⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik en de Profetische Lijn van Jeruzalem Naar Rome⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan gaan we vanavond, op deze tweede november, Allerzielen, een Bijbelstudie houden over een onderwerp dat daar niets mee te maken heeft. Ik zou tenminste niet direct weten wat een bruggetje is tussen Handelingen 25 en de dag die vandaag gevierd wordt in de Rooms-Katholieke Kerk. Wij zijn daar ook uit vertrokken, dus wat hebben we daar eigenlijk nog mee te maken? Goed, de 39e studie, en we gaan inderdaad beginnen vanavond met Handelingen 25 vers 1. Maar het lijkt me goed om eerst nog even terug te blikken op de voorgaande hoofdstukken. Wat is er ook alweer gepasseerd? En wat is de aanleiding van het hoofdstuk dat we nu onder ogen krijgen?⟨/p> ⟨p>Laten we bij Handelingen 21 beginnen. Dat was het moment dat Paulus een bezoek bracht aan Jeruzalem tijdens het Pinksterfeest. Hij bracht een grote gift mee die hij met veel moeite had verzameld. Hij reisde met een hele delegatie, waarover we lezen in zijn brieven, maar ook in het boek Handelingen. Hij draagt die gift daar over, hoewel er in het boek Handelingen nauwelijks toespelingen op worden gemaakt; wel iets, maar niet echt veel. Afijn, hij bezoekt Jeruzalem met lood in zijn schoenen, want hij wist wat hem te wachten stond. Het was hem vele malen aangezegd en hij was ervoor gewaarschuwd, maar eigenwijs als hij was – tenminste, zo werd het door anderen opgevat – is hij toch gegaan. Hij wist dat hij daar gevangengenomen zou worden. En wat hij vreesde en wist dat zou gebeuren, dat gebeurde ook daadwerkelijk. Hij werd gevangengenomen op gronden die overigens helemaal niet waar waren. Dat echoot nog hoofdstukken lang door. De eerste aanklacht was immers dat hij een heiden, een niet-Jood, een Griek, had binnengebracht in de gewijde plaats: de tempel.⟨/p> ⟨p>Vervolgens komen we in Handelingen 22. Daar lees je dat Paulus de gelegenheid krijgt van de Romeinse hoofdman, de hoofdman over duizend, om zich vanaf de trappen te verdedigen tegenover zijn Hebreeuwse volksgenoten. Hij spreekt hen toe in het Hebreeuws en houdt daar in feite zijn laatste publieke toespraak in Jeruzalem. Hij verdedigt zich, totdat hij vertelt over het feit dat hij in Jeruzalem niet geloofd werd en dat hij om die reden door zijn Heer, zijn hemelse Zender, was gezonden naar de natiën. Zodra hij dat vertelt, barst het publiek, dat tot dusver rustig was gebleven, uit in toorn. Hij is zijn leven niet meer zeker; ze proberen hem daadwerkelijk te lynchen. Dat was al eerder het geval geweest, maar nu was hij inderdaad al in veiligheid gebracht. Er ontstaat een enorme oproer en het is de Romeinse hoofdman die hem alsnog terzijde stelt en hem ondervraagt. Bij die ondervraging blijkt iets dat niet alleen historisch, maar ook qua betekenis een belangrijk gegeven is: Paulus maakt bekend dat hij een Romeins burger is. Hij is burger van de stad Rome met alle voorrechten die daarbij horen. Dat is erg belangrijk voor zijn verdere behandeling, want het betekent een grote status.⟨/p> ⟨p>Dan komen we in Handelingen 23. Daar krijgt hij de volgende dag opnieuw de gelegenheid om het Sanhedrin, de Joodse Raad, toe te spreken. De Romeinse hoofdman is er ook bij. Paulus vertelt waarom hij feitelijk ter discussie staat, maar er ontstaat al snel een enorme twist in de Joodse Raad zelf tussen de Sadduceeën en de Fariseeën. Paulus moest opnieuw in veiligheid gebracht worden, omdat het dreigde te escaleren. Hij wordt weer weggehaald door de Romeinen. Vervolgens wordt er in het geheim een complot, een samenzwering, tegen hem georganiseerd. Men wilde hem doden wanneer hij opnieuw op weg zou gaan naar de Joodse Raad. Paulus komt dit via zijn neefje te weten, waardoor het complot niet doorgaat. Diezelfde nacht nog wordt hij met een groot Romeins escorte van honderden soldaten en paarden geëvacueerd naar Caesarea, de kustplaats en de residentie van de stadhouder. Daar bevond zich ook het paleis van Herodes. Het was na Jeruzalem de grootste stad van Israël, vergis je niet. Hij wordt daar dus in het geheim naartoe geëvacueerd en feitelijk beschermd door de Romeinen.⟨/p> ⟨p>Het is een bizarre situatie als je erover doordenkt. Een Jood – sterker nog, iemand waarvan hij zelf zegt: "Ik ben een Hebraïer uit de Hebraïers" en die het in het Jodendom verder had gebracht dan velen van zijn tijdgenoten, zoals hij zegt in Galaten 1 – uitgerekend deze man wordt nu op de hielen gezeten door zijn eigen volksgenoten in Jeruzalem. Hij is zijn leven niet zeker en moet als Romein beschermd worden door het Romeinse leger. Het is echter cruciaal om dit goed in ogenschouw te nemen, want het heeft allemaal een plek in het relaas van Lucas. Hij beschrijft niet alleen hoe het ging in de eerste tientallen jaren na de hemelvaart van de Heer Jezus; het gaat erom hoe het Evangelie aan Israël werd gezonden, maar ook werd verworpen, en hoe het door die afwijzing bij de natiën terechtkomt. Of, om het heel grof te zeggen: hoe het Evangelie van Jeruzalem uiteindelijk naar Rome gaat. Begin en einde. Als je een rechte lijn trekt tussen die twee locaties, dan heb je niet alleen historisch, maar ook geestelijk en profetisch de lijn van het boek Handelingen te pakken.⟨/p> ⟨p>In Handelingen 23 zien we dat hij in Caesarea wordt ondergebracht en daar bivakkeert Paulus twee jaar in gevangenschap. Hij komt daar voor stadhouder Felix te staan, wat we de vorige keer hebben besproken. Dat is een gedeelte dat je helaas niet meer kunt nabeluisteren door een technisch mankementje. Overigens staat de PowerPoint wel op internet, wat een aardige samenvatting is van wat we die avond hebben besproken. Meer kan ik er niet van maken. Er is geopperd om het thuis nog eens opnieuw in te spreken, maar dat werkt bij mij niet. Ik moet jullie zien. Het moet echt live; ik ben een slecht acteur en kan het niet spelen.⟨/p> ⟨p>Paulus komt dus voor stadhouder Felix te staan. Dat is een heel proces, maar Felix zit ermee in zijn maag en verdaagt de zaak. Waarom zat hij ermee in zijn maag? Omdat hij overtuigd was van Paulus' onschuld, maar het tegenover de Joden niet kon maken om hem vrij te laten. Daarom liet hij de zaken op zijn beloop, hoewel Felix in het geheim wel degelijk bijzonder geïnteresseerd was in wat Paulus te melden had. Hij testte hem ook nog uit of hij geen steekpenningen wilde geven, maar dat deed Paulus niet. Paulus is een man die rechttoe rechtaan zuiver staat en gewoon vertelt waartoe hij gezonden is.⟨/p> ⟨p>En vlak voordat ik het huis verliet, hadden onze jongens een nummer opstaan en dat waren ongeveer de laatste woorden waarmee ik het huis verliet. Daarin kwam de strofe voor: 'practice what you preach'. Nou, dat is wat Paulus echt deed. Hij praktiseerde, hij deed, hij leefde dat wat hij ook daadwerkelijk uitdroeg.⟨/p> ⟨p>Het proces werd verdaagd en na een periode van twee jaar wordt Felix, de stadhouder, opgevolgd door stadhouder Festus. Daarmee hebben we in een paar minuten deze hoofdstukken samengevat.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="646" title="Speel af vanaf 10:46">▶ 10:46⟨/button> ⟨span>Festus Volgt Felix op en Bezoekt Jeruzalem⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En nu komen we aan in Handelingen 25 vers 1. Paulus is nog steeds daar in Caesarea aan de kust en in gevangenschap. Nu komt er een andere stadhouder, en dat betekent dus ook dat de hele kwestie van Paulus, de zaak-Paulus, overgedragen wordt aan de volgende stadhouder, namelijk Festus. Over zijn identiteit heb ik de vorige keer geloof ik ook al wat verteld, dus dat laat ik dan even hierbij.⟨/p> ⟨p>We pakken de draad op bij vers 1 van hoofdstuk 25. Het is niet de vertaling-Heijman, moet ik u erbij zeggen; daarvoor moet u weer op internet wezen. Je kunt het allemaal uitprinten en ik kan u erg aanbevelen om het mee te lezen via het internet of via een mobiele telefoon bijvoorbeeld. Maar ik moet erbij zeggen: het lijkt er wel erg veel op, dus deze vertaling die u hiervoor ziet lijkt me toch wel een aanbeveling.⟨/p> ⟨p>Goed, Festus dan. Hij was al in het voorgaande vers geïntroduceerd, want wat stond daar ook alweer in het laatste vers van hoofdstuk 24? Ik lees nu even voor uit de NBG-vertaling: "Maar toen de termijn van twee jaar voorbij was, kreeg Felix tot opvolger Porcius Festus. En daar Felix de Joden een gunst wilde bewijzen, liet hij Paulus in gevangenschap achter." Dat is een heel belangrijk punt, want feitelijk krijg je nu in het komende hoofdstuk, hoofdstuk 25, een herhaling van wat we in hoofdstuk 24 ook zien. Die Festus is een ander figuur, maar je ziet inderdaad een herhaling van zetten die we ook in hoofdstuk 24 al tegenkwamen.⟨/p> ⟨p>Wat vooral benadrukt wordt, of in ieder geval wat de rode draad is in deze hoofdstukken, is dat Paulus onschuldig gevangen zit. Dat zal nu ook in hoofdstuk 25 blijken. Terwijl de Romeinen overtuigd zijn van zijn onschuld, wordt hij niettemin gevangen gehouden. En waarom? Puur om de Joodse oppositie ter wille te zijn. Paulus is dus een gevangene, hij zegt het ook, voor de natiën, maar hij is een gevangene vanwege Israël. Door hun val, door hun afwijzing, door hun misstap is het heil naar de natiën gegaan. Nou, dat is dus echt heel karakteristiek.⟨/p> ⟨p>Afijn, Festus dan maakte zijn opstap of zijn installatie, zoals dat officieel dan heet, of zijn intrede in de provincie en hij ging na drie dagen meteen naar de hoofdstad, de religieuze hoofdstad van het gebied waarover hij dus procurator was. Hij ging drie dagen later opwaarts, want het is inderdaad zo dat als je vanaf Caesarea gaat naar Jeruzalem, dat een opwaartse beweging is. Dat ligt aanzienlijk hoger, dus hij ging opwaarts. Ik heb er al wel vaker op gewezen dat dit in de NBG-vertaling nooit echt goed uit de verf komt. Er staat gewoon in de NBG-vertaling, en als ik me niet vergis ook in de Statenvertaling, dat hij van Caesarea naar Jeruzalem ging. Maar dan vergeet je eventjes dat daar een tocht de bergen in is, opwaarts. Ah, hij ging op naar Jeruzalem. Helemaal goed, dan neem ik de beschuldiging meteen weer in, sorry.⟨/p> ⟨p>Maar in ieder geval is dat van belang. Informatie die in de interlineair naar voren komt, zou in de vertaling ook meegenomen moeten worden: hij ging na drie dagen opwaarts van Caesarea naar Jeruzalem. Op een modern kaartje van het huidige Israël heb je hier Jeruzalem en hier Caesarea liggen. Haifa, Tel Aviv, Netanya; u kent de plaatsen wel. Dat waren trouwens de plaatsen die in die dagen aan de kust helemaal nog niet bestonden. Akko wel, maar dat bestaat tegenwoordig eigenlijk nauwelijks meer, anders dan als een stuk ruïne. En Caesarea, ik weet niet of u er weleens bent geweest? Het is een mooie, enorme plek. Ik herinner me zelf nog heel erg goed een geweldig groot theater, zo'n amfitheater heet dat toch? Afijn, deze Festus ging van Caesarea naar Jeruzalem. Als rechte lijn is het 90 kilometer hemelsbreed, dus zo zal het een kilometer of 100 geweest zijn om die reis te ondernemen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="990" title="Speel af vanaf 16:30">▶ 16:30⟨/button> ⟨span>De Religieuze Oppositie Beraamt een Hinderlaag⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De hogepriester nu – inmiddels was er trouwens een andere. Dat blijkt niet direct uit het boek Handelingen, maar dat weten we dan weer uit buitenbijbelse bronnen. Het is opmerkelijk dat we vanuit historisch oogpunt heel wat informatie hebben over de situatie in die tijd; over de historische gang van zaken, ook van de Romeinse kant, de Romeinse keizers enzovoorts. Maar dat komt ook vooral door de beschrijvingen in de boeken van Flavius Josephus, die deze tijd met grote nauwkeurigheid beschrijft. Eigenlijk doet hij dat als ooggetuige. Want we praten nu over het einde van de jaren 50, begin jaren 60 van de eerste eeuw. Dat was nog maar tien jaar voor de definitieve val van de stad Jeruzalem. En als je dat even goed tot je laat doorringen, dan is het eigenlijk een enorm gegeven dat het nog maar tien jaar zou duren voordat de hele stad Jeruzalem met de grond gelijk gemaakt zou worden. De stad en de hele tempel zouden in vlammen opgaan; er zou geen steen op de andere gelaten worden.⟨/p> ⟨p>In die tijd, dat duurde dus nog maar tien jaar, en daaraan voorafgaand heb je in Jeruzalem de grote Joodse opstand gehad. Het zou nog maar een paar jaar duren voordat ook Jacobus, de broeder des Heren, gedood zou worden. Flavius Josephus vermeldt dat ook in het jaar 62 of 63. En over de Herodes-familie kreeg ik van Aart nog wat informatie toegestuurd de vorige keer. Nou ja, niet toegestuurd, je gaf het me. We zullen dat straks denk ik ook nog wel even ter sprake brengen in verband met de namen die dan genoemd worden.⟨/p> ⟨p>Inmiddels is er dus een andere hogepriester, maar dat doet voor het verhaal even niet ter zake en Lucas meldt dat ook niet. De hogepriester nu en de voornaamsten van de Joden maakten zich kenbaar tegen Paulus. Zo staat het er letterlijk, maar het is, naar ik heb begrepen, een juridische term die trouwens nog twee keer gebruikt wordt in deze hoofdstukken. Het is een juridische term met de betekenis van 'een aanklacht indienen'. De aanklacht diende dus tegen Paulus aangelegd te worden.⟨/p> ⟨p>Zij riepen hem op – en met 'hem' wordt Festus bedoeld. Hier staat trouwens het woordje ⟨em>parakaleo⟨/em>, wat we in de brieven ook zo dikwijls tegenkomen. Meestal wordt dat vertaald met vermanen of vertroosten, maar het is eigenlijk 'naast-roepen'. Heel letterlijk naast-roepen, maar dan in de betekenis van oproepen of aanmoedigen. Ik denk dan altijd aan de associatie – ik weet niet of het helemaal terecht is – met wat je doet op een tribune. Dan sta je ernaast en roep je als aanmoediging, of als je langs de lijn staat. En ze riepen hem op, dus die Joodse delegatie.⟨/p> ⟨p>We praten over Festus; hij is nu in Caesarea. Hij was net geïnstalleerd en drie dagen later gaat hij naar Jeruzalem toe. De hogepriester nu en de voornaamsten van de Joden maakten zich kenbaar tegen Paulus. Een aanklacht dus. Ze riepen Festus op en verzochten om een gunst. In het Grieks staat hier trouwens 'een genade', ⟨em>charis⟨/em>. Een gunst ten nadele van Paulus. Als je daar even goed over nadenkt: Paulus is de man die de belichaming is van de boodschap van ⟨em>charis⟨/em>, van genade. Maar hier wordt de genade tegen Paulus gebruikt. Ze verzochten een gunst ten nadele van hem. Terwijl Paulus de genade predikt: de genade Gods die verschenen is als heilbrengend voor alle mensen. Hier zijn het de Joden die in Jeruzalem naar de kerstverse stadhouder gaan. Een hele prominente delegatie die meteen zegt: wij verzoeken om een gunst, een genade, ten nadele van Paulus. Tegen Paulus wordt de genade gebruikt. Eigenlijk komt het er dus op neer dat ze een gunst zochten voor henzelf, namelijk om Paulus om te brengen. Want daar komt het op neer. Dat blijkt later ook echt letterlijk zo te zijn. Ik geloof dat we straks verderop in dit hoofdstuk ook nog zullen lezen dat ze vinden dat hij niet behoort te leven. Maar dat was hen natuurlijk al langer duidelijk.⟨/p> ⟨p>Ze verzochten een gunst ten nadele van hem, dat hij – Festus – hem naar Jeruzalem zou laten halen. En nu komt het echte motief: omdat zij een hinderlaag beraamden om hem onderweg uit de weg te ruimen. Paulus is op dat moment nog in Caesarea gevangen. De nieuwbakken stadhouder, de procurator, is nu in Jeruzalem voor een bezoek. Jeruzalem was natuurlijk de religieuze hoofdstad van zijn gebied. Nu vragen ze: "Alsjeblieft, laat die Paulus nou gewoon weer terugkomen naar Jeruzalem." De stad waar hij twee jaar geleden al naartoe vertrokken was in het geheim, met die evacuatie waar we het net over hadden.⟨/p> ⟨p>Het is opmerkelijk dat Lucas zulke goede bronnen gehad heeft. Hij wist dit ook. Als je dat leest, denk je: waar haalt hij die informatie vandaan? Heeft hij er al eerder van gehoord? Hij was natuurlijk een medereiziger van Paulus, dus Paulus was als direct betrokkene heel goed op de hoogte van wat er allemaal speelde. Maar in het geval van deze delegatie is Paulus er niet bij geweest. Toch heeft Lucas zijn bronnen gehad. Je leest dat Lucas ter inleiding van zijn eerste boek al zegt dat hij alles grondig onderzocht heeft en navraag heeft gedaan bij alle betrokkenen. Hij wist dus heel goed waar hij het over had.⟨/p> ⟨p>Deze Joodse delegatie daar in Jeruzalem verzoekt de stadhouder dus dat Paulus naar Jeruzalem gehaald zou worden, met als motief om een hinderlaag te leggen en hem onderweg uit de weg te ruimen. Daarmee wilden ze hun oorspronkelijke plan alsnog realiseren, want dat was precies wat ze twee jaar geleden al van plan waren.⟨/p> ⟨p>Festus antwoordde inderdaad dat Paulus in Caesarea in bewaring zou blijven. Dat klinkt misschien wat vreemd, maar het staat er echt. Je zou verwachten dat hij hun verzoek zou bevestigen, maar het komt mij wat politiek over. Een politiek antwoord. Denk aan een microfoon die onder de mond van een politicus wordt geduwd; hij krijgt een vraag en begint dan te bevestigen. Hij zegt: "Ja, ja, ja," en vervolgens zegt hij eigenlijk "Nee". Daar heeft het hier ook iets van. Die Joodse delegatie vraagt: "Haal Paulus naar Jeruzalem," maar Paulus blijft in Caesarea achter. Hoezo dan toch die bevestiging? Er zit een bevestigend element in, en dat is dat hij hen wel een alternatief biedt. Maar goed, dat blijkt nu vanzelf.⟨/p> ⟨p>Festus antwoordde dus dat Paulus in Caesarea in bewaring zou blijven. Er staat niet dat hij het wist, maar je mag aannemen dat toen Festus als nieuwbakken stadhouder het stadhouderschap overgedragen kreeg van Felix, die hem ook wel het een en ander verteld zal hebben over de kwesties die speelden. Dus ook de kwestie-Paulus. Felix was op de hoogte; hij wist hoe het destijds gegaan was en waarom Paulus in het geheim geëvacueerd moest worden naar Caesarea. Waarschijnlijk heeft Festus dus wel aangevoeld: "Als ik dit doe, dan teken ik feitelijk het doodvonnis voor Paulus." En dat kon hij zich niet permitteren. Dat zal vanzelf wel blijken. Ik wil niet teveel positiefs over hem zeggen, want ook hij is uiteindelijk een opportunist, maar hij gaat in ieder geval voortvarender en ook wat eerlijker te werk dan zijn voorganger. Hij besluit in ieder geval dat Paulus in Caesarea in bewaring zou blijven.⟨/p> ⟨p>En zegt hij dat hij zelf nu op het punt stond snel daarheen uit te gaan. Hij was nu in Jeruzalem, maar hij zou weer teruggaan naar zijn eigenlijke residentie, namelijk naar Caesarea.⟨/p> ⟨p>En dan zegt hij: dit is het alternatief. Zij verzochten dus Paulus naar Jeruzalem te halen. Dat gebeurt niet, zegt hij. Hij zegt: "Ik ga weer terug naar Caesarea."⟨/p> ⟨p>"En degenen dan onder jullie," zei hij nadrukkelijk, "die kunnen..." De machtigen, dat wordt wat verschillend geïnterpreteerd. Dat wil zeggen: degenen die bij machte zijn of die in staat zijn tot iets. "Die dalen af met mij." Want als je dan van Jeruzalem naar Caesarea gaat, dan daal je natuurlijk weer af. "Die dalen dan af met mij. Oké, indien er iets onbehoorlijks is in deze man, laat hem dan beschuldigen."⟨/p> ⟨p>Met andere woorden: ik ga weer terug naar Caesarea, daar is die Paulus en als jullie een proces tegen hem willen starten, prima: kom naar Caesarea. Iedereen die daartoe in staat is, nodigt hij uit om dat te doen. En hij geeft daarbij ook aan: als die aanklacht inderdaad terecht is, wel, kom dan maar met de beschuldiging.⟨/p> ⟨p>Hij nu vertoefde onder hen niet meer dan acht of tien dagen. Hij is daar dus niet al te lang in Jeruzalem gebleven, zo direct na zijn aantreden. En vervolgens gaat hij na die termijn van dik een week terug. Hij daalde af naar Caesarea.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1728" title="Speel af vanaf 28:48">▶ 28:48⟨/button> ⟨span>Het Proces voor het Podium in Caesarea⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En over voortvarend gesproken: Festus ging de volgende morgen meteen op het podium zitten en beval Paulus voor te leiden. U ziet hier trouwens het woordje ‘podium’ staan. Afgelopen zaterdag heeft Menno er ook nog even op gewezen. In de NBG-vertaling wordt dat vaak weergegeven met ‘rechterstoel’, maar als je de handboeken erop naleest, bijvoorbeeld de Studiebijbel — ik kan u nu niet direct het hoofdstuk en de pagina’s voorschotelen — dan wordt erop gewezen dat het eigenlijk gaat om het woord ⟨em>Bèma⟨/em>. Trouwens, ons woordje ‘podium’ is ook afgeleid van ‘voet’, denk maar aan een podoloog. Een podium is dus gewoon een plek, een opstap waar je je voet op zet. Het is een verhoging die voor allerlei doeleinden gebruikt kan worden, waaronder inderdaad rechtspraak. Het kan wel degelijk een podium zijn waar een rechter uitspraken doet; het woord is breed genoeg om dat in te sluiten, maar het is breder. De gedachte is niet primair die van een rechterstoel, maar die van een verhoging, een podium, of zelfs een erepodium waar prijzen worden uitgereikt.⟨/p> ⟨p>Afijn, de volgende dag, zodra Festus terug is in Caesarea, gaat hij meteen op het podium zitten en beveelt hij Paulus voor te leiden. Toen deze aankwam, omringden hem de Joden die van Jeruzalem waren afgedaald. Het was dus niet tegen dovemansoren gezegd toen Festus zei: “Komen jullie maar naar Caesarea.” Ze zijn hem inderdaad daadwerkelijk achternagegaan. Zij brachten vele zware, oftewel belastende beschuldigingen in, die ze echter niet konden aantonen. Zo gaat dat natuurlijk met alles: elke beschuldiging moet je kunnen bewijzen. In een fatsoenlijke rechtspraak is iemand immers onschuldig totdat het tegendeel blijkt. En hoe zwaarder de beschuldiging, hoe zwaarder ook de bewijslast dient te zijn. Zij brachten dus veel belastend materiaal aan in de vorm van beschuldigingen, maar ze konden het niet waarmaken.⟨/p> ⟨p>Ook hier zien we weer een herhaling van wat we in hoofdstuk 23 en ook in hoofdstuk 22 al zagen, namelijk toen de Romeinse hoofdman Paulus ondervroeg. Het was al gauw duidelijk dat het om interne Joodse kwesties over hun godsdienst ging. Zo hebben de Romeinen ertegenaan gekeken. Felix, de voorganger van Festus, trok dezelfde conclusie en nu komt ook Festus erachter: de beschuldigingen zijn weliswaar heel zwaar en het fanatisme is enorm — dat blijkt wel weer — maar ze kunnen het gewoon niet hard maken.⟨/p> ⟨p>Terwijl Paulus zich verdedigde — en over herhaling gesproken, want soortgelijke dingen lazen we ook al in Handelingen 24 — begrijp je dat Lucas dit niet voor niets zo neerzet. Je moet je realiseren dat zo’n beschrijving precies de hele verhaallijn ondersteunt. Lucas wil aantonen dat Paulus als een afgevaardigde van Christus Jezus naar Jeruzalem is gegaan, daar ten onrechte is beschuldigd en veroordeeld, en nu door de Romeinen in bescherming wordt genomen. En hoewel de ene na de andere autoriteit moet vaststellen dat hij onschuldig is, blijft hij niettemin gevangen, enkel om de Joden te begunstigen. In Handelingen 25 zien we precies hetzelfde verhaal.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2043" title="Speel af vanaf 34:03">▶ 34:03⟨/button> ⟨span>Paulus Verdedigt Zijn Onschuld Tegenover de Romeinen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En als die Felix dus opgevolgd wordt door Festus, dan zie je gewoon een herhaling van zetten. Maar ook in dit geval is het Paulus die zich opnieuw moet verdedigen en zegt: "Ik zondigde noch tegen de wet van de Joden, noch tegen de tempel." Dat was de oorspronkelijke aanklacht: dat hij dat gedaan zou hebben. Hij zou vreemde gebruiken introduceren en de tempel ontwijd hebben. We hebben dat al uitgebreid gezien en Paulus zegt: "Ik heb het niet gedaan. Het is gewoon niet waar." Zij konden het niet aantonen. Omgekeerd kon Paulus inderdaad wel degelijk aantonen dat wat zij beschuldigden, gewoon niet klopt.⟨/p> ⟨p>En trouwens, hij zegt ook: "Noch tegen de keizer." Ik zondigde niet tegen de wet van de Joden, noch tegen de tempel, noch tegen de keizer. Want ook al kwam het in het voorgaande hoofdstuk aan de orde: hij zegt dat hij helemaal geen aanzetter van oproeren is. Kijk, dat was een element waar vooral die stadhouder natuurlijk in geïnteresseerd was. Die interne Joodse discussies, dat boeide hem niet. Een aardige uitdrukking natuurlijk in verband met gevangenschap: dat boeide hem niet. Maar wel natuurlijk als de rust in zijn rijk of in zijn gebied zou worden verstoord. Ja, precies. Dat was natuurlijk wel een kwalijke zaak.⟨/p> ⟨p>Je leest trouwens – maar dat is inmiddels alweer vele hoofdstukken terug – in hoofdstuk 17 over iets wat de Joden dan bedenken. Zij zeggen dan: "En zij handelen allen in strijd..." – dit is de vertaling Heijman – "...zij handelen allen in strijd met de officiële besluiten van de keizer, door te zeggen dat er een andere koning is, Jezus." Dat is wat de Joden daar in Korinthe zeggen over Paulus. Ze zeggen: "Ja, hij heeft het over een kurios, kurios Jezus." Maar dat is eigenlijk tegen de keizer. Dat is natuurlijk een nep-argument van die Joden, maar goed, als ze dat konden gebruiken, dan deden ze het. Het is een heel vals spel, maar Paulus zegt: "Ja, het gaat nergens over." Hij zegt: "Ik heb nooit iets ook maar gedaan tegen de keizer."⟨/p> ⟨p>Als je enigszins op de hoogte bent van zijn hele optreden en trouwens ook van zijn brieven... Paulus heeft in deze tijd ook de Romeinenbrief geschreven. De Romeinenbrief inderdaad aan degenen die in Rome waren. Weet u wie er keizer was in deze dagen dat hij voor Festus verschijnt, en voor Felix al eerder? Nero. Het is haast een begrip van iemand die een gruwelijk bewind heeft gevoerd. Maar die keizer, dat was de man in die dagen. En als je dan leest in Romeinen 13 wat Paulus zegt over de overheid: dat je je zou onderschikken aan de overheden en ook gewoon je belasting zou betalen. En wie zich verzet tegen de overheid, die wederstaat een instelling Gods. Woorden van die strekking. Dat is wat Paulus zei, leerde en ook praktiseerde.⟨/p> ⟨p>Vers 9: "Festus nu, die de Joden een gunst wilde neerzetten..." Kijk, hier komt weer iets ongunstigs over die Festus aan het licht. Nou, op zich niet dat hij de Joden een gunst wilde bewijzen, maar dat dit over de rug van Paulus ging en bovendien ook tegen het recht in. Kijk, als je vaststelt dat iemand onschuldig is, dan zou hij als stadhouder moeten doen wat hem te doen stond, namelijk hem vrijlaten. Hij was toch stadhouder? Daarom zou de eerste simpele conclusie zijn: dat hadden zowel Felix als Festus ook het liefst gedaan, hem vrijgelaten. Maar om de Joden een genade te bewijzen, of een gunst voor hen neer te zetten, gaat hij toch draaien.⟨/p> ⟨p>We kennen de uitdrukking allemaal wel: macht corrumpeert. Dat wil zeggen dat op het moment dat je in een positie bent om besluiten te nemen over anderen en je macht hebt, dat de meeste mensen geen goed doet. Dat ligt haast in de aard van macht, zeker in deze boze Aion. En dan moet het recht struikelen, en dan wordt het recht krom gemaakt en wordt de waarheid leugen. Festus nu, die de Joden een gunst wilde neerzetten...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2390" title="Speel af vanaf 39:50">▶ 39:50⟨/button> ⟨span>Paulus Weigert een Valse Gunst en Beroept Zich op de Keizer⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Precisely zoals we dat eerder lazen over Felix, antwoordde nu ook Festus aan Paulus. Hij vroeg hem: "Wilt u naar Jeruzalem opgaan om daar omtrent deze dingen bij mij geoordeeld te worden?" Paulus willigt hier echter niet in. Festus legt het nu aan Paulus zelf voor, want hij kon hem er namelijk niet toe dwingen. Dat waren immers de rechten die Paulus als Romeins burger bezat. Festus vraagt hem dus of hij naar Jeruzalem wil gaan om daar omtrent de aanklacht, de dingen waar het in deze zaak over gaat, onder zijn leiding geoordeeld te worden.⟨/p> ⟨p>Het antwoord ligt natuurlijk voor de hand, maar Paulus zei: "Ik sta op het podium van de keizer." Hij stond op dat moment ook echt op het podium. Weliswaar was de keizer daar niet persoonlijk aanwezig, maar het was wel keizerlijke bodem waar hij op stond. Die stadhouder was immers niets anders dan een delegaat, een ondergeschikte van de keizer die namens de keizer optrad. Paulus zegt: "Ik sta op het podium van de keizer, daar moet ik geoordeeld worden." Hij voegt eraan toe dat hij de Joden, die nu allemaal uit Jeruzalem gekomen zijn, geen enkel onrecht doet, zoals de stadhouder zeer wel beseft. Epignosis: u beseft dat, u weet dat, u realiseert zich dat donders goed.⟨/p> ⟨p>Paulus vervolgt: "Indien ik echter inderdaad onrecht doe en ik iets heb gepleegd wat de dood waardig is, dan weiger ik niet te sterven." Hij stemt daar volledig mee in. Iets wat de dood waardig is. In ons moderne concept bestaat er eigenlijk niet meer zoiets als 'de dood waardig zijn', want wij hebben de doodstraf afgeschaft. In zekere zin denk ik wel eens dat dit in een boze aion misschien niet zo verkeerd is, maar strikt genomen is het zo dat aan de overheid een zwaard is toevertrouwd. Dat zegt Paulus ook in Romeinen 13, waar ik zojuist even aan refereerde. De overheid heeft die volmacht wel degelijk.⟨/p> ⟨p>Feitelijk vind je de kiem van de overheid al in Genesis 9. Daar lees je dat tegen Noach gezegd wordt, na de grote vloed die over de aarde was gegaan: "Wie des mensen bloed vergiet, diens bloed zal vergoten worden." Juist omdat het bloed van de mens — het leven van de ziel van de mens — heilig is, wordt een aanslag op dat leven en op die ziel zo hoog opgenomen dat degene die dat doet ook ter dood gebracht wordt. Tegenwoordig wordt dat in de westerse wereld vaak andersom geredeneerd. Je moet vandaag de dag niet meer zeggen dat je een voorstander bent van de doodstraf.⟨/p> ⟨p>Paulus zegt echter wel: als er iets is wat de dood waardig is, dan stem ik ermee in dat ik ter dood gebracht word. Wij zeggen tegenwoordig dat het leven van de mens zo kostbaar is dat je er nooit aan mag zitten, en dat de overheid dat dus ook niet mag doen. Ik moet nu even aan iemand denken — dit wordt geen pro-Trump verhaal, begrijp me goed — maar ik las juist vanmorgen in de krant over die aanslag in New York door die moslim, waarbij een heel aantal doden zijn gevallen. Trump had gezegd — dat muisje krijgt ongetwijfeld nog wel een staartje, lijkt mij — maar Trump zei dus dat die man de doodstraf verdient. Ja, en dat is naar Bijbelse maatstaven ook zo, want hij heeft willens en wetens het bloed van mensen vergoten. En dus verdient hij de doodstraf. Dat is ook recht.⟨/p> ⟨p>Maar goed, dat is allemaal omstreden en politiek; dat maakt verder ook niet zoveel uit. Hoe de overheid dat regelt, is haar zaak. Paulus erkent dat principe echter gewoon en past het heel persoonlijk toe: "Als er iets is wat ik heb gepleegd wat doodwaardig is, dan weiger ik niet te sterven." Hij erkent dus het recht van de superieuren om de doodstraf uit te voeren. Hij zegt echter: "Indien er echter niets is" — in de zin van: indien er niets waar is van de zaken waarvan zij mij beschuldigen — "dan kan niemand mij aan hen als gunst weggeven." Dat kan niet. Hij spreekt hier weer als Romeins burger; het zou tegen de hele rechtsgang ingaan. En dan zegt hij: "Ik beroep mij op de keizer."⟨/p> ⟨p>In feite is wat hij doet een hoger beroep. Tegelijkertijd is het ook een aanklacht. Op het moment dat je voor de rechter staat en je gaat in hoger beroep, diskwalificeer je feitelijk de rechter die nu jouw zaak in behandeling heeft. Je zegt daarmee: "U spreekt geen goed recht, dus ik ga in hoger beroep." Ook dat was het recht van een Romeins burger, weliswaar onder bepaalde voorwaarden en condities. Dat is wat Paulus nu doet; hij zegt: "Ik beroep me op de keizer." Hij voelde zich daartoe kennelijk gedwongen, omdat hij er nu toch toe aangezet werd om alsnog naar Jeruzalem te gaan.⟨/p> ⟨p>Weliswaar had Festus hem dat gevraagd, maar terwijl ik er even over doordenk: kennelijk had hij Festus toch in zijn macht. Het was in het vermogen of de volmacht van Festus om Paulus inderdaad over te brengen naar Jeruzalem. Waarom zou Paulus zich anders op de keizer beroepen? Dat blijkt ook uit een ander verband, en nu kom ik met mijn bewijs. In het laatste hoofdstuk van dit boek Handelingen, in hoofdstuk 28 vers 19, lees je Paulus' eigen relaas over zijn gevangenneming. Hij zegt daar: "Maar toen de Joden in verzet gingen, werd ik gedwongen" — genoodzaakt zegt de NBG-vertaling, maar letterlijk staat er gedwongen — "mij op de keizer te beroepen. Niet dat ik mijn volk van iets wilde beschuldigen." Dat was nooit zijn intentie, maar hij zegt wel: "Ik werd gedwongen mij op de keizer te beroepen."⟨/p> ⟨p>Hoezo gedwongen? Nou, als hij dat niet had gedaan en zich niet op de keizer had beroepen, had hij naar Jeruzalem gemoeten en daarmee zou hij zijn eigen doodvonnis hebben getekend. Hij was een man van de jurisprudentie die heel goed wist wat hij moest doen. Hij wist donders goed dat die onmachtige Joden het niet hadden toegegeven en dat er veel onrust over was. We gaan in die tijd immers steeds meer naar de climax van de grote opstand in Jeruzalem; het was in die periode heel onrustig.⟨/p> ⟨p>Zijn motief was al een paar verzen eerder aangegeven: Festus wilde de Joden een gunst bewijzen. Hij was een kersverse stadhouder en het was in zijn belang dat de Joden met hem zouden meewerken. Als zojuist aangetreden procurator van het hele gebied was hem er alles aan gelegen om hen ter wille te zijn. Maar ja, dat had wel zijn juridische grenzen. Paulus ziet zich in ieder geval genoodzaakt en gedwongen om zich op de keizer te beroepen.⟨/p> ⟨p>Ik heb in een commentaar gelezen dat Paulus dit niet had moeten doen. Het heeft echter helemaal geen zin om zulke dingen te beoordelen; dit wordt gewoon historisch neergezet. Je kunt je de vraag stellen wat Paulus ertoe gedwongen heeft. Natuurlijk was het alternatief dat hij naar Jeruzalem zou gaan, wat feitelijk zijn doodvonnis was geweest. Maar was Paulus daar zo bang voor? We weten van niet. Paulus was bereid om, indien de aanklachten terecht waren, de doodstraf te ondergaan. Hij was ook bereid, zoals hij al veel eerder had gezegd: "Ik ben bereid om voor de naam van mijn Heer te sterven." Ik denk dat er ook iets anders speelt, namelijk dat de Heer tegen hem had gezegd: "Je zult naar Rome toe gaan." In Handelingen 22 lees je dat, als hij dan net voor de Joodse Raad staat.⟨/p> ⟨p>In Handelingen 23 heeft Paulus voor de Raad gestaan. Het stond erin – die letters van tegenwoordig worden steeds kleiner – en daar leest hij in vers 11: "En de volgende nacht stond de Heer bij hem en zei: Houd moed, want zoals je te Jeruzalem van Mij getuigd hebt, moet je ook te Rome getuigen."⟨/p> ⟨p>Dat zal ongetwijfeld nog in Paulus' oren nageklonken hebben: ik moet in Rome zijn. Dat is de reden dat hij zich genoodzaakt zag om zich op de keizer te beroepen. Ten eerste was het een recht. Ten tweede was het alternatief dat hij naar Jeruzalem zou gaan en zo ter dood gebracht zou worden. En ten derde had hij van de Heer al vernomen: ik moet in Rome gaan getuigen. Dus ja, één en één is twee: "Ik beroep mij op de keizer." Dat is het hoogste beroep wat je kunt doen natuurlijk.⟨/p> ⟨p>Nou ja, dat is dan vers 11. Ik stel voor dat we eerst maar eventjes gaan pauzeren. Na de pauze pakken we de draad weer op bij vers 12.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3102" title="Speel af vanaf 51:42">▶ 51:42⟨/button> ⟨span>Het Raadscollege Willigt het Hoger Beroep in⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We waren gebleven bij vers 11 en ik zie nu in mijn Bijbel dat in vers 13 ook een nieuwe perikoop aanvangt. Het laatste vers dat we hebben besproken, was vers 11, waarin Paulus zich op de keizer beroept. Zoals hij later verhaalt: "Ik werd gedwongen mij op de keizer te beroepen." Dat waren de laatste overwegingen.⟨/p> ⟨p>Dan volgt de reactie van Festus daarop. Na samenspraak met het raadscollege — en dan gaat het natuurlijk niet over de Joodse Raad, maar over de Romeinse Raad van Caesarea. Dit was een Romeins college van wellicht juridisch onderlegde mensen, juristen dus. De hele kwestie Paulus veranderde voor Festus behoorlijk nu Paulus zich op de keizer had beroepen. Hij moest zich dus even gaan oriënteren en bespreken hoe dat precies zat.⟨/p> ⟨p>In de praktijk betekende Paulus' beroep op de keizer een aanklacht tegen de stadhouder. In die zin zal Festus daar niet blij mee geweest zijn. Zijn adviseurs, het raadscollege, moesten bevestigen of dit beroep van Paulus juridisch gezien ontvankelijk was. Er waren namelijk diverse condities. Bijvoorbeeld: als blijkt dat iemand overduidelijk schuldig is, dan is zo'n hoger beroep niet ontvankelijk. Maar in dit geval heeft het raadscollege het niet kunnen weerspreken; Paulus kon dit inderdaad doen.⟨/p> ⟨p>Het is Festus die vervolgens bevestigt: "Op de keizer hebt u zich beroepen? Naar de keizer zul je gaan." Logischer kan het niet. En dan volgt de voortzetting.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3258" title="Speel af vanaf 54:18">▶ 54:18⟨/button> ⟨span>De Komst en de Dynastie van Koning Agrippa en Bernice⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En toen er enige dagen verstreken, bereikten Agrippa en Bernice Caesarea om Festus te begroeten. Ja, hoe gaat dat? Een nieuwe stadhouder. Overigens deze Festus, dat heb ik geloof ik nog niet gezegd, maar deze Festus zou maar twee jaar procurator-stadhouder zijn, want hij zou spoedig overlijden. Felix’ ambtsperiode was gewoon voorbij en hij werd daarom opgevolgd door Festus, maar Festus is gewoon in het harnas gestorven. Hij is maar twee jaar stadhouder geweest. Afijn, hij is nog maar net stadhouder; hij was inmiddels al in Jeruzalem geweest en nu is hij in Caesarea. En nu komen we een paar dagen later Agrippa en Bernice daar in zijn residentie in Caesarea tegen om Festus te begroeten.⟨/p> ⟨p>Agrippa, dat is Agrippa II. Dat is gewoon zijn historische naam. Ik wil er niet al te veel over zeggen, maar ik zei al eventjes dat ik eerder van Aart al heel wat informatie over die familie heb gekregen. Hij was de zoon van Herodes Agrippa I. Die Herodes kennen we, want die wordt in Handelingen 12 nogal uitgebreid beschreven. Hij is, meen ik, in het jaar 44 omgekomen en zijn dood wordt ook in Handelingen 12 verhaald: dat hij voor het publiek verschijnt en dat hij dan aangevreten wordt door een worm. Hij viel zo ter plekke voor het publiek neer. Dat is de vader van deze Agrippa. Dat was Agrippa I, de kleinzoon van Herodes de Grote, de Herodes die verantwoordelijk was voor de kindermoord ooit in Bethlehem. Het is een hele uitgebreide familie. Hij is dus Agrippa II, de zoon van Herodes Agrippa I. Hij was de broer, maar ook de partner — waarover straks even meer — van Bernice, die hier dus ook genoemd wordt. Die Bernice wordt in dit hoofdstuk ook een paar keer met haar naam vermeld. En hij is ook de broer van Drussila, en die naam kwamen we in het vorige hoofdstuk tegen. Want die Drussila was de echtgenote van Felix, de vorige stadhouder dus. Ik weet niet of u er nog bij bent, maar de voorganger van Festus was Felix. Die was getrouwd met Drussila en Drussila was de dochter van Agrippa I, oftewel de zus van Agrippa II. Dus Agrippa, Bernice en Drussila waren allemaal broer en zus. Eén gezin.⟨/p> ⟨p>Ja, daar hadden we het met Aart de vorige keer nog over: eigenlijk was die hele Herodes-familie Edomitisch. Het waren Idumeeërs, zo wordt dat genoemd, maar strikt genomen ook Joods; ze hebben zich ook laten besnijden. Herodianen dus. Je leest ook trouwens ergens in de evangeliën dat de Heer Jezus spreekt over het zuurdesem van Herodes. Het was dus eigenlijk een beetje half-om-half. Dat is eigenlijk ook weer een vermenging van Jakob en Ezau. Dat zeg ik omdat Edom de nakomelingen of in ieder geval de erfgenamen van Ezau zijn. Weet u wel? Dat rode. Dat is Edom, en Edom betekent trouwens ook gewoon 'rood'. Van die Agrippa wordt ook gezegd — maar dat is in het volgende hoofdstuk — dat hij geloofde in de Tanach en hij kende de profeten. Hij was een buitengewoon kenner van de Joodse godsdienst. Daarom wordt hij trouwens ook nu opgevoerd en zijn hele geschiedenis wordt uitgebreid beschreven om die reden. Dus dat even over Agrippa; dat was dus de koning, maar wel helemaal onder Romeins protectoraat, om het deftig te zeggen.⟨/p> ⟨p>Die andere naam, Bernice, is de zus van Agrippa, maar het was ook zijn vrouw. Ja, nogal. Dat is waar. En nou ja, deze Agrippa II... Oh wacht even, dat had ik eventjes anders moeten doen, dat ga ik thuis ook nog eventjes veranderen, want hier had ik de naam Bernice moeten zetten. Ze was sinds 48 AD — dit is trouwens geen Bijbelse informatie, hoor, dit vinden we gewoon in andere bronnen, vermoedelijk ook vooral weer bij Flavius Josephus — sinds 48 AD, dus zeg maar een jaar of twaalf terug voor deze geschiedenis, de weduwe van haar oom. Over incest gesproken... Ja, deze Bernice was getrouwd met een oom, ook uit de familie van Herodes, maar die overleed. Toen huwde ze met de koning van Cilicië, waar trouwens Paulus vandaan kwam. Tarsus lag in Cilicië. Daar was ze mee getrouwd, maar ze heeft hem verlaten om samen te gaan leven met haar broer, deze Agrippa II. Later lees je — niet in de Bijbel bedoel ik, maar het is van haar bekend — over deze relatie, want het kwam vaker voor. Ik heb begrepen, al kan ik dat niet Bijbels onderbouwen, dat er tot in Rome toe zeer kwalijk over werd gesproken, over de relatie tussen Agrippa en Bernice. Maar het laat zich denken. Dat lijkt me ook echt een mooi verhaal voor de Story of Privé; daar kun je echt een serie van maken, hoor. Want we gaan het verhaal dan nog even compleet maken; als we dan toch in de sfeer van de achterklap zijn: later was ze de maîtresse van keizer Titus. De keizer dus. En dan is ze de maîtresse en heeft ze die broer kennelijk ook weer verlaten. Maar het is dus wel een portret, die Bernice. In dit geval worden hun namen opgevoerd omdat ze feitelijk het koninklijk echtpaar zijn die op bezoek gaan bij de nieuwbakken stadhouder daar in Caesarea om Festus te begroeten.⟨/p> ⟨p>Dus dat was de koning van dat hele gebied? Agrippa, ja. Hoe dan dat stadhouderschap zich verhield met het koningschap, dat is een goede vraag. Of het gebied ook helemaal samenviel? Ik denk het niet. De vader, Herodes Agrippa I, die de Heer Jezus eigenlijk te zien kreeg, was overigens uit Caesarea. Die laatste wist namelijk dat hij dat gebied onder zijn beheer had. Als het Pasen was, kwam hij naar Jeruzalem. Die Herodes was daar namelijk niet altijd. Toen Jezus uiteindelijk bij Pilatus was, dacht die: "Nee, Hij komt uit het noordelijke deel vandaan, dus ik zal Hem sturen naar Herodes." Dat noordelijke gebied was eigenlijk het beheer van Herodes. Maar je leest ook — of zeg eens, is dat nu precies wat je zegt? — dat het paleis van Herodes zich bevond in Caesarea. Met Pasen was hij daar wel om dat feest te vieren. Maar de stadhouder Pilatus, waar woonde die dan? Beiden hadden een residentie in Caesarea en als het dan feest was, dan gingen ze naar Jeruzalem. Je leest trouwens dat bij die gelegenheid zij met elkaar bevriend raken; daarvoor niet, ze leefden op gespannen voet. Want dat hele koningschap — hij was koning van de Joden, die Agrippa natuurlijk, of die hele Herodes-familie. Het was een dynastie en feitelijk onder toelating, onder het protectoraat, zoals jij dat zei, van de Romeinen. Maar het was in feite een Joodse aangelegenheid onder voorwaarden. Maar hoe die precieze verhoudingen politiek gezien geregeld waren, weet ik niet. Voor de keizer was een koning in zijn rijk waarbij de Joden een koning hadden echt een uitzondering; bij de andere gebieden was gewoon het Romeinse gezag bepalend. Dat paleis van Herodes hebben we ook nog in hoofdstuk 23 gelezen; dat bevond zich in Caesarea. Dus dat betekent dat nu Agrippa en Bernice, broer en zus, daar ook waren opgegroeid. Ze komen nu officieel op bezoek bij Festus, maar ze hebben daar als kind gespeeld. Daar waren ze ooit opgegroeid bij papa Agrippa I, zeg maar.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3958" title="Speel af vanaf 01:05:58">▶ 01:05:58⟨/button> ⟨span>Festus Deelt Zijn Politieke Dilemma met Koning Agrippa⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Toen zij nu meerdere dagen daar in Caesarea vertoefden, legde Festus de zaken van Paulus aan de koning voor. Hij zei: "Er is onder Felix een zekere man als gevangene achtergelaten." Je voelt hem eigenlijk al zitten; hij zit hiermee in zijn maag. Hij weet niet goed wat hij hiermee aan moet. En nu is daar deze koning der Joden, die qua positie zoveel dichter bij de Joden staat dan hijzelf. Wat zal Agrippa ervan zeggen? Wat is zijn advies?⟨/p> ⟨p>"Er is onder Felix een zekere man als gevangene achtergelaten," zegt Festus, "omtrent wie, bij mijn komst in Jeruzalem, de hogepriesters en de oudsten van de Joden zich kenbaar maakten." Dat is dus diezelfde juridische term waar we het al even over hadden: het indienen van een aanklacht. Zij verzochten om zijn schuldigverklaring. Zo introduceert Festus de zaak-Paulus even. De Joden in Jeruzalem wilden dat hij hem schuldig zou verklaren.⟨/p> ⟨p>Festus vertelt verder: "Ik antwoordde hen dat het niet het gebruik is bij Romeinen om een mens bij wijze van gunst uit te leveren, voordat de beschuldigde eerst zijn beschuldigers van aangezicht mag zien." Het Romeinse recht regelt het namelijk zo dat als er inderdaad een aanklacht is, de beschuldigde eerst gewoon van aangezicht tot aangezicht zijn beschuldigers te woord moet kunnen staan en er wederhoor moet plaatsvinden. De beschuldigde moet de gelegenheid krijgen om zich te verdedigen omtrent de aanklacht.⟨/p> ⟨p>Nou, zegt Festus verder tegen koning Agrippa: "Toen zij dan in deze plaats samenkwamen, hier in Caesarea, ben ik zonder enig uitstel — want ik zei al: hij treedt heel wat doortastender op dan zijn voorganger Felix, die de zaak maar gewoon op zijn beloop liet — de volgende dag gaan zitten op het podium en ik beval de man voor te leiden." We hebben dit allemaal al gelezen; hij vertelt het verhaal nog een keer feitelijk, dus ik ga er nu ook een beetje snel doorheen.⟨/p> ⟨p>"En de beschuldigers, rondom hem staande, voerden geen enkele reden op van de boosaardige dingen die ik vermoedde," zegt Festus. Hij had gedacht dat het om ernstige zaken zou gaan. Festus vermoedde, net als Felix, dat Paulus echt een halsmisdaad zou hebben gepleegd. Een halsmisdaad is een misdaad waar de doodstraf op staat. Hij zegt: "Ze vroegen wel aan mij of ik dat uit zou spreken, hem schuldig zou verklaren en hem zou veroordelen tot de dood, maar zij voerden geen enkele reden op voor datgene waarvoor ze hem wel beschuldigden."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4165" title="Speel af vanaf 01:09:25">▶ 01:09:25⟨/button> ⟨span>De Kern van de Zaak: de Dood en Opstanding van Jezus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Maar, zegt hij dan, zij hadden enige kwesties omtrent hun eigen religie, hun eigen godsdienst naar hem toe. Waarmee hij dus eigenlijk zegt: het was gewoon een religieus conflict daar onder hun volksgenoten. En daarmee serveert hij het ook af en zegt: daar heb ik helemaal geen boodschap aan. Dit woord religie is in het Grieks deisidaimonia. Het is een hele mond vol, maar je herkent daarin natuurlijk het woordje demonen. Dat betekent namelijk ook letterlijk beduchtheid, zeg maar angst voor demonen. Daarbij moet ik trouwens zeggen dat het woordje demonen in het Grieks van de Bijbel niet de betekenis heeft die het bij ons heeft gekregen. Wij denken bij demonen meteen aan een hele zwartgallige, Halloween-achtige verschijning, maar dat is niet het idee bij demonen in het Nieuwe Testament. Als je het woordje demon tegenkomt, dan is dat eigenlijk een Grieks begrip; het was namelijk gewoon de aanduiding voor hun goden. Hun goden werden demonen genoemd.⟨/p> ⟨p>Daar zit nog een verhaal aan vast, maar zij dachten dus bij demonen helemaal niet per definitie aan boze geesten, zoals het in onze vertaling heel vaak wordt weergegeven. Dat is interpretatie. Het zijn demonen en met Griekse oren dacht Festus daar helemaal niet negatief over; zij noemden hun godsdienst ook een angst of beduchtheid voor demonen. Dat was geen beschuldiging, dat was gewoon wat het was. Als Paulus in Athene is, dan zegt hij: ik heb op elke plaats hier gezien dat jij zeer godsdienstig, zeer religieus bent. Dat had hij gezien omdat hij op elke hoek van de straat afbeeldingen van hun goden, hun demonen, zag staan. En voor Festus was ook het jodendom gewoon religie in de zin van beduchtheid voor demonen. Hij herkende totaal niet dat er één God was. Hij was ook nog maar net vers in de stad, dus hoe kon hij ook anders weten?⟨/p> ⟨p>Zo benoemt hij dat dan tegen koning Agrippa. Hij zegt: ze hebben kwesties met die Paulus omtrent hun eigen religie en omtrent een zekere Jezus. Die naam had hij wel horen vallen. Ik las ergens dat iemand opmerkte: een zekere Jezus, dat zegt een zeker stadhoudertje over de Koning der koningen. Dat zijn de echte verhoudingen. Wie denkt hij wel niet dat hij is, dat hij het heeft over 'een zekere'? Hij was een stadhoudertje, maar hij heeft het wel over Degene die straks over deze aarde zal regeren, over alle volkeren in Jeruzalem, en voor wie elke knie zal buigen. Dat is zeker.⟨/p> ⟨p>Hij zegt in zijn verhaal: het waren kwesties in hun eigen religie en omtrent een zekere Jezus die gestorven is — dat klopt natuurlijk — en van wie Paulus beweerde dat Hij leeft. Feitelijk denk ik dan: hij heeft het wel mooi samengevat. Hij begreep niet waar hij het over had, maar wat hij zegt, is de kern van de boodschap van het evangelie. Er is iemand, een zekere Jezus, en Paulus zou dan zeggen: zoals geschreven staat is Hij gestorven naar de Schriften, begraven naar de Schriften en opgewekt naar de Schriften. Vele getuigen zijn verschenen en inderdaad: Hij leeft. Paulus zelf was een ooggetuige. Dat is de boodschap: de dood is overwonnen. Festus begreep het allemaal niet, maar dit had hij in ieder geval wel vernomen.⟨/p> ⟨p>Het is trouwens opvallend: ik noemde zojuist Paulus in Athene, en daar lees je exact hetzelfde. Je leest over al die filosofen, de epicureërs en stoïcijnen, die hem hadden gehoord over Jezus en de anastasis. Ze dachten: dat zal wel een godheid zijn, een demon, want ze hadden twee namen of begrippen gehoord: Jezus en de anastasis, dat wil zeggen de opstanding. Dat was de boodschap: Jezus die redt, Hij is gestorven en wat meer is, Hij is opgewekt. Dat is wat Paulus beweert.⟨/p> ⟨p>En nu komt Festus uit de kast, want hij legt uit waarom hij Agrippa hiermee 'lastigvalt'. Uiteindelijk blijkt dat geen lastigvallen te zijn, want Agrippa wilde ook wel meer weten. Festus zegt: omdat ik geen raad wist omtrent deze kwestie, vroeg ik of hij de intentie mocht hebben naar Jeruzalem te gaan en daar geoordeeld te worden omtrent deze dingen. Maar, zegt hij dan, die Paulus beriep zich erop om tot het onderzoek van de Majesteit bewaard te worden. De eerbiedwaardige, de Majesteit; hij doelde op de keizer. Paulus beriep zich erop dat zijn zaak onderzocht zou worden onder de keizerlijke bevoegdheid. En Festus beval dat hij bewaard zou worden totdat hij hem naar de keizer zou opsturen.⟨/p> ⟨p>Tot dusver is dit de gang van zaken. Paulus is nu in Caesarea, hij heeft zich op de keizer beroepen en de poging om hem in Jeruzalem te krijgen is mislukt. Hij blijft nu bewaard in Caesarea en zal naar de keizer worden opgestuurd. Maar ja, dan moet de stadhouder wel wat te melden hebben. Hij kan hem wel naar de keizer sturen, maar met welke aanklacht dan? Agrippa zei daarop tot Festus: ik had zelf ook de intentie die mens te horen. Want vergis je niet, Agrippa was buitengewoon goed op de hoogte. De naam van Paulus heeft natuurlijk ook bij hem in het paleis en op allerlei terreinen rondgezongen. Nu eindelijk was de gelegenheid daar om Paulus te ontmoeten en hem zelf eens te horen. Agrippa zei dus: ik had zelf ook de intentie die mens te horen. En Festus zei nadrukkelijk tegen hem: morgen zal jij hem horen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4651" title="Speel af vanaf 01:17:31">▶ 01:17:31⟨/button> ⟨span>Paulus met Veel Uiterlijk Vertoon Voorgeleid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De volgende morgen dan, terwijl Agrippa en Bernice komen met veel uiterlijk vertoon. Leuk hè? Dat staat er: met veel fantasie. Er zijn zoveel woorden die wij gebruiken waarvan we ons nauwelijks bewust zijn van de afkomst, maar die komen gewoon regelrecht uit het Griekse taalveld wandelen hoor. Hier ook zo'n woord: uiterlijk vertoon. Met veel uiterlijk vertoon. Je kunt het je een beetje voorstellen: Caesarea, de stad. Gewoon de Romeinse residentie daar in het Joodse land. Het koninklijk echtpaar komt binnen, de nieuwe stadhouder is er, maar hij is niet alleen. Veel uiterlijk vertoon, ja.⟨/p> ⟨p>En ze komen binnen in de audiëntiezaal, de gehoorzaal. Audiëntie betekent trouwens ook gewoon gehoor. In de audiëntiezaal zijn ze samen met de hoofdmannen over duizend. Oei, dat is een hoog gezelschap! Want we hadden al gezien dat er in Jeruzalem een hoofdman over duizend was; dat was eigenlijk de legeraanvoerder daar. Maar hier lees je over hoofdmannen over duizend. Dus we praten hier echt over een heel hoog gezelschap. Bernice, Agrippa, de nieuwe stadhouder, hoofdmannen over duizend en mannen overeenkomstig de prominentie van de stad.⟨/p> ⟨p>Op bevel van Festus werd Paulus voorgeleid in die entourage. Veel uiterlijk vertoon met al dat hele plechtige, hoge gezelschap. En daar, tussen al die hooggeplaatsten en de koning, mag die afgezant, de afgevaardigde, de godsambassadeur daar het woord gaan voeren. Wat een gedachte! Dat had God al, of dat had de Heer al in Handelingen 9 gezegd bij zijn roeping. Dat was tegen Ananias gezegd: dat hij zou getuigen voor koningen en stadhouders. Nou, hier lees je het: koning en stadhouders. Dit was de gelegenheid. Dit was dus al lang geleden, lang tevoren al bij Paulus’ roeping aangekondigd dat zulke gelegenheden zich zouden voordoen. Paulus wordt voorgeleid en Festus sprak met nadruk.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4824" title="Speel af vanaf 01:20:24">▶ 01:20:24⟨/button> ⟨span>Festus' Onvermogen Om een Formele Aanklacht te Formuleren⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>"Koning Agrippa en allen die hier met ons aanwezig zijn. Mannen, jullie aanschouwen deze man over wie de hele menigte van de Joden bij mij pleitten." Dat 'pleitten' is met dubbel 't', omdat het in de verleden tijd staat. "De hele menigte van de Joden..." Dat is misschien wat overdreven, want er waren per slot van rekening ook velen — tienduizenden Joden, laten we wel wezen — die Jezus wel als de Messias beleden. Maar in elk geval is het zo dat hun leiders, de vertegenwoordigers van de Joodse natie, tegen hem hebben gepleit. Zowel in Jeruzalem, al eerder, als ook in deze plaats, en ze roepen om hulp. Zij, die Joden, die roepen om hulp dat hij niet langer behoort te leven. Dat is hun wens.⟨/p> ⟨p>In dat hoge gezelschap neemt Festus het introducerende woord. Hij zegt: "Deze man die jullie hier nu zien, is voorgeleid. Men vindt dat hij niet langer behoort te leven. Dat is de vraag die op mij is afgekomen. Ze roepen mijn hulp in, hier in Caesarea en al eerder in Jeruzalem." Dat is duidelijk, dat is hun wens en zo moet het volgens hen gaan. Maar, zegt hij: "Ik begrijp dat hij niets heeft gedaan dat de dood waardig is." Ik kan op geen enkele grond hem ter dood veroordelen of de doodstraf uitvoeren. "Maar," zegt hij, "omdat hij zelf zich beroept op de Majesteit — de keizer dus — besluit ik hem te zenden." Namelijk naar de keizer.⟨/p> ⟨p>Hij vervolgt: "Omtrent wie ik niets zekers heb om aan de Heer te schrijven." Hij zegt dus: ik ga hem nu zenden naar de keizer, maar ik kan niks met zekerheid schrijven aan 'de Heer', de ⟨em>kurios⟨/em>. Dat is interessant; we hadden het er al even eerder over vanavond dat de ⟨em>kurios⟨/em> de Heer is. Als we zeggen "de Heer Jezus", dan zeggen we ⟨em>Kurios⟨/em> Jezus. Hij is Heer, Hij beheerst en beheert, Hij is de Eigenaar. Maar het is ook de Griekse vertaling van een keizerlijke titel, namelijk de ⟨em>Dominus⟨/em>. Festus zegt: "Hij heeft zich op de keizer beroepen en hij gaat naar de keizer toe, maar ik zal dan toch in ieder geval een begeleidend schrijven moeten meesturen. Waarom? Omdat ik nog niks zekers heb om hem beargumenteerd naar de keizer te sturen."⟨/p> ⟨p>Daarom heeft hij Agrippa ook nodig. Hij zegt: "Daarom leid ik hem aan jullie voor, en vooral aan u, koning Agrippa." Van die anderen had hij eigenlijk niet zoveel te verwachten, maar vooral van koning Agrippa wel, "zodat gaande het vragend onderzoek ik iets zou hebben om te schrijven." Want ja, zegt hij — en nu zijn we aan het einde van het hoofdstuk gekomen: "Het dunkt mij onlogisch een gevangene te zenden zonder ook de redenen tegen hem aan te duiden." Dat is natuurlijk bizar en absurd om hem naar de keizer te sturen zonder aan te geven wat er nou eigenlijk fout is gegaan. Hoezo hoger beroep? Wat is de zaak eigenlijk? Wat is de beschuldiging? Ik wil toch in ieder geval iets hebben; ik wil redenen hebben om op te schrijven waarmee ik hem naar de keizer kan sturen.⟨/p> ⟨p>Tot dusver had hij die niet, en nu legt hij het dus ten einde raad — want hij zit ermee in zijn maag — aan Agrippa voor. Nu wil hij weten wat Agrippa ervan vindt. Daarmee komen we in Handelingen 26 aan. Dit was Handelingen 25. We zijn buitengewoon snel gegaan; dit is uniek in de geschiedenis van deze Bijbelstudieserie, een historische avond. Het is niet alleen een historisch verslag, maar we hebben zevenentwintig verzen op één avond besproken. Dat is ongekend. Ik schaam me bijna... nee, ik heb niets overgeslagen. Elk vers, en soms zelfs zinsdeel voor zinsdeel, hebben we besproken. Maar vanwege het element van herhaling konden we ons dit natuurlijk permitteren, want de dingen die we nu tegenkwamen bij Festus, kwamen we ook al tegen bij Felix. Daarom konden we wat meer snelheid maken.⟨/p> ⟨p>Dat betekent dat we de volgende keer in Handelingen 26 verdergaan. Dan gaat Paulus het woord voeren, vooral richting Agrippa. Dan gaat hij zich verantwoorden tegenover de koning. Maar dat is dus over drie weken. Het is vandaag de tweede, dus plus eenentwintig dagen; dat zal dan 23 november zijn.⟨/p>