⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Terugblik op de Reis Naar Jeruzalem⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nou, voor de nieuwelingen zal ik de voorgaande eenendertig avonden kort samenvatten. Ik ga er even voor zitten. Nee, dat gaan we dus maar niet doen, maar even voor de goede orde: we zijn bezig met het boek Handelingen en we volgen de voetsporen van Paulus. Vanaf de eerste keer dat Saulus – de naam van Paulus – ter sprake komt, zijn we ingehaakt. Inmiddels zijn we na eenendertig avonden in hoofdstuk 21 gearriveerd.⟨/p> ⟨p>Paulus heeft wat afgereisd en de vorige keer hebben we uitgebreid stilgestaan bij een deel van zijn reizen. In Handelingen 20 lezen we dat Paulus een beroemde afscheidsrede houdt. Het ging er heel hartstochtelijk aan toe, ook in wat hij uit te spreken had tot de senioren, zoals ik het maar even noem. De oudsten, de ouderen eigenlijk; dat is ook wat de term senioren betekent.⟨/p> ⟨p>Overigens hoor ik het mezelf nu zeggen, maar u zult misschien merken dat er vanuit mijn keel een wat ander geluid komt. Ik hoop dat ik het tot een goed einde kan volbrengen, maar ik voel het wel. Bij de dezen dus geëxcuseerd en ik hoop dat het allemaal goed mag gaan.⟨/p> ⟨p>Hij had daar op het strand van Milet, aan de Turkse kust, een toespraak gehouden tot de senioren van de ekklesia, van de gemeente in Efeze. Vervolgens was hij weggevaren en vanaf Handelingen 21 vers 1 lees je dat hij de reis voortzet naar Jeruzalem. Hij reist onder andere via plaatsen die met name genoemd worden omdat daar het een en ander plaatsvond.⟨/p> ⟨p>In Tyrus – dat ligt in het huidige Libanon en is nog steeds een stad – wordt Paulus gewaarschuwd om niet naar Jeruzalem te gaan. Dat was al veel eerder ter sprake gebracht. In Handelingen 20 lees je al dat Paulus wist, sterker nog, de Heer had hem al van stad tot stad duidelijk gemaakt, dat als hij naar Jeruzalem zou gaan hem veel lijden en boeien te wachten stonden. Hij wist dat hij daar gevangen genomen zou worden. Iedere keer weer, ook terwijl hij vaart en Tyrus aandoet, wordt hij opnieuw gewaarschuwd, maar dan met de conclusie om niet naar Jeruzalem te gaan. De gedachte was dat zij van Godswege wisten – er staat bij: door de Geest – dat hij inderdaad gevangen genomen zou worden. Maar zij trokken daar de foutieve conclusie uit dat hij dus maar niet moest gaan.⟨/p> ⟨p>Later lees je dat hij verder zuidwaarts ging langs de kust. Vanaf Libanon en Tyrus komt hij in Caesarea, destijds een grote havenstad. Daar woonde Filippus – de Filippus die we elders uit het boek Handelingen kennen – die vier profeterende dochters had. Zij profeteerden kennelijk dezelfde dingen.⟨/p> ⟨p>Alsof dat nog niet genoeg was, komt er vanuit Judea de profeet Agabus op bezoek, die we ook van een eerdere gelegenheid kennen uit het boek Handelingen. Hij voorzegt Paulus wat hem in Jeruzalem zou overkomen; voorzeggen betekent in het Grieks overigens hetzelfde als profeteren. Hij doet dat heel aanschouwlijk: hij vertelt het niet alleen, hij laat het zien. Hij pakt de gordel van Paulus en bindt zijn eigen handen en voeten, en zegt: "Zo zal het deze man vergaan." De omstanders spreken vervolgens opnieuw op Paulus in en zeggen: "Ga nou toch niet naar Jeruzalem!" Het is de zoveelste waarschuwing voor wat hem te wachten staat, en zij trokken opnieuw de conclusie dat hij niet moest gaan.⟨/p> ⟨p>Dan lees je dat Paulus zegt: "Wat maken jullie mijn hart week? Waarom maken jullie het me zo moeilijk om deze reis te gaan?" Hij zegt: "Ik moet hiernaartoe gaan en ik ben bereid om niet alleen gevangen genomen te worden, maar ook voor de Naam te sterven." Alle omstanders merken dat Paulus zo vastbesloten is; hij was niet te vermurwen en hij gaat naar Jeruzalem. Dat is de hele introductie voordat Paulus in Handelingen 21 in Jeruzalem arriveert. Voordat het zover is, is hij al ontelbare keren gewaarschuwd voor wat hem daar zou overkomen.⟨/p> ⟨p>Dat is opmerkelijk, want je ziet daarin een ontwikkeling in het hele boek Handelingen waar we het vaker over gehad hebben. In de toekomende avonden, als we die nog mogen beleven, zullen we dat nog veel vaker zien. Er loopt een lijn, letterlijk. Het begint in Jeruzalem in Handelingen 1 en het eindigt in Rome. Dat is op zich al een kaarsrechte lijn waar een enorme spraak van uitgaat. Het begint in Jeruzalem, de stad van de grote koning, de stad waar het koninkrijk gevestigd zou worden en de stad waar Jezus even buiten de poorten werd opgenomen en ten hemel voer. Hij kwam uit het zicht, maar Hij zou weer terugkeren.⟨/p> ⟨p>Het evangelie wordt in de eerste plaats in Jeruzalem gepredikt met de boodschap: "Kom tot bekering." Want als de stad Jeruzalem zich bekeert, dan zal de Koning, de Messias, terugkeren en Zijn koninkrijk op aarde vestigen. Maar je leest dat Jeruzalem afwijzend is. Weliswaar komen velen tot geloof in hun eigen Messias, maar het Sanhedrin, de leidslieden, wijzen het massaal af. Op het moment dat dit heel officieel gebeurt, wanneer het Sanhedrin Stefanus stenigt, komt Saulus voor het eerst op de proppen. Vanaf dat punt zijn wij ook deze studie begonnen.⟨/p> ⟨p>Als Jeruzalem het evangelie heeft afgewezen, dan komt Saulus. Dat is zo veelzeggend: de figuur Saulus verschijnt op het toneel zodra Jeruzalem het evangelie afwijst. Dat is ook wat Paulus later zegt: "Ik ben een apostel van de natiën." Waarom? Vanwege hun ongeloof. Dat klopt, en ook historisch gezien is daar niets tegenin te brengen.⟨/p> ⟨p>Die ontwikkeling zet zich voort. Paulus lag niet lekker in Jeruzalem – dat is een eufemisme – en dat blijkt ook wel uit hoe het daadwerkelijk afloopt. Nog even dit: we waren begonnen in vers 1 en aangekomen in vers 21. Voor ons doen was dat een vrij lang stuk dat we toen besproken hebben.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="525" title="Speel af vanaf 08:45">▶ 08:45⟨/button> ⟨span>Aankomst bij Jakobus en de Myriaden Wetsijveraars⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Na aankomst in Jeruzalem was het, voor de goede orde, de gelegenheid van het Joodse Wekenfeest, wat wij doorgaans het Pinksterfeest noemen. Het was een tijd waarin vele pelgrims naar de heilige stad trokken; vanuit het buitenland gingen al die Joodse pelgrims naar Jeruzalem. Dat is van groot belang voor het verstaan van de rest van de geschiedenis, want juist die buitenlandse Joden uit Asia, die pelgrims, zorgen er uiteindelijk voor dat Paulus gevangen wordt genomen.⟨/p> ⟨p>Meteen de volgende dag na aankomst bezoekt Paulus Jakobus, de broeder van de Heer. We zouden eigenlijk zeggen: de halfbroer van Jezus, die de meest prominente plaats in de stad Jeruzalem inneemt. Van de twaalf apostelen lezen we hier niets, en we hebben de vorige keer al even overwogen dat dit wellicht is omdat zij elders arbeidszaam waren. Jakobus is daar echter wel, misschien wel als de zaakwaarnemer; vleeslijk gezien was hij de plaatsvervanger van de Erfgenaam. Bij het vertrek van de ware Erfgenaam moest Jakobus, laten we zeggen, Jeruzalem bewaken. Ik laat dat nu even voor wat het is.⟨/p> ⟨p>Paulus bezoekt Jakobus en de andere oudsten, de senioren, en hij verhaalt hen in detail wat God door zijn dienst onder de natiën deed. Paulus had al enorm veel gereisd en er was veel gebeurd; door zijn prediking heeft God machtige dingen kunnen doen en hij vertelt het hen allemaal. Vervolgens nemen zij het woord tot Paulus en wordt hem verteld over de slechte reputatie die hij had onder de tienduizenden.⟨/p> ⟨p>Let op: de tienduizenden. Dat is het woord dat hier letterlijk wordt gebezigd: de myriaden. Ons woord 'myriade' vindt daar zijn oorsprong en het betekent letterlijk 'de tienduizenden'. Er waren in die tijd tienduizenden Messias-belijdende Joden. Zij geloofden dus dat Jezus de Messias was, maar zij waren stuk voor stuk, zo wordt het gezegd, ijveraars van de wet. Dat wil zeggen dat het weliswaar gelovigen waren in Jezus de Messias, maar dat betekende voor hen absoluut niet dat zij de Sabbat niet meer hielden of zich niet meer aan de spijswetten zouden houden. Integendeel, zij waren 'joodser dan joods' gebleven. En onder die Joden in het hele Joodse land, en met name in Jeruzalem, had Paulus zo'n slechte reputatie. Waarom dat zo was, daarop haken we aan bij vers 21.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="737" title="Speel af vanaf 12:17">▶ 12:17⟨/button> ⟨span>De Grote Aanklacht: Afstandneming van Mozes Onderwijzen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De vorige keer heb ik er al iets over gezegd, maar om de draad weer goed te kunnen oppakken, begin ik nu bij vers 21 te lezen: "Maar zij werden onderricht omtrent jou." Dat wil zeggen, de mensen bij wie Paulus nu op bezoek is — Jakobus en de anderen — zeggen tegen Paulus: "Al die tienduizenden..." In de NBG-vertaling staat dan: "Men heeft hun verteld," maar er staat letterlijk een woord, ⟨em>katecheo⟨/em>, waar ons woordje 'catechese' van is afgeleid. Dat betekent 'onderricht'. Het is dus veel sterker dan alleen maar een gerucht dat de ronde doet. Nee, er werd gewoon daar in de sjoeles — daar waar onderwijs plaatsvond — verteld dat er iemand was daar onder de natiën die afstandneming van Mozes onderwijst. Dat wil zeggen: iemand die vertelde dat je niet naar Mozes moest luisteren en dat je niets te maken had met zijn onderwijs en wat hij geboden heeft in de wet van Mozes. "Dat werd omtrent jou," zeggen ze tegen Paulus, "onderwezen."⟨/p> ⟨p>Dat wat Paulus deed, was heel bekend daar in Judea en in Jeruzalem. Alleen had het een kwade reuk, een super slechte reputatie. Want dit is ongeveer het ergste wat je tegen een Jood kunt zeggen: dat je afstand neemt van Mozes. Dat is waar het allemaal om gaat: luisteren naar dat wat God via de wet van Mozes geboden heeft aan het volk Israël.⟨/p> ⟨p>Paulus zou afstandneming daarvan onderwijzen aan alle Joden naar de natiën. Er staat dus niet "Joden te midden van de natiën", maar "Joden naar de natiën", overeenkomstig de natiën. Het verschil is dit: je hebt Joden te midden van de natiën, dus alle Joden in het buitenland, maar hier wordt net even een andere term gebruikt. Er wordt gesproken over Joden die "overeenkomstig de natiën" zijn. Dat lijkt er toch heel sterk op te wijzen dat het gaat over Joden die als de natiën leefden. Wij zouden zeggen: dat zijn geassimileerde Joden of seculiere Joden. 'Seculier' is waarschijnlijk nog wel wat beter in de moderne taal. Geassimileerd wil meestal meer zeggen: liberale Joden, ⟨em>hilonim⟨/em> — dat is de Joodse aanduiding daarvoor. Die andere Joden onder de natiën, de 'echte' Joden zeg maar, die leefden sowieso al Joods.⟨/p> ⟨p>Maar wat nu zo kwalijk was — en het gaat nog steeds over wat er verteld werd in Jeruzalem onder al die tienduizenden, wat het onderwijs was dat daar gegeven werd over die Paulus van Tarsis die onder de natiën predikte — is dat zij zeiden: "Al die Joden die daar naar de natiën zijn — dus de seculieren, de ⟨em>hilonim⟨/em>, of hoe je het ook maar zeggen wil — van zulke Joden zeg jij dat ze hun kinderen niet moeten besnijden en niet in de gebruiken moeten wandelen." Men beweerde dus: "Paulus vertelt daar overal in het buitenland tegen al die Joden die toch al geassimileerd zijn, dat ze hun kinderen niet moeten besnijden en niet in de gebruiken moeten wandelen." Dus al die Joodse gebruiken, een veelheid van Joodse gewoontes, daarvan zou Paulus zeggen dat ze dat niet zouden doen. Dat is wat men beweerde daar in Jeruzalem over Paulus.⟨/p> ⟨p>Vers 21 is de grote aanklacht. Waarom lag Paulus zo moeilijk in Jeruzalem? Dit is de reden: afstandneming van Mozes onderwijzen, onderwijzen dat ze hun kinderen niet moeten besnijden en niet naar de gebruiken moeten wandelen. Leerde Paulus dat? Nou ja, laat ik daar nu verder niet uitgebreid op ingaan, want dat wordt alleen maar verwarrend. Er staat dus niet "niet behoeven te besnijden", zoals de NBG-vertaling zegt. Want dat maakt het zo misleidend. Als dat er zou staan, dan was de aanklacht gegrond geweest, maar de aanklacht blijkt niet gegrond te zijn, dus dit staat er niet. Ik geef toe: ik blijf het lastig vinden om dit uit te leggen, dus laat maar. Eigenlijk wordt het op het moment dat ik de NBG-vertaling erbij betrek alleen maar moeilijker. Er staat dus gewoon dat Paulus leerde — tenminste, dat is wat er gezegd werd — "Paulus leert daar in het buitenland al die Joden: jullie moeten je kinderen niet besnijden en jullie moeten niet Joods leven, niet naar de gebruiken wandelen." Dat was de aanklacht. Dat was de bewering over Paulus.⟨/p> ⟨p>Wat we vanavond niet gaan doen, is zijn brieven openen en bekijken wat Paulus daarover leert. Want dat wordt een onderwerp op zich; dan moet je een hele Galatenbrief doornemen. Het is een thema dat iedere keer weer terugkeert: wat Paulus leerde over de wet. Maar dat gaan we niet doen; we zijn gewoon bezig met de Bijbelstudie over het boek Handelingen. Daar wordt dat gewoon historisch als verhaal, als geschiedenis verhaald. Paulus hoort dat zo aan en terwijl zij hun aanklacht uiten — of eigenlijk is het meer zo van: "Want dat is wat er over jou beweerd wordt, Paulus. Jij bent nu hier in Jeruzalem gearriveerd, maar weet jij wel dat je in het hol van de leeuw terechtgekomen bent?" En nu is het Jakobus en de zijnen, bij wie Paulus nu op bezoek was, die hem een voorstel doen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1169" title="Speel af vanaf 19:29">▶ 19:29⟨/button> ⟨span>Het Voorstel van Jakobus: Vier Mannen met een Nazireeërgelofte⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Eigenlijk is het nog sterker. Het is namelijk heel gebiedende wijs dat ze zeggen: 'Doe dit'. Het wordt heel sterk uitgedrukt. Wat is dan het geval? Ongetwijfeld zullen zij horen dat jij gekomen bent. Die 'zij' zijn in de eerste plaats natuurlijk de Joden hier in het binnenland, maar nu zijn er zoveel pelgrims ter gelegenheid van het Wekenfeest in Jeruzalem. Honderdduizenden mensen; die stad bruiste van leven. Je kunt het je voorstellen als er zo enorm veel mensen vanuit het buitenland de stad bezoeken. Dat moet enorm vol geweest zijn. Juist die buitenlandse Joden waren natuurlijk op de hoogte, in het bijzonder ook van Paulus.⟨/p> ⟨p>Dus ja, het was eigenlijk ook een zeer tricky moment voor Paulus om Jeruzalem aan te doen. Je zou kunnen zeggen: slecht getimed. Vanuit menselijk oogpunt heel slecht getimed, maar dit moest zo gaan. Paulus had ook – dat hebben we al een paar keer gezien – hij wilde met Pinksteren... U weet het hè? Het is ooit in Jeruzalem met Pinksteren begonnen. Zie je het contrast ook? Handelingen 2, Pinksteren. Het begint daar met die honderdtwintig man, de twaalf, hoe u het zeggen wilt. Daar in Jeruzalem, daar begint het. En nu zijn we in Handelingen 21, inmiddels pakweg twintig jaar verder. Ruim. En nu is het weer Pinksterfeest in Jeruzalem, maar de vlag hangt er compleet anders bij. De stad staat op scherp; het is er zo gesteld als we straks ook zullen zien.⟨/p> ⟨p>Ze realiseren zich wel dat als Paulus daar gearriveerd is in Jeruzalem, er geen twijfel over mogelijk is dat het hun ter ore zal komen dat hij zich daar in de stad bevindt. Nu zeggen ze: 'Doe dit'. Doe dan dit. Dit is die gebiedende wijs waar ik het over had: 'Doe dan dit wat wij jou zeggen'. Bij ons zijn vier mannen die een gelofte op zich hebben. Ja, een gelofte. Het wordt hier niet 'de' gelofte genoemd, maar 'een' gelofte. Dat is iets wat we wel vaker in de Hebreeuwse Bijbel vinden: dat iemand een gelofte kan doen. Een gelofte is eigenlijk niets anders dan een belofte, maar dan een belofte die iemand doet naar God toe, met name.⟨/p> ⟨p>Eigenlijk is het zo: als je getrouwd bent, heb je elkaar ook een gelofte gedaan. Een gelofte is een belofte. Maar kijk, God doet een belofte. Dat is het onderscheid wat wij maken. God doet een belofte; een gelofte is iets wat de mens tegenover God doet. Eventueel zijn daar ook anderen bij betrokken. Per slot van rekening is dat met het huwelijk ook zo. Ten overstaan van getuigen, eventueel met een eedzwering waarbij God ook weer betrokken wordt. Maar het is allemaal een gelofte. Een gelofte is ook altijd officieel; het is een officiële belofte die je doet. Niet in de zin van: 'Ik kom vanavond even bij je langs'. Dat zou je ook een belofte kunnen noemen, maar dat is niet een gelofte. Een gelofte is dus echt een officiële daad, een toezegging die je doet, ook onder getuigen.⟨/p> ⟨p>En die gelofte hier, dat blijkt uit het vervolg – we zullen dat een volgende avond echt nog wel zien – gaat over een Nazireeërgelofte. Ik verwijs daarbij naar Numeri 6, want dat is het hoofdstuk dat daarover gaat. U weet wat dat is, een Nazireeër? Het is een wat lastig begrip, omdat je het heel gemakkelijk zomaar kunt verwarren met een 'nasoreeër' of een 'Nazarener', maar dat is allemaal nogal verschillend. Sowieso is een Nazarener een inwoner van Nazareth. Ja, maar een Nazireeër... eigenlijk kennen we die vooral van Simson. Maar Simson was een Nazireeër van geboorte af. Normaal gesproken was een Nazireeër iemand die een gelofte deed aan God. Om welke reden ook, dat kan allerlei motieven hebben, dat wordt ook niet besproken. Maar als iemand dan zo'n gelofte deed aan God, dan lees je in Numeri 6 dat hij tijdens een bepaalde periode, een x-tijd, iets zou doen. Dan zou hij geen sterke drank drinken, wijn of sterke drank, en zich ook niet verontreinigen aan doden. Dat wil zeggen: geen doden aanraken. En hij zou gedurende die tijd ook zijn haar laten groeien.⟨/p> ⟨p>We lezen trouwens bij een eerdere gelegenheid – we hebben het daar een heel tijdje geleden al over gehad – maar in Handelingen 18 lees je dat Paulus daar uit Korinthe vertrekt en dan lees je dat hij zijn haar liet scheren. Er staat dat hij onder een gelofte stond. Dus dan praten we ook over een... Er wordt verder niets over vermeld, maar je leest dat Paulus onder een belofte stond. Aan het einde van die periode wordt dan ook het haar geschoren. En als er dan een offer gebracht werd in Jeruzalem, dan werd het afgeschoren haar ook bij de offeranden neergelegd.⟨/p> ⟨p>Dit doet natuurlijk ook sterk denken aan, vooral het eerste en het laatste punt, Simson. Hij mocht inderdaad vanaf zijn geboorte nooit wijn en sterke drank drinken en zou gedurende zijn hele leven een Nazireeër zijn. Dat was het uitzonderlijke van Simson: er zou geen scheermes op zijn hoofd komen. Nou ja, dat speelt een hele grote rol, maar normaal gesproken – en dat is hier het punt – was het een tijdelijke aangelegenheid. Voor een x-periode deed je een gelofte en dan stond je onder deze beperkingen. Geen scheermes op je hoofd, dus je liet je haar bij die gelegenheid groeien.⟨/p> ⟨p>Nou, er waren... dat is wat Jakobus en de zijnen Paulus dan gebieden; daar komt het feitelijk op neer. 'Bij ons zijn vier mannen die een gelofte op zich hebben genomen.' En nu zeggen ze tegen Paulus: 'Neem dezen, die vier dus, mee. Word gezuiverd.' Gereinigd of heilig, staat er in de NBG-vertaling. Overigens, voor wie ik het nog niet verteld heb: per slot van rekening, er is een nieuw gezicht. Dan wil ik toch altijd zo toegankelijk mogelijk zijn. In deze interlineair is de bovenste regel – maar dat had u waarschijnlijk al begrepen – de Griekse tekst zoals Paulus die optekende, of in dit geval Lukas. De tweede regel is de meest letterlijke weergave, woord voor woord. En daaronder, in het grijs, staat de wijze waarop dat in de NBG-vertaling is weergegeven.⟨/p> ⟨p>Het gaat vooral om die tweede regel. Dat is de meest letterlijke weergave en dat is natuurlijk wat we willen weten. Hoe staat het er precies? We doen Bijbelstudie; we zitten hier niet zomaar eventjes voor de vuist weg een tekst te lezen. Dan ben je soms gediend met een vrije vertaling, maar nu niet. We doen Bijbelstudie, we willen weten wat er precies staat. Nou, terug naar die mensen, terug naar dat gezelschap. Tegen Paulus wordt gezegd: 'Neem deze vier mannen mee, word gezuiverd, gereinigd.' Het is soms lastig om helemaal mee te kunnen denken en dit helemaal mee te beleven als je niet thuis bent in de Joodse wereld – niet dat ik er nu zo heel erg in thuis ben.⟨/p> ⟨p>Maar goed, we hebben het hier dus over ceremoniën waar wij eigenlijk geen idee van hebben. Van iemand die een gelofte doet en dan in de tempel offers brengt, en dat je dan vervolgens aan het einde van die periode het haar laat scheren. Een heel reinigingsritueel; je moest 'kosjer' wezen, om het zo maar te zeggen. Nou, dat was hier aan de orde. Je moest ritueel zuiver, rein zijn. 'Neem deze mee, word gezuiverd, samen met hen.' Paulus had zelf geen gelofte op zich, maar hij zou zich bij dit gezelschap voegen, samen met hen. En ja, dat was namelijk noodzakelijk om die gelofte te kunnen beëindigen. Waarom? Hij zou degene zijn die de kosten voor zijn rekening zou nemen. Zij hadden een gelofte gedaan en als die gelofte op een gegeven moment afgesloten werd, namelijk met het afscheren van het haar, dan moesten daar eerst offers voor gebracht worden.⟨/p> ⟨p>Maar dat moest betaald worden. Ik zal u straks vertellen dat er een aardig bedrag mee gemoeid moet zijn. Tegen Paulus wordt nu gezegd: jij draagt de kosten voor hen. Maar dat betekent ook dat als hij dat zou doen, hij ook meemoest. Ze moesten zich bij dit gezelschap voegen, en hij moest daar ook ritueel, ceremonieel rein voor zijn – koosjer. Ik kom er straks nog even op terug.⟨/p> ⟨p>En dan staat erbij: "...en draag de kosten voor hen, opdat zij het hoofd zullen kunnen kaalscheren." Dat betekent niet dat hij de kapperskosten op zich zou nemen. Dan zou je zeggen: dat moet toch wel meevallen? Nou ja, de kapper kost tegenwoordig ook aardig wat geld, nietwaar? Als je voor vier man moet betalen, ben je toch ook zo acht tientjes kwijt.⟨/p> ⟨p>Maar nee, dat is niet aan de orde. Het ging erom dat hij de kosten van de offers voor zijn rekening zou nemen. Ik kom daar straks nog even op terug. En als dan die offers gebracht zouden worden, dan was dat de afsluiting; dat was de officiële beëindiging, de officiële vrijstelling van de gelofte. Dan konden ze het hoofd laten kaalscheren.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1884" title="Speel af vanaf 31:24">▶ 31:24⟨/button> ⟨span>De Typologische Betekenis van de Gelofte en het Oude Verbond⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En ik kan het niet laten om ook te wijzen op de diepere betekenis van dit alles: van een gelofte en ook de vrijstelling van die gelofte. Want een gelofte is een beeld van het oude verbond. Dat moet ik even toelichten. Hoe was het toen God het verbond met Israël sloot op de berg Sinaï? God gaf de wet en dan lees je dat Israël als volk een gelofte doet. In Exodus 19 lees je dat ze tot twee of drie keer toe verklaren: "Al wat de HEER geboden heeft, dat zullen wij doen." Dat is echt een gelofte die het volk als zodanig deed. Alles wat de HEER gebood, dus alles wat er in die wet van Mozes staat, hebben zij als volk beloofd: dat gaan wij doen.⟨/p> ⟨p>Dat is een gelofte. Je kunt een gelofte doen, maar dan moet je één ding beseffen. Dat zeggen wij ook: belofte maakt schuld, maar een gelofte dus ook. Als je het belooft, dan ben je ook verplicht om dat na te komen. Uiteraard. Nou, u weet hoe het gegaan is met de wet, het oude verbond. Voordat Mozes daadwerkelijk met die stenen tafelen van de berg afdaalde, was de wet al – en dat bedoel ik letterlijk en figuurlijk – gebroken. Ik bedoel: die stenen tafelen werden aan diggelen gegooid. Waarom? Omdat het volk danste om het gouden kalf.⟨/p> ⟨p>Eigenlijk is dat heel typerend. Het volk doet een gelofte: "Wij zullen dat doen." En dan weet je: oh, dat gaat niet goed. Dan houd je je hart eigenlijk al vast, want feitelijk steun je met zo’n gelofte naar God toe op jezelf. Op het vlees, zoals de Bijbel dat noemt. Dat wil zeggen: gewoon op wat de mens presteert. Dat gaat niet goed.⟨/p> ⟨p>We moeten ons realiseren dat toen God Abraham ooit riep uit Ur der Chaldeeën, Hij hem Zijn belofte gaf. Zijn belofte, onvoorwaardelijk: "Ik zal jou tot een groot volk maken. Dit land, dat wordt jouw eigendom en dat van al je nageslacht." Allemaal beloften. En al die honderden jaren, vanaf het moment dat God Abraham geroepen had tot aan de berg Sinaï – 430 jaar om precies te zijn – heeft het volk geleefd zonder wet. Er was geen sprake van een wet of van wat ze moesten doen, maar ze hadden alleen maar Gods belofte. Meer niet.⟨/p> ⟨p>Dat is precies waar het eigenlijk allemaal om gaat: om God die belooft en Hij vervult wat Hij doet. En als een mens daaruit leeft, uit Zijn belofte, dan is dat ook wat geloof is. Geloof is leven uit wat God belooft te doen. Het mooiste voorbeeld daarvan is als Abraham geroepen wordt. Hij is inmiddels een man op leeftijd, zijn vrouw is nog steeds onvruchtbaar, en hij wordt in de nacht naar buiten geroepen. Het wordt in het Nieuwe Testament diverse keren aangehaald. Wanneer hij in de nacht naar buiten geroepen wordt en de sterrenhemel ziet, zegt God: "Zo zal jouw nageslacht zijn." En dan staat er: "En Abraham geloofde God en het werd hem tot gerechtigheid gerekend." Dat wil zeggen: Abraham was voor God een rechtvaardige. Deed hij iets? Nee. Het enige wat hij deed is dat hij "amen" zei op wat God beloofde. En dat is wat God tot gerechtigheid rekent.⟨/p> ⟨p>Die gerechtigheid uit de wet, die honderden jaren later kwam bij de berg Sinaï, is van een heel andere orde. Dat is niet rechtvaardigheid omdat je gelooft wat God belooft; dat is rechtvaardigheid verkrijgen omdat jij iets belooft aan God te zullen doen. "Al wat U gesproken hebt, dat zullen wij doen." Dan doe jij een gelofte. Maar daar houdt God je aan hoor.⟨/p> ⟨p>We gaan het nu verder niet zozeer over die wet hebben, ik wil alleen maar even laten zien dat een gelofte doen feitelijk een type is van dat oude verbond. Toen dat gesloten werd bij de berg Sinaï, deed het volk een gelofte aan God. Nou, en wat is Paulus daarin?⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2205" title="Speel af vanaf 36:45">▶ 36:45⟨/button> ⟨span>Paulus Betaalt de Prijs: een Schitterend Beeld van Vrijkoping⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Paulus’ aandeel hier in deze geschiedenis is dat deze gelofte wordt beëindigd en hij de kosten daarvoor draagt. Dat is heel typologisch, want wat Paulus feitelijk doet onder de natiën en in zijn prediking in het algemeen — de brieven die hij heeft opgetekend — is dat hij verklaart: het volk is vrijgekocht. Jullie hoeven de prijs niet te betalen, want jullie zijn vrijgekocht. Jullie zijn vrij, de prijs is betaald. Dat zijn specifieke termen. Ik heb er nu geen diaatjes van, maar je zou even naar de brief aan de Galaten moeten gaan, waar Paulus dat letterlijk zo zegt. Ik ga er eventjes naartoe om het goed te citeren.⟨/p> ⟨p>Galaten 4 vers 4: "Maar toen de volheid van de tijd gekomen was" — dat wil zeggen: de tijd was vervuld, het moment was nu gekomen dat de Messias zou komen — "heeft God zijn Zoon uitgezonden, geboren uit een vrouw, geboren onder de wet." Daar heb je het: geboren onder de wet, "om hen die onder de wet waren vrij te kopen, opdat zij het recht van zonen zouden verkrijgen." Dat wil zeggen: met recht vrij zijn, niet meer gebukt onder de wet, maar in vrijheid. En de prijs is betaald. Paulus’ prediking was inderdaad: de prijs is betaald, de mens is vrij. Dat volk dat gedurende vijftienhonderd jaar onder de wet leefde, is nu vrij. Het oude verbond is voorbij. De gelofte is officieel beëindigd.⟨/p> ⟨p>Het is prachtig: die vier mannen staan feitelijk voor het volk van Israël. We hebben dat oude verbond. Het getal vier heeft in de Bijbel typologisch altijd te maken met dat wat beëindigd wordt. Ik teken nu even een vier, maar dat is eigenlijk gewoon een kruis met een streepje ertussen. Maar hoe dan ook: de vier heeft te maken met dat wat beëindigd wordt. En Paulus is het die de prijs voor deze vier betaalt. Dat is dus heel typologisch, het is symbolisch. De geldigheid van de wet is nu ten einde.⟨/p> ⟨p>Als je er even over doordenkt: hier wordt een voorstel aan Paulus gedaan om te laten zien dat de beschuldiging die daar in Jeruzalem rondzong niet waar was. Maar feitelijk — en dat hebben zij ongetwijfeld niet in de gaten gehad — zit daar een hele diepe geestelijke waarheid in, namelijk wat Paulus’ boodschap was. Ik kom er straks misschien nog even op terug, maar eerst nog eventjes verder. Hij zou zich dus bij het gezelschap van die vier mannen vervoegen en de kosten voor hen voor zijn rekening nemen, zodat zij vervolgens ter afsluiting het hoofd zouden kunnen kaalscheren. En zij allen — dat wil zeggen heel Jeruzalem, iedereen die het maar wil zien — zullen weten dat van de dingen waarin zij zijn onderricht omtrent jou, niets waar is. Dus wat er verteld en onderwezen werd, wat er in Jeruzalem over Paulus beweerd werd, is niet waar. Men wilde zien dat jij ook zelf de elementaire dingen, het ABC van de wet, bewaart.⟨/p> ⟨p>Inderdaad, wat er over Paulus beweerd werd, was niet waar. Paulus stemt in met dit voorstel. Hij doet het ook opmerkelijk: hij zegt niks. Jakobus neemt het woord, maar Paulus zegt niks. Hij doet inderdaad wat hem hier min of meer wordt opgedragen. Daar gaat natuurlijk een enorme sprake van uit. Ik denk wel eens: als hij daar in het hol van de leeuw in Jeruzalem is, heeft hij natuurlijk die ogen gezien, het fanatisme. Hetzelfde fanatisme dat hij zelf ooit had, daar kwam hij nu mee in aanraking. Hij heeft dat zo gevoeld. Maar wat er beweerd werd over hem, was niet waar. Dat klopt, want Paulus predikte niet aan de Joden in het buitenland: "Jullie moeten je kinderen niet besnijden" of "Jullie mogen niet volgens de gebruiken wandelen" of "Jullie mogen de sabbat niet houden." Dat heeft Paulus niet gepredikt. Paulus predikte de vrijheid: "Jullie zijn vrij, het hoeft niet, maar het mag wel." Zien jullie het grote verschil?⟨/p> ⟨p>Paulus predikte dus niet aan de Joden dat ze niet meer Joods mochten leven. Dat was namelijk de beschuldiging: dat Paulus zou prediken hun kinderen niet te besnijden. Dat heeft Paulus nooit gedaan. Sterker nog, we hebben dat een aantal hoofdstukken eerder gezien in Handelingen 16, dat Paulus Timotheüs juist laat besnijden als duidelijk wordt dat hij de zoon is van een Joodse moeder. Paulus gaf hier niet aan dat ze dichter bij de heidenen zouden komen in de zin van het opgeven van de wet; het zat in Paulus vast om de Joden hun identiteit te laten behouden als zij dat wilden.⟨/p> ⟨p>Over de natiën komen we in het volgende vers nog te spreken. Over het besluit waar we het uitgebreid over gehad hebben in Handelingen 15 was officieel afgesproken: de natiën, de gelovigen uit de heidenen, waren vrij. Aan hen mocht niet worden opgelegd dat ze de gebruiken van Mozes, de sabbat en de besnijdenis zouden moeten houden. Dat is eigenlijk heel belangrijk voor hem: die vrijheid. We bevinden ons hier weliswaar in een heel andere tijd — het is hier nog de begintijd — en Paulus moest die boodschap heel specifiek aan Israël brengen. Dat was natuurlijk geen populaire boodschap, dat blijkt wel, maar dit raakt de essentie van wat hij bracht: namelijk inderdaad vrijheid. De beschuldiging daar in Jeruzalem aan het adres van Paulus was niet waar. Het feit dat Paulus inderdaad doet wat Jakobus hem opdraagt, geeft aan dat Paulus dat beaamt. Zijn gedrag spreekt boekdelen. Maar nu even een andere vraag.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2759" title="Speel af vanaf 45:59">▶ 45:59⟨/button> ⟨span>De Ware Oorzaak van de Joodse Haat en Jaloezie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Waarom zegt Paulus niets en hoe komt het eigenlijk dat iedereen in Jeruzalem, al die tienduizenden, dat over Paulus beweerde? Wij zeggen dan vaak: waar rook is, is vuur. Heeft het dan toch niet enige grond? Ik moet zeggen dat het letterlijk naar het vlees niet juist was. Dit was niet wat Paulus leerde aan de Joden onder de natiën. Absoluut niet. Sterker nog, hij ging zelf mee in de Mozaïsche gebruiken. We zullen dat ook nog zien. En bij gelegenheden, zoals we bijvoorbeeld zagen bij Timotheüs, liet hij hem besnijden. Ter wille van de Joden in die plaatsen, moet ik er dan bij zeggen.⟨/p> ⟨p>Maar dan blijft de vraag: hoe komt het dan dat zij dat over Paulus beweerden? Paulus spreekt inderdaad over de vrijheid. De positie van de natiën kwam daarmee natuurlijk wel heel dichtbij en de voorrechten van de natiën, die zij proefden van de vrijheid, kwamen nu wel heel erg dicht bij het Joodse volk terecht. Dat maakte hen natuurlijk zo enorm jaloers. De kift. Die natiën leven maar zomaar voor het vaderland weg; ze houden niet de besnijdenis en ze hebben niet de sabbat of al die wetgeving van de kashrut, of iets koosjer is of niet. Al die dingen hebben ze niet en toch hebben zij de voorrechten van God te zijn, zoals Paulus predikte: "Jullie zijn vrij." Die frictie veroorzaakte zo'n enorme jaloezie.⟨/p> ⟨p>Dat was trouwens ook de bedoeling, want dat zegt Paulus in zijn brieven: om hen tot jaloersheid te wekken. Bij iedereen valt dat altijd positief op, om ze jaloers te maken zodat zij het ook willen. Dat is positieve jaloersheid. Maar er bestaat ook een jaloezie die Paulus' prediking altijd tot gevolg had: jaloezie bij Israël, de kift en ook de nijd. Dat maakte hem zo enorm gehaat daar in het Joodse land en in Jeruzalem in het bijzonder, ondanks het feit dat er van de beschuldiging zelf letterlijk niets waar was. Dat is zeker.⟨/p> ⟨p>Jakobus en de zijnen vervolgen de beschuldiging aan zijn adres: daarvan is niets waar, maar jij bewaakt zelf ook de elementaire dingen — het ABC — van de wet. Je doet die dingen zelf ook. En inderdaad, dat zijn Paulus' eigen claims. We zullen het later in deze serie nog zien, maar laat ik u twee voorbeelden geven dat het inderdaad waar is dat Paulus zijn hele leven als Jood heeft geleefd. Misschien vindt u het vreemd dat ik dat nu zo zeg, maar het is heel gemakkelijk te bewijzen. Paulus spreekt over de vrijheid, maar hij heeft zijn hele leven Joods geleefd. Alles wat erbij hoort. Dat zie je ook als hij hier arriveert in Jeruzalem.⟨/p> ⟨p>We hebben trouwens al vele keren gezien dat hij naar zijn gewoonte naar de synagoge ging en daar altijd het woord nam. Dacht u werkelijk dat een man die niet-Joods leeft in de synagoge het woord zou kunnen voeren en daar onderricht zou kunnen geven? Geen denken aan. Die man heeft gewoon een Joods uiterlijk gehad, ook met de tzitzit en de teffelin tussen de ogen en op de hand. Hij hield al die gebruiken aan.⟨/p> ⟨p>Paulus moest echter ook aan Israël vertellen dat het heil naar de natiën was gegaan. Dat is een hele ondankbare boodschap, kan ik u vertellen. Hij moest aan Israël vertellen dat het heil, de hele boodschap en alles wat erbij hoort, naar de natiën was gegaan. Waarom? Niet zo van: "Jullie geloven het nu allemaal, dus nu gaan we naar het volgende station." Nee, juist omdat jullie niet geloven. Dat ligt niet lekker. Dit gaat allemaal escaleren in Jeruzalem.⟨/p> ⟨p>Paulus is nu in Jeruzalem, we zijn inmiddels pakweg een jaar of twintig na de dood en opstanding van Christus. Hij komt aan met Pinksteren en dit wordt echt een anticlimax. Dit is precies het tegenovergestelde van wat we in Handelingen 2 vinden, dat zo glorieus begon. Maar nog even over Paulus' eigen claims dat hij inderdaad zelf ook meeging in de dingen van de wet. Hij predikte vrijheid, maar was zelf zijn hele leven Joods.⟨/p> ⟨p>In Handelingen 25 verdedigt Paulus zich, ik meen voor Festus als ik me niet vergis, en dan zegt hij: "Ik zondigde noch tegen de wet van de Joden, noch tegen de tempel, noch tegen de keizer." Wat Paulus hier dus zegt, is: wat ik doe is niet alleen in Romeinse termen legaal — ik heb nooit iets tegen de keizer gedaan — maar ik heb ook nooit iets tegen de tempel of tegen de wet van de Joden gedaan. Daarmee zegt hij dus gewoon dat hij altijd in overeenstemming met de wet die de Joden hanteren heeft geleefd. Hij was daarin niet te beschuldigen.⟨/p> ⟨p>In Handelingen 28, het laatste hoofdstuk, lees je dat Paulus op een gegeven moment de leiders van de synagogen in Rome bijeenroept. Er staat dat het na drie dagen gebeurde dat Paulus de voornaamste mannen van de Joden bijeenriep. Toen ze samengekomen waren, zei hij tot hen: "Mannen broeders, ik doe niets tegengesteld tegen het volk of tegen de van de vaders geërfde gebruiken." Hij doet niets dat het volk tegenstaat en ook niets tegen de gebruiken die zij van generatie op generatie hadden doorgegeven. Niets daarvan stond op gespannen voet met Paulus' eigen gedrag. Niets.⟨/p> ⟨p>En dan zegt hij: "Ik werd als een gevangene vanuit Jeruzalem overgeleverd in de handen van de Romeinen." Nu ja, dan zijn we inmiddels aan het einde van de geschiedenis, maar we staan hier nu nog aan het begin daarvan; hij moet nog gevangen genomen worden. Maar dit is dus op voorhand hoe Paulus leefde: hij was een Jood en heeft zijn hele leven Joods geleefd. Hij predikte de vrijheid, dat wel, maar daarover is natuurlijk nog veel meer te zeggen. Ik stel voor dat we eerst even een kopje koffie gaan drinken. Zullen wij weer verder gaan?⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3279" title="Speel af vanaf 54:39">▶ 54:39⟨/button> ⟨span>De Positie van de Natiën en het Decreet van Handelingen 15⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We gaan weer even terug naar de les, terug naar Jeruzalem. We waren gebleven bij de woorden die Jakobus en de zijnen tot Paulus richtten. Zij zeiden tegen hem: "Doe dat nu en demonstreer daarmee hier in Jeruzalem dat jij zelf ook meegaat in de dingen van de wet." Dit was bedoeld om demonstratief de beschuldigingen tegen hem te ontkrachten.⟨/p> ⟨p>En dan, daar hebben we het al even over gehad, komt er nog iets anders aan de orde. Hoe zat het namelijk ook alweer met de gelovigen uit de natiën? Eerder, toen Paulus in Jeruzalem was, is daar in Handelingen 15 die beroemde vergadering van de apostelen geweest. Daar is officieel besloten door de apostelen – en Jakobus speelde daar een grote rol in – wat er toen is gezegd: "Omtrent echter..." Dat woordje 'echter' geeft aan dat er een tegenstelling is. Men wilde zeggen: "Wat wij nu tegen jou zeggen, is niet in strijd met wat we eerder hier ter plaatse in Jeruzalem hebben besloten."⟨/p> ⟨p>Namelijk: de gelovigen uit de natiën worden niet geacht de wet van Mozes te houden. Dat was onder de Joden destijds het punt. Paulus ging naar de natiën toe en dat was een zaak die allang was beslecht in Handelingen 15. Onder de Messias-belijdende Joden waren er velen die zeiden: "Wat Paulus daar onder de natiën predikt, is veel te makkelijk." Zij vonden dat de gewone heidenen die tot geloof in God kwamen, de wet zouden moeten gaan houden; zij zouden besneden moeten worden, de sabbat houden, enzovoort. Men vond dat zij zich feitelijk bij het volk Israël moesten voegen en de wet moesten gaan houden. Daar is toen veel tumult over geweest en uiteindelijk is in Jeruzalem unaniem besloten dat de natiën vrij waren.⟨/p> ⟨p>Sterker nog, laat ik het even voorlezen: "Omtrent echter degenen die hebben geloofd van de natiën, schreven wij een brief." Het is destijds allemaal zwart-op-wit opgetekend: "Oordelend dat zij – zij die geloofd hebben van de natiën – zich bewaken." Hier wordt weer hetzelfde woord gebruikt als in het voorgaande vers; het wil zeggen dat zij zich wachten of hoeden. In de NBG-vertaling staat het ook zo. Zij moeten zich bewaken voor vier dingen: afgodenoffers, bloed, het verstikte en ontucht. We hoeven het daar nu niet heel uitgebreid over te hebben, want dit refereert aan wat in Handelingen 15 uitvoerig is beschreven en wat we indertijd ook hebben besproken.⟨/p> ⟨p>Eén ding is wel van belang: dit betekende geen gedeeltelijke handhaving van de wet van Mozes onder de natiën. Helemaal niet. Wat toen tegen de natiën werd verteld, was niet: "Jullie moeten de wet onderhouden," maar: "Jullie hebben je te onthouden van een viertal dingen waar mensen zich vanaf Adam al van hadden te onthouden."⟨/p> ⟨p>Er worden dus vier dingen genoemd. Allereerst afgodenoffers, oftewel afgoderij in het algemeen. Een mens wordt geacht één God te kennen en Die te dienen. Dat is helemaal niets specifiek Joods; dat is gewoon een waarheid die al vanaf Adam al die duizenden jaren tot Mozes aan toe altijd voor elk mensenkind gold. Een mens hoort één God te dienen en zich dus te onthouden van afgoderij en afgodenoffers.⟨/p> ⟨p>Vervolgens worden bloed en het verstikte genoemd. Dat is eigenlijk één punt en het herinnert aan het verbond met Noach. Je leest daar dat God tegen de mensheid zegt dat zij vanaf dat moment niet meer alleen vegetarisch zouden eten, maar ook vlees mochten eten. Dat is pas sinds of na de zondvloed. Maar, staat erbij: het bloed zouden jullie laten lopen op de aarde. Ik zeg het nu even in mijn eigen termen: je mag vlees eten, maar zonder het bloed. Dat was dus helemaal geen bepaling uit de wet van Mozes. Vóór Noach at de mens vegetarisch. Ik hoor nu sommigen denken: "O, daarom werden ze natuurlijk zo oud!" Maar laten we het daar nu even niet over hebben. Vóór Noach at men geen bloed omdat men überhaupt geen vlees at. Na Noach mocht men wel vlees eten, op één voorwaarde: het bloed laat je lopen. Dat wordt ook gemotiveerd, want de ziel van alle vlees is in het bloed. Het niet eten van bloed is dus geen specifiek mozaïsche regel die alleen aan Israël is gegeven. Het is nooit anders geweest. Vóór Noach was het sowieso niet aan de orde, en vanaf Noach, toen de mens een vleesmenu kreeg, was het niet anders. Men at geen bloed en dus ook niet het verstikte, waar het bloed nog in zat.⟨/p> ⟨p>En dan ontucht. Eigenlijk zijn dat alle seksuele betrekkingen buiten het huwelijk. Hoe was het ook alweer vanaf het begin? Een man zal zijn vader en moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen, en die twee – die man en zijn vrouw – zullen één vlees zijn. Alles waarbij een man niet met zijn eigen vrouw één vlees is, wordt ontucht genoemd. We gaan daar nu niet verder op in, het gaat me even om het principe dat dit element vanaf Adam nooit anders is geweest. Hier wordt gerefereerd aan universele waarheden die voor de hele mensheid gelden. Dat is wat in Handelingen 15 in Jeruzalem is besloten: de natiën hoeven zich niet aan de wet van Mozes te houden, maar zij zouden zich onthouden van deze vier dingen. That’s it. Dat is de vrijheid. Dit zijn vanzelfsprekendheden en daarom worden ze genoemd. Dus niet de wet onderhouden, maar zich onthouden van deze dingen. Dit gold overigens voor die Joden sowieso ook.⟨/p> ⟨p>Maar nu, hier in Handelingen 21, is het een heel andere kwestie. In Handelingen 15 ging het om de vraag of de gelovigen uit de natiën de wet moesten onderhouden. Het antwoord was: "Nee." Hier in Handelingen 21 gaat het om de beschuldiging dat Paulus aan de Joden zou vertellen dat zij de wet niet móchten onderhouden en dat zij hun kinderen niet mochten besnijden. Dat is dus een heel ander verhaal; het is eigenlijk precies tegenovergesteld. Dat is wat hier door Jakobus en de zijnen naar voren wordt gebracht, om even helder te krijgen: "Wacht even, dit is een heel andere zaak dan waar we het eerder over hadden." Nou, en dan lees je verder.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3811" title="Speel af vanaf 01:03:31">▶ 01:03:31⟨/button> ⟨span>Paulus' Rituele Reiniging en de Typologie van de Derde Dag⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Toen Paulus dan de mannen de volgende dag meenam om samen met hen gezuiverd te worden... Of geheiligd te worden staat er dan, maar letterlijk staat er dus gezuiverd te worden. Ja, dat is een ander woord hè? Gezuiverd, daarin zit dus ook weer het idee van ceremoniële reinheid. En daarvoor moet je zuiveren. Paulus was dus — wat er ook in gesuggereerd wordt — ceremonieel niet rein. Dat was trouwens op zich helemaal geen punt. Alleen om een bepaalde taak te volvoeren, moest hij zich onderwerpen aan bepaalde rituelen. Ik bedoel, bij allerlei gelegenheden werd een mens onrein. Als je een dode aanraakte, was je ook onrein. Niet dat het zondig was, maar je werd daarmee ongeschikt voor de heilige dingen, om zo te zeggen.⟨/p> ⟨p>Ja, dus toen Paulus de vier mannen de volgende dag meenam om samen met hen gezuiverd te worden, voegde hij zich bij hen onder een gelofte. Leuk hè? Hij voegt zich bij de vier onder een gelofte. Eigenlijk zijn die vier mannen daarmee ook een beeld van Israël onder de wet, en Paulus gaat daarin met hen mee. Dat is wat hij doet. Als je er goed over nadenkt — we memoreerden het voor de pauze al — dan zit daar een enorme geestelijke waarheid in besloten.⟨/p> ⟨p>Afijn, om gezuiverd te worden. Wat dat trouwens betekende, dat kunnen we lezen in Numeri 19. Dat is heel boeiend, want die reiniging vond plaats door middel van water: reinigingswater. De Rooms-Katholieke en de Orthodoxe Kerk hebben dat... u weet het hè? We hadden het in de pauze nog even over de kerk van oudsher, de eerste eeuwen van de kerkgeschiedenis. Die waande zich het nieuwe Israël. "Wij zijn Israël." En daarmee meenden ze ook onder de wet te moeten leven en allerlei dingen van Israël over te nemen. Israël had priesters, dus wij moeten ook priesters. Israël had heilige gebouwen en tempels, wij moeten ook tempels en kathedralen. Alles is gekopieerd van Israël.⟨/p> ⟨p>Op een of andere manier heeft men die hele dienst op een eigenmachtige manier overgenomen en aangepast. In plaats van de sabbat hebben wij onze sabbat, alleen voor ons is het de zondag. In plaats van de besnijdenis is de doop gekomen. Daar zitten al die aspecten in. Zo'n bewering als de zondagsviering of de besprenkeling van een klein kind, daar zit een hele theologie achter met de gedachte: wij zijn het geestelijke Israël, wij zijn de erfgenamen van Israël. Israël heeft afgedaan en wij zijn het nieuwe Israël. Israël had zoiets als reinigingswater en wij ook: wijwater. Wijwater betekent eigenlijk gewoon water waardoor dingen gewijd worden, vandaar de naam.⟨/p> ⟨p>Maar het is interessant, want er vond besprenkeling van reinigingswater plaats op de derde dag; lees het maar na in Numeri 19. Dus als Paulus de volgende dag heenging om gezuiverd te worden, dan werd er reinigingswater op hem toegepast en werden ze daarmee besprenkeld op de derde dag. En op die derde dag vond dan de besprenkeling plaats van dat reinigingswater. Waar zou dat toch een beeld van zijn? Eigenlijk was het zo dat daarmee op de derde dag de verontreiniging van de dood ophield. Als iemand een dode had aangeraakt, was hij onrein, maar op de derde dag vond de besprenkeling van dat reinigingswater plaats. Ik zou zeggen dat dit een inkoppertje is als je het Nieuwe Testament kent. Op de derde dag werd de steen weggewenteld en is de overwinning op de dood behaald. Op de derde dag vond de besprenkeling van dat reinigingswater plaats, en op de zevende dag was de reiniging officieel voltooid. Na de zevende dag, de achtste dag dus, was dat volbracht. Zeven heeft altijd te maken met voltooien.⟨/p> ⟨p>Nu denk je misschien: hij gaat nu ook nog wat zeggen over de betekenis van de zevende dag en de sabbat, maar dat doe ik nu even niet, want dat voert te ver van de bespreking. Maar u voelt hem wel aan. Eén ding is zeker: als Paulus dus meegaat in dat voorstel, alleen al door wat hij dan doet op de derde dag en later op de zevende dag, daar gaat op zich al zoveel sprake van uit. Lees verder met mij: hij ging naar de tempel om gezuiverd te worden, afkondigende de volledige vervulling van de dagen van de zuivering. Ja, want dat was namelijk de zevende dag. Dus op die derde dag vond de reiniging met het water plaats, en dat betekende dat het op de zevende dag officieel vervuld was.⟨/p> ⟨p>Er staat bij: "totdat ten behoeve van een ieder van hen" — van ieder van die vier dus — "de offergave werd aangeboden." Ja, en als dat gebeurd was, dan was de gelofte echt voorbij. Als de offergave gebracht was, dan was de gelofte feitelijk officieel beëindigd en voltooid. Ook daarbij zou ik zo de Hebreeënbrief ernaast kunnen leggen: het offer is gebracht en daarmee is de gelofte en de hele periode van het oude verbond "finito", beëindigd.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4275" title="Speel af vanaf 01:11:15">▶ 01:11:15⟨/button> ⟨span>De Enorme Praktische Kosten van de Tempeloffers⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Overigens moet ik erbij zeggen, om ook even helder te krijgen wat hier in de praktijk gebeurde: Paulus was in Jeruzalem en hij nam de kosten voor zijn rekening voor die vier mannen. Hij ging de offergave voor hen betalen. We weten precies wat die offergave inhield, want in Numeri 6:13-17 wordt dat beschreven. Het gaat daar over de offergave voor één mens, dus als hier de offergave beschreven wordt, moet je die in gedachten met vier vermenigvuldigen.⟨/p> ⟨p>Ik zal het u laten zien. De offergave bestond uit: eerst een gaaf éénjarig schaap als brandoffer, dan een éénjarige ooi als zondoffer, een gave ram als vredeoffer, ongezuurde koeken als spijsoffer en de bijbehorende plengoffers – dat wil zeggen de wijn en sterke drank die werd uitgegoten. Die laatste twee zullen misschien niet zo heel duur geweest zijn, maar u kunt zich voorstellen dat het alleen al om drie schapen voor één persoon gaat. Maal vier betekent dit dat er zo'n twaalf schapen betaald moesten worden. En Paulus nam al deze kosten voor zijn rekening; hij was niet onvermogend. Dat is wat Paulus daadwerkelijk voor die vier mannen heeft gedaan.⟨/p> ⟨p>Om het even samen te vatten: dit had in de eerste plaats de betekenis om de beschuldigingen die in Jeruzalem rondzongen te ontkrachten. Maar als we onder de oppervlakte kijken, was het ook een demonstratie van de waarheid van de gelofte: de periode van de wet is voorbij en Israël is vrij. Dat kun je echter alleen maar weten en begrijpen als je de brieven van Paulus ernaast legt. Ik zeg het erbij, hoewel ik het niet aan de hand van het boek Handelingen op zich kan laten zien, maar ik maak u er toch graag even attent op.⟨/p> ⟨p>Toen echter de zeven dagen – die we ook genoemd zien in Numeri 6 – op het punt stonden voltooid of vervuld te worden, sloegen de Joden die uit Asia kwamen hem gade in de tempel. Het gaat hier niet alleen om de completering van die periode, maar ook om dat wat in die zeven dagen vervuld moest worden naar de wet.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4456" title="Speel af vanaf 01:14:16">▶ 01:14:16⟨/button> ⟨span>Joden uit Azië Herkennen Paulus en Slaan Alarm⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Aha, nu begint het gedonder, hè? En met recht. Want de Joden – ik zei al: er waren pelgrims – en nu gaat het over pelgrims die vanaf Asia kwamen. Daar was Paulus juist recentelijk nog, in Handelingen 18, 19 en 20, zo actief geweest. Die kenden hem dus. En zij ontmoeten hem daar, ze zien hem in Jeruzalem. Met die Joden in Asia had hij al heel veel te stellen gehad. Je leest in vers 9 van Handelingen 19 dat ze een hele hetze organiseerden door kwaad te spreken bij de menigte. Ze hitsten de heidense menigte op door kwaad te spreken over Paulus. En als je nog even doorleest in hoofdstuk 20, dan lees je dat Paulus spreekt over aanslagen van Joden in Asia die hij heeft overleefd. Joden hebben toen al aanslagen op hem geraamd.⟨/p> ⟨p>Paulus heeft het overleefd en nu treffen ze elkaar weer in Jeruzalem. Ze slaan hem gade in de tempel. Eigenlijk is het in die zin een herhaling, alleen wordt het nu echt fataal. Zij brachten heel de schare in verwarring en wierpen de handen op hem. Wij zeggen dat ook nog wel: de handen aan iemand slaan. Een soortgelijke uitdrukking vind je hier. Je leest het al een paar keer eerder in Handelingen. Maar deze Joden, die pelgrims uit Asia – het was daar natuurlijk een enorme menigte in Jeruzalem – zien Paulus en zijn in staat om de hele menigte op te zetten. Dat broeide natuurlijk al langer. Het was gewoon een kruidvat en het lontje hoefde alleen maar aangestoken te worden. Moet je opletten wat er dan gebeurt: ze brachten heel de schare in verwarring en sloegen de handen aan hem, terwijl ze schreeuwden: "Mannen! Israëlieten! Helpt!"⟨/p> ⟨p>Dat zijn drie noodkreten, eigenlijk puur alarm slaan. Dit is de mens! Hij is het! Dit is dé mens die tegen het volk en de wet en deze plaats aan allen overal onderwijst. Zie je trouwens alleen al in deze formulering precies wat er aan de hand is? In Jeruzalem was het dus bekend: er is iemand daar onder de natiën – of zijn naam nu bekend was, weet ik niet – die daar een heel kwalijk ding doet en de Joden afstandneming van Mozes leert. En nu zien die Aziaten hem en slaan alarm. Ze zeggen: "Dit is die mens! Dit is dé mens!" Die ene, weet je wel? Het is heel bepaald: dé mens die tegen het volk en de wet en deze plaats onderwijst. Niet alleen Jeruzalem, maar vooral de tempel. "Hamakom" zeggen ze in het Mokum; dat is eigenlijk "de plaats", deze plaats.⟨/p> ⟨p>Paulus onderwijst inderdaad aan allen overal, maar niet tegen het volk en ook niet tegen de wet. We hebben dat al gezien: dat is absoluut niet waar. Maar waarom zij dat dachten, laat zich wel verstaan. Door de positie die zij als Israëlieten innamen, leek het alsof nu alle voorrechten naar de natiën gingen. Zij hadden de vrijheid en Israël werd eigenlijk gepasseerd. Nu ging Paulus de Joden laten voor wat ze waren en hij ging naar de natiën toe; door hun struikeling is het heil naar de natiën gegaan. Dat was Paulus' prediking. Dat hebben zij geïnterpreteerd als: dit is tegen het volk. En de vrijheid die Paulus predikte, ook onder de Joden, werd geïnterpreteerd alsof hij zou leren dat ze de wet niet mochten onderhouden. Het is een misverstand, of een leugen zo u wilt. Maar hoe is dat ontstaan? Waarom lag Paulus zo moeilijk daar in Jeruzalem? Hier zie je het. En nu komt er nog een leugen bij.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4811" title="Speel af vanaf 01:20:11">▶ 01:20:11⟨/button> ⟨span>De Valse Beschuldiging over Trofimus en de Ontwijding van de Tempel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nu heeft hij bovendien ook Grieken de tempel binnengeleid en daarmee heeft hij deze heilige plaats ontwijd. Hoezo? Heeft hij Grieken in de tempel gebracht? U moet zich voorstellen – en ook hier herhaal ik weer even wat ik voor de pauze ook zei, want het is misschien soms lastig om in die mindset van de Joden te komen – dat daar die heilige plaats was, de tempel. En dan had je een voorhof voor de natiën, voor de heidenen. En dan kreeg je een trap van twaalf treden. Heel symbolisch, een trap van twaalf treden. En dan kwam je in de voorhof waar alleen de Joden mochten komen. Daar had je een omheining.⟨/p> ⟨p>Dat wil zeggen: als je vanaf de voorhof van de natiën, waar iedereen mocht komen, naar de voorhof van de Joden wilde gaan, dan moest je dus absoluut Joods zijn. Een heiden, of een niet-Jood, mocht daar niet komen. Die muur – er is heel veel over te vertellen en dat speelt een grote rol, ook in de brieven van Paulus – die muur heet onder de Joden de Soreg. Daar is nog een inscriptie van gevonden. Maar als je dus van de voorhof van de heidenen naar die andere voorhof wilde, dan hing daar een tekst en dat was een regelrecht dreigement dat het een heiden absoluut verboden was, op straffe van de dood, om dat terrein te betreden. Dus als een heiden op dat terrein kwam, dan was je werkelijk des doods schuldig. Daarvoor werd je in de tempel al gewaarschuwd.⟨/p> ⟨p>Nu zeggen ze dus – en u begrijpt ook meteen waarom er zo’n enorm rumoer ontstaat – dat deze mens nu precies heeft gedaan wat al verteld werd in Jeruzalem, namelijk dat hij overal tegen het volk en de wet en deze plaats leert. En nu heeft hij inderdaad Grieken de tempel binnengeleid en daarmee deze heilige plaats ontwijd. Maar klopt dat? Nee, want vers 29 legt uit waarom ze dit zeggen. Die vier mannen bij Paulus waren gewoon Joden. Maar de aanklagers hadden tevoren Trofimus de Efeziër in de stad gezien samen met hem.⟨/p> ⟨p>Aha, die Trofimus waren we al eerder tegengekomen in hoofdstuk 20. Trofimus was een heiden, een niet-Jood. Die hoorde ook bij het reisgezelschap. Het was onmiskenbaar: hij was geen Jood, maar een Efeziër. En ze hadden Paulus met hem gezien in de stad en zij veronderstelden – dat was hun idee, de conclusie die zij hadden getrokken – dat Paulus hem tot in de tempel binnengeleid had. Let op: ze veronderstelden dat. "We hebben hem gezien met die Trofimus; nu is Paulus in de tempel, dus zal die Trofimus er ook wel zijn." Zij meenden dat. Of ze dat nu werkelijk meenden, weet ik niet, maar in ieder geval is dat de beschuldiging die zij hier uiten. En het was genoeg om het hele volk nu daar op te hitsen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5064" title="Speel af vanaf 01:24:24">▶ 01:24:24⟨/button> ⟨span>Tumult in Jeruzalem: Paulus Gegrepen en Tempeldeuren Gesloten⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nou, dat blijkt wel. De hele stad nu, staat er, werd bewogen. "Kwam in rep en roer" staat er in de NBG-vertaling. De hele stad werd bewogen. Veel emotie dus; emotie betekent trouwens ook bewegen. Let op: de hele stad. Niet alleen maar al die ongelovige Joden, maar ook al die tienduizenden die wel de Messias beleden, maar die allemaal ijveraars voor de wet waren. Want dat onderscheid wordt hier helemaal niet meer gemaakt. De hele stad dus. Als ik lees zoals het er staat, betekent dat dus nu dat de gelederen zich sluiten onder het volk en dat de Messiasbelijdenden en de niet-Messiasbelijdenden gewoon tegen Paulus zijn. Zo wordt het hier gepresenteerd; dat onderscheid bestaat hier kennelijk niet. Alles, de hele stad, is tegen Paulus.⟨/p> ⟨p>En, staat er, er ontstond een samenloop van het volk. Terwijl zij Paulus vastpakten, trokken zij hem buiten de tempel en onmiddellijk werden de deuren gesloten. Als je het zo leest, wordt het heel aanschouwelijk beschreven. Je kan het jezelf voorstellen zoals dat gegaan moet zijn. Sowieso is het al een heel massaal gebeuren en dan ontstaat er rep en roer. Paulus wordt dan gegrepen en buiten de tempel getrokken en meteen werden de deuren gesloten, wat trouwens ook nogal typologisch is. De deur ging dicht.⟨/p> ⟨p>Dat is wat ik trouwens eerder met enige aarzeling zei over die vier. De vier heeft namelijk in de Bijbel ook alles met deuren te maken. Het zit zo dat het getal voor vier in het Hebreeuws ook een letter is: de letter dalet. Maar dalet is gewoon het woord voor deur. Dus als je in het Hebreeuws "vier" zegt, dan is dat de letter, maar dat is tevens ook een woord. En dan krijg je de vijf. Weet u wat vijf is trouwens? Dat is in het Hebreeuws de letter he, een "heitje". Dat is wel leuk hè? Een heitje voor een karwei, maar een heitje is eigenlijk de vijf; vijf stuivers, dat is een kwartje. Een heitje voor een karwei is een kwartje, dus vijf maal vijf. Een jod, dat is een tien. Een meier is honderd. Allemaal Hebreeuwse woorden. Maar een heitje, een he, dat is de vijfde letter. Ik weet niet of iedereen het allemaal nog volgt, maar... volg je het allemaal Rachel? Oké, zeg het maar hoor. Trek maar gewoon aan de touwen in mijn handen.⟨/p> ⟨p>De vijf is een he, dat is een venster. De vier is een deur, de dalet. Maar een he is gewoon een venster. Als God — hoe zeggen we dat dan? — als God een deur sluit, dan opent Hij een venster. Dat is Hebreeuwse symboliek. Als de vier wordt beëindigd, dan gaat er een venster open. Een deur sluit en Hij opent een venster. Je leest ook van de ark van Noach dat God de deur sloot en dan lees je dat er een venster naar boven geopend werd. Altijd.⟨/p> ⟨p>Het is ook mooi trouwens — dat was ik nog helemaal vergeten te zeggen, maar dat schiet me nu te binnen — dat Paulus zich vervoegde bij die vier mannen. Paulus was de vijfde man. De vier staat voor de deur die gesloten werd en Paulus is degene die het venster opent: de vijf. Waarbij trouwens ook vrij algemeen bekend is dat de vijf staat voor de genade, de handreiking van God. "Geef me de vijf", dat. Goed, hier gingen de deuren dicht. "Dat doet de deur dicht", zeggen we dan. Nou, dat was hier met recht aan de orde. Ze werkten hem de tempel uit en de deuren gingen dicht met de gedachte natuurlijk: hij komt er niet meer in. Nou, laten we deze nog even lezen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5358" title="Speel af vanaf 01:29:18">▶ 01:29:18⟨/button> ⟨span>De Romeinse Kazerne Wordt Gealarmeerd (cliffhanger)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Terwijl ze hem bovendien zochten te doden – ze hadden daar duidelijk geen goede bedoelingen mee, maar dat was eigenlijk al wel duidelijk – kwam de bewering boven. Dat is een mooi detail, want je moet je de situatie even goed voorstellen. De volgende keer zal ik u een plaatje laten zien hoe dat er precies uitzag. Je had namelijk het Tempelplein – ik kan het grafisch heel mooi uitbeelden – en daarboven, op een hoger niveau, lag de burcht van Antonia. Dat was de Romeinse kazerne, en die bevond zich dus letterlijk daarboven.⟨/p> ⟨p>Die Romeinse kazerne was enorm groot, veel groter dan het tempelcomplex zelf. Vanuit die kazerne keek men zo neer op de tempel; men had daar gewoon direct zicht op. Dat was natuurlijk erg handig voor de Romeinen, want zij moesten de boel daar beneden nauwlettend in de gaten houden. Terwijl de Joden Paulus zochten te doden – wat in feite een interne Joodse aangelegenheid was – kwam de bewering boven. Met recht "daarboven", want het bericht ging naar de hoofdman over duizend. Dat was de bevelhebber van een groot legioen soldaten dat daar gestationeerd was.⟨/p> ⟨p>Het bericht bereikte de hoofdman over duizend van de legerafdeling: geheel Jeruzalem wordt in verwarring gebracht. Je begrijpt dat er nu ingegrepen moest worden, en dat doen ze dan ook. Maar ik zie aan de verzen dat we nu op een ander terrein terechtkomen; met recht het terrein van de kazerne. Wellicht doen we er verstandig aan om de volgende keer hier verder te gaan.⟨/p> ⟨p>Dan wil ik ook meteen doen wat ik zojuist heb gezegd: laten zien hoe dat Tempelplein zich verhoudt tot de kazerne waar die legerafdeling gestationeerd was. We eindigen dus een beetje midden in het verhaal, maar daar is niets aan te doen. We pakken de volgende keer de draad weer op. Laten we het maar een cliffhanger noemen.⟨/p>