⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik: de Overspelige Vrouw als Type van Israël⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Goed vrienden, wij gaan verder met onze Bijbelstudie en we waren inmiddels gearriveerd in Johannes 8. De vorige keer hebben we stilgestaan bij het slot van hoofdstuk 7, maar met name hebben we nagedacht over die bekende geschiedenis van de overspelige vrouw die bij Jezus gebracht werd. Daarbij werd Hij natuurlijk op de proef gesteld. Want ja, wat zou Hij doen? Ongeacht wat Hij zou doen, was het in die zin een streekvraag; wat Hij ook zou besluiten, vrijspraak of veroordeling, in beide gevallen konden ze Hem aanklagen en bekritiseren.⟨/p>
⟨p>Het is een geweldige geschiedenis. Het past ook totaal in het geheel, hoewel het tekstkritisch gezien een wat omstreden passage is. Dat wil zeggen: men heeft zich sterk afgevraagd of dit wel in het origineel staat. Maar we hebben de vorige keer gezien – en ik heb daar ook argumenten voor gegeven – dat het hier wel degelijk thuishoort. Misschien even ter opfrissing van het geheugen: deze geschiedenis is ook een prachtige illustratie van wat we lezen in hoofdstuk 1 vers 17, waar staat: "De wet is door Mozes gegeven, maar de genade en de waarheid is door Jezus Christus geworden."⟨/p>
⟨p>Dat contrast is essentieel. Natuurlijk spreekt de wet van Mozes ook van genade, maar de waarheid in Jezus Christus is genade. Eigenlijk is de geschiedenis van de overspelige vrouw daar een prachtig plaatje van. Hoe aan de ene kant de wet gegeven is onder het Oude Verbond, waar Mozes toch voor staat, en hoe daarna in Jezus Christus, als de vervulling van de wet, de genade is gekomen. En die genade is de waarheid, namelijk door Jezus Christus. Dat illustreert deze geschiedenis, waarbij die overspelige vrouw ook een type is van het volk Israël. Dat is iets wat we natuurlijk heel vaak bij de profeten vinden: de gedachte dat God een verbond had met Zijn volk. Het was een huwelijksverbond, maar de vrouw ging vreemd met andere goden. Vandaar dat afgoderij in Bijbelse termen voor een Israëliet eigenlijk hetzelfde was als hoererij. Men was als volk getrouwd met God; er was een nationaal verbond. Als Israël dus andere goden naliep, was het feitelijk in geestelijke zin hoererij.⟨/p>
⟨p>Die overspelige vrouw is daarmee een type van het volk Israël. We hebben allerlei details gezien in deze geschiedenis die ook weer die typologie laten zien. Neem het twee keer schrijven van Jezus op de grond, wat altijd de aandacht heeft getrokken. Terwijl Jezus daar op het tempelplein onderwijs aan het geven is, wordt die vrouw in het midden neergezet. Ze wordt erbij gesleurd, op heterdaad betrapt. En dan lees je: wat zou Jezus nu doen? Dan lees je eerst dat Hij bukte en Hij schreef daar in de grond. Op het tempelplein lag wat zand en Hij schreef daar. Er wordt niet bij verteld wat Hij schreef, alleen dat Hij schreef op de grond van de tempel. "Met zijn vinger", staat er nog bij.⟨/p>
⟨p>Dat herinnert ook weer direct aan hoe het Oude Verbond ooit gegeven was en dat God op de eerste set stenen tafelen met Zijn vinger geschreven had – de Tien Woorden. Dat spreekt van veroordeling. Dat is trouwens ook precies wat er gebeurde met die eerste set van de stenen tafelen: die werden meteen stukgebroken. Mozes kwam de berg af en nog voordat hij het volk bereikt had, waren de stenen tafelen al met recht verbrijzeld. Een type van het Oude Verbond. Daarna lees je dat God een nieuwe set stenen tafelen geeft. Dat wordt beschreven in Deuteronomium, wat letterlijk "de tweede wet" betekent. Dat tweede stel stenen tafelen wordt bewaard in de ark van het verbond. Daar is het veilig, onder het verzoendeksel, bij de gouden kruik met manna en de staf van Aäron die gebloeid heeft. Dat is een type van het Nieuwe Verbond.⟨/p>
⟨p>Bij die tweede keer dat de Heer Jezus op de grond schrijft, lees je dat al die mensen die die vrouw veroordeelden, afdropen. Want Jezus had gezegd: "Wie van u zonder zonde is, laat die de eerste steen werpen." Ook daar zijn we nog wat dieper op ingegaan. Vervolgens lees je dat Jezus zegt: "Ook Ik veroordeel u niet; ga heen en zondig niet meer." Die vrijspraak is niet afhankelijk van haar; ze wordt eerst vrijgesproken en op basis daarvan vrijgegeven. Om in de termen van het Nieuwe Verbond te blijven: de wet zou in haar hart geschreven worden. Dus bij die tweede keer is daar vrijspraak. De Heer die twee keer op de grond schrijft, is een type van het Oude en het Nieuwe Verbond: veroordeling versus rechtvaardiging. Ik vat dat nu even heel kort samen, en als je het niet helemaal oppakt, zou je de vorige studie nog eens moeten beluisteren. Tot zover die geschiedenis; we hebben haar in haar geheel bezien, en dat waren de eerste elf verzen van hoofdstuk 8.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="404" title="Speel af vanaf 06:44">▶ 06:44⟨/button> ⟨span>Johannes 8:12: Jezus als het Licht van de Wereld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ik stel voor dat we de draad weer oppakken bij vers 12. Er staat: "Wederom dan sprak Jezus tot hen, zeggende tot hen..." Dat is als je even terugleest, want dat "wederom" slaat op wat we in hoofdstuk 8 vers 2 lezen: "In de ochtendschemering echter kwam Hij weer aan in de tempel en al het volk kwam naar Hem toe." Dat werd vervolgens onderbroken door de geschiedenis met de vrouw die daar in het midden werd neergezet, om het zo maar te zeggen. Maar in ieder geval staat er: "Wederom dan sprak Jezus tot hen." Dat heeft ermee te maken dat Hij eerder in de ochtend al in de tempel het volk onderwees. En dan zegt Hij: "Ik ben het licht van de wereld."⟨/p>
⟨p>Vermoedelijk – ik kan daar eigenlijk verder weinig over zeggen, want dan wordt het geen Bijbelstudie meer – maar ik heb in commentaren gelezen dat je dit ook moet zien in het verband van het feit dat het Loofhuttenfeest gevierd werd. Licht speelde daarbij in allerlei rituelen een grote rol. Het kan dus heel goed zijn dat dit plaatsvond rond of tijdens het Loofhuttenfeest – dat hebben we al eerder gezien – en dat Jezus bij allerlei ceremoniën of rituelen met licht op het tempelplein, tegen die achtergrond zegt: "Ik ben het licht van de wereld."⟨/p>
⟨p>Het Johannes-evangelie is, denk ik – en ik geloof dat ik daarmee niets te veel zeg – wellicht vooral bekend vanwege het zevental "Ik ben"-uitspraken. We zijn er al een keer eerder tegenaan gelopen in hoofdstuk 6, waar dat trouwens een aantal keren min of meer wordt herhaald. Laten we ze nog even op een rijtje zetten. In hoofdstuk 6: "Ik ben het brood des levens." Ik moet er overigens wel bij zeggen dat het iedere keer tegen een heel specifieke achtergrond is. Dit was de uitspraak die Hij deed naar aanleiding van de wonderbare spijziging; die vijf broden die vermenigvuldigd werden tot een enorme overvloed, waarna Hij zegt: "Ik ben het brood van het leven."⟨/p>
⟨p>Hier in hoofdstuk 8 is het: "Ik ben het licht der wereld." In hoofdstuk 10 zullen we er weer een tegenkomen: "Ik ben de goede herder." En later in hoofdstuk 10: "Ik ben de deur der schapen." In hoofdstuk 11, tegen de achtergrond van de opwekking van Lazarus: "Ik ben de opstanding en het leven." En dan in hoofdstuk 14 de zesde keer: "Ik ben de weg, de waarheid en het leven." En ten slotte nummer zeven – dat kan ook niet missen: "Ik ben de ware wijnstok."⟨/p>
⟨p>Iedere keer is er dat wijzen op wie Hijzelf is, ook als representatie van God. Het verwijst uiteraard naar de naam van God: "Ik ben die Ik ben." Hij zegt: "Ik ben het licht der wereld", of "het licht van de wereld". Dat hangt niet zomaar in de lucht en de Heer zegt dit ook niet alleen maar bij gelegenheid van het Loofhuttenfeest.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="632" title="Speel af vanaf 10:32">▶ 10:32⟨/button> ⟨span>Oudtestamentische Profetieën over het Komende Licht⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Maar het was ook voorzegd door de profeten wie de Messias zou zijn. Ik wil u een paar voorbeelden daarvan geven. De eerste is Jesaja. Jesaja 9 is denk ik wel bekend; vooral in de decembermaand wordt die tekst nog wel eens geciteerd: "Het volk dat in donkerheid wandelt, ziet een groot licht. Over hen die wonen in een land van diepe duisternis, straalt een licht." En als je dan verder leest in Jesaja 9, staat daar natuurlijk: "Een kind is ons geboren, een zoon is ons gegeven." Dat is vers 5 van datzelfde hoofdstuk. Dus dan weet je ook meteen wie dat grote licht is.⟨/p>
⟨p>Ik ga nog eventjes doorbladeren naar hoofdstuk 42 van Jesaja. Want er zijn nog een paar teksten; ik heb er geloof ik drie of vier en ik ben daarbij echt niet uitputtend, maar dit zijn een paar hele frappante voorbeelden. Daar staat: "Ik, Yahweh, heb u geroepen in gerechtigheid." Het gaat hier trouwens over de Knecht van Yahweh, een van de profetieën over de Knecht van Yahweh. "Ik heb u geroepen in gerechtigheid, uw hand gevat, u behoed en u gesteld tot een verbond voor het volk en tot een licht van de natieën." En dan staat erbij: "om blinde ogen te openen." Dat is feitelijk ook wat licht doet. Als iemand blind is, dan is het duister en zie je niets. Als de ogen dus geopend worden, dan worden de ogen feitelijk daarmee verlicht; de bedekking wordt weggenomen. Het is ook om gevangenen uit de kerker, een duistere kerker, te leiden, waarbij de gedachte van gevangenschap en duisternis hetzelfde is. Dus vandaar: hoezo een licht der natieën? Het is niet alleen maar een verbond voor het volk. Dat is trouwens ook opmerkelijk. Je leest over de Israëlieten in Romeinen 9 dat Paulus zegt dat hún de verbonden toebehoren – niet alleen het oude, maar ook het nieuwe verbond. En de Heer wordt daar gesteld tot een verbond voor het volk, maar ook tot een licht der natieën. Dat betekent dat de ogen geopend worden en de gevangenis opengaat; uit de kerker worden zij geleid die eerder in duisternis gezeten zijn.⟨/p>
⟨p>Ik heb er nog een: Jesaja 49. Daar staat: "Hij zegt dan..." – 'Hij', dat is God – "het is te gering..." Hij spreekt hier de Messias aan, de Christus. Hij zegt: "Het is te gering dat u Mij tot een knecht zou zijn om de stammen van Jakob weer op te richten en de bewaarden van Israël terug te brengen." Ik moet er eigenlijk even iets bijzeggen om dit echt goed recht te kunnen doen. Want dan lees je eerder in de voorgaande verzen van ditzelfde hoofdstuk dat de Messias zegt: "Tevergeefs heb ik mij afgemat", omdat het volk niet luisterde. En dan reageert God daarop en zegt: "Het is te gering dat u Mij tot een knecht zou zijn om de stammen van Jakob weer op te richten en de bewaarden van Israël terug te brengen. Ik stel u tot een licht der volkeren, opdat mijn heil, mijn redding, reike tot het einde der aarde."⟨/p>
⟨p>Niet alleen maar voor Israël dus. Feitelijk zit hier ook al de verborgenheid in besloten. Het wordt niet expliciet gezegd, maar feitelijk zie je hier de gedachte: Israël gelooft niet en dan zegt God: "Ja, maar het is Mij ook te gering dat u Mij tot een knecht zou zijn om alleen die stammen van Jakob weer op te richten. Wat doe ik? Ik ga je stellen tot een licht der natieën, opdat mijn redding reike tot het einde der aarde." Dus ook hier weer: als de Heer Jezus zegt: "Ik ben het licht der wereld", dan moet je dat ook zien in dat kader van wat de profeten al hadden gezegd. Israël gelooft niet? Oké, dat is ook zo. Maar het is God te gering dat Hij alleen maar voor één volk zou zijn. Hij stelt Hem als een licht voor alle natieën en Zijn heil – dat wil zeggen: Zijn redding – reikt tot het einde der aarde. Kijk, zo groots denkt God.⟨/p>
⟨p>Ik heb er trouwens nog een, niet uit Jesaja, maar uit Hosea 6. Die vind ik erg mooi; ik ben daar van de week nogal mee bezig geweest, ook weer vanwege de chronologie en het bijzondere van de tijd waarin we leven. Ik bedoel, er zijn inmiddels bijna twee millennia voorbij. En we weten hoe de Heer rekent: voor Hem is één dag als duizend jaar. De Heer verliet het aardse toneel en inmiddels zijn er bijna tweeduizend jaar voorbij. Dat wil zeggen dat er voor de Heer twee dagen voorbij zijn. Nou, let in dat verband dan even op wat er staat in Hosea 6: "Hij (God) zal ons (het volk Israël) na twee dagen doen herleven. Ten derde dage..." – dus na die twee dagen – "...zal Hij ons oprichten." De derde dag is altijd de dag van nieuw leven. De Messias zelf is daar een voorbeeld van uiteraard. En we hebben ons al veel eerder, in Johannes 2, beziggehouden met die bruiloft te Kana. Op de derde dag was daar een bruiloft te Kana en wat deed de Heer? Water in wijn veranderen: leven geven, vreugde.⟨/p>
⟨p>Waarom haal ik het aan? Omdat er dan vervolgens staat: "Hij zal ons ten derde dage oprichten en wij zullen leven voor Zijn aangezicht. Ja, wij willen Yahweh kennen", zal Israël dan zeggen. "Ja, wij willen Yahweh kennen, ernaar jagen Hem te kennen. Zo zeker als de dageraad is Zijn opgang." Dat wil zeggen: de dageraad, de zonsopgang, als het licht wordt. "Zijn opgang", dat wil zeggen als Hij tot ons komt. Laat ik het even helemaal doorlezen: "Dan, na die twee dagen, komt Hij tot ons als de regen, als de late regen die het land besproeit." Dus hier wordt niet alleen maar gezegd dat Israël opgericht zal worden en hersteld zal worden, maar het bijzondere van deze profetie is dat ook gezegd wordt wanneer het zal zijn. En oké, het is cryptisch en het staat er op een verborgen manier, maar het wordt duidelijk door Schrift met Schrift te vergelijken. Het geweldige daarvan is dat als Hij straks ook zal komen voor Zijn volk, Hij zal komen als een licht. In Maleachi staat dan dat Hij als de "Zon der gerechtigheid" zal opkomen. De duisternis van de wereld zal verdwijnen en het zal licht worden: de dageraad. Zo is Zijn opgang. Dus het is licht; Hij komt op als de zon. De duisternis verdwijnt en dat betekent leven. En dat brengt me trouwens ook bij het vervolg.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1128" title="Speel af vanaf 18:48">▶ 18:48⟨/button> ⟨span>Het Levenslicht: de Onlosmakelijke Band Tussen Licht en Leven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Als de Heer dus zegt – ik ben nu weer terug in Johannes 8 – "Ik ben het licht van de wereld. Degene die mij volgt, zal niet in de duisternis wandelen", dan staat daar: "maar hij zal het licht van het leven hebben." Zo zie je hier die combinatie: licht is leven. Zoals duisternis trouwens ook altijd geassocieerd wordt met de dood. Denk maar aan de donkere schaduwen des doods. Ja, want hij zal het licht van het leven hebben, dus het levenslicht. Nou, daar heb je hem; ik had hem al in gedachten.⟨/p>
⟨p>In het Woord, in welke zin dan ook, was leven. En het leven, dat was het licht der mensen. Psalm 36 zegt: "Want bij U is de bron des levens; in Uw licht zien wij het licht." Licht en leven gaan hand in hand, zoals ik zojuist al even aangaf, en dat geldt ook voor duisternis en dood. Een mooi voorbeeld vind ik daar altijd van in Psalm 23, die beroemde psalm. David zegt daar – tenminste als je een beetje een letterlijke vertaling hebt: "Zelfs al ga ik door een dal van schaduwen des doods, ik vrees geen kwaad, want Uw stok en Uw staf die vertroosten mij." Let op die schaduwen des doods: schaduw, duisternis en dood. Als de dood zijn schaduw vooruitwerpt, dan is het Zijn stok, Zijn staf – wat trouwens ook weer spreekt van opstanding – die troost geeft.⟨/p>
⟨p>Dan heb ik er nog één van Paulus, wanneer hij schrijft in de brief aan Timothüs over Christus Jezus, die de dood tenietdoet. Kijk, zo gedenken wij de dood ook. Natuurlijk, wij bagatelliseren de dood niet, maar de dood is een overwonnen vijand. De dood wordt tenietgedaan. De dood is overwonnen, dat is verleden tijd; dat gebeurde toen de Heer Jezus eens voor altijd opstond uit het graf. Maar de dood zal ook tenietgedaan worden. Dat Christus Jezus de dood tenietdoet, is gewoon een feit. Ongeacht wanneer dat precies gebeurt, Hij doet de dood teniet. In 1 Korinthe 15 schrijft Paulus dat dit de laatste vijand is die tenietgedaan zal worden. Pas aan het einde van Christus' heerschappij zal Hij het Koninkrijk overgeven aan zijn God en Vader, en dan zal God worden alles in allen. Christus Jezus doet de dood teniet en brengt leven en onvergankelijkheid aan het licht. Hoe? Wel, door het goede bericht, door het evangelie dus. Hij doet de dood teniet door leven en onvergankelijkheid aan het licht te brengen. Door alle mensen, door alle doden levend te maken, wordt de dood tenietgedaan. Het is een heel logisch verhaal. Hij brengt dus het leven aan het licht.⟨/p>
⟨p>Het gaat mij nu even om die combinatie: leven en licht. Eigenlijk is dat ook de clue van het evangelie. We verkondigen Jezus Christus, het licht der wereld, die de dood tenietdoet, oftewel leven en onvergankelijkheid aan het licht brengt. Als ik dan nog even teruglees in Johannes 8: "Ik ben het licht van de wereld; wie mij volgt..." De weg die de Heer zou gaan – een half jaar nadat Hij dit zei, zou Hij sterven en ten derden dage opstaan – in die weg zou Hij het leven aan het licht brengen. Het licht dat we hebben, heeft alles te maken met dat uitzicht, met werkelijk leven, het echte levenslicht dat we kennen. Wij wandelen in het licht omdat we de levende Heer kennen. Goed, we lezen even verder, want het is boeiend genoeg om daar misschien nog veel uitgebreider bij stil te staan. Maar we zijn bezig met een Bijbelstudie over het Johannesevangelie en we proberen toch enigszins de vaart erin te houden.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1421" title="Speel af vanaf 23:41">▶ 23:41⟨/button> ⟨span>De Twist met de Farizeeën over Jezus' Getuigenis⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De Farizeeën zeiden tot Hem, toen zij dat hoorden, en zij tapten meteen weer uit een totaal ander vaatje: "U getuigt aangaande Uzelf; de getuigenverklaring van U is niet waar." Waarom niet? Wel, omdat U getuigt aangaande Uzelf. Ja, want de Heer had gezegd: "Ik ben het licht van de wereld." En voor hen is die aanmatiging reden genoeg om te zeggen dat dit niet juist kan zijn. Je moet een getuigenverklaring hebben, en daar hebben we meer voor nodig dan alleen Uzelf. Als Je over Jezelf getuigt, ben Je immers Zelf partij daarin.⟨/p>
⟨p>Goed, dat is de reactie van die Farizeeën. Jezus geeft daar antwoord op en Hij zei tot hen: "Ook indien Ik getuig aangaande Mijzelf...". In zekere zin zou je het nog kunnen betwijfelen of daar je vraagtekens bij kunnen zetten, want feitelijk getuigde de Heer van Zijn God en Vader. Maar goed, ook als je het inderdaad zo neemt: "Ook indien Ik getuig aangaande Mijzelf, Mijn getuigenverklaring is waar." Wat opvalt, is dat woord 'getuigenverklaring'; dat is echt terminologie uit de rechtbank. Wat een juridisch taalgebruik is dat. En als je daar even bij stilstaat – ik heb er nu al een paar keer aan gerefereerd – dan zie je dat deze geschiedenis, de tekst die we nu onder ogen hebben, plaatsvond tijdens het Loofhuttenfeest. Dat is de zevende maand. Een half jaar later, dan zijn we dus in de eerste maand terechtgekomen, zou de Heer tijdens het Pesach worden veroordeeld. Dat was echt, en toen zouden er valse getuigen optreden en dergelijke. Er werd echt een getuigenverklaring afgelegd. Dit was eigenlijk al een opstapje. De Heer was hier in Jeruzalem en daar is natuurlijk al genoeg bekokstoofd in de leidende kringen, in het Sanhedrin en door de leiders. Maar ze konden nog niet optreden; ik zal dat straks trouwens ook laten zien.⟨/p>
⟨p>En dan in vers 14, ik lees verder. In onze vertalingen staat vaak "Ik weet", maar als je in een woordenboek kijkt, dan zie je dat het weten is op basis van waarneming. Het is een specifiek Grieks woord voor namelijk dat wat je weet op grond van je zintuigen; je hebt het zelf gezien, gehoord of gevoeld. En daarom wordt het in de interlineair ook weergegeven met: "Want Ik heb waargenomen". Want Ik heb waargenomen vanwaar Ik kwam en waar Ik heen ga. Hoe had de Heer dat waargenomen? Nou, vanuit Gods eigen woord. Ik zal ook uit het Johannes Evangelie twee teksten noemen: "waargenomen hebbend dat Hij van God uitgegaan was en tot God heenging". Dat is waar Hij vandaan kwam en daar ging Hij naartoe. Johannes 16: "Ik ben," dat is de uitspraak van de Heer Jezus Zelf, "van de Vader uitgegaan en in de wereld gekomen; Ik verlaat de wereld weder en ga tot de Vader." God had Hem verwekt bij Maria. Hij is van de Vader uitgegaan, maar Hij zou ook weer terugkeren tot Zijn God en Vader. En als de Heer zegt: "Ik heb waargenomen vanwaar Ik kwam en waar ik heen ga", ja, waar had Hij dat waargenomen? Ik bedoel, waar Hij heen zou gaan, waar had Hij dat waargenomen? Dat had Hij nog niet meegemaakt, dat was nog toekomst. Jawel, maar Hij wist het; Hij wist het op grond van wat Hij had gelezen en gehoord in de Schriften.⟨/p>
⟨p>En Hij zegt: "Ik heb waargenomen vanwaar Ik kwam en waar Ik heen ga; jullie echter hebben niet waargenomen vanwaar Ik kom of waar Ik heen ga." Om daar één voorbeeld van te geven: we hebben eerder in Johannes 7 gezien dat er zo'n discussie onder de scharen ontstaat. Daar gaat het over misverstanden, op zijn zachtst gezegd; eigenlijk zijn het vaker aantijgingen. Maar dan lees je van weer andere zijden de discussie over de identiteit van Jezus. Weer anderen zeiden: "De Christus komt toch niet vanuit Galilea?" Dat is wat zij dachten. Jezus komt uit Nazareth en de Christus, de Messias, als Hij komt, dan komt Hij toch niet uit Galilea? Zegt de Schrift niet dat vanuit het zaad van David en vanaf het dorp Bethlehem, waar David was, de Christus komt? Dat was waar, maar men oordeelde gewoon op basis van onvolledige informatie; een vooroordeel dus. En ze hadden niet echt waargenomen. "Jullie echter hebben niet waargenomen vanwaar Ik kom", dat weten jullie niet. En trouwens ook, ze wisten helemaal niet wie Hij was en ook niet waar Hij heen zou gaan. Dat ontging hen compleet.⟨/p>
⟨p>Zie je trouwens nog even iets anders? Het viel mij vooral op de eerste keer voordat ik deze Bijbelstudie ging doen; dan lees je zo'n hoofdstuk of een paar hoofdstukjes achter elkaar om gewoon weer eens een totaalidee te hebben. En dat is van het hele typische, ik bedoel ook typerende, Johannes-taalgebruik. Als je dat eenmaal kent en je kent enigszins de andere evangeliën, dan weet je meteen: je hoort één zin en je weet dat dit Johannes is. Je herkent het meteen. Ik zal dat niet zo snel zeggen van Matteüs, Markus of Lukas; dat is soms veel lastiger omdat dat echt heel sterk beschrijvend is. Dit is veel beschouwender. Maar ook het type taalgebruik is heel contrastrijk. Hier: "Ik heb waargenomen vanwaar Ik kwam en waar Ik heen ga; jullie echter hebben niet waargenomen vanwaar Ik kom en waar Ik heen ga." Dat is wat breedsprakig, maar ook heel sterk zwart-wit: leven en dood, waarheid en leugen. Dat soort woordparen en altijd die tegenstellingen zijn heel contrastrijk. In feite is het ook heel simpel. Men zegt ook dat het Johannes Evangelie heel simpel is, vandaar dat men zegt dat je het Johannes Evangelie moet geven als je het evangelie aan iemand gaat uitdelen. Daar ben ik het persoonlijk niet mee eens, maar kijk, op zich is dit simpel, maar het is het meest diepzinnige evangelie dat er bestaat. Zonder meer. Je kunt er zomaar geruime tijd mee bezig zijn om het te bestuderen en dan nog heb je heel vaak de indruk: volgens mij zit er nog zoveel meer in, ik laat nog zoveel liggen.⟨/p>
⟨p>"Jullie oordelen naar het vlees; Ik oordeel niemand." Naar het vlees, dat wil zeggen: naar het aanzien. Nou, dat blijkt wel, ze hadden niet echt kennis van zaken. Ze wisten ten eerste niet echt wie Jezus was en waar Hij vandaan kwam. Ze wisten bovendien niet, ze kenden de Schrift niet. En ja, dan mis je echt de boot. De Heer zegt: "Ik oordeel niemand." Die geschiedenis die we de vorige keer hebben besproken, is daar trouwens een illustratie van: die vrouw wordt daar in het midden neergegooid en Jezus moest daar een uitspraak over doen. "Ook Ik oordeel je niet en Ik veroordeel je ook niet." Maar je zou nu kunnen zeggen: wacht even, de Heer gaat toch oordelen? Maar let op, dit staat – dat zie je ook in de interlineair met zo'n verticaal streepje dat eraan voorafgaat – in de tegenwoordige tijd. "Ik oordeel", dat verticale streepje betekent dat het tegenwoordige tijd is. Eigenlijk is het dus: "Ik ben niemand veroordelende." Ik ben niemand aan het oordelen, zo zeggen wij dat in de tegenwoordige tijd. Dat is eigenlijk wat Hij zegt: "Ik ben niemand aan het oordelen", tegenwoordige tijd. Want in de toekomst gaat Hij dat wel doen.⟨/p>
⟨p>Laat ik eerst even doorlezen in vers 16: "En in het geval echter dat Ik zou oordelen, is Mijn beoordeling waar." Hij zegt: "Ik ben niemand aan het oordelen", dat doet Hij nu niet, maar in het geval dat Hij zou oordelen – en dat gaat Hij ook doen in de toekomst. Dat hadden we ook al eerder in het Johannes Evangelie gezien, in hoofdstuk 5 vers 22, waar staat: "Want ook de Vader oordeelt niemand, maar heeft het gehele oordeel aan de Zoon gegeven." Dat gaat Hij in de toekomst doen. Dat doet Hij niet nu, maar in de toekomst doet Hij dat. Dat wil zeggen, dan gaat Hij oordelen, maar dan ook in de zin van richten.⟨/p>
⟨p>Een rechtvaardig oordeel en oordelen betekent de dingen rechtzetten, rechtspreken en ook weer rechtzetten. Alles wat krom is, wordt recht gedaan en recht gemaakt. Daar is de Heer nu niet mee bezig.⟨/p>
⟨p>In het geval dat Ik zou oordelen, is mijn beoordeling waar. Want, zegt de Heer: Ik ben niet alleen, maar Ik en de Vader die Mij zendt. De Vader heeft namelijk aan Hem het oordeel gegeven. Als Hij gaat oordelen, dan is zijn beoordeling waar. Het is namelijk de Vader Zelf, God zijn Vader, die Hem daartoe zendt en Hem daarin bijstaat, en Hem dit ook gegeven heeft en toevertrouwd.⟨/p>
⟨p>We lezen verder.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2126" title="Speel af vanaf 35:26">▶ 35:26⟨/button> ⟨span>De Wet van de Twee Getuigen en de Vader Die Zendt⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"Ook echter in de wet van jullie..." Het is eigenlijk wel eigenaardig zoals de Heer dit formuleert. Door te zeggen "de wet van jullie" neemt Hij min of meer afstand. Hij zegt daarmee: jullie eigen wet, waar jullie je zo op laten voorstaan, daarin staat geschreven dat de getuigenverklaring van twee mensen waar is. Dat weten we; het is een bekend gegeven en een essentieel juridisch basisprincipe: een zaak zal vaststaan bij twee of drie getuigen. Dat wil zeggen dat er minimaal twee getuigen nodig zijn om een zaak vast te laten staan. Eén getuige is geen getuige, of in ieder geval is dat in de rechtspraak niet voldoende. Er moeten minimaal twee getuigen zijn. In de wet, in Deuteronomium 17 en Deuteronomium 19, wordt dat ook expliciet zo geformuleerd. De Heer haalt dat aan en zegt: "Ook echter in de wet van jullie staat geschreven dat de getuigenverklaring van twee mensen waar is. Ik ben degene die aangaande Mijzelf getuig, jawel, en de Vader die Mij zendt, getuigt aangaande Mij."⟨/p>
⟨p>In de wet is het zo dat twee mensen die getuigen een zaak doen vaststaan. Maar nu zegt de Heer: Ik getuig zelf, maar ook de Vader die Mij zendt, getuigt aangaande Mij. Hoe staat het er ook alweer? Ik verwijs hier naar 1 Johannes 5 vers 9. Ik was even kwijt hoe het er precies stond: "Indien wij het getuigenis van mensen aannemen, het getuigenis van God is meerder. Want dit is het getuigenis van God dat Hij van Zijn Zoon getuigd heeft. Wie in de Zoon van God gelooft, heeft het leven." Maar het gaat erom: het getuigenis van God heeft Hij.⟨/p>
⟨p>Als je dit zo leest, dan kom je erachter dat er allerlei thema's zijn in het Johannes-evangelie die iedere keer op verschillende manieren terugkomen. Feitelijk is deze discussie eigenlijk een herhaling van zetten, want we zijn zoiets al eerder tegengekomen toen Jezus ook in Jeruzalem was en iets soortgelijks zei. In vers 36 van Johannes 5 lees je: "Ik heb een getuigenis gewichtiger dan dat van Johannes" – Johannes de Doper. "Want," zegt de Heer, "de werken die de Vader Mij gegeven heeft om te volbrengen, juist die werken die Ik doe, die getuigen van Mij, namelijk dat de Vader Mij gezonden heeft." Hij doelt op de werken, op de tekenen die Hij deed. Dat doet geen mens; God zelf zette daar Zijn stempel op de Zoon via de wondertekenen die Hij verrichtte.⟨/p>
⟨p>In Johannes 5 is dat naar aanleiding van de geschiedenis van die man die daar in Bethesda achtendertig jaar lang ziek en verlamd was en die dan op de sabbat – weet u nog? – opstaat, nieuw leven krijgt en wandelt. Dat is een geweldig teken. De locatie, wat er gebeurde, het tijdstip... alles, daar ging een sprake van uit. Die werken die Hij deed getuigen van Hem, maar ze getuigen ook dat de Vader Mij gezonden heeft, want het is namelijk geen mensenwerk. En er staat nog bij: "En de Vader die Mij gezonden heeft, die heeft van Mij getuigenis gegeven."⟨/p>
⟨p>Ja, niet alleen doordat Zijn Zoon die werken deed, maar ook door wat Hij gesproken heeft. Jullie hebben nooit Zijn stem gehoord. De Heer doelt daarmee uiteraard ook op het getuigenis dat ooit bij het begin van Jezus' bediening plaatsvond. De Vader heeft getuigd vanuit de hemel; de hemelen gingen open toen de Heer gedoopt werd in de Jordaan. Hij stond toen op uit het watergraf en dan lees je: "Deze is Mijn Zoon, Mijn geliefde, in wie Ik Mijn welbehagen had." Daar waren zij niet bij en de Heer zegt: "Jullie hebben dat nooit gehoord, maar de Vader heeft getuigenis voor Mij gegeven." Trouwens, dat is niet alleen bij die gelegenheid geweest; het is ook op de berg van de verheerlijking geweest. Volgens mij heb ik daar straks nog een diaatje van; daar staat het ook.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2464" title="Speel af vanaf 41:04">▶ 41:04⟨/button> ⟨span>Onderwijs in de Schatkamer en de Onzichtbare Hand⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>De Farizeeën, die nog steeds in het twistgesprek zijn, vragen: "Waar is de Vader van u?" Zoals ik al zei, was dit eigenlijk een herhaling van die eerdere discussie. Zij zeggen eigenlijk: "U hebt het nu wel over die Vader die getuigenis van u geeft, maar hoezo, waar is die Vader dan?" In hun redenering is dat een afwezige getuige, en een afwezige getuige is niet rechtsgeldig. Jezus antwoordt daarop, ook al klinkt het in de tekst misschien wat 'hakketakkerig'. Men wilde er gewoon niet aan. Het was zo evident wat Jezus sprak en deed, maar het ging zo massief in tegen de traditie en alles wat zij hadden opgebouwd — hun eigen eer. Dat konden ze nooit prijsgeven, en vandaar ook dat verzet.⟨/p>
⟨p>Jezus antwoordde: "Noch Mij, noch mijn Vader hebben jullie waargenomen." De klemtoon ligt zo: indien jullie Mij hadden waargenomen, als jullie werkelijk gezien hadden wat Ik gedaan en gesproken heb, dan zouden jullie ook mijn Vader hebben waargenomen. Want alles wat Ik deed en gesproken heb, is zo evident en klaarblijkelijk van Godswege, dat jullie dan meteen ook hadden gezien dat Ik gezonden ben door mijn Vader. De werken en de tekenen die Hij deed — de doop in de Jordaan, de verheerlijking op de berg — dat hadden zij echter niet waargenomen.⟨/p>
⟨p>Trouwens, de Heer heeft in Jeruzalem opmerkelijk genoeg helemaal niet zo gek veel wondertekenen gedaan. We kennen er een aantal, en juist in Johannes lezen we daarover, maar Hij is vooral in het noorden actief geweest. Maar in ieder geval zegt de Heer: "Indien jullie Mij hadden waargenomen, dan hadden jullie ook mijn Vader waargenomen." Johannes voegt er nog aan toe: "Deze uitspraken sprak Jezus in de schatkamer, onderwijzende in de tempel." Je had bij die tempel namelijk een speciale plaats, letterlijk een bewaarplaats voor de schatkisten. In de tempel was een speciale plek waar de schatten, de rijkdommen en het geld werden bewaard. Volgens de buitenbijbelse overlevering bevond deze schatkamer zich ergens bij de voorhof van de vrouwen. De Heer deed deze uitspraken dus in de schatkamer, terwijl Hij onderwijs gaf in de tempel.⟨/p>
⟨p>Natuurlijk kun je zeggen dat dit slechts een vermelding van de locatie is, maar als je het alleen zo bekijkt, doe je geen recht aan de Schrift en aan de wijze waarop Johannes dit beschrijft. Er zit altijd een dubbele bodem in, want het is een zeer typerende locatie. Waar zijn de echte schatten van de tempel? Wel, die zijn daar waar Jezus onderwijst. Die horen bij elkaar. Waar vind je de werkelijke schatten van het huis van God? In het onderwijs van Jezus. Vandaar deze uitspraak in de schatkamer; dat zijn de echte schatten. De rijkdommen van het huis van God vind je daar waar Jezus zijn mond opendoet en waar je de woorden Gods hoort.⟨/p>
⟨p>En er staat nog bij: "En niemand greep Hem." We hebben dit nu al verschillende keren gezien — ik geloof dat dit de derde keer is — dat niemand Hem greep omdat zijn uur nog niet was gekomen. Zoals ik al zei: het zou nog een half jaar duren. Het zou niet met het Loofhuttenfeest gebeuren, maar met Pesach, met Pascha. Wanneer het Lam geslacht zou worden, dan zou Hij worden veroordeeld en de weg naar het kruis gaan. Dat was het uur. God had dat tijdstip al anderhalfduizend jaar van tevoren bepaald: wanneer het Lam geslacht zou worden, namelijk met het Pascha. Dat zou op dit moment nog een half jaar duren. Zijn uur was nog niet gekomen. Hun uur misschien wel, want zij wilden Hem graag doden en hadden dat ongetwijfeld al bekokstoofd en beraadslaagd, maar het kon simpelweg niet.⟨/p>
⟨p>De vorige keer noemde ik het al, en daar moet ik nu weer aan denken: een onzichtbare hand weerhield hen ervan om de hand aan Hem te slaan. Niemand greep Hem. Ze zouden wel willen, maar zijn uur was nog niet gekomen. In hun beleving was het misschien hun uur, maar het was nog niet zijn uur, en daarom kon het niet. Hoezo vrije wil van de mens? De mensen wilden het wel, maar God heeft zo zijn agenda. De mens wikt, maar God beschikt. In vers 21 begint er weer een nieuwe episode; in mijn Bijbel start daar ook een nieuwe passage. Ik stel voor dat we eerst even pauzeren en dan gaan we daar straks mee verder. Zullen we dat doen? Oké mensen, wij pakken de draad weer op.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2841" title="Speel af vanaf 47:21">▶ 47:21⟨/button> ⟨span>Een Nieuw Twistgesprek: de Naderende Scheiding⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In het volgende gedeelte staat er in mijn Bijbel boven de NBG-vertaling: 'twistgesprekken met de Joden'. Nou ja, het is eigenlijk een voortzetting van de twistgesprekken, want u hebt zojuist ook wel gemerkt dat er hiervoor ook al veel discussie en veel twist was. Maar hier begint een nieuw gedeelte. In het voorafgaande gedeelte waar we begonnen, vanaf vers 12 tot 20 – die perikoop heet in mijn Bijbel 'Het licht der wereld' – en nu volgen dus de twistgesprekken met de Joden.⟨/p>
⟨p>Er staat in vers 21: "Hij zei dan wederom tot hen." Dit is dus duidelijk weer een andere gelegenheid. Of het al een ander tijdstip of een andere dag was, weet ik niet, maar in ieder geval: Hij zei dan wederom tot hen. 'Tot hen', dat zijn dus die Farizeeën, want dat was het onderwerp dat je in vers 13 leest. Dus we mogen aannemen dat 'hen' daarop slaat.⟨/p>
⟨p>"Ik ga heen en jullie zullen mij zoeken." Opnieuw zegt Hij dat – en dat is niet de eerste keer vanavond dat ik dat zeg. Die uitspraak herkennen we, want iets soortgelijks of iets vrijwel identieks had de Heer in hoofdstuk 7, op een van de dagen hieraan voorafgaand, al uitgesproken in de verzen 34 tot 36. Daar hebben we het toen ook over gehad, maar laten we het nog eens lezen, want de Heer herhaalt dat: "Ik ga heen en jullie zullen mij zoeken."⟨/p>
⟨p>En dat is ook zo: Ik ga heen, ja, ik zal sterven, ik zal worden begraven, maar vervolgens zal dat graf leeg zijn en men heeft gezocht. Van Jezus is niets meer gevonden. Ik ga heen, jullie zullen mij zoeken, maar het graf was leeg en ze zouden Hem niet vinden. Laten we even doorlezen.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2984" title="Speel af vanaf 49:44">▶ 49:44⟨/button> ⟨span>De Werkelijke Betekenis van het Woord 'zonde': Doel Missen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En in jullie zonde – enkelvoud trouwens – zullen jullie sterven. Nu kun je hier natuurlijk een stuk christelijke dogmatiek tegenaan gooien, maar ik denk dat zonde feitelijk 'doel missen' betekent. Als hier staat: "En in jullie zonde zullen jullie sterven", dan wil dat zeggen dat hun doel is om de Messias te vinden. "Jullie zullen mij zoeken", zegt Jezus, "maar in jullie zonde zullen jullie sterven." De verklaring staat er feitelijk meteen achteraan: "Waar ik heen ga, kunnen jullie niet komen." Dat is doelmissen. Toch? Jullie zullen Mij zoeken met de bedoeling Mij uiteraard te vinden, maar jullie zullen Me niet vinden, want waar Ik heen ga, daar kunnen jullie niet komen. Dat is precies wat zonde is: doelmissen. Dit maakt zo’n uitspraak ook heel concreet, vooral als je het woord zonde gewoon neemt in de oorspronkelijke betekenis.⟨/p>
⟨p>Het mooiste voorbeeld daarvan van het woord zonde is wanneer het een keertje anders vertaald wordt. Dat voorbeeld staat in het boek Richteren, ergens achterin. Daar staat over de Benjaminieten – dat is trouwens heel grappig: Benjamin betekent 'zoon van mijn rechterhand', maar dit waren linkshandige Benjaminieten – dat zij zo handig waren dat zij een steen konden werpen op een haar zonder te missen. In onze NBG-vertaling staat letterlijk "zonder te missen" – of nee, ik moet het eigenlijk met de linkerhand voordoen – zonder te missen. Maar in het Hebreeuws staat er "zonder te zondigen". In de Statenvertaling staat het volgens mij ook gewoon concordant vertaald.⟨/p>
⟨p>Wij denken bij zonde natuurlijk altijd aan iets moreels. Een zonde wil zeggen dat iets fout is en veroordelenswaardig, enzovoort. Maar dat hoeft niet. De fundamentele gedachte bij zondigen is doel missen. Dat kan kwalijk zijn, dat kan ernstig zijn, dat kan vreselijk zijn, maar de essentie van het woord zondigen betekent doelmissen. De grap is trouwens – voor zover zoiets grappig is – dat dit in het Hebreeuws zo is, maar in het Grieks ook. Het woord zonde betekent gewoon doelmissen.⟨/p>
⟨p>Ook daarvan vind ik het weer treffend, want in ons godsdienstig spraakgebruik verstaan wij onder zonde altijd iets wat fout is. Dan zie je meteen alweer die opgeheven vinger: dat mag niet. Terwijl we in het profane, alledaagse, banale taalgebruik wel over zonde spreken in de betekenis van doelmissen. Dan zeggen we bijvoorbeeld – ik zal het niet echt doen, Arie – maar je laat hem vallen en dan zeg je: "Wat zonde!" Zonde! Daarmee bedoelen we niet dat het moreel fout is dat je dat gedaan hebt, maar het is zonde van het kopje. Het komt namelijk niet tot zijn doel; het is niet de bedoeling. Juist in de niet-godsdienstige zin van het woord heeft het een correcte betekenis. Dan betekent het namelijk doel missen. Dat is in zowel het Hebreeuws als in het Grieks het geval. Daarom is het zo mooi dat er in de NBG-vertaling over die Benjaminieten staat dat zij een steen konden gooien tot op een haar "zonder te missen", terwijl er letterlijk staat: "zonder te zondigen".⟨/p>
⟨p>Even terug naar hier. Wat is hun zonde? Welnu, zij zoeken Hem, maar waar Hij heen gaat, daar kunnen ze niet komen. Dat is toch wat doelmissen is? Ik heb hier ook een commentaar bij me, want als ik een Bijbelstudie geef, zit ik altijd het een en ander na te slaan in de kanttekeningen van de Statenvertaling, de Korte Verklaring of allerlei Bijbelverklaringen. Het valt me op dat men er vaak dogmatiek op loslaat. Ook wat de betekenis van het woord zonde betreft, kwam ik dit niet tegen, terwijl ik dacht: wat is zonde? Dat komt juist hier zo sterk naar voren.⟨/p>
⟨p>"En in jullie zonde zullen jullie sterven; waar ik heen ga," zegt de Heer, "kunnen jullie niet komen." Dat is ook echt zo. De Heer heeft dat ook aangekondigd. Hij is na Zijn opstanding wel verschenen – we zullen het later in het Johannes-evangelie nog tegenkomen – en Hij zei tegen Zijn discipelen: "Ik ga heen, maar ik kom weer tot jullie. De wereld ziet mij niet meer, maar jullie zullen mij zien." En de Heer is inderdaad verschenen, zelfs aan honderden mensen tegelijk, maar de wereld heeft niets meer van Hem vernomen. Zij hebben Hem gezocht, maar ze konden Hem niet vinden.⟨/p>
⟨p>In vers 22 lezen we dat de Joden dan zeiden – want dit was ook weer zo cryptisch: "Wat bedoelt Hij nou?" – de Joden zeiden: "Hij zal toch niet Zichzelf doden, dat Hij zegt: 'Waar ik ook heen ga, kunnen jullie niet komen'?" Nou, dat is pas de plank misslaan. Het is precies het tegenovergestelde. Niet 'Hij zal Zichzelf doden', maar God zal hem opwekken. Daarom zouden ze Hem niet kunnen vinden. Je zou zelfs nog kunnen zeggen: Hij zal niet Zichzelf doden; zij zouden Hem overleveren om Hem te doden, maar juist daardoor zouden ze Hem ook niet meer vinden, want God zou Hem opwekken uit de doden. Ze speculeren er hier op los en de clou ontging hen compleet. En Hij zei tot hen... ja, weer zo'n typische Johannes-uitspraak, zoals Johannes dat dan optekent.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3409" title="Speel af vanaf 56:49">▶ 56:49⟨/button> ⟨span>Het Contrast: van Beneden Versus van Boven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hij zei tot hen: "Jullie zijn van beneden, Ik ben van boven." In Johannes 3 lees je een uitspraak van Johannes de Doper: "Die van boven komt, is boven allen; wie uit de aarde is, is uit de aarde en spreekt ook vanuit de aarde." Een mens kan – hoe zeggen we dat in het Nederlands? – niet over zijn eigen schaduw heen springen. Dat gaat niet. Een mens wordt nooit meer dan hij is. Je bent menselijk en dus kun je dat ook nooit overstijgen. Maar Hij komt van boven en spreekt dus ook vanuit boven, met hemelse kenmerken en over dingen die een aardeling, een mens dus, niet kan weten, zeggen, uitspreken of doen.⟨/p>
⟨p>"Jullie zijn van beneden, Ik ben van boven." Dat is het verschil. "Jullie zijn uit deze wereld, Ik ben niet uit deze wereld." Het is zwart-wit, boven en onder. Werden de toehoorders daar op een gegeven moment niet stapelgek van? Ja, waarschijnlijk wel. Want zij dachten dat ze de wet kenden en dan komt er Iemand die alles in een heel ander licht plaatst. We hebben dat een paar keer geleden gezien. De Joden hadden een delegatie van dienaren gestuurd, vanuit de overpriesters, om Hem te inspecteren en te arresteren. Die delegatie komt bij Jezus en ze luisteren naar Hem. Ze zijn zo onder de indruk dat ze onverrichter zake terugkeren bij de overpriesters. Die vragen: "Waarom hebben jullie Hem niet meegebracht?" In mijn eigen woorden zeiden ze: "Nooit heeft een mens zo gesproken!"⟨/p>
⟨p>In Johannes 7 vers 45 staat: "De dienaars dan gingen terug naar de overpriesters en de Farizeeën en dezen zeiden tot hen: Waarom hebt gij Hem niet meegebracht? De dienaars antwoordden: Nooit heeft een mens zo gesproken, als deze mens spreekt!" De Farizeeën antwoordden: "Zijn jullie soms ook verleid? Heeft soms een van de oversten ooit in Hem geloofd? Dat heeft toch nooit iemand van ons gedaan!" Ze gaan redeneren vanuit hun positie: de meerderheid heeft Hem afgewezen en de leiders ook. "Wij, die ervoor geleerd hebben en die autoriteit hebben, hebben Hem afgewezen. Weten jullie het soms beter?" Met zulke taal probeerden ze te imponeren. Maar de mensen die eropuit gestuurd waren, bleven erbij: "Nooit heeft een mens zo gesproken." Ze konden er niets tegen inbrengen.⟨/p>
⟨p>Ik vind dat altijd zo bijzonder: aan het einde van Mattheüs 7, nadat de Heer de Bergrede heeft uitgesproken, staat er dat de scharen versteld stonden van Zijn leer. Want Hij sprak niet zoals hun schriftgeleerden, maar als gezaghebbende. Zijn woorden waren niet autoritair in de zin dat Hij dingen oplegde, maar Zijn woorden hadden gezag. Hij had wat te zeggen, en de manier waarop Hij het zei, daar ging zo’n power van uit, zo’n overtuigingskracht, daar kon niets tegen ingebracht worden. Je kunt je voorstellen hoe de elite en de machthebbers met Hem in aanraking kwamen. Ze konden Hem niet pakken, niet grijpen en niet overmeesteren. Hoeveel hebben ze niet uit de kast gehaald? Denk aan de geschiedenis waar we het de vorige keer over hadden; het was allemaal bedoeld om Hem in de strik te laten lopen, maar het lukte niet. Iedere keer lees je dat ze gewoon afdropen, van de oudste tot de jongste. Het is onvoorstelbaar wat een kracht en autoriteit Zijn woord heeft.⟨/p>
⟨p>"Jullie zijn uit deze wereld, Ik ben niet uit deze wereld." De Heer herhaalt nu feitelijk wat Hij zojuist gezegd had: dat zij zullen sterven in hun zonden. Het gaat hier om het ongeloof en het veroordelen van hun onschuldige Messias. Want indien zij niet geloven dat Hij het is, zullen zij sterven in hun zonden. Juist in de erkenning van de Messias is beschutting en verzoening. Maar aangezien zij het offer verwerpen en Hem verwerpen, sterven ze in hun zonde. "Indien jullie toch niet geloven dat Ik ben..." In het Nederlands moet je er eigenlijk 'het' bij zetten om een goede zin te krijgen, maar er staat letterlijk: "dat Ik ben." Ook hier klinkt de Naam van God door. Als je niet gelooft dat 'Ik ben' wie Ik ben – in dit geval de Messias – dan zul je sterven in je zonde. Want juist in het geloof, in de erkenning van de waarheid, is leven, vrijheid en licht. Hij is licht. Als je het licht verwerpt, wordt het donker. Dat is geen hogere wiskunde.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3830" title="Speel af vanaf 01:03:50">▶ 01:03:50⟨/button> ⟨span>"wie Bent U?": Jezus Openbaart Zijn Identiteit⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En zij zeiden dan tot Hem – maar daar klinkt natuurlijk zo de verachting in door: "Wie bent U?" Ik lees dat ook als: "Wie dénkt U wel dat U bent?" Wij zijn de autoriteiten over Jeruzalem... "Wie bent U?" En Jezus geeft feitelijk antwoord. Hij zegt: "Wat Ik tot jullie ook van het begin af spreek." Met andere woorden: Ik ben wie Ik van het begin af aan al zeg dat Ik ben. De Heer sprak wat Hij bedoelde, en Hij bedoelde wat Hij sprak. Hij is precies dát wat Hij in Zijn woord doorgaf, vanaf het begin. Dus als zij vragen: "Wie bent U?", dan klinkt ook hier weer de naam van God door: "Ik ben wie Ik ben."⟨/p>
⟨p>We lezen even door. "Ik heb veel aangaande jullie te spreken en te oordelen." Let er trouwens weer even op: het staat allemaal in de tegenwoordige tijd. "Ik heb veel aangaande jullie te spreken en te oordelen." Maar: "Degene die Mij zendt, is waar." Dat woordje 'maar' drukt een tegenstelling uit. Het is wat moeilijk als je het zo leest, maar de Heer zegt: "Ik heb veel over jullie te spreken, genoeg om jullie op aan te merken en ook te oordelen, maar Degene die Mij zendt, is waar."⟨/p>
⟨p>Uit dat woordje 'maar' blijkt: Ik doe het niet. Ik oordeel nu niet. Het oordeel is Mij weliswaar gegeven, maar dat is nu niet wat Ik doe. Wat Ik wél doe, is niet oordelen en spreken over júllie, maar Ik spreek van Degene die Mij zendt, en Die is waar. En de dingen die Ik bij Hem hoor, deze dingen spreek Ik tot de wereld. Eigenlijk is dit een machtig voorbeeld van het Woord dat ook aan ons is toevertrouwd. We zijn er niet om te oordelen; wij spreken niet over mensen, maar over wie Hij is. Het gaat om de dingen die we bij Hem horen, die vanuit Zijn mond komen. Hoe is het ook alweer? Een mens zal leven van alle woorden die uit de mond Gods uitgaan. En deze dingen die we van Hem vernemen, daarvan zegt de Heer Jezus hier: "Die spreek Ik tot de wereld."⟨/p>
⟨p>Zij onderkenden niet dat Hij van de Vader sprak. Ik moet u er even op wijzen – als u deze verklarende zin niet direct pakt – dat we vanaf vers 21 in een nieuw gedeelte zitten. Het is een nieuw gesprek. Sinds vers 21 heeft de Heer Jezus niet expliciet gezegd wie Hem gezonden heeft. Hij spreekt wel over "Degene die Mij gezonden heeft", maar wie dat precies was, wordt hier niet met name genoemd. Zijn luisteraars hebben dat dan ook niet onderkend. Er staat: "Zij onderkenden niet", of zoals de NBG-vertaling het zegt: "Zij wisten niet dat Hij van de Vader sprak."⟨/p>
⟨p>Ik moet daarbij wel een aantekening maken. Dat de Heer was wie Hij sprak, wil niet zeggen dat de Heer altijd voor iedereen duidelijk was. De Heer heeft heel vaak dingen zodanig gezegd – denk maar aan de gelijkenissen – die Hij niet sprak om iets duidelijk te maken, maar juist om het voor de schare te verbergen. Afzonderlijk verklaarde Hij het dan aan Zijn discipelen. Dat geldt hier ook. In het Johannesevangelie is het soms zo cryptisch dat je je afvraagt: wat bedoelt de Heer nu precies te zeggen? Zo ook hier in dit gesprek. Hij heeft het over "Degene die Mij gezonden heeft", maar Zijn luisteraars vatten het niet. Dat lag niet aan hun intelligentie, dat kan ik u vertellen. Het waren knappe koppen; daar lag het allemaal niet aan. En toch begrepen ze Hem niet.⟨/p>
⟨p>Het is ook met opzet dat de Heer bepaalde dingen verbergt. Dat gaat zo: "Als jullie Mij toch niet geloven..." – om het even op mijn eigen manier te zeggen – als je toch niet wilt geloven wat Ik te vertellen heb, dan kan Ik nog wel veel langer doorpraten en het uitleggen, maar als je het toch niet wilt aannemen, heeft dat helemaal geen enkele zin. Bepaalde woorden zijn, zelfs als ze in het openbaar worden uitgesproken, niet voor iedereen bestemd. Ze zijn bestemd voor degenen die bereid zijn te luisteren. Waar lees je dat? In het boek Openbaring lees je: "Wie een oor heeft..." En op meer plaatsen: "Wie een oor heeft, die hore." Niet iedereen hoort. We hebben allemaal oren, maar niet iedereen heeft echt oren naar het Woord. Als je je oren hebt toegestopt en iets niet wilt aannemen, dan kún je het ook niet aannemen.⟨/p>
⟨p>Zo is het met de Bijbel ook: degene die het verstaat, die ziet daarin de grootste rijkdom, en degene die het niet verstaat, die begrijpt er helemaal niets van. En zo hoort het eigenlijk ook. Als je niet bereid bent om ernaar te luisteren, dan blijft het een gesloten boek voor je, of een gesloten bibliotheek. Laten we deze passage nog even afronden. We zijn vanavond denk ik vroeg klaar. Nou ja, we zijn er nog niet helemaal, maar ik stel voor dat we in ieder geval tot vers 29 gaan. Daar zegt de Heer dit.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4241" title="Speel af vanaf 01:10:41">▶ 01:10:41⟨/button> ⟨span>De Bijbelse Betekenis van het 'verhogen' van de Zoon⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Jezus zei dan tot hen: "Wanneer jullie de zoon van de mens zouden verhogen..." Eigenlijk staat het daar in het enkelvoud. Het is niet de zoon van de mensen, maar de zoon van de mens. De 'ben Adam' in het Hebraeus; de zoon, de erfgenaam van Adam. "Wanneer jullie de zoon van de mens zouden verhogen, dan zullen jullie weten dat ik het ben en niets van mezelf doe, maar dat ik deze dingen spreek zoals de Vader mij onderwijst."⟨/p>
⟨p>Dit is weer zo’n lastige tekst. Ik weet niet hoe u het ervaart, maar ik heb het in diverse verklaringen ook zo gelezen dat wanneer de Heer spreekt over 'verhogen', men dat meestal uitlegt als de kruisiging. We hebben het er bij een andere gelegenheid al eens over gehad dat wanneer er gesproken wordt over de verhoging van de zoon van de mens, dat iets is wat God heeft gedaan. Het kruis is in feite zijn uiterste vernedering. Hij heeft zichzelf vernederd, is gehoorzaam geworden tot de dood van het kruis. Daarom heeft God hem ook uitermate verhoogd. Zijn kruis is dus niet zijn verhoging, maar zijn uiterste vernedering, en na die vernedering werd hij verhoogd. Hij werd opgewekt uit de doden en heeft een naam ontvangen boven alle namen.⟨/p>
⟨p>Maar dan kom je op een ander punt. Als je de tekst leest, lijkt er op zich logica in te zitten wanneer er staat: "Wanneer jullie de zoon van de mens zouden verhogen." Dan zeg je: "Aha, het gaat hier niet over God die hem verhoogt, maar de mensen verhogen hem." Dat zou dan aan het kruis geweest zijn, want dat is fysiek gezien natuurlijk een verhoging. Dat zou je kunnen denken, maar ik zit op een ander spoor.⟨/p>
⟨p>Als de Heer zegt: "Wanneer jullie de zoon van de mens zouden verhogen, dan zullen jullie weten dat ik het ben en niets van mijzelf doe, maar dat ik deze dingen spreek zoals de Vader mij onderwijst," dan zou dat erop wijzen dat op het moment dat zij hem aan het kruis zouden slaan, zij zouden weten dat hij inderdaad de Zoon is en van zijn Vader getuigt. Dat is natuurlijk niet logisch. Juist wanneer zij hem aan het kruis slaan, doen zij dat vanuit ongeloof. Ze spotten: "Kom af van dat kruis! Indien je de Zoon van God bent, kom af van dat kruis!" Het is helemaal niet zo dat zij op het moment dat zij hem kruisigen, tot dit inzicht komen.⟨/p>
⟨p>Ik ben daar eens ingedoken en ik kwam er eigenlijk al heel snel achter dat wij het woord 'verhogen' ook in een andere betekenis gebruiken, namelijk: iemand de eer geven die hem toekomt. Dan wordt het wel logisch. Dat woord 'verhogen' komen we een aantal keren tegen in het Johannes-evangelie, maar bijvoorbeeld ook in Matteüs 23: "Al wie zichzelf zal verhogen, zal vernederd worden, en al wie zichzelf zal vernederen, zal verhoogd worden." Gaat het daar over een letterlijke verhoging? Nee, natuurlijk niet. In 1 Petrus staat: "Vernedert u onder de machtige hand van God, opdat Hij u verhoge te zijner tijd." Dat verhogen heeft te maken met iemand de credits geven die hem toekomen.⟨/p>
⟨p>Als ik het zo lees, begrijp ik het meteen: "Wanneer jullie de zoon van de mens, de ben Adam, zouden verhogen." Dat wil zeggen: wanneer jullie hem zouden erkennen en hem de eer zouden geven die hem toekomt. Dan zullen jullie weten dat ik het ben en niets van mijzelf doe, maar dat ik deze dingen spreek zoals de Vader mij onderwijst. Als jullie mij verhogen, dan zullen jullie ook verstaan wie ik ben en begrijpen wat ik gesproken heb. Dan betekent dat verhogen dus helemaal niet hem aan het kruis slaan; integendeel, het is juist tot erkenning komen van wie hij is.⟨/p>
⟨p>Dan wordt deze zin logisch, anders begrijp ik er eerlijk gezegd niets van. Ik beweer niet dat dit de enige uitleg is, maar ik geef door zoals ik het versta. Als u het anders ziet, dan hoor ik dat graag, maar ik zou die zin echt niet begrijpen als de Heer hier zou doelen op zijn kruisiging.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4623" title="Speel af vanaf 01:17:03">▶ 01:17:03⟨/button> ⟨span>Golgotha: Plaats van Redding en Nabijheid, Niet van Gods Toorn⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>We kijken nog naar het laatste vers van deze pericoop, en daar zegt de Heer Jezus iets waar trouwens ook nogal wat in zit: "Degene die mij zendt, die is met mij. Hij laat mij niet alleen, want ik doe altijd wat Hem behaagt." Ja, wie kan dat nou zeggen? Maar Hij zegt het: "Hij laat mij niet alleen." Ik wil daar even iets bijlezen uit hoofdstuk 16, vers 32. Dat is in de nacht waarin de Heer werd overgeleverd. Hij spreekt daar in de opperzaal tot zijn discipelen en zegt: "Zie, de ure komt en is gekomen dat jullie verstrooid worden, eenieder naar het zijne, en Mij alleen laten. En toch ben Ik niet alleen, want de Vader is met mij." Jullie zullen mij dus verlaten, maar de Vader niet.⟨/p>
⟨p>Waarna zich natuurlijk een hele andere vraag opdringt. Was het dan niet zo dat de Heer Jezus aan het kruis riep: "Mijn God, mijn God, waartoe hebt Gij mij verlaten?" Ja, dat was "mijn God". En God luisterde; God was bij Hem. God heeft zijn Zoon overgegeven aan zijn vijanden, maar niet omdat de Vader Hem had verlaten in de zin dat Hij niet bij zijn God was. De Heer had het woord van God ook daar op het kruis op zijn lippen. Hij sprak tot Hem. De Heere Jezus zegt ook: "Ik roep overdag en Gij antwoordt niet, en 's nachts..." ja, zoiets. Maar nu komt de vraag: heeft de Heer niet geantwoord? Als je verder leest in Psalm 22, dan staat daar uiteindelijk — maar dat is op de derde dag — "Gij hebt mij geantwoord." Het antwoord kwam wel, alleen niet daar aan het kruis. Maar de Heer, zijn God, hoorde Hem. Je leest in de Hebreeënbrief ook dat Hij is verhoord uit zijn gebeden. God heeft Hem geantwoord, alleen op Gods tijd, namelijk op die derde dag.⟨/p>
⟨p>Ik vind het heel bijzonder dat de Heer zegt: "Hij laat mij niet alleen." In absolute zin wist Hij: mijn Vader is met mij, want Ik doe altijd wat Hem behaagt. Ik weet wel dat men daar dogmatisch vaak anders naar kijkt. Men zegt dan dat Jezus daar aan het kruis hing, beladen werd met de zonde, en dat God Hem toen moest straffen en Zich van Hem moest afwenden. Altijd met het idee dat God Hem op het kruis strafte in de zin van plaatsvervanging, zodat Hij "door God verlaten" was vanwege mijn zonden. Men zegt dan dat Gods toorn Hem trof.⟨/p>
⟨p>Ik moet dan denken aan professor dokter Hoorkaas, een hervormde professor. Die zei: "Wat een dwaasheid." Hij zei dat hij juist las dat de mens in zijn diepste vernedering bij God "op het hoogste hoofd" is. Hij stelde dat God zijn Zoon daar juist het allerliefst bij Zich had, omdat Hij Zich daar zo vernederde. Dat is eigenlijk precies wat we hier net lazen: Hij heeft Zich hier vernederd en God verhoogde Hem juist. Dus dat was geen boosheid of toorn van God. Nee, juist niet.⟨/p>
⟨p>Laten we even eerlijk zijn voordat we daar moeilijke dingen over de kerk gaan zeggen. Er stond laatst in de EO-gids een prachtig artikel van een jongen, Vlaardingenbroek uit Den Haag. Ik geef het even vrij weer, zoals ik het me voor de geest kan halen; iemand stuurde het me op en ik vond het schitterend. Hij vertelde dat hij in Schotland was en naar een schilderij keek waarop de Heer Jezus aan het kruis hing. Hij kwam in gesprek met een Schotse man die hem zomaar aansprak. Vlaardingenbroek zei tegen die man: "Ja, daar hing Hij, want God heeft zijn toorn toen over zijn Zoon uitgegoten." "Nee," zei die Schot, die daar eigenlijk incognito was; hij wist helemaal niet wie het was. Maar die man zei: "Nee, zo is het niet. Het is precies omgekeerd. Het is niet de toorn van God, het is de toorn van de wereld die Hem trof. En Hij heeft Zich vernederd, Hij heeft Zich overgegeven. Het is precies omgekeerd." Vlaardingenbroek vertelde dat die Schotse man hem in dat korte gesprek een les had geleerd. Hij zei: "Mijn hele dogmatiek kwam zomaar in verval en er bleef niks van over." Die man liet gewoon het Woord spreken. Geweldig!⟨/p>
⟨p>Het hele idee dat Gods toorn over de Heer Jezus kwam, klopt helemaal niet. Het kruis is niet wat men vaak zegt, namelijk dat God verzoend moest worden. Nee, God moest niet verzoend worden. De wereld was vijandig, en God verzoent door het kruis juist óns met Zich. Niet God hoefde verzoend te worden in de zin dat zijn toorn gestild moest worden en dat dit allemaal terechtkwam bij zijn Zoon. Nee, dat is een omkering. Maar zo zie je hoe daarmee eigenlijk de essentie, ongeveer het hart van het geloof en het evangelie, het kruis van Golgotha, precies tegendraads wordt uitgelegd. Daarbij wordt God bijna een vijand van de mens, die zijn vijandschap en toorn uitgiet over zijn Zoon als een soort bliksemafleider, zodat Hij nu naar ons toe zijn genade kan betonen.⟨/p>
⟨p>Ook de katholieke kant neemt dit vaak zo in. Ik heb nog niet zo lang geleden een artikel gelezen over Anselmus van Canterbury. Die heeft dat in de Middeleeuwen, ergens in de elfde of twaalfde eeuw, allemaal zo vastgelegd. Ook heel juridisch: God kon niet zomaar vergeven, dat moest betaald worden. Dus ook het kruis wordt dan gezien als een schuldbetaling, als een vrijkopen. Maar stel je voor dat de Heer Jezus op het kruis inderdaad de schuld betaald zou hebben. Ik weet dat het overal zo verteld en uitgelegd wordt, ook in liederen hoor je vaak: "Daar werd mijn schuld betaald." Maar als er een schuldbetaling is, hoeft er ook geen vergeving meer plaats te vinden. Vergelijk het maar met de bank: als je daar komt om je schuld in te lossen en ze zeggen dat een ander het al voor je heeft gedaan, dan hoef je niet meer om vergeving te vragen. In feite komt het erop neer dat als de schuld betaald is, God niks meer hoeft te vergeven, want de rekening is voldaan. De hele vergeving komt daarmee feitelijk op losse schroeven te staan. Dat is wat je krijgt met die gedachte van een losprijs als schuldbetaling.⟨/p>
⟨p>Dit voert eigenlijk te ver, want het is niet precies wat hier in de tekst naar voren wordt gebracht, maar de Heer spreekt hier wel over de Vader: "Degene die mij zendt, die laat mij niet alleen. Want ik doe altijd wat Hem behaagt." Dat is altijd zo geweest, ook op het kruis. Ik moet een beetje denken aan het begin van Genesis, waar God alles door het Woord schiep; Hij kan die hoop dan niet loslaten. Het is die eenheid. Ja, dat is eenheid. Goed, laten we met deze overwegingen deze avond afsluiten, dan pakken we het de volgende keer weer op.⟨/p>