor dat we daar even naartoe gaan.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3934" title="Speel af vanaf 01:05:34">▶ 01:05:34⟨/button> ⟨span>De Concrete Timing van de Laatste Dag Volgens Daniël 12⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laten we kijken naar Daniël 12. Het zijn de laatste verzen van het hele boek Daniël en daarmee ook de laatste verzen van het twaalfde hoofdstuk. Dit wordt daar aan Daniël uitgelegd: "En van de tijd af dat het dagelijks offer wordt gestaakt en een gruwel, een afgodsbeeld, wordt opgericht die verwoesting brengt, zijn het 1290 dagen."⟨/p>
⟨p>Er zal weer een tempeldienst zijn. Dit verwijst dus echt naar iets dat nu nog steeds toekomstig is: er komt een tempeldienst in Jeruzalem, weer een offerdienst, en dat in een tijd van geweldige vrede. Maar er komt een moment dat van de ene op de andere dag die offerdienst gestaakt wordt. In plaats van die offerdienst wordt er onder druk een afgodsbeeld op het tempelplein geplaatst. Dat is het begin van de grote verdrukking. Dan volgt er een periode van 1290 dagen. Veel bekender is de periode van 1260 dagen, maar die wordt elders in Daniël en ook in Openbaring genoemd. Hier niet; hier wordt meteen dertig dagen verder gerekend, namelijk 1290 dagen.⟨/p>
⟨p>Ik zal straks even een schemaatje laten zien, maar laat ik eerst nog even doorlezen. "Een gruwel wordt opgericht die verwoesting brengt; vanaf dan zijn het 1290 dagen. Welzalig – gelukkig dus – is hij die blijft verwachten en 1335 dagen bereikt." Dat is nog weer een heel aantal dagen verder. En dan staat er – en dit is het laatste vers van Daniël: "Maar jij, Daniël, ga het einde tegen en jij zult rusten." Heb je weer dat idee van de slaap? "En jij zult rusten." ⟨em>Rest in peace.⟨/em> Je zult rusten en opstaan tot uw bestemming. Tegen Daniël wordt gezegd: je gaat nu rusten, maar je zal opstaan en tot je bestemming komen. Wanneer zal dat zijn? Aan het einde der dagen.⟨/p>
⟨p>De vraag die je moet stellen is: aan het einde van wélke dagen? Nou, er was hier juist gesproken over 1290 dagen en vervolgens wordt degene gelukkig geprezen die blijft verwachten en de 1335 dagen bereikt. Er wordt hier dus een hele periode genoemd, heel duidelijk afgebakend, en die eindigt bij 1335 dagen. Tegen Daniël wordt dan gezegd: "Jij zult rusten en opstaan tot jouw bestemming aan het einde van die dagen." Welke dagen? Wel, die 1335 dagen. Het is dus de 1335ste dag.⟨/p>
⟨p>Heb je daar wel eens aan gedacht bij de uitdrukking 'de laatste dag'? Ik denk dat er heel weinig mensen zijn die over de 'jongste dag' spreken en dan zeggen: "Oh, je bedoelt de 1335ste dag?" Ik durf te wedden dat 99,9% van de mensen je met grote verbazing zou aankijken en zou denken dat ze 112 moeten bellen. "Waar heeft hij het over?" Maar dat is precies wat er bedoeld wordt met het einde der dagen: het einde van die specifieke reeks dagen.⟨/p>
⟨p>Laat ik het nu even schematisch voorstellen. Het dagelijks offer wordt gestaakt en er wordt een afgodsbeeld opgericht op het tempelplein. Dan volgt de voor Israël zo beroemde periode van grote verdrukking. In Mattheüs 24 lees je dat ook letterlijk, waar de Heer Jezus zegt: "Wanneer u dan de gruwel van de verwoesting, waarvan gesproken is door de profeet Daniël, zult zien staan op de heilige plaats – wie het leest, geve er acht op – laat hen die in Judea zijn, dan vluchten naar de bergen." Als je dat ziet, wacht dan niet langer. Zelfs als je je jas nog in huis hebt laten liggen, ga niet terug. Maak dat je wegkomt naar de woestijn, want er zal een grote verdrukking zijn.⟨/p>
⟨p>Na het staken van dat offer en het plaatsen van het afgodsbeeld op het tempelplein begint er dus een periode van grote verdrukking. Na 1260 dagen – dat is 42 maanden, oftewel 3,5 jaar; het is allemaal hetzelfde, alleen de rekeneenheid verschilt – zal de Heer verschijnen op de Olijfberg. Dat lees je ook in Mattheüs 24. Dat is dus na 1260 dagen.⟨/p>
⟨p>Maar Daniël 12 spreekt over 1290 dagen, dat is nog dertig dagen later. We hebben de 1260 dagen, en nog weer een maand later krijg je de 1290 dagen. Wat er bij deze gelegenheid precies gebeurt, wordt in Daniël strikt genomen niet gezegd. Het is kennelijk wel een mijlpaal, dertig dagen na de verschijning. Ik kan er allerlei dingen voor invullen, maar u bent hier natuurlijk niet gekomen om mijn speculaties te horen. Ik weet het uiteindelijk niet. Ik kan er hooguit iets bij bedenken, maar daar gaat het nu even niet om.⟨/p>
⟨p>In ieder geval krijg je dus dertig dagen later die 1290 dagen, en nog weer 45 dagen later is het de 1335ste dag. Dat is de laatste dag. Dat is de dag dat Daniël onder andere zal opstaan. Dan is Daniëls rust voorbij en komt hij tot zijn bestemming; dan gaat hij zijn eigenlijke taak uitoefenen. Dat is dus de dag van zijn opstanding. Dit is allemaal vóór de duizend jaren. Ik zeg trouwens niet dat hierna meteen de duizend jaren aanbreken; dat geloof ik juist niet. Ik geloof dat er daarna zelfs nog een periode komt. Waar het om gaat is dat dit de dag zal zijn waarop Daniël – en ik ga er dan vanuit ook de rechtvaardigen van Israël, zoals een Lazarus – zal opstaan.⟨/p>
⟨p>Ik houd niet zo van de uitdrukking 'de jongste dag'. Er staat letterlijk ⟨em>eschatos⟨/em>, de laatste dag. Dan moet je dus de vraag stellen: de laatste dag van wát? Dat is toch een terechte vraag? Als je spreekt over de eerste, heb je het over een reeks. Bij de laatste dag denk je ook aan een reeks. In het boek Daniël wordt dat inderdaad ingevuld. Dat betekent dus dat er vanaf het moment dat de grote verdrukking begint, een periode van 1335 dagen wordt geteld, en dat is de dag dat Daniël zal opstaan.⟨/p>
⟨p>Ik kan het ook anders formuleren: het is 75 dagen nadat de Heer verschenen is op de Olijfberg. Dertig plus 45 is 75 dagen later, pakweg 2,5 maand. Zo spreekt Daniël erover. En dat is die 'laatste dag'. Dat is de dag waarop Daniël zal opstaan en waarvan Martha zegt: "Ja, ik weet dat hij zal opstaan in de opstanding op de laatste dag." Dat is de dag waar Daniël over heeft gesproken: de 1335ste dag, oftewel de 75ste dag na de verschijning op de Olijfberg.⟨/p>
⟨p>Zie je? Zo werkt Bijbelstudie. Als je Schrift met Schrift vergelijkt, kun je die laatste dag inderdaad gewoon nummeren. Het is de 1335ste dag. Dat maakt het ineens allemaal veel concreter. Het is dan niet meer een vaag begrip als 'de jongste dag'. Nee, dit is heel concreet; je kunt het gewoon in maanden aanwijzen. Je kunt in deze hele reeks van dagen precies aanwijzen wat er volgens de profetie zal plaatsvinden.⟨/p>
⟨p>Dat zal zijn wanneer Israël ook het Evangelie van het Koninkrijk aan alle natiën gepredikt zal hebben. In de Bijbelstudiereeks in Rotterdam hebben we het daar uitgebreid over. Daar gaat het vooral over de tijd na de verschijning op de Olijfberg, wanneer Israël hersteld wordt. En 75 dagen na die verschijning zullen de rechtvaardigen dus opstaan. Maar dat niet alleen; Israël gaat dan een enorm belangrijke taak vervullen. Want dan moet vervolgens het Evangelie van het Koninkrijk aan heel de wereld gepredikt worden. Vanaf dit punt wordt Israël hersteld, is de Heer inmiddels weer teruggekeerd op aarde en vestigt Hij Zijn Koninkrijk.⟨/p>
⟨p>Maar alleen Israël is op dit moment onderworpen. Alleen het Koninkrijk gaat dan vervolgens uitgebreid worden, en ja, middels Israël. Nou, als u daar meer over wilt weten: we hebben het daar uitgebreid over in de Aker in Rotterdam. Buitengewoon boeiend als u het mij vraagt, want het is ook heel onbekend en de Bijbel spreekt daar heel veel over, omdat dit zo enorm markant is.⟨/p>
⟨p>Want dit is namelijk de tijd waar eigenlijk al die duizenden jaren naar uitgekeken wordt: dat het Koninkrijk van God gevestigd gaat worden. Ja, eerst in Jeruzalem en vervolgens vanuit Jeruzalem over de hele wereld. Ja, dat is het grote moment, en hoe Israël daarbij wordt ingeschakeld. En wij krijgen daar trouwens ook een geweldige taak in, een hemelse taak, verbonden met Christus. Maar dat gaat allemaal over het Koninkrijk. De vestiging van het Koninkrijk, daar is de Bijbelse verwachting op gericht, en dat heeft ook weer alles te maken met opstanding.⟨/p>
⟨p>Dus ik geloof dat die laatste dag heel concreet een dag is die men van tevoren ook zal kunnen aanwijzen van: dan gaat dat gebeuren. Want hoezo? Nou, Daniël heeft erover gesproken. Wij wachten gewoon tot de 335e dag, dan gaat dat gebeuren. Zegt hij iets over dat het nog verzegeld is bij Daniël? Ja, dat is ook trouwens Daniël 12, die dan de woorden van zijn profetie moet verzegelen. En pas in de eindtijd zou dat dan allemaal duidelijk worden. Dan zegt de Heer in vers 25 — en ik zei al even eerder voor de pauze...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4728" title="Speel af vanaf 01:18:48">▶ 01:18:48⟨/button> ⟨span>Jezus als de Opgestane: Ik Ben de Opstanding en het Leven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Misschien is dit wel het meest bekende vers uit het hele hoofdstuk. Jezus zei tot haar, tot Martha: "Ik ben de opstanding en het leven." Martha had zojuist gezegd: "Ja, ik weet dat hij zal opstaan in de opstanding op de laatste dag." En nu zegt de Heer: "Ik ben de opstanding en het leven." Feitelijk is wat de Heer hier doet anticiperen, dus eigenlijk vooruitlopen op Zijn eigen aanstaande opstanding. In feite vind je dat in het hele Johannesevangelie terug. Alles wat de Heer in dit evangelie naar voren brengt en zegt, zijn uitspraken die feitelijk pas hun vervulling vinden in Zijn opstanding. Hij anticipeert daar altijd op.⟨/p>
⟨p>Ik verwijs hier naar hoofdstuk 7:39, op dat moment dat de Heer daar op het tempelplein roept: "Wie dorst heeft, die kome en drinke van het water van leven om niet, en stromen van levend water zullen uit zijn binnenste vloeien." Daar staat als commentaar van Johannes bij: "Dit zeide Hij van de geest, welke zij, die tot geloof in Hem kwamen, ontvangen zouden; want de geest was er nog niet, omdat Jezus nog niet verheerlijkt was." Dat wil zeggen: de Heer deed hier een uitspraak die pas werkelijkheid kon worden en zijn vervulling zou vinden nadat Hij verheerlijkt was, nadat Hij was opgestaan uit de doden en van Zijn geest kon geven. Dat lees je trouwens op de dag dat Hij opstaat; dan blaast Hij op Zijn discipelen en zegt: "Ontvangt heilige geest." Daarmee ontvingen zij leven. De geest krijgen is leven krijgen.⟨/p>
⟨p>Hij is de opstanding en het leven. Je zou zelfs kunnen zeggen dat dit een Griekse stijlfiguur is, een hendiadis. Dat wil zeggen dat je die twee uitspraken ook gewoon kunt verenigen: "Ik ben de opstanding en het leven", of: "Ik ben de opstanding, namelijk het leven." Of: "Ik ben het opstandingsleven." Ik verwees zojuist naar de uitspraak dat Hij het levende water is, en in hoofdstuk 6 zegt Hij: "Ik ben het levende brood." Ook dat verwijst naar het feit dat Hij de Opgestane is. "En wie in Mij gelooft, zal leven." Hij zal leven, ook indien hij zou sterven. Dat 'zal leven' verwijst naar het leven in de opstanding.⟨/p>
⟨p>Het gaat hier over wat men dan noemt 'eeuwig leven', opstandingsleven of aeonisch leven. Ik weet dat een heleboel mensen dat begrip niet kennen, omdat ze helemaal geen idee hebben van wat aeonen zijn. Dan wordt 'aeonisch leven' als bijvoeglijk naamwoord een lastig begrip. Maar het is eeuwig leven; het is het leven van de toekomende eeuw. Dat blijkt ook wel, want het volgende vers zegt dat ook zo. Het gaat hier over de opstanding van het leven, de eerste opstanding vóór de duizend jaren. In feite zegt de Heer: "Wie in Mij gelooft, die zal leven." Die zal opstaan en het leven ontvangen, ook al zou hij eerder gestorven zijn. "Ook indien hij zou sterven." Dit is exclusief voor degene die gelooft; dat blijkt wel uit de woorden: "Wie in Mij gelooft." Daarbuiten niet.⟨/p>
⟨p>Dan zie je hoe belangrijk het is om zicht te hebben op de fases in het heilsplan. Want als je dat niet ziet, krijg je het idee van 'eeuwig wel' en 'eeuwig wee', of de eeuwige verdoemenis. Dat heeft er echter allemaal niets mee te maken. De Bijbel zegt dat degenen die vóór de duizend jaren zullen opstaan – dat is de eerste opstanding – opstaan 'uit de doden'. Dat wil zeggen: de andere doden blijven achter in het graf. Degenen die opstaan uit de doden, met achterlating van de anderen, ontvangen het aeonische leven. Dat is het leven voor de toekomende aeonen.⟨/p>
⟨p>Het zal dus ook het leven zijn voor de duizend jaren. Kijk het maar na in Openbaring 20, daar lees je over degenen die omgekomen zijn in de grote verdrukking. Er wordt gezegd: "En zij stonden op." En: "Gelukkig is hij die deel heeft aan de eerste opstanding." Maar de overige doden werden niet weer levend voordat de duizend jaren voleindigd waren. Die staan pas op ná de duizend jaren. Dat is geen opstanding ten leven, want dat is een opstanding van oordeel om gericht te worden. Zij zullen inderdaad ook voor een tweede keer sterven: de tweede dood.⟨/p>
⟨p>Waarna iedereen traditioneel zegt: "O, en dat komt dus nooit meer goed." Dan denk ik bij mezelf: dan ken je de Zoon van God niet, de Opstanding en het Leven. Want Hij doet namelijk de dood teniet, of je nu voor een eerste of voor een tweede keer gestorven bent. De meeste mensen denken bij de tweede dood: "O, daar komt nooit meer een einde aan." Ik denk dat het allerbelangrijkste voor de hele Bijbelse boodschap – dit klinkt zwaar, maar ik meen het echt – is dat de dood nooit het laatste woord heeft. De Christus die wij kennen doet de dood teniet. Dat is het evangelie. Op het moment dat je denkt in termen van een dood die blijft, wat men dan een 'eeuwige dood' noemt en waarmee men een eindeloze dood bedoelt, dan denk ik: sorry, maar dan ken je het evangelie niet. Het evangelie is juist dat Hij de dood tenietdoet. Zo zegt Paulus dat ook letterlijk in 2 Timotheüs 1. "Maar wie in Mij gelooft, die zal leven, ook indien hij zou sterven."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-15" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5133" title="Speel af vanaf 01:25:33">▶ 01:25:33⟨/button> ⟨span>Leven tot in de Aion: de Werkelijke Betekenis van Vers 26⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En eenieder die leeft namelijk, in opstanding, die zal leven. Eenieder die leeft en gelooft in Mij, zou zeker niet sterven tot in de Aion. Ook hier weer: hij ontvangt leven dat heel die Aion blijft. We zagen al – misschien word ik nu wat... als ik nog eventjes wat meer inzoom – er is sprake van opstanding voordat de toekomende Aion aanvangt. Degenen die opstaan uit de doden, hebben deel aan de eerste opstanding; dat wil zeggen: opstaan uit de doden. Degene die dat leven ontvangt, die zal niet sterven tot in de Aion die zal volgen. Dat wil zeggen: hij ontvangt dus dat aionische leven. Dat is de Aion waarin het Koninkrijk hier op aarde gevestigd zal worden over de hele wereld. Dat is die grote Aion, waaruit trouwens niet volgt dat degene die dan – als de Aion voorbij is – vervolgens doodgaat. Dat is ook niet wat er staat. Ja, ik weet het: "die zal niet sterven tot in eeuwigheid". Hierin zie je hoe belangrijk het is om precies te lezen. Men denkt vaak dat deze tekst erop slaat dat degene die gelooft eigenlijk nooit doodgaat. Daar baseren ze het op, maar daar gaat het helemaal niet over.⟨/p>
⟨p>Het gaat erover: wie in Mij gelooft, zal leven. Welk leven? Nou, in de opstanding. Over dat leven gaat het, want de Heer zegt: "Ik ben de opstanding en het leven." Wie in Mij gelooft zal leven, namelijk in de opstanding. En eenieder die leeft – namelijk in de opstanding – en gelooft in Mij, zou zeker niet sterven tot in de Aion. Het gaat dus over dat opstandingsleven. Degene die opstaat voordat de Aion zal aanvangen, die zal zeker die Aion beleven en met recht dus aionisch, "eeuwig" leven hebben. En de Heer vraagt aan Martha: "Geloof je dit?" Maar inderdaad, het hele idee wat men altijd aan dit vers koppelt – mede ook omdat men van Aion een eeuwigheid heeft gemaakt – is altijd: "Ja, degene die gelooft, die sterft eigenlijk niet meer." Wat trouwens ook niet waar is, want de Heer had ook al gezegd: "Wie in Mij gelooft, zal leven, ook indien hij zou sterven." Dat sluit het dus niet uit. Het gaat er niet om dat je niet zou sterven; het gaat erom dat degene die opgestaan is, die leeft en het leven van de opstanding ontvangen heeft, tot in de Aion niet zal sterven. Dat gaat dus over degene die opgestaan is.⟨/p>
⟨p>"Is dit leven niet tegenover degenen die sterven in vers 25?" vraagt Ed. "Want nu zeg jij eigenlijk: degenen die leven in die Aion en geloven in Mij. Maar dat geloof is dan toch niet meer relevant, om het zomaar te zeggen?" Nee, maar het beschrijft wel de groep over wie het gaat. "Ja, maar kan dat niet zijn tegenover degenen die zullen sterven? Er zijn er die gestorven zijn en degenen die in leven blijven; op dat moment was dat immers de situatie." Wacht eventjes, ik wil even jouw gedachtegang goed volgen. Wat jij nu voorstelt is: degene die leeft, die nú leeft en gelooft in Mij, zou zeker niet sterven tot in de Aion. Of degene die op dat moment leeft, als contrast met degene die sterft. "Ja, maar denk jij hier dan niet aan opstandingsleven?" "Nee, op dat moment nog niet. Maar als je in Hem gelooft, dan zul je zeker niet sterven tot in die Aion." Kijk, degenen die al gestorven zijn en geloven... Ja, maar dat gaat dan toch niet op? Degenen die daar toen stonden en in Hem geloofden, die zijn toch wel gestorven? "Ja, maar het gaat om het niet sterven in de Aion. Het gaat niet om het feit dat ze niet sterven in déze Aion. Het gaat om de toekomst." Oké, ja, dat kan ook. Tenminste, zoals u het zegt, is dat ook een zinnige uitleg. In beide gevallen praat je – en dat is wel van belang – over dat niet sterven tot in de Aion; dan gaat het uitdrukkelijk over de opstanding.⟨/p>
⟨p>"Waarom staat hier nou iedere keer 'sterven' en niet 'ontslapen'?" Gewoon omdat dat in het Grieks zo staat. "De hele avond hebben we het over ontslapen, slapen en opgewekt worden. En hier gaan we naar de volgende vernoeming. In het Griekse woord zit eigenlijk ook 'ter ruste zijn'." Ja, klopt. Het loutere feit dat hier gewoon "sterven" staat – in het Grieks wordt daar dat specifieke woord voor gebruikt – terwijl het bij het woord dat eerder aan de orde was inderdaad over "slapen" of "ter ruste gelegd zijn" gaat. Dat zag je ook al: de Heer sprak over de dood als de rust van de slaap. Maar vervolgens lees je dat Hij openlijk, ronduit zegt: "Lazarus is gestorven." Voordat Jezus aan het woord komt en Johannes aan het woord is, gaat het over ontslapen. En als Jezus aan het woord is, dan lijkt het contrast groter te worden. Want sinds die dialoog aangaat met Martha, zie je ineens dat Hij het wel over dood en leven heeft. Er wordt niet meer de beeldspraak van slapen gebruikt. "Nee, dat klopt. Maar dat is toch geen tegenstelling?" Nee, ik vind het opmerkelijk. "Ja, dat is waar, dat is opmerkelijk. Waarvan akte." Waarom? Nou ja, omdat Lazarus dood was en zou opstaan. Op dat moment zou hij opstaan; hij sliep. Ja, maar hier is dus geen sprake meer van de metafoor van het slapen. Het gaat hier gewoon concreet over mensen die gestorven zijn en wat de Heer daarmee gaat doen, namelijk: Hij zal ze tot opstanding brengen als de opstanding en het leven. Dan wordt heel concreet gesproken over de dood en over sterven.⟨/p>
⟨p>Maar deze suggestie, Ed, die vind ik heel waardevol. Ik ga hem nog eens goed overwegen. Dat eenieder die leeft – dan gaat het over degene die nú leeft – en gelooft in Mij, zeker niet zal sterven straks tot in de Aion. Ja, dat lijkt me een heel zinnige verklaring. Ik denk het niet, omdat Paulus dan ook heeft gezegd... Hij zegt: "Ik deel u een verborgenheid mee", iets wat voorheen nog niet bekend was. Want ook de opstanding op de laatste dag is niet waar Paulus het over heeft. Wij zullen op een eerdere gelegenheid al deel hebben aan de opstanding. Ja, degenen die geloven, dat is waar. Maar we komen nu wel aardig in de details. Dus ik denk, in het algemeen: de eerste opstanding is niet eens één moment. De eerste opstanding staat tegenover de algemene opstanding; het is de opstanding uit de doden. Je hebt een opstanding van de doden – dat wil zeggen dat alle doden opstaan – maar die opstanding uit de doden verloopt eigenlijk ook in fases. Je zou dus kunnen zeggen: 1a, 1b, 1c. Concreet: wij die nu geloven uit de natiën zullen bij de wegrukking – de ontslapenden zullen opstaan – uit de doden zijn. Dat is ook een opstanding uit de doden. Het hoort ook al bij de eerste opstanding, want het is namelijk een opstanding uit de doden.⟨/p>
⟨p>Het is ook een opstanding die voorafgaat aan de Aion. Maar dat is de eerste fase. Christus als eersteling; wij zullen straks voor de grote verdrukking al worden weggenomen en deel hebben aan de opstanding. Bij de bazuin, dat is voor de grote verdrukking. De Israëlieten – laat ik het concreet zeggen, Daniël (ik bedoel niet jou, maar...), Daniël die zal opstaan – daarover is hier sprake: 75 dagen na de verschijning op de Olijfberg. Dat is dus 1335 dagen later. Eén ding is duidelijk: die opstanding uit de doden, de eerste opstanding dus, zal in fases verlopen. Dit is dus inderdaad niet "de bazuin"? Want dat zal voor de grote verdrukking zijn. Dit zal – terwijl die opstanding van de laatste dag na de grote verdrukking is. Ik stel voor dat we dan de volgende keer inderdaad bij vers 27 beginnen.⟨/p>
⟨p>Daar hoop ik misschien ook nog even wat over vers 26 te zeggen, maar daar ga ik nog eventjes goed over broeden. Opbroeden. Wat zojuist naar voren gebracht is, misschien dat we daar nog wat concluderende overwegingen aan kunnen toevoegen.⟨/p>
⟨p>En zo zijn we bij vers 27 aangekomen. En nog steeds is het grote moment nog niet aangebroken, namelijk dat Lazarus daadwerkelijk al is opgestaan. Wellicht dat we daar over drie weken verder over zullen nadenken en spreken.⟨/p>