⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Paulus in Caesarea als Type van Israëls Verwerping⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Goed, vrienden, wij gaan weer verder met onze studie in het boek Handelingen. De veertigste studieavond inmiddels — een markante mijlpaal, nietwaar? Wij zijn inmiddels aangekomen in Handelingen 26. In mijn Bijbeltje staat daarboven: 'Paulus’ verantwoording voor Agrippa'. Misschien is het goed om nog even terug te blikken. Paulus is voor een periode van twee jaar gevangen in Caesarea. Dat wordt beschreven vanaf Handelingen 23 tot en met Handelingen 26. In hoofdstuk 27 leest u dat hij Caesarea verlaat; daar wordt die zeereis en de schipbreuk beschreven. Uiteindelijk arriveert hij in Handelingen 28 in Rome en daar eindigt dan ook het boek. Dus we zijn inmiddels, als we zo Paulus’ voetsporen in het boek Handelingen traceren en nagaan, een aardig eind op streek, lijkt mij zo.⟨/p>
⟨p>Hij is dus gevangen in Caesarea voor twee jaar en dat is typologisch — gewoon zinnebeeldig — een heel markant gegeven. Hij bevindt zich aan de zee, want Caesarea is een kustplaats, zelfs een hele grote kustplaats. De naam verwijst naar Caesar, oftewel de keizer; het is een Romeinse stad in weliswaar Joods gebied, maar toch maakt het helemaal karakteristiek deel uit van dat waar de Romeinen het voor het zeggen hebben. Overigens is dit ook de stad waar ooit Petrus, in Handelingen 10, de deur openzette naar de natiën. Petrus is verder nooit door Caesarea naar de natiën gegaan, maar Paulus wel. Paulus ging via deze poort. Ik zeg 'deze poort', want Caesarea was inderdaad een poort, dat wil zeggen: een haven. Puerto, port: een havenstad. Dat wil zeggen: de toegang tot de zee. En de zee is in de Bijbel altijd een type van de volkeren. Hier werd de poort, de deur naar de natiën geopend. Alleen dat al is een heel markant gegeven.⟨/p>
⟨p>Het is Paulus die via Caesarea op meer dan één plaats zijn zendingsreizen aanvangt of er weer terugkeert. In ieder geval is dit iedere keer de poort waar hij in en uit gaat. Dat is een markant gegeven: aan de zee, het type van de natiën. Hij bevindt zich in gevangenschap en die boeien van Paulus — het feit dat hij een gevangene is — dat is feitelijk niets anders dan een embleem van Israëls afwijzing. Waarom is hij een gevangene? Wel, omdat hij door de Joden — en niet door de Romeinen — werd aangeklaagd. Hij werd juist door de Romeinen in bescherming genomen, maar Israël, het Joodse volk, moest niets hebben van het getuigenis. Met name Paulus is degene die, wanneer hij in Jeruzalem arriveert, daar gevangen wordt genomen. Dat is het begin van zijn gevangenschap.⟨/p>
⟨p>Dat duurde twee jaar. Later leest u weer over een gevangenschap van twee jaar. Over die termijn struikel je bijna; dat moet toch iets te zeggen hebben. Laat ik het dan meteen maar zeggen — we hebben het wel vaker gememoreerd — het is eigenlijk een type van de hele periode waarin wij leven, die ook gemarkeerd wordt door 'twee', namelijk twee dagen, oftewel twee millennia. Na die twee dagen van duizend jaar zou de draad met Israël weer worden opgepakt. Maar gedurende die twee jaar is het zicht vooral op de zee gericht. Paulus is gevangen en ik moet trouwens ook nog aan een andere gevangenschap denken van eveneens twee jaar: die van Jozef ooit in het boek Genesis. Hij was ook twee jaar gevangen en u weet wel wat hij toen deed in die gevangenis: toen ging hij allerlei verborgenheden uitleggen. Geheimen en dromen die een verborgen betekenis hadden. Dat deed hij in die twee jaar en na die twee jaar wordt hij koning. Vervolgens krijgt hij ook de erkenning van de zonen van Israël — het huis van Jakob. Dat zijn lijnen die gewoon allemaal evenwijdig aan elkaar lopen, parallel met de grote heilshistorische lijn.⟨/p>
⟨p>De Messias is vandaag verborgen en nu, vanwege Israëls afwijzing, gaat het heil naar de natiën. Maar die termijn loopt inmiddels bijna ten einde en dan zal inderdaad alsnog het heil weer terugkeren naar Israël. Via Israël zal het Koninkrijk over de hele wereld baanbreken. Daar spreekt Jozefs koningschap in Egypte van. Safnat-Paaneach heette hij: 'de redder der wereld', zo werd hij daar in Egypte genoemd. Prachtige typen!⟨/p>
⟨p>Wanneer Paulus dus daar in Caesarea is, hebben we in Handelingen 24 gelezen dat hij zich verantwoordt voor de gouverneur, de stadhouder Felix. Bij zijn roeping was al gezegd dat hij zou verschijnen voor koningen en stadhouders en dat zie je aan het einde van het boek heel duidelijk zich aftekenen. In Handelingen 24 is het Felix voor wie hij verschijnt. Deze gouverneur wordt vervolgens opgevolgd terwijl Paulus in gevangenschap achterblijft. Want ja, die Felix wilde de Joden een dienst bewijzen en daarom liet hij Paulus gevangen, ondanks het feit dat hij wist dat hij onschuldig was. Om de Joden niet tegen de haren in te strijken, heeft hij hem gewoon in gevangenschap achtergelaten.⟨/p>
⟨p>Felix wordt opgevolgd door Festus. Dat hebben we de vorige keer gezien toen we het hele hoofdstuk bespraken; toen hebben we spectaculaire meters gemaakt. In Handelingen 25 leest u dat Paulus voor Festus verschijnt. Maar Festus zit een beetje met zijn handen in het haar met die Paulus. Hij zit nog maar net in het zadel als gouverneur. Om die reden leest u ook dat hij nog een kort bezoek brengt aan Jeruzalem en besprekingen heeft met de Joden daar. Als hij vervolgens weer in Caesarea arriveert, gaat Paulus zich ook voor hem verantwoorden. Maar het geval wil dat hij, nu hij net zijn gouverneurschap is begonnen, bezoek krijgt van koning Agrippa. Dat is voor hem een reden om Agrippa van de zaak op de hoogte te stellen, want hij weet dat Agrippa een kenner is van het Joodse volk. Hij weet van de hoed en de rand. Festus begreep als Romein helemaal niet goed hoe de kwestie nu precies zat. Paulus had zich beroepen op de keizer, maar dan moest Festus toch wel goede papieren hebben.⟨/p>
⟨p>Misschien is het goed om dat nog eventjes aan het einde van het vorige hoofdstuk te lezen. Ik heb er geen dia van, maar in vers 23 staat: 'Toen dan de volgende dag Agrippa en Bernice — dat waren broer en zus, maar ook man en vrouw — gekomen waren met grote praal en de gehoorzaal waren binnengegaan met de oversten en de mannen die de voornaamste der stad waren, werd Paulus op bevel van Festus voorgebracht.' In vers 26 leest u dan: 'Ik heb niets stelligs over hem aan mijn heer te schrijven,' zegt Festus tegen Agrippa. Dat wil zeggen: ik kan hem nu wel naar de keizer sturen, maar dan moet ik toch met een goed verhaal komen. 'Daarom heb ik hem voor u laten komen, en voornamelijk voor u, koning Agrippa, om nadat het onderzoek heeft plaatsgehad iets te kunnen schrijven. Want het dunkt mij ongerijmd als men een gevangene opzendt zonder de punten van beschuldiging tegen hem kenbaar te maken.' Maar dat was nu juist het probleem: Paulus was wel gevangen, maar Festus wist eigenlijk niet waarom en hij kon dat ook niet goed duidelijk maken. Agrippa is daar dus bij hem op bezoek in Caesarea en dat vormt de entourage en de aanleiding voor Handelingen 26.⟨/p>
⟨p>En Agrippa zei nadrukkelijk tegen Paulus: "Het is je vergund omtrent jezelf te spreken." Dus nu wordt hij uitgenodigd om zijn punt te maken en ook zijn persoonlijk verhaal te vertellen. Niet alleen maar om je te verdedigen, maar om omtrent jezelf te spreken. Vertel maar wat je te melden hebt.⟨/p>
⟨p>Agrippa wil dat weten, want Agrippa had al gezegd dat hij al vaak over hem had gehoord. Hij wilde eigenlijk wel eens weten wie die figuur nou eigenlijk is. "Ik wil hem zelf wel eens een keertje horen." Dat heb ik ook al de vorige keren gelezen en nog even onder ogen gehad.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="647" title="Speel af vanaf 10:47">▶ 10:47⟨/button> ⟨span>De Stamboom en Geschiedenis van de Herodiaanse Dynastie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Over die Agrippa wil ik nog even iets zeggen. Het is al een paar keer ter sprake geweest dat het een familie is, een hele dynastie, een koningshuis waar deze Agrippa uit voortkomt. Deze dynastie heeft vele decennia geregeerd en is een uitgebreide, vertakte familie met veel intriges. Als je je een klein beetje bezighoudt met de geschiedenis van de familie van Herodes, dan zie je dat de één na de ander wordt omgebracht.⟨/p>
⟨p>De eerste Herodes die we tegenkomen, heet dan ook Herodes de Grote. Dat is de Herodes van Matteüs 1 en Lucas 1, die we kennen van de geschiedenis rond de geboorte van de Heer Jezus. Hij is net na de geboorte van de Heer Jezus overleden. Hij heeft tientallen jaren geregeerd en, dat moet eerlijkheidshalve gezegd worden, hij heeft veel betekend voor het Joodse volk. Hij is degene die de tempel, die eigenlijk maar een tamelijk armzalig gebouw was voor die tijd, enorm heeft uitgebreid en verfraaid. Nadat de Joden waren teruggekeerd uit de ballingschap, was de tempel eigenlijk een bouwval ten opzichte van wat het ooit was in de dagen van Salomo. Het was een kolossaal gebouw toen, maar na de ballingschap hebben ze een gebouw opgetrokken dat niet haalde bij wat het ooit was. In de dagen van Herodes de Grote, inmiddels eeuwen later, is de tempel echter tot grote luister verheven. Hij heeft daar tientallen jaren over gedaan. In Johannes 2 lees je dat de Joden zeggen: "Zesenveertig jaar is aan deze tempel gebouwd, en U wilt hem in drie dagen weer opbouwen?" Toen begrepen ze het ook al niet helemaal. In een kleine vijftig jaar is er dus gewerkt aan die tempel en het is een gigantisch bouwwerk geweest. Vergis u niet, de tempel in de eerste eeuw is onder leiding van Herodes de Grote inderdaad tot grote luister verheven. Vandaar ook dat het wel de tempel van Herodes wordt genoemd.⟨/p>
⟨p>Die Herodes heeft achtereenvolgens vier of vijf vrouwen gehad. Diverse daarvan heeft hij trouwens laten ombrengen. Dat deed hij overigens met verschillende kinderen ook, als ze hem lastig werden. Ja, zo pak je dat aan als je de macht hebt. Laten we er eens een paar noemen. Allereerst Aristobulus. Zijn naam komen we in de Bijbel niet direct tegen. Dat is niet helemaal waar; zijn naam komen we wel tegen, maar dat is een heel andere figuur. Ik kom straks nog even op hem terug, want uiteindelijk komen we via deze tak bij de Agrippa's uit.⟨/p>
⟨p>Dan heb je ook nog Archelaüs. Zijn naam komen we in Matteüs 2 vers 22 tegen — makkelijk te onthouden. Als Herodes de Grote is overleden, dan lees je dat Archelaüs de macht in Judea overneemt. Dat was op dat moment voor Jozef en Maria ook de aanleiding om weer terug te keren uit Egypte. Ze waren gevlucht naar Egypte en als ze dan horen dat Herodes de Grote overleden is en Archelaüs de vorst is geworden, keren ze weer terug en vestigen ze zich in Nazareth. Ook daar kom ik straks nog even op terug. Archelaüs was dus een van de zonen. Ik heb de namen van de vrouwen er maar niet bijgehaald, ook omdat die in de Bijbel niet worden vermeld. Van de dames met wie Herodes de Grote getrouwd is geweest, horen we verder niets.⟨/p>
⟨p>Een andere zoon is ook een beroemde: Herodes Antipas. Eigenlijk is dat Antipater, wat betekent 'in plaats van de vader' — 'anti' betekent 'in plaats van' en 'pas' of 'pater' betekent 'vader'. Hij nam dus het stokje over van zijn vader. Hij is de Herodes die veruit het bekendste is uit de evangeliën, omdat tijdens zijn regime de geschiedenis van het publieke optreden van Johannes de Doper plaatsvindt. Johannes heeft het geweten, want hij werd gevangen genomen en onthoofd. Dat is allemaal onder leiding van deze Herodes Antipas geweest. Over dat hoofd van Johannes de Doper wil ik het zo nog even hebben, want dat was echt 'all in the family'.⟨/p>
⟨p>Dan had je er trouwens nog één: Filippus, die de viervorst wordt genoemd. Die naam komen we ook tegen in Lucas 3 en Matteüs 14. Ik geloof niet dat ik hiermee volledig ben, maar dit zijn de belangrijkste vermeldingen. In ieder geval zijn dit vier zonen. Herodes de Grote heeft nog wel meer kinderen gekregen, maar dit is even van belang voor het verstaan van de lijn en vooral om de Bijbelse personages te kunnen plaatsen. De genoemde Aristobulus kreeg twee kinderen waarvan we de namen in de Bijbel vinden. De eerste is Agrippa I. Hij is de Agrippa die Jakobus in Handelingen 12 gevangen laat nemen en zelfs laat ombrengen. Je leest in Handelingen 12 ook hoe die man aan zijn eind komt, namelijk dat hij bij een publiek optreden ineens in elkaar zakt en door de wormen wordt gegeten. Volgens mij hebben we het daar de vorige keer al even over gehad. Dat is deze Agrippa I, een kleinzoon van Herodes de Grote. Die Agrippa had een zus, en dat was een feeks van een mens...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1045" title="Speel af vanaf 17:25">▶ 17:25⟨/button> ⟨span>Herodes Antipas, Herodias en Johannes de Doper⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Herodias, dat is een bijzonder verhaal. Die naam komen we ook tegen: Herodias. Dat is eigenlijk de vrouwelijke vorm van Herodes. Eigenlijk is Herodes een achternaam; zo moet je het zien. Herodes Agrippa I bijvoorbeeld, maar Herodes is feitelijk de familienaam, de naam van de dynastie. Ze komen trouwens uit de lijn van Edom, van Esau. Het waren dus strikt genomen geen Joden.⟨/p>
⟨p>Deze Herodias was de vrouw van haar oom. Zeg ik dat goed? Zij was de echtgenote van haar oom Antipas, maar daarvóór van Filippus, een andere oom dus. Hoe het precies ging, weet ik niet meer exact uit mijn hoofd. Ik heb het gelezen, maar de details ontglippen me even. Ik geloof dat het in omgekeerde volgorde was. Maar de naam van Herodias wordt opgevoerd in verband met de geschiedenis van Johannes de Doper, wanneer die wordt omgebracht. U kent de geschiedenis van dat feest wel en hoe dat gegaan is. Herodias had het totaal niet op Johannes de Doper begrepen en zij wilde graag zijn hoofd.⟨/p>
⟨p>Zij heeft namelijk een dochter: Salomé. Dat is een heel vredige naam; dat is wat die naam betekent. Zij was trouwens de dochter van deze Filippus. Ja, een dochter van Herodias, maar die was eerder getrouwd met Filippus. Je leest het trouwens in Matteüs 14. Ik zoek het even voor het gemak op en lees het snel voor. In die tijd hoorde Herodes, de viervorst, wat er van Jezus verteld werd en hij zei tot zijn dienaars: "Dat is Johannes de Doper; hij is opgewekt uit de doden en daarom werken die krachten in hem." Een vreemde, bijna bizarre conclusie van hem, maar goed.⟨/p>
⟨p>Want Herodes had Johannes laten grijpen, geboeid en gevangen gezet ter wille van Herodias, de vrouw van zijn broer Filippus. Deze Herodes Antipas had Johannes laten gevangen zetten vanwege zijn schoonzus Herodias, die tevens een oomzegger van hem was. Bent u er nog? Ja, het is ingewikkeld. Al die namen door elkaar... Ik kan soms mijn eigen kinderen niet uit elkaar houden, laat staan zo'n hele familie!⟨/p>
⟨p>Maar er staat dus: "Want Herodes had Johannes laten grijpen, geboeid en gevangen gezet ter wille van Herodias, de vrouw van zijn broer Filippus." Want Johannes zei tot hem: "Je mag haar niet hebben." Dat was het punt; nu weet ik het ook weer. Zo was het. Herodes had de vrouw van zijn broer 'gescoord'. Dat was pure echtbreuk; het was helemaal niet zijn vrouw, maar de vrouw van zijn broer. Hij was echter verliefd geworden op zijn schoonzus. Johannes de Doper had daarover gezegd: "Dat is helemaal niet juist wat je doet." En hoewel Herodes hem ter dood wilde brengen, vreesde hij de menigte, omdat zij Johannes voor een profeet hielden. Het was dus uit angst dat Herodes Antipas Johannes de Doper aanvankelijk niet doodde. Geen angst om iemand om te brengen hoor, want dat deed hij met het grootste gemak.⟨/p>
⟨p>Maar op de verjaardag van Herodes danste de dochter van Herodias in hun midden en zij behaagde Herodes zozeer, dat hij haar onder ede toezegde haar te geven wat zij maar vragen zou. Opgestookt door haar moeder zei zij: "Geef mij hier op een schotel het hoofd van Johannes de Doper." De koning werd bedroefd, maar omwille van zijn eden en de gasten die mee aanlagen, beval hij het haar te geven. In de paralleltekst in Marcus wordt haar naam waarschijnlijk genoemd. Die dochter van Herodias, die zo bevallig danste voor Herodes Antipas, heette Salomé.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1380" title="Speel af vanaf 23:00">▶ 23:00⟨/button> ⟨span>Koning Agrippa Ii en de Intriges Binnen het Koningshuis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Laten we nog eens kijken naar de familielijn, want de Agrippa over wie ik het zojuist had—die dus en plein publiek overleed toen hij werd aangevreten door wormen—had drie kinderen. Een daarvan was Agrippa, die dezelfde naam droeg als zijn vader. Voor het gemak noemen we hem Agrippa II, en dat is de Agrippa over wie we het vanavond hebben. Deze Agrippa was, als je het precies nagaat, een achterkleinzoon van Herodes de Grote, de man die ooit verantwoordelijk was voor de kindermoord in Bethlehem.⟨/p>
⟨p>Agrippa had ook nog twee zussen. De eerste is Bernice, en haar zijn we ook al tegengekomen. Zij was niet alleen zijn zus, maar het was ook nog eens een keer zijn vrouw. Er was sprake van een incestueuze relatie, iets wat in die dynastie—en trouwens tot betrekkelijk kort geleden in veel koningshuizen—vaker voorkwam. Er was veel inteelt omdat men 'op niveau' moest trouwen. Hoe het ook zij: Agrippa en Bernice waren broer en zus, maar ook man en vrouw.⟨/p>
⟨p>Dan hadden ze nog een zus, Drusilla. Ook haar zijn we al tegengekomen, want zij was namelijk de vrouw van Felix, de eerdere stadhouder die plaats moest maken voor Festus. Ik hoop dat u het nog een beetje kunt volgen; ik heb het expres even in een schema gezet, zodat u een klein beetje ziet hoe de vork in de steel zit. Maar ik geef toe: het zijn wat ingewikkelde familieverhoudingen als je alles op een rijtje zet. Er was in die tijd zelfs een spreekwoord dat zei dat je beter het varken van Herodes de Grote kon zijn dan zijn zoon. Dat geeft wel aan dat ze niet bepaald een beste reputatie hadden.⟨/p>
⟨p>Toch stond deze Agrippa II in ieder geval te boek als iemand—en dat zullen we vanavond ook wel zien—die een groot kenner was van het jodendom. We hebben dat de vorige keer ook al gememoreerd; het is dus niet alleen maar kommer en kwel. Met zijn personage hebben we vanavond van doen. Als Paulus hier voor 'Herodes' staat, dan is dat dus deze Agrippa II.⟨/p>
⟨p>Het is interessant om te zien hoe je diverse lijnen en verschillende generaties van dit geslacht in het Nieuwe Testament allemaal tegenkomt. Het begint bij de geboorte van de Heer Jezus met Herodes de Grote. Dertig jaar later, wanneer de Heer optreedt, en vervolgens in de Handelingenperiode, krijg je Herodes Antipas, Agrippa I en Agrippa II. Eigenlijk zijn dit vooral de lijnen die we zien.⟨/p>
⟨p>Maar ook de andere familieleden speelden een prominente rol in de politiek. U weet hoe dat gaat in de politiek: als je dicht bij het vuur zit, worden de baantjes makkelijk vergeven. Zo was er bijvoorbeeld ook nog een Filippus, die viervorst was over een ander gebied in het noorden. Afijn, ze hebben heel wat, die hele familie, ook als ze niet de directe lijn van erfopvolging volgden. Zelfs als ze, zoals deze Agrippa II, koning van de Joden waren, dan nog hadden ze vaak een hele belangrijke functie in de politiek. Dit was een kort overzicht van de familie Herodes, de familie waar Paulus nu voor staat.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1649" title="Speel af vanaf 27:29">▶ 27:29⟨/button> ⟨span>Paulus' Apologie: Optreden als Ooggetuige van de Waarheid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan neemt hij het woord en zegt tegen Paulus: "Het is je vergund omtrent jezelf te spreken." Toen strekte Paulus de hand en verdedigde zich. Het is niet helemaal duidelijk wat dat precies betekent. Strekte hij de hand als groet, of als een gebaar tot stilte? Je leest eerder in Handelingen 22 dat Paulus gebaarde naar de menigte om te zwijgen, maar dat lijkt mij hier niet zozeer de gedachte. In ieder geval, hij strekte de hand en je ziet het voor je. Het heeft er alles van weg dat Lucas hier zelf ook bij aanwezig is geweest. Het feit dat hij zulke details vermeldt, betekent dat je een ooggetuige bent; anders vermeld je dat niet. Dan zou je misschien summier vertellen wat er zo gezegd is, maar dit soort details — dat hij op het moment dat hem gevraagd werd te spreken, zijn hand strekte — is typisch zo'n detail dat aangeeft: hé, daar is iemand aan het woord die daar zelf bij was.⟨/p>
⟨p>Hij verdedigde zich. In het Grieks staat hier een woord dat we herkennen in ons woord 'apologetiek'. Ik neem u helemaal niks kwalijk als u daar nooit van gehoord hebt, maar het lijkt me sterk, want het is ook een theologisch vak. Apologetiek betekent simpelweg verdedigen. In de NBG-vertaling staat trouwens: 'hij verantwoordde zich'. En dat is precies wat apologetiek ook is. Nu moest Paulus zich gaan verantwoorden. Ik spreek zelf heel vaak over 'de bonnetjes erbij leveren'. Gewoon: wat is er nou aan de hand? Wat heb je ter verdediging te melden tegenover de aanklacht? Je verdedigt je immers als je wordt aangevallen. Dat was hier de context; er lag een enorme aanklacht. Paulus had zich al voor Felix en voor Festus verdedigd; hij deed niet anders dan zich verdedigen. Maar nu doet hij dat ook inhoudelijk.⟨/p>
⟨p>Eigenlijk is wat hij doet niet zozeer een betoog opbouwen. Wat Paulus hier doet, is niets anders dan optreden als een ooggetuige, zoals hij dat voor de rechtbank doet. Het is niet zozeer dat hij een visie had en die visie ging verdedigen; nee, hij vertelt gewoon wie hij is, wat hij heeft meegemaakt en wat zij konden controleren. Hij vertelt wat er gebeurd is waar hij zelf bij was. Dat is zijn verdediging. De waarheid hoef je in wezen ook helemaal niet te verdedigen; je hoeft haar alleen maar te vertellen. Geef maar gewoon de feiten weer. Dat geldt trouwens ook als je de Schrift opendoet. Ik heb het ooit van een broeder geleerd. Hij zei: "De Schrift hoef je niet te verdedigen. Je hoeft ook geen waakhond voor een kooi met leeuwen neer te zetten. Dat is dwaas. Laat de leeuw maar los." Die leeuw behoeft geen verdediging. Het is eigenlijk heel raar dat jij als mens gaat blaffen, want dat is wat je doet als je de Bijbel gaat verdedigen. Je gaat blaffen terwijl dit een leeuw is. Laat hem los, laat dat Woord zelf spreken. Dat Woord zegt zelf dat het krachtig is en scherper dan enig tweesnijdend zwaard. Laat het maar zien, laat het maar klinken. Vertel wat er staat geschreven en dat Woord bewijst zichzelf.⟨/p>
⟨p>Ineens realiseer ik me dat het Woord ook vergeleken wordt met het brullen van een leeuw. In de profeet Amos lees je: "De leeuw heeft gebruld, wie zou niet vrezen? De Heere, de Heere heeft gesproken, wie zou niet profeteren?" Zo was hij, ja. De leeuw heeft gebruld, wie zou niet vrezen? De Heere heeft gesproken, wie zou niet doorgeven wat Hij gesproken heeft? Dat zijn van die overwegingen bij dat woord apologetiek.⟨/p>
⟨p>Toen strekte Paulus de hand en verdedigde zich omtrent alle punten waarop hij werd aangeklaagd. Er waren nogal diverse aanklachten tegen hem. "Omtrent alle punten waarop ik word aangeklaagd, koning Agrippa, heb ik mezelf gelukkig geacht om mij nu voor u vandaag te verdedigen." Waarom? Omdat er nu eindelijk iemand is die weet heeft van de zaak. Niet zoals bij zijn vorige verdedigingen voor Felix en Festus; toen praatte hij iedere keer met buitenstaanders, eigenlijk mensen die van toeten noch blazen wisten. Maar nu mag hij spreken voor iemand die de achtergrond kent. Hoewel daar een heel gezelschap aanwezig was — de hele audiëntiezaal was gevuld met voorname mensen — richt Paulus het woord tot Agrippa. Al die anderen mogen meeluisteren, maar hij richt zich tot Agrippa. Hij zegt: "Ik heb mezelf gelukkig geacht om mij nu voor u vandaag te verdedigen." Festus had hem juist laten opdraven vanwege koning Agrippa, zodat hij na het vragend onderzoek iets zou hebben om te schrijven. En nu zegt Paulus dat ook: "Ik acht mezelf gelukkig om dat nu voor u te mogen doen."⟨/p>
⟨p>Dit is verreweg het meest belangwekkende betoog. Paulus gaat veel dieper dan bij zijn verdedigingen in Handelingen 24 en 25 voor Felix en Festus. Toen ging hij vooral in op de beschuldigingen, maar hier mag hij gewoon omtrent zichzelf spreken. Hij mag eigenlijk gewoon zijn persoonlijke verhaal doen. Dat deed hij voor Felix en Festus niet; toen moest hij zich echt verdedigen tegen een aanklacht. Dat is een heel verschil: of je in een rechtszaal zit en op de punten van een aanklacht moet ingaan, of dat je wordt uitgenodigd om te vertellen wie je eigenlijk bent. Agrippa wilde weten wie hij voor zich had, even los van alle beschuldigingen. Wie is die Paulus nou eigenlijk? En dan zegt Agrippa: "Het is je vergund omtrent jezelf te spreken." Dus Paulus mocht nu gewoon vertellen wie hij was. Hij geeft eerst aan waarom hij zo gelukkig is dat hij dat tegen Agrippa mag zeggen: vooral omdat Agrippa een kenner is van al de gebruiken en ook de vraagstukken van de Joden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2144" title="Speel af vanaf 35:44">▶ 35:44⟨/button> ⟨span>Agrippa als Kenner van het Joodse Ethos (gebruiken) en Geschillen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Kijk, dat is nou het verschil tussen Felix en Festus, die andere gouverneurs, en Agrippa. Het is leuk om daar even op te wijzen; ik vind het altijd nuttig om op de oorspronkelijke woorden te wijzen. Hier staat in het Grieks het woordje ⟨em>ethos⟨/em>. Dat heeft niets met een droge theorie te maken, maar we herkennen het woord wel, namelijk van 'ethiek'.⟨/p>
⟨p>Dit woord, het Griekse woord ⟨em>ethos⟨/em> of vervoegingen ervan in het meervoud, komen we nog wel eens tegen. Het gaat altijd over gebruiken; de gebruiken, dat wil zeggen de gewoonten van een bepaald volk. Bij ons heeft 'ethiek' vooral de klank van de leer van goed en kwaad. Trouwens, als ik me niet vergis, spreekt men in de rooms-katholieke theologiebeoefening niet van ethiek maar van moraaltheologie. Men zegt dan dat het te maken heeft met moraal, met goed en kwaad. In de Bijbel is ethiek echter niet een kwestie van goed en kwaad, maar van de gebruiken. Het gaat hier over de gebruiken van de Joden. Joden hebben zo hun eigen gebruiken, hun eigen 'ethiek' in de zin van wat zij doen en laten in verband met de besnijdenis, de offerdiensten, tempeldiensten, feestdagen, noem maar op. Het zijn die gebruiken die hen onderscheiden van al die andere natiën.⟨/p>
⟨p>Agrippa was een kenner van al de gebruiken van de Joden, maar ook van de vraagstukken. De vraagstukken, de kwesties. Het is vooral Lucas die dit woord nog wel eens bezigt, maar in de NBG-vertaling wordt het heel wisselend vertaald. Aha, daar heb ik Obi! Hij denkt: ik kom er toch nog even bij. Nou, we misten je al. Ik vind het een beetje vreemd om je nu welkom te heten in je eigen huis, maar toch: welkom bij de studie. Ja, bij de studie, dat kan ik wel zeggen.⟨/p>
⟨p>In de NBG-vertaling wordt het woord nogal discordant of gevarieerd weergegeven, want in Handelingen 18 wordt het vertaald met 'geschillen', in hoofdstuk 25 met 'twistpunten' en in hoofdstuk 23 met 'vragen'. Dat maakt het er allemaal niet makkelijker op om zo'n specifiek woord vervolgens weer terug te vinden. Daarom wijs ik u erop. Het zijn gewoon de vraagstukken, de kwesties. En die kwesties zijn inderdaad vaak ook twistpunten en geschillen. Natuurlijk, dat is altijd zo met kwesties.⟨/p>
⟨p>Koning Agrippa was daar een kenner van. En nu zegt Paulus: "Omdat u daar een kenner van bent, om die reden smeek ik u mij nu geduldig aan te horen." Hij is heel bescheiden; hij geeft de credits ook aan deze koning. We hadden het er al over hoe kwalijk het allemaal gesteld was met die familie, maar daar heeft Paulus het niet over; dat was zijn zaak ook niet. Heel bescheiden en nederig vraagt hij om zijn verhaal te mogen doen en verzoekt hij hem geduldig aan te horen. En dan begint hij bij zijn levensloop, van jongs af aan.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2383" title="Speel af vanaf 39:43">▶ 39:43⟨/button> ⟨span>Paulus' Levensloop: een Onberispelijke Farizeeër⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dan zegt hij: "Mijn levensloop", ⟨em>biosin⟨/em>. Dat is eigenlijk mijn ⟨em>bios⟨/em>. Wij zeggen dat tegenwoordig ook: mijn bio, iemands biografie of iemands levensloop. Mijn levensloop dan vanaf mijn jeugd, van jongs af aan. We hebben daar al een keertje eerder bij stilgestaan, dat was een paar hoofdstukken geleden, namelijk in Handelingen 22. Als Paulus daar op het tempelplein is, gaat hij zich ook verantwoorden voor een veel groter gezelschap en in een zeer agressieve context, maar dan vertelt hij ook iets over zijn jeugd.⟨/p>
⟨p>We weten daar eigenlijk niet zo gek veel over; volgens mij hebben we het daar toen ook al over gehad. We kennen geen enkele naam uit zijn familie. Althans, we weten het niet meer, voor zover er namen zijn overgeleverd. Er worden wel namen in de Romeinenbrief gekoppeld aan hem, waarvan men zegt dat het misschien familieleden van hem zijn geweest, maar van zijn directe familieleden vind je de namen niet. We weten dat hij een zuster had en dat zij een zoon had, die neef dus. Dat neefje van hem heeft nog een belangrijke rol gespeeld in het feit dat hij in Caesarea überhaupt terechtgekomen is. Maar over de naam van zijn vader weten we niets.⟨/p>
⟨p>Wat we wel weten, is dat hij vanaf het begin in een Joodse context heeft geleefd. Hij zegt: "Mijn levensloop dan vanaf mijn jeugd, die van begin af aan onder mijn natie en ook in Jeruzalem was." Degenen die nu een Statenvertaling hebben en meelezen, merken daar een verschil op, een belangwekkend verschil. In de Statenvertaling ontbreekt namelijk dit woordje "ook", waardoor je een andere zin krijgt. Ik zal hem even voorlezen. Dit heeft trouwens niets te maken met de vertaling, maar met het type grondtekst: het verschil tussen de Textus Receptus, de grondtekst waar de Statenvertaling op gebaseerd is, en de huidige kennis van de grondtekst, die inmiddels veel groter is. Ik denk ook dat de tekst in de Statenvertaling op dit punt niet juist is, of in ieder geval dat we inmiddels door het hele grondtekstonderzoek dat woordje weer hebben teruggevonden.⟨/p>
⟨p>In de Statenvertaling leest het als volgt: "Mijn leven dan van der jonkheid aan, hetwelk van den beginne onder mijn volk te Jeruzalem geweest is, weten al de Joden." Hier lees je dus iets anders. Als je het leest zoals het in de Statenvertaling staat, heeft hij zich vanaf jongs af aan bewogen onder zijn volk te Jeruzalem. Maar hier staat: "Mijn levensloop dan vanaf mijn jeugd, die van begin af aan onder mijn natie én ook in Jeruzalem was." Dat betekent dus dat Paulus eerst elders was en later in Jeruzalem is aangekomen. En dat is ook echt de gang van zaken. Paulus is in zijn jeugd – in een tamelijk vroeg stadium, of dat nu met of zonder ouders was, weten we niet – geëmigreerd van Tarsus naar Jeruzalem. Dat is een ding dat zeker is. Hij woonde in Tarsus, daar in Cilicië.⟨/p>
⟨p>Laten we het even lezen, want in Handelingen 22 had hij dit ook al gezegd: "Ik ben een Joods man, geboren in Tarsus van het Cilicië, maar grootgebracht in deze stad." Waarom en vanaf welke tijd precies, weten we niet. Hij is geboren in Tarsus en heeft daar wellicht de eerste jaren gewoond, om vervolgens nog voor zijn tienerjaren naar Jeruzalem te emigreren. Maar dit weten we wel: hij is geboren in Tarsus en getogen, groter geworden en grootgebracht in Jeruzalem. En dan zegt hij ook: "Aan de voeten van Gamaliël opgeleid naar de stiptheid van de van de vaderen geërfde wet, een ijveraar zijnde van God, zoals jullie vandaag zijn." Dit had hij in Handelingen 22 gezegd. Hij zegt daarmee: "Ik beweeg mij vanaf jongs af aan al onder het Joodse volk, en ook te Jeruzalem."⟨/p>
⟨p>Zijn levensloop vanaf zijn jeugd, die van begin af aan onder zijn natie was en ook in Jeruzalem, die hebben alle Joden waargenomen. Iedereen weet dat, zo zegt hij erbij. "Zij kenden mij tevoren, van vroeger, voor zover zij dat willen getuigen." Hij staat er niet voor in dat ze dat ook willen toegeven, maar ze weten het allemaal. Voordat hij geroepen werd, voordat hij van die sekte van de Nazareners werd, kenden ze hem al. Hij had een gedegen opleiding genoten – vergis u niet, Paulus had een uitstekende opleiding gehad – toen hij nog Saulus was, aan de voeten van Gamaliël. En Gamaliël was een van de grootste rabbi's in die dagen, een kleinzoon van de grote Hillel. Paulus zegt ook in de Galatenbrief: "Ik heb het in het Jodendom verder gebracht dan vele van mijn leeftijdsgenoten." Hij was een buitengewoon begaafde student, hij maakte carrière en maakte in ieder geval al deel uit van de kringen rondom het Sanhedrin. Hij had ook contact met de hogepriesters; het was een man die zich bewoog in de hoogste kringen.⟨/p>
⟨p>Hij zegt: "Ze kennen mij van tevoren, van vroeger, voor zover zij dat willen getuigen, dat naar de meest nauwgezette partij van onze godsdienst ik als Farizeeër leefde." We hadden al eerder gememoreerd – dat lees je in Handelingen 23 – dat hij daar ook zegt dat hij niet alleen een Farizeeër is, maar zelfs een zoon van een Farizeeër. Hij kwam uit die school; zijn vader was dus ook al een Farizeeër. En als Farizeeër was hij juist ook overtuigd van de waarheid van de opstanding. "Omtrent de hoop en de opstanding van de doden word ik geoordeeld." Toen Paulus dat destijds zei, ontstond er die tweespalt in de Joodse Raad. Paulus legt hier zijn oorsprong bloot. Hij zegt: "Dit ben ik, en al die Joden kennen mij, die weten wie ik was."⟨/p>
⟨p>Het is nog sterker; ik wil op een andere tekst wijzen, de laatste voordat we gaan pauzeren, en dat is Filippenzen 3. Want hier zegt Paulus dat hij een Farizeeër was, maar feitelijk zegt hij: "Ik ben een Farizeeër." Nog steeds treedt Paulus hier op als een Jood in dit gezelschap. Maar later lees je in de Filippenzenbrief – een prachtig hoofdstuk – dat hij zegt: "Ook al heb ik reden om ook vertrouwen te hebben in het vlees." Hij zegt dat tegenover mensen in de ecclesia's die vooral de wet promootten en de gelovigen wilden judaïseren, hen onder de wet wilden brengen. Paulus zegt: "Indien iemand anders meent vertrouwen te hebben in het vlees en zich daarop te laten voorstaan – op wie ze zijn en wat ze religieus allemaal gepresteerd hebben – ik nog meer."⟨/p>
⟨p>Hij was besneden op de achtste dag, precies zoals het moest, uit het ras van Israël, van de stam Benjamin. Dit komt uit de vertaling van Menno trouwens: "het ras van Israël, van de stam Benjamin, een Hebreeër uit de Hebreeën, alsjeblieft, en naar de wet een Farizeeër." De meest nauwgezette partij dus. Al die mensen die daar in het buitenland in de ecclesia's probeerden de gelovigen uit de natiën – zoals wij dat zijn, niet-Joods – Joods te maken... Paulus is daar gedurende zijn hele leven tegenaan gelopen, tegen dat soort judaïseerders. Dat is vandaag de dag ook weer erg populair, die bewegingen om mensen onder de wet te brengen en Joodse gebruiken te introduceren. Paulus zegt: "Dat is allemaal vertrouwen op het vlees. Alsof ik dat niet ken! Ik heb het allemaal achter me. Ik was besneden op de achtste dag en naar de wet een Farizeeër. En als het gaat om geestdrift: een vervolger van de uitgeroepen vergadering, van de gemeente."⟨/p>
⟨p>En naar de rechtvaardigheid die in de wet is, onberispelijk. Dus als het ging om zijn wetsbeleving en het onderhouden daarvan, was er niets op hem aan te merken. Als ik deze tekst lees, moet ik altijd denken aan die tekst uit de Catechismus. Ja, dat is een catechismusvraag: "Waaruit kent gij uw ellende?" En dan is het antwoord... nee, weten jullie dat niet? Als ik zo rondkijk, dan zie ik allemaal mensen met een calvinistische achtergrond. Dat is wel een van de eerste zondagen, moet ik zeggen. Want u weet het, de Catechismus is onderverdeeld in ellende, verlossing en dankbaarheid. Precies. "Waaruit kent gij uw ellende?" Het antwoord: "Uit de wet Gods."⟨/p>
⟨p>En dan moet ik denken: als je deze vraag aan Paulus had gesteld, "Waaruit kent gij uw ellende?", dan had hij niet gezegd: "Uit de wet Gods." Nee, hij zegt dat als het erom gaat, naar de wet en al die dingen, hij daar vertrouwen op kon hebben. Hij zegt: naar de rechtvaardigheid die in de wet is, onberispelijk.⟨/p>
⟨p>En dan gaat hij nog verder: "Maar alles wat voor mij winst was, dit heb ik omwille van Christus verbeurd geacht, schade geacht, waardeloos." Hij gaat nog verder – dat heb ik nu niet op die dia staan – hij zegt: "Ik acht het zelfs voor schade en drek." Weet u hoe Paulus trouwens zijn ellende leerde kennen? Niet door de wet hoor. Toen hij in het licht kwam te staan van Christus, toen leerde hij zien hoe waardeloos dit alles is. Dat is het grote verschil. In het licht van Hem leerde hij zien wie hij werkelijk was, met zijn farizeese achtergrond. Dat heeft Paulus gezegd.⟨/p>
⟨p>En dan gaat hij verder over de hoop, maar ik zie dat het inmiddels negen uur is. Dus ik stel voor dat we eerst even gaan pauzeren. Zullen wij weer verder gaan?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3175" title="Speel af vanaf 52:55">▶ 52:55⟨/button> ⟨span>Excursus: Behoren tot de Geselecteerden aan de Voeten van Gamaliël⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik krijg zojuist een hele mooie opmerking die ik graag nog eens goed onderbouwd wil zien, maar Aart vertelde mij zojuist over die uitdrukking van het 'zitten aan de voeten van Gamaliël'. Ik dacht zelf altijd dat dit de betekenis had van simpelweg een leerling van hem zijn. Dat is ook wel zo, maar het gaat blijkbaar veel verder. Het is bekend dat in de tijd van Gamaliël de Oude — de topprofessor en leerling van de nog grotere Hillel — de jongens binnen de kringen van de Farizeeën geselecteerd werden. Op het moment dat zij de beste vragen stelden, werd er een kleine selectie gemaakt waar Paulus bij hoorde. Zij waren degenen die daadwerkelijk aan de voeten van deze hoogleraar mochten zitten.⟨/p>
⟨p>Het geeft dus aan dat het om een specifieke groep gaat, een ereplaats voor leerlingen die geselecteerd werden omdat ze zulke goede vragen konden stellen. Dat is overigens een heel typisch Joods gegeven: dat het niet in de eerste plaats om de antwoorden gaat, maar om het stellen van de juiste vragen. De Heer Jezus is twaalf jaar oud als Hij in de tempel is en ook Hij stelt hele goede vragen. Daar herken je het echte denkwerk aan. Dat geldt trouwens voor schriftonderzoek in het algemeen. Natuurlijk gaat het om het vinden van de antwoorden, maar die vind je door de goede vragen te stellen.⟨/p>
⟨p>Ik wil Aart bedanken voor deze opmerking, want hiermee onderstreept Paulus zijn positie. Ik ga er even vanuit dat dit helemaal juist is; ik bedoel dat overigens niet wantrouwend, want er is ongetwijfeld nog meer over te documenteren, maar het geeft aan dat Paulus niet zomaar een leerling was van de grote professor Gamaliël. We weten uit het boek Handelingen sowieso al dat hij een groot man was die zelfs een beslissende stem had in het Sanhedrin. Hij was één van de absolute autoriteiten binnen het Jodendom. Als Paulus aan zijn voeten zat, dan was hij dus niet zomaar iemand die college bij hem volgde. Nee, het betreft dan een selectie van de allerbesten, de crème de la crème. Dat onderstreept nog meer wat voor een figuur die Paulus is geweest voordat hij geroepen werd.⟨/p>
⟨p>Iemand merkt op of je hem dan nog meer 'aan de voeten van Maria' zet? Maria zat inderdaad aan de voeten van Jezus. Of dat in die zin ook een speciale selectie aanduidde, gaan we allemaal nog eens na. Ik vind het in elk geval een zeer geloofwaardige optie en we zullen dit als ware Bereeërs verder onderzoeken.⟨/p>
⟨p>Paulus had dus gezegd, en ik lees vers 5 nog even: "Zij kenden mij van tevoren, van vroeger, voor zover zij dat willen getuigen, dat naar de meest nauwgezette partij van onze godsdienst ik als Farizeeër leefde."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3392" title="Speel af vanaf 56:32">▶ 56:32⟨/button> ⟨span>De Beloofde Hoop van de Messias en de Godsdienstige Twaalf Stammen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En nu zegt hij: "Om de hoop op de belofte die door God tot de vaderen kwam, sta ik om geoordeeld te worden." Dat wil zeggen: God had beloofd, en die belofte maakt schuld, maar geeft ook hoop. God heeft beloofd aan de vaderen. Wat was die belofte? Uiteraard de Messias. Dat is eigenlijk het hart van de belofte. Paulus geeft hiermee aan dat datgene waar hij nu om geoordeeld wordt, precies dat is waarin hij helemaal in lijn is met het geloof van de vaderen. De gedachte dat hij afscheid zou hebben genomen van wat de vaderen hebben geleerd, of dat hij zich daartegen verzet, of een tempelschender zou zijn geweest – niets van dat alles is waar.⟨/p>
⟨p>Hij vervolgt: "Tot welke hoop onze twaalf stammen in intensiteit, nacht en dag, goddienende hopen te bereiken." Die vermelding van "onze twaalf stammen" vind ik boeiend. Ik weet niet in hoeverre u zich daar weleens mee bezig hebt gehouden, maar ik heb dat heel uitgebreid gedaan. Achteraf denk ik weleens dat het meer is geweest dan lief is, met die verloren tien stammen en de vraag waar die terecht zijn gekomen. Kent u die leer? Ik zie niet iedereen instemmend knikken, maar ik kom uit kringen waar dat een heel geliefd onderwerp was: de verloren tien stammen. U weet, eerst zijn de tien stammen in ballingschap gegaan, later de twee stammen. De twee stammen zijn weer teruggekeerd, maar ook een deel van de tien stammen. Een groot gedeelte van de tien stammen is echter verspreid in de diaspora. Waar zijn ze terechtgekomen? Ik was vroeger erg vertrouwd met de opvatting dat ze via volksverhuizingen vooral in het westen terechtgekomen zijn, met name in Noordwest-Europa en in Engeland. De Angelsaksische volkeren zouden dan een lijn kunnen traceren tot de tien stammen. Dat zou dan ook precies de reden zijn waarom het Evangelie juist daar bij die volkeren in zulke goede aarde is gevallen.⟨/p>
⟨p>Nou, daar kan ik nog wel wat kanttekeningen bij plaatsen. Het kan trouwens best zo zijn, want het is een historisch gegeven dat een groot gedeelte van de tien stammen inderdaad nooit teruggekeerd is en zich vermengd heeft. Dan kun je de vraag stellen waar ze zijn terechtgekomen, maar ik zal u dit vertellen: de conclusie die ik nu getrokken heb, is dat je daar via de Bijbel niets zinnigs over kunt zeggen. Je moet dan al bij allerlei volksverhalen en dat soort bronnen je oor te luisteren leggen, maar de Schrift spreekt er domweg niet over. Dus ligt het allemaal op het terrein van de speculatie. Ongelooflijk boeiend, dat zal ik niet ontkennen, maar meer dan dat is het ook niet.⟨/p>
⟨p>Waarom zeg ik dat nu? Omdat Paulus blijkbaar niet zoiets kende als de verloren tien stammen in die speculatieve zin. Dat er velen verloren gegaan zijn onder die tien stammen en dat ze kwijtgeraakt zijn, wellicht via volksverhuizingen hier terechtgekomen zijn, dat zou kunnen, maar het speelt geen rol. Hoe kende Paulus de twaalf stammen? Waaraan zijn ze te herkennen? Dat zegt Paulus hier namelijk. Hij spreekt sowieso niet over een onderscheid tussen de twee en de tien; hij spreekt gewoon over "onze twaalf stammen". Hij zegt dat hij ze herkende aan hun godsdienst en hun verwachting. Want hij zegt: "Tot welke onze twaalf stammen in intensiteit, nacht en dag, goddienende hopen te bereiken." Met andere woorden: zij hebben de hoop van de belofte en intensief dienen ze God. Dat is waar die twaalf stammen aan te herkennen zijn.⟨/p>
⟨p>Jacobus schrijft ook een brief aan de twaalf stammen in de diaspora, in de verstrooiing. Hij begint in Jacobus 2 vers 1 met: "Indien er nu iemand in uw synagoge komt..." In uw vertaling staat waarschijnlijk "vergadering", maar het is gewoon het woordje ⟨em>synagoge⟨/em>. Het woord komt geloof ik een keer of honderd voor in het Nieuwe Testament en vrijwel altijd wordt het vertaald met "synagoge", behalve in Jacobus 2 vers 1; dan hebben ze het vertaald met "vergadering". Waarom? Daar zit natuurlijk theologie achter, maar het is gewoon het woordje ⟨em>synagoge⟨/em>. Die twaalf stammen hadden hun vergadering gewoon in de synagoge. Ze dienden God, ook al waren ze wellicht niet overal van op de hoogte. Net zoals Paulus ooit vóór zijn roeping dienden zij God, en dat deden ze met een enorme intensiteit. Vergis u niet: zoals Paulus er ook in zijn brieven over spreekt, getuigt hij van hen dat ze ijver voor God hebben. Zeloten, zeg ik maar, zonder verstand. Dat wil zeggen: zonder inzicht, zonder te weten waar het werkelijk over gaat. Maar die ijver hebben ze. Ik moet zeggen dat zie je trouwens heel veel in religie: noem het fanatisme, maar ook de enorme geestdrift en de intensiteit waarmee ze inderdaad hun God dienen en daar altijd mee bezig zijn.⟨/p>
⟨p>Paulus geeft hen ook die credits: "nacht en dag". Het is wel boeiend dat hij dat zo noemt, want dat is ook typisch de Joodse manier van rekenen van een etmaal. De dag eindigt als de zon ondergaat en dan begint feitelijk niet zozeer een nieuwe nacht, maar wel een nieuw etmaal. Zo wordt er gerekend. Wij hebben de neiging om een etmaal een "dag" te noemen, maar men kende destijds geen dag van 24 uur. Er gaan twaalf uur in de dag. Gaan er geen twaalf uur in de dag? Als de zon opkomt, begint de dag. God noemde het licht "dag" en de duisternis "nacht". Dus de dag begint als de zon opkomt en die eindigt als de zon ondergaat. Dat is de dag, gemiddeld twaalf uur. Maar dan is vervolgens de vraag: bij welke datum hoort dan de nacht? Nou, bij de volgende dag. Dat is het idee, vandaar "nacht en dag". Wij zouden het omkeren, maar zij zeggen: nacht en dag goddienende.⟨/p>
⟨p>Hier wordt een woord gebruikt dat echt te maken heeft met de dienst aan God: ⟨em>latreia⟨/em>. Omtrent deze hoop, namelijk de hoop op de belofte met als middelpunt de Messias – en dan zeggen we: de opgewekte Messias, de uit de doden opgestane Messias Christus – zegt hij: "Omtrent deze hoop word ik onder Joden aangeklaagd, o koning." Dus die hoop die al die twaalf stammen hebben, dat is precies de hoop waarvoor ik nu word aangeklaagd en waarom ik nu gevangen zit. Daarom: omdat ik geloof dat die belofte inmiddels vervuld is.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3916" title="Speel af vanaf 01:05:16">▶ 01:05:16⟨/button> ⟨span>De Opstanding van Doden als een Logisch Godswonder⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan volgt de vraag: waarom wordt het bij u onmogelijk geoordeeld indien God doden opwekt? Dat is een retorische vraag en tevens de opstap naar het vervolg van zijn relaas. Want hoezo achten jullie het onmogelijk dat God doden levend maakt? Ik bedoel, in heel de natuur zien we toch dat leven ontstaat uit materie? Wat is dat anders dan God die leven voortbrengt? Hij is de levende God, juist omdat Hij triomfeert over de dood. Daarom is Hij de levende God.⟨/p>
⟨p>Paulus zegt: "Ik ben daar een getuige van; van die opgestane Messias." De Messias is gekomen precies zoals voorzegd en Hij is uit de doden opgewekt. In het vervolg van zijn betoog gaat hij daar nog wat uitgebreider op in – daar komen we vanavond niet meer over te spreken – maar hij zegt dat het gaat om de hoop die ik heb, en die hoop wordt belichaamd in Hem die uit de doden is opgewekt. Dat zou u niet moeten verbazen, want we hebben een levende God. Dat is wat hij zegt.⟨/p>
⟨p>Sowieso, zou voor God iets te wonderlijk zijn? Ik heb ooit eens een boekje in handen gekregen – ik weet het nog heel goed – en voor mij was dat ineens zo logisch. Het was trouwens een boekje van het Wachttorengenootschap, maar dit was wel heel mooi verwoord. Ik zag een plaatje van een enorm uitvergrote zaadcel die bij een eicel komt, en daar stond de tekst onder: "Het complete godswonder: hoe leven tot stand komt. Zou Hij die dit bewerkt, niet in staat zijn om de doden levend te maken?"⟨/p>
⟨p>Het is eigenlijk bizar om te zeggen dat het ene wel kan, maar het andere niet. Dat is precies waar ik het zojuist over had; dat sloeg bij mij echt in. Ja, dat is zo. Hoezo, waarom zou dat onmogelijk zijn? Ik zag van de week via Facebook nog een filmpje voorbij komen, een kort fragment over hoe de vrucht in de moederschoot zich ontwikkelt, vanaf de verwekking tot aan de geboorte. Het is dat je dit dagelijks meemaakt – er worden immers dagelijks kinderen geboren – maar anders zou je zeggen: "Dat kan niet, dat kan helemaal niet." Maar je ziet het gebeuren en het is één groot wonder. Hoe zei Ben Gurion dat ook alweer? "Ik geloof in wonderen, want ik ben een realist." Met deze retorische vraag begint Paulus dan zijn eigenlijke verhaal over hoe het allemaal zo gekomen is.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4126" title="Speel af vanaf 01:08:46">▶ 01:08:46⟨/button> ⟨span>De Theologische en Profetische Betekenis van de Naam Nazarener (netzer)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dat hij nu hier staat. Hij zegt inderdaad: "Ik meende voor mezelf tegen de naam van Jezus de Nazarener veel tegenmaatregelen te moeten nemen." De Nazarener—Hij wordt diverse keren zo genoemd in het boek Handelingen. En de sekte, de groepering die in Hem geloofde, heette de Nazareners; de sekte van de Nazareners. In het Hebreeuws noemen de Joden de christenen nu nog steeds de Nazarim. Dat betekent gewoon: de Nazarener. Ik wil daar even iets over vertellen, want dat is heel erg onbekend. Ik wil het kort aanstippen.⟨/p>
⟨p>Het punt is namelijk dat Nazareth een profetisch geladen naam is. Je leest in Matthäus 2 vers 23—ik lees het even voor uit de geschriftenvertaling: "En hij,"—dan gaat het over Jozef, de man van Maria—"die komt daar en hij woont in een stad genaamd Nazareth." Dat was nadat hij uit Egypte weer terug was gekeerd. Hij ging niet naar de Bethlehemse feesten, maar hij ging naar Nazareth, weer terug naar waar hij al eerder woonde. Hij woont in een stad genaamd Nazareth, opdat vervuld zou worden wat door de profeten uitgesproken werd: dat Hij een Nazarener genoemd zal worden. Dat is nou opmerkelijk, want als je dat zo terug wilt vinden in het Oude Testament, probeer het maar eens te lezen. Er zijn mensen die hebben gezegd: "Niet dat het geschreven is, maar het is uitgesproken door de profeten." Dat het een mondelinge overlevering of traditie was, maar dan toch door de profeten. Maar ik zal u vertellen: er is wel degelijk een aanwijzing in de woorden van de profeten, en dat is Jesaja 11.⟨/p>
⟨p>Ik zal het u laten zien. Er staat in Jesaja 11—dat is een bekende tekst trouwens: "Er zal een rijsje voortkomen uit de tronk van Isaïe en een scheut uit zijn wortelen zal vrucht dragen." De stamvader van het huis van David, de vader van David, was Isaïe. Er staat dat er een rijsje zal voortkomen uit de tronk van Isaïe. De tronk is een afgehouwen boom. Het is een stamboom, zo moet je het eigenlijk zien; een hele dynastie die zijn oorsprong vindt in Isaïe, de stamvader. Maar die stamboom, die dynastie, is afgehouwen. En zo is het inderdaad gegaan, want na de ballingschap is er nooit meer een zoon van David koning geweest. Vanaf David zijn er twintig koningen geweest uit het huis van David die achtereenvolgens hebben geregeerd, maar na de ballingschap nooit meer een zoon van David. Dus dat koningshuis is gewoon over en uit; het is een afgehouwen tronk.⟨/p>
⟨p>Jesaja voorzegt echter dat er uit die afgehouwen tronk van Isaïe een rijsje zal voortkomen: "Een scheut uit zijn wortelen zal vrucht dragen." En dan gaat het verder en wordt er in dat hoofdstuk een schitterende beschrijving gegeven van het Messiaans Rijk. Oftewel, het gaat hier over de Messias. Die Messias zou komen in een tijd waarin het eigenlijk hopeloos gesteld is met het koningshuis van David. In het boek Handelingen lees je ook—en dat staat ook in de profeten—over de vervallen hut van David. Dat wil zeggen dat er niks meer van over is; een bouwval. Kortom, die zaak was afgesneden, om het zo te zeggen. Een afgehouwen tronk.⟨/p>
⟨p>Nu staat hier in het Hebreeuws het woord netzer. "Er zal een netzer uit zijn wortelen vrucht dragen." En daar is de naam Nazareth aan ontleend. Nazareth was ook in de dagen van de Heer Jezus een piepklein plaatsje, eigenlijk een kleine nederzetting in het Galilea der natiën in het noorden van Israël, buiten het gebied van Judea. Wat was er dan aan de hand met dat Nazareth? Er zijn opgravingen gedaan; in de dagen van de Heer Jezus is het echt maar een hele kleine nederzetting geweest van pakweg vijftig huizen, meer niet. Het was dus echt niet van betekenis. Maar waarom heette die stad nou de 'stad van de scheut'? Want dat is Nazareth; daar zit het woordje netzer in, ontleend aan Jesaja 11. Het is de stad, de plaats van de scheut, de netzer. Het is dus eigenlijk een verwijzing naar de Messias.⟨/p>
⟨p>Waarom? Dat is het verhaal: Nazareth werd bewoond door nakomelingen uit het huis van David. Zoals ik zojuist al zei, was er van dat huis van David helemaal niks meer over, maar er waren uiteraard nog wel troonpretendenten; allemaal afstammelingen uit het huis van David. Zij zijn gevlucht buiten het gebied van Herodes, die in Judea regeerde. Hij was vuurbang voor een koning van de Joden; dat was de reden waarom hij in Bethlehem de hele boel uitmoordde. Om een veilig onderkomen te vinden, hebben die nakomelingen van David—dus allemaal uit het koningshuis van David—zich gevestigd buiten het gebied van Herodes. Ze hebben daar een plaatsje gesticht dat in het hele Oude Testament verder ook niet voorkomt; de naam Nazareth kom je daar niet tegen. Het was een kleine nederzetting en het heette Nazareth: de stad van de scheut.⟨/p>
⟨p>Zowel Jozef als Maria kwamen uit het huis van David. Het was een piepkleine nederzetting, maar beide konden hun stamboom terugvoeren tot David—je leest dat in Matthäus en Lukas. Ze kwamen via een verschillende lijn, maar allebei kwamen ze uit het huis van David. En dat is het bijzondere aan dat stadje Nazareth: het is de stad van de scheut. Het herinnert nog aan de afgehouwen tronk, aan de voorbije dynastie van het huis van David, maar het geeft ook aan dat daar het nieuwe leven vandaan komt: "Een scheut uit zijn wortelen zal vrucht dragen."⟨/p>
⟨p>Dat maakt het heel bijzonder als er in Matthäus 2 ook staat dat hij zich daar ging vestigen. Je zou zeggen dat dit helemaal geen profetische betekenis heeft, omdat de stad Nazareth in het hele Oude Testament niet voorkomt. Maar vergis je niet: het is de stad van de scheut, en dat herinnert aan Jesaja. De profeten hebben daarvan gesproken en Hij zou een Nazarener heten. Het heeft dus hoe dan ook profetische betekenis dat de Heer Jezus uit Nazareth komt. Dat is wat ik wil zeggen. Het staat hier gewoon.⟨/p>
⟨p>Het is aan de andere kant ook heel erg miskend. De vraag is trouwens hoe Nathanaël dat bedoelde. Je leest bijvoorbeeld over Bartimeüs—ik meen dat hij het is—die de Heer ook aanspreekt als Nazarener. Hoe zegt hij dat dan? Ik zou het even moeten opzoeken; ik weet het even niet te herhalen. Maar een goede tip voor bijbelstudie: kijk eens een keer in een concordantie bij de trefwoorden waar Nazareth en vooral Nazarener genoemd worden. Dat heeft veel meer betekenis dan dat je zomaar zou zeggen: "Zo’n stadje daar in Noord-Israël, daar kwam de Heer Jezus vandaan, verder niks bijzonders." Jawel, echt wel. Dat is in overeenstemming met de profeten. Daar wilde ik graag eens even op wijzen. Paulus had dus gezegd: "Ik had me voorgenomen..." Hoe zei hij dat nou?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4735" title="Speel af vanaf 01:18:55">▶ 01:18:55⟨/button> ⟨span>Religieus Fanatisme en de Genadeloze Vervolging van de Heiligen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik meende inderdaad voor mezelf dat ik tegen de naam van Jezus de Nazarener veel tegenmaatregelen moest nemen. Dat is wat ik ook deed. In Jeruzalem, de stad waar hij was grootgebracht en waar hij aan de voeten van Gamaliël zat. Hij zegt: "En vele ook van de heiligen sloot ik in cellen op." Hij noemt ze nu de heiligen. Dat is uiteraard de benaming die hij ze nu geeft, want toen hij ze opsloot, waren het voor hem geen heiligen. De heiligen, dat wil zeggen: de apartelingen. Dat is wat het woord eigenlijk betekent; mensen die apart gezet zijn. Paulus zegt in dit relaas eigenlijk: "Ik werd de leider, de voorman van die beweging die de sekte van de Nazarener de kop wilde indrukken en gewoon helemaal van de kaart wilde vegen."⟨/p>
⟨p>Hij is daar buitengewoon actief in geweest. Hij was niet alleen actief, hij was de voorman. Dat verklaart ook waarom hij later zegt dat hij de eerste van de zondaars is geweest. Dat is geen overdrijving geweest. Er was niemand op de hele aarde die zo'n verklaard tegenstander was — en dat ook demonstreerde in zijn leven — tegenstander van Jezus, de man van Nazareth, als Saulus van Tarsus. Niemand. Daarom zeg ik: hij was de eerste van de zondaars. Er was niemand die zo'n vervolger was, en dat is wat hij in deze verzen in dit verhaal aan koning Agrippa vertelt. Hij zegt: "Velen van de heiligen sloot ik in cellen op en bij de hogepriesters ontving ik volmacht." U weet, ze volgden elkaar op. Dat geeft dus aan hoe hoog hij kwam en in welke kringen hij zich bewoog, maar de formulering suggereert ook dat Paulus zelf het initiatief nam. Hij zegt: "Ik ontving volmacht." Hij kreeg gewoon de credits, de papieren om dat ook te kunnen doen. Hij sloot mensen op. Paulus deed dat, hij wilde het ook doen en hij kreeg daarvoor volmacht. Want ja, dat kon je niet zomaar doen. Je kunt natuurlijk niet zomaar mensen opsluiten; dan moet je wel mensen van gezag achter je hebben die je daarvoor de papieren, de legitimiteit verlenen.⟨/p>
⟨p>"Ook droeg ik mijn stemsteentje bij om hen uit de weg te ruimen." Ja, dit is een stemsteentje. "Ook droeg ik mijn steentje bij," zo kunnen wij dat in het Nederlands ook zeggen, maar dat geeft net even een verkeerde indruk. Ik weet niet waar u aan denkt als u zegt dat u ergens uw steentje aan heeft bijgedragen. Ik denk dan vooral aan het beeld van een bouwwerk. Er wordt iets opgebouwd en we hebben allemaal een steentje opgestapeld. Maar dat is niet het idee. Je zou in dit geval ook nog kunnen denken dat Paulus een steentje heeft bijgedragen om die beweging kapot te maken door letterlijk de steniging van Stefanus, en dat hij daar zijn steentje aan heeft bijgedragen, maar ook dat is het idee niet. Het woord dat hier gebruikt wordt is een kiezelsteentje en dat gaat terug op de gewoonte om, als er vonnissen uitgesproken moesten worden, degene die dat moest doen dat kenbaar maakte door een steentje neer te leggen. Dat was dan zwart of wit. Een zwart steentje betekende veroordeling — daar is niet zoveel fantasie voor nodig waarom dat is — en wit betekende vrijspraak.⟨/p>
⟨p>Paulus zegt: "Ik heb in die procedures mijn stem uitgebracht." Dat geeft dus ook weer aan dat Paulus actief was in het Sanhedrin. Dat weten we ook omdat Paulus, toen het Sanhedrin Stefanus stenigde, dat ondersteunde en op de jassen paste. Dat was de eerste keer dat we zijn naam per slot van rekening ook tegenkwamen, bij de steniging van Stefanus. Ook daar heeft hij dus letterlijk zijn stemsteentje aan bijgedragen; hij was daar een voorstander van. Als er mensen uit de weg geruimd moesten worden... we weten eigenlijk alleen maar van Stefanus die daadwerkelijk om die reden ook gedood is, maar Paulus zegt: "Toentertijd heb ik mijn stemsteentje daartoe bijgedragen om hen om te brengen, om hen uit de weg te ruimen."⟨/p>
⟨p>"En in alle synagogen strafte ik hen dikwijls. Ik dwong hen te lasteren." Let trouwens ook op die woorden "dikwijls" en "velen". Dat geeft aan dat dit niet zomaar een paar keer gebeurd is; hij is daar buitengewoon actief in geweest en veelvuldig heeft hij dat gedaan. "Ik strafte hen dikwijls en ik dwong hen te lasteren." Of het hem lukte weet ik niet, maar in ieder geval probeerde hij ze de naam van Jezus te laten lasteren. We hebben hier dus echt te doen met een fanaat, een godsdienstige fanaat. Trouwens, nergens is fanatisme groter dan wanneer het een godsdienstig karakter heeft. Dat hoef ik niet uit te leggen. Nee, als fanatisme een religieuze lading krijgt, kent dat geen grenzen. Paulus zei: "Ik dwong hen te lasteren." Dus Paulus was niet alleen een erudiet man, maar hij zegt het ook: "Ik heb het verder gebracht dan vele van mijn tijdgenoten in het jodendom." Maar dat was niet alleen vanwege zijn kennis van zaken, maar ook vanwege zijn ijver: "Naar mijn ijver was ik een vervolger van de gemeente." Dé vervolger. Want er staat nog bij: "Ik dwong hen te lasteren en bovenmate razend op hen." In de NBG-vertaling staat: "in toomloze woede". Dus als ik zeg: "hij moest er niks van hebben," dan is dat nog veel te zwak uitgedrukt. "Bovenmate razend op hen vervolgde ik hen ook tot in de buitenlandse steden." Bedoeld is dan: tot in het buitenland aan toe. Het feit dat hier meervoud gesproken wordt, geeft aan dat Damascus niet alleen op zijn programma stond. Damascus was trouwens ook een stad waar het Sanhedrin in Jeruzalem nog zeggenschap over had, vandaar ook dat hij eerst naar Damascus ging. Door zulke dingen te vertellen leer je de Saulus van Tarsus toch wel aardig kennen en wat voor figuur hij is geweest. En dan zegt hij:⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5212" title="Speel af vanaf 01:26:52">▶ 01:26:52⟨/button> ⟨span>Met Volmacht en Vergunning van de Hogepriesters Naar Damaskus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In die omstandigheden ging ik naar Damaskus, in die context. Dit is trouwens de derde keer in het boek Handelingen dat dit verhaal van Paulus’ roeping verteld wordt. Hij gaat dat nu vertellen, maar het is eigenlijk al de derde keer, want de eerste keer is het verslag zelf van Lucas in Handelingen 9. De tweede keer — daar hebben we het al een paar keer over gehad — is in Handelingen 22, als hij daar bij het tempelplein is en die hele massa Joden daar verzameld is. En nu dan de derde keer hier bij Agrippa. Het geeft trouwens wel aan dat de ommekeer en de roeping van Paulus in het boek Handelingen buitengewoon belangwekkend is.⟨/p>
⟨p>In die omstandigheden ging ik naar Damaskus, met volmacht en vergunning van de hogepriesters. Met volmacht, met autoriteit. Het woord wat hier gebruikt wordt, geeft aan dat hij vergunning kreeg. Dat wijst er ook weer op dat Paulus zelf de initiatiefnemer was; een vergunning moet je immers aanvragen. Paulus was de leider van die verzetsbeweging die de beweging van de Nazareners echt compleet kapot wilde maken. Hij zegt: "Ik heb de gemeente Gods verwoest." Dat is geen overdrijving; nee, hij hééft de gemeente Gods verwoest. Dat deed hij in het land, en toen hij daar eenmaal zijn taak aardig gedaan had — er was trouwens ook een enorme vervolging uitgebroken in Jeruzalem — lees je uiteindelijk dat hij naar Damaskus gaat. Hij wilde kennelijk nog meer steden aandoen, maar hij ging naar Damaskus. In die omstandigheden, in die tomeloze woede, is hij daar naartoe gegaan. Hij had daarvoor de autoriteit, maar hij had ook de vergunning van de hogepriesters. Dat geeft dus aan dat hij degene is geweest die zelf het initiatief heeft genomen. Hij had de autoriteit nodig, de papieren van de hogepriesters, en die heeft hij gekregen. Deze formulering geeft weer aan dat Saulus zelf het initiatief tot dit alles heeft genomen.⟨/p>
⟨p>Nou, en dan stopt hij eigenlijk bij het hoofdpunt. Dat schijn je trouwens altijd te moeten doen, hè? "Maar midden op de dag nam ik onderweg waar, o koning, van de hemel, boven de schittering van de zon, een licht dat mij en hen die samen met mij gingen, omstraalde." Ik stel voor dat we dat mooi parkeren voor de volgende keer. God verandert mensen. God verandert mensen, ja met recht. Wat doet Hij? Het geeft duidelijk aan dat Paulus dit niet zocht. Ik bedoel, hij was de meest verklaarde tegenstander die de gemeente Gods vervolgde, zo’n hater van de naam van Jezus. Hij werd geroepen in het buitenland en juist deze Jood tot op het bot wordt de apostel van de natiën. Hij wordt uiteindelijk gevangengenomen in Jeruzalem, waar ze niets meer moesten hebben van de naam van Paulus. God verandert mensen; wat kan er al niet gebeuren? Nu is Paulus daar in Caesarea aan de kust en nu mag hij zijn verhaal doen. Bijzonder allemaal als je je dat zo realiseert.⟨/p>
⟨p>Zullen we het hierbij laten, beste mensen? Ik zie dat het tien voor tien is en dan gaan we de volgende keer verder bij Handelingen 26 vers 13. Dat is ook mooi. Niet alleen omdat het dertien is, maar omdat het de helft is van 26. En ook omdat het 13 is, trouwens, want 13 is het getal van de omkeer, dat weet u toch? Na 12, wat een volheid is, krijg je 13. Maar laten we nu niet allerlei verhaaltjes vastkoppelen aan zulke versnummers, want dat heeft verder geen betekenis. Zullen we met elkaar eindigen?⟨/p>