⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik op Efeze en de Ecclesia⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Bij het aanvangen van onze Bijbelstudie zijn we inmiddels gekomen bij Handelingen 20. Dat wil zeggen: we hadden Handelingen 19 helemaal besproken. Dat hadden we eigenlijk de voorlaatste keer al gedaan, maar de vorige keer hebben we een uitstapje gemaakt naar het onderwerp 'De Ecclesia'. Het woord Ecclesia speelt in dat negentiende hoofdstuk namelijk een grote rol. Denk aan de volksvergadering die in dat theater gehouden werd; dat wordt daar ook vertaald met een volksvergadering. Maar het gewone woord voor 'gemeente' wordt daar in het Nieuwe Testament in het Grieks gebruikt.⟨/p> ⟨p>Ecclesia is echter niet zomaar een vergadering, en dat is wat de vorige keer uitgebreid aan de orde is gekomen. Het is een vergadering van het volk en het is de hoogste instantie. Daarmee is het dus ook een erenaam die toegekend wordt aan een gezelschap dat samenkomt rondom de Heer Jezus Christus als Hoofd. Hij is het Hoofd van de Ecclesia en daar waar gelovigen rondom Hem samen zijn, dan is dat de Ecclesia: de volksvergadering. Heel het volk wordt in die vergadering aanwezig geacht. Hij is het Hoofd en dan is daar het lichaam. Ook al zijn er velen niet aanwezig en is het maar een heel plaatselijk gebeuren, dan nog is het de Ecclesia.⟨/p> ⟨p>Daar hebben we het uitgebreid over gehad en ik vond het de moeite waard om dat eens wat breder voor het voetlicht te plaatsen, ook omdat het vaak erg onbekend is. We kunnen ons zulke uitstapjes bij gelegenheid nog wel vaker veroorloven en ik voorzie dat we dat ook nog wel gaan doen als ik denk aan de hoofdstukken die we nu nog gaan krijgen. Er resteren nu nog een aantal hoofdstukken, Handelingen 20 tot en met 28, en er komen een aantal dingen aan de orde waarvan ik nu al zie dat ze breder besproken moeten worden, zoals bijvoorbeeld Paulus en de wet. Maar goed, dat zullen we vanzelf wel zien.⟨/p> ⟨p>Het is wellicht nog even nuttig om terug te blikken op wat we in Handelingen 19 hebben gezien, voordat we echt aanvangen met de bespreking van hoofdstuk 20. We hebben gezien dat Handelingen 19 handelt over Paulus’ driejarig verblijf in Efeze. Dat het drie jaar heeft geduurd, lezen we trouwens niet in dat hoofdstuk, maar een hoofdstuk later, in hoofdstuk 20. Dat verblijf heeft een grote impact gehad. Het begint met de bespreking van de ontmoeting die Paulus in Efeze heeft met discipelen, een twaalftal discipelen van Johannes. Zij waren alleen bekend met de doop van Johannes en wisten voor de rest eigenlijk van niets. Paulus wist dat echter wel en hij heeft het hun bekendgemaakt. In de eerste zeven verzen wordt dat besproken; ook daar hebben we een hele avond bij stilgestaan.⟨/p> ⟨p>Dan volgt de beschrijving van zijn arbeid gedurende drie maanden in de synagoge. In een tweetal verzen wordt naar voren gebracht dat Paulus daar drie maanden lang heeft gepredikt. Zoals dat vaak gaat — of eigenlijk is dat de standaardprocedure — ontstonden er grote conflicten vanwege het Woord dat hij bracht. Toen heeft hij zijn discipelen, zijn leerlingen, afgezonderd. Vervolgens lees je dat hij twee jaar lang arbeidde en dagelijks handelde in de school van Tyrannus, zoals we zien in vers 9 tot 12. Het Woord van de Heer groeide en had een enorme uitwerking. In vers 10 lees je dat dit twee jaar lang zo voortging, zodat allen die in Asia woonden het Woord van de Heer hoorden, zowel Joden als Grieken. God deed buitengewone krachten.⟨/p> ⟨p>In vers 13 tot 17 lees je over hoe Paulus geconfronteerd wordt met Joodse geestbezweerders die daar rondtrokken: de zonen van Sceva. Daarna lees je hoe de religieuze boekhandel, als ik het zo mag zeggen, een gevoelige knauw kreeg. Velen brachten hun heidense boeken, afgodische boeken en toverboeken bijeen en staken die massaal in de fik. Dat is vervolgens een opstapje naar nog iets anders: dat de religieuze handel rond de tempel van Artemis ernstig schade dreigde te lijden. Dat is verreweg het langste gedeelte dat in Handelingen 19 volgt, vers 21 tot 40. Daarin wordt beschreven hoe de tempel van Artemis — u herinnert zich wellicht nog dat ik vertelde dat Efeze de godsdienstige hoofdstad was — centraal stond. Daar stond de tempel van Artemis, of Diana. Dat laat zich verstaan. Daar was ook een enorme, bloeiende handel in allerlei attributen en souvenirs die daar werden verkocht rond die tempel en de hele tempeldienst.⟨/p> ⟨p>Vanwege het enorme effect van Paulus’ prediking in Efeze en omstreken dreigde ook die handel op zijn gat te komen liggen. Het gilde van die handelaren kwam daarop in opstand en belegde een vergadering — een onwettige vergadering — in dat gigantische theater van Efeze. In dat gedeelte wordt beschreven hoe een enorme hetze ontstond. Paulus hebben ze daar wijselijk buiten gehouden, want ze hadden hem absoluut verscheurd. Zo wordt dat in het negentiende hoofdstuk samengevat besproken. Uiteindelijk wordt het toch weer in de minne geschikt, maar dat zullen we straks ook zien in vers 1 van hoofdstuk 20. Nu meteen dus al, want daar beginnen we direct mee.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="449" title="Speel af vanaf 07:29">▶ 07:29⟨/button> ⟨span>Paulus' Afscheid en de Reis Naar Macedonië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nadat nu de opschudding, dus het tumult in het theater, was bedaard, riep Paulus de discipelen – zijn leerlingen dus – tot zich en hij sprak hen bemoedigend toe. Het waren heel hectische tijden geweest, en juist deze gebeurtenis met name. Dan is het Paulus die altijd weer een geweldig goed woord heeft en daar ook mee bemoedigt.⟨/p> ⟨p>Hier wordt trouwens in het Grieks het woordje ⟨em>parakaleo⟨/em> gebruikt. Dat is heel grappig; we hebben het er wel vaker over gehad en we worden er dan bij bepaald dat dit woord, ⟨em>parakaleo⟨/em>, letterlijk 'naastroepen' betekent. In de NBG, maar ook in de Statenvertaling, wordt dat heel dikwijls weergegeven met vermanen en met vertroosten. Wat heel eigenaardig is, is dat één woord zo divers vertaald kan worden. Maar het betekent dus letterlijk naastroepen. De weergave die daarbij in alle gevallen het beste past, is aanmoedigen. Eigenlijk heeft naastroepen bij ons ook die gedachte van aanmoedigen. Als je langs de lijn er iemand naastroept, dan heeft dat ook een aanmoedigende gedachte. Dus bemoedigen of aanmoedigen.⟨/p> ⟨p>Paulus sprak hen aanmoedigend toe. Daar kan een vertroostend element in zitten, daar kan een vermanend element in zitten, maar het idee is dus bemoedigen. Paulus sprak hen bemoedigend toe. En dan lees je: "Daarop nam hij afscheid en hij begaf zich op reis naar Macedonië." Drie jaar Efeze, daar wordt hier nu een punt achter gezet en hij gaat op reis naar Macedonië. Dat was hij al eerder van plan, want dat hebben we gelezen in hoofdstuk 19, dat Paulus dat van zins was. Toen hij juist aanstalten ging maken om dat te doen, kreeg je die hele herrie waar de helft van het hoofdstuk ongeveer mee gevuld wordt.⟨/p> ⟨p>We lazen toen in Handelingen 19 dit: "Zo wies het woord des Heren." Het groeide, het woord groeide, dat wil zeggen: het breidde zich uit, overal werd het gesproken. "Zo wies het woord des Heren krachtig en het werd sterker." En toen dit alles voorbij was, nam Paulus zich voor – dat is dus vlak voordat beschreven wordt dat dat tumult ontstaat – om door Macedonië en Achaïe naar Jeruzalem te reizen. Dus de eindbestemming was duidelijk: Jeruzalem. En hij zou dat dan via Macedonië en Achaïe doen.⟨/p> ⟨p>Nou, dan gaan we eventjes naar de kaart kijken, als u dat niet meer helemaal helder voor de geest hebt. Hier zie je dus Turkije en Griekenland. Dit zuidelijke deel heet Achaïe; het komt heel dikwijls voor in het Nieuwe Testament. En dit meer noordelijke deel is Macedonië. En nu moet u die stippellijn niet al te letterlijk nemen; het is ongeveer de streek waar dat dan gelokaliseerd moet worden. Hij bevond zich hier in Efeze. Waar zeg ik het? Ja, hier, Efeze. En dan zou hij naar Jeruzalem toegaan, maar hij zou dat doen via Macedonië en Achaïe. Zo dus. Hij zou dus eerst naar het noorden van Asia gaan. Dit is Asia. Wij noemen dit Klein-Azië, maar eigenlijk is dit Asia, eigenaardig genoeg. In ieder geval ging hij dus zo via Macedonië naar Achaïe, en we zullen dat traject vanzelf ook nog wel volgen, maar dan hebt u een idee.⟨/p> ⟨p>En nadat hij die streken doorreisd had – die streken, dat is dus Macedonië, want we zullen dat zien – want in Macedonië was hij al eerder geweest. We hebben dat besproken – dat is alweer een heel tijdje geleden – toen wij bezig waren met de bespreking van Handelingen 16 en 17. Nou, toen ging het daarover. Want hij was eerst in Filippi; ik zal het nog even laten zien. Macedonië, daar heb je Filippi. Ik zie het niet helemaal duidelijk. Ligt dat aan mijn bril die een beetje beslagen is, of aan het plaatje dat niet zo duidelijk is? Dit is Filippi, dit is Thessalonica en dan heb je Berea daarnaast. Maar in ieder geval had hij daar gearbeid; we hebben daarover gelezen.⟨/p> ⟨p>Dus hij was eerder in Filippi, dat is Handelingen 16, in Thessalonica en in Berea. Nou, daar wordt maar één vers aan gewijd. Er worden weliswaar heel belangwekkende dingen verteld over die Bereeërs en dat ze dagelijks de Schriften nagingen of deze dingen alzo waren; of dat wat Paulus vertelde, wel klopte. En ze gingen dat allemaal dagelijks na in de Schriften.⟨/p> ⟨p>Afijn, dat was dus Macedonië. Nadat hij die streken doorreisd had – ja, dat is uiteraard ook niet in één dag allemaal gegaan – lees je: "en hen uitvoerig toegesproken had." Nou ja, er staat eigenlijk dat hij hen met veel woord opgeroepen had. Of ook hier staat trouwens weer dat woordje bemoedigen. Ook weer dat "toegesproken"; dit is wel grappig, want hier wordt het vertaald met "toegesproken", terwijl het in het vers hiervoor werd vertaald met "bemoedigend" of "bemoedigen". Maar het is dus dat ⟨em>parakaleo⟨/em>, net als in vers 1.⟨/p> ⟨p>Dus hij had hen met veel woord, zo staat het er, met veel woord bemoedigd. Ja, met veel woord, dat betekent dus dat hij daar vele toespraken heeft gehouden. Omdat hij die streken doorreisd had. Hij had daar een paar jaar tevoren dus ook al veel gearbeid en er waren ook geloofsgemeenschappen ontstaan. Vandaar ook dat hij brieven heeft geschreven aan de Filippenzen en aan de Tessalonicenzen, die we in de Bijbel terugvinden. In elk geval, nadat hij daar in Macedonië dus doorreisd had en gesproken had, of doorreisd had en daar ook met veel woord had bemoedigd, toen kwam hij, zo staat er, in Griekenland. Maar eerst trouwens nog even dit.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="896" title="Speel af vanaf 14:56">▶ 14:56⟨/button> ⟨span>De Tweede Korinthebrief Vanuit Macedonië⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Wanneer Paulus in Macedonië aankomt, staat er: "En nadat hij die streken doorreisd en hen uitvoerig toegesproken had." Zodra hij daar is gearriveerd, weten we vanuit de brieven dat hij op dat moment de Tweede Korinthebrief heeft geschreven. Hij heeft in die tijd een brief geschreven aan de Korinthiërs. Je kunt de Tweede Korinthebrief dus heel duidelijk vastpinnen op dit ene vers van het boek Handelingen, namelijk Handelingen 20 vers 2. Dat weten we absoluut zeker en ik zal u tonen waarom.⟨/p> ⟨p>In 2 Korinthiërs 2 vers 12 lees je daarover. Kijk, wanneer we in Handelingen lezen, hebben we het verslag van Lucas, een medearbeider van Paulus. Als we nu een brief van Paulus opslaan, komen we ook allerlei informatie tegen over wat Paulus op dat specifieke moment aan het doen was, waar hij vandaan kwam, enzovoort. In de Tweede Korinthebrief schrijft hij: "Toen ik nu te Troas was gekomen om het evangelie van Christus te prediken en mij..." Troas hè, wacht, ik moet even teruggaan, sorry, ik moet een heel eind teruggaan. Troas ligt hier. Hij was vanaf Efeze deze richting opgegaan en Paulus zegt dan: "Toen ik nu te Troas was gekomen om het evangelie van Christus te prediken en mij een deur geopend was in de Heer, heb ik geen rust gehad voor mijn geest, omdat ik mijn broeder Titus niet aantrof." Hij had dus een afspraak gemaakt; hij zou Titus treffen, maar hij heeft hem daar in Troas niet gevonden.⟨/p> ⟨p>Een paar hoofdstukken later, in 2 Korinthiërs 7, schrijft Paulus verder: "Want toen wij in Macedonië kwamen..." Hij was dus eerst in Troas, maakte toen de oversteek naar Europa en kwam in Macedonië aan. "Toen had ons vlees geen rust of duur, doch wij waren van alle kanten in de druk: van buiten strijd, van binnen vrees. Maar God, die de nederigen troost, heeft ons getroost door de komst van Titus." Aha, weten we nu nog wat meer? Paulus had al tevergeefs op Titus gewacht in Troas, maar hij had een hoop te doen, want er was een machtige deur voor hem geopend om te prediken. Vervolgens heeft hij de oversteek gemaakt naar Macedonië en daar heeft hij gewacht. Hij schrijft dat het een tijd was van buiten strijd en van binnen vrees, maar hij heeft een enorme troost ondervonden door de ontmoeting met Titus, die hij daar in Macedonië wel trof. Dit sluit naadloos aan bij wat we hier in Handelingen lezen. Dit is overigens niet het enige gegeven, maar het zijn wel heel duijke feiten die je direct kunt koppelen aan het hele verslag in Handelingen.⟨/p> ⟨p>Goed, nadat Paulus die streken doorreisd had en hen in Macedonië uitvoerig had toegesproken – in de tijd dat hij dus ook de Tweede Korinthebrief heeft geschreven – kwam hij in Griekenland. Dat klinkt misschien wat vreemd, want je zou zeggen: "Dat is toch al Griekenland?" Nee, het gaat om het toenmalige Griekenland, namelijk Achaïe. Dat is wat wij Zuid-Griekenland zouden noemen: Hellas. Ik zal het nog even laten zien. Hier heb je Macedonië. Hij was in Troas, maakt vervolgens die oversteek, kwam in Macedonië en is daar door die streken gereisd en heeft de gelovigen daar met veel woorden bemoedigd. Hij heeft natuurlijk de ecclesia's bezocht die daar tijdens zijn vorige reis waren ontstaan; hij is ongetwijfeld naar Filippi geweest en naar Thessalonica. Die streken heeft hij doorreisd en vervolgens komt hij in Griekenland. Dat wil zeggen: wat wij nu Zuid-Griekenland of de Peloponnesos noemen. Hier ligt Achaïe, waar dus Athene ligt, en Kenchreeën en Korinthe.⟨/p> ⟨p>Wanneer daar staat "toen hij daar...", dan is dat dus Achaïe. En heel vermoedelijk gaat het specifiek over Korinthe. Van een verblijf van Paulus in Athene weten we niets; in Athene is overigens ook nooit iets ontstaan. We lezen nergens in het Nieuwe Testament over een ecclesia in Athene. Ik zeg niet dat hij er niet was, ik zeg alleen dat we in het Nieuwe Testament daar niets over lezen. Maar wel in Korinthe. En we weten dat wanneer er staat: "Toen hij daar drie maanden vertoefd had", dit vermoedelijk Korinthe is geweest. Dat weten we uit de brieven, want dat was het voornemen van Paulus. Toen hij namelijk in Efeze was, had hij de Korinthiërs al geschreven: "Ik kom naar jullie toe." Dus ja, waar zou hij anders naartoe gegaan zijn dan juist naar die stad? Naar Korinthe dus.⟨/p> ⟨p>Ik heb de 'bonnetjes' er maar eventjes bij ondergezet; het doet er nu eigenlijk niet zo heel veel ter zake dat de slotverrekening inderdaad in Korinthe was. Het wordt hier ook niet direct bij vermeld. Hij heeft daar in ieder geval drie maanden vertoefd, staat er, daar in Achaïe. Oh ja, dat moet ik er ook nog even bij vermelden.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1278" title="Speel af vanaf 21:18">▶ 21:18⟨/button> ⟨span>Aankomst in Achaïe en de Romeinenbrief⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want het houdt niet op wat de brieven van Paulus betreft. Want we weten dat hij gedurende die drie maanden de Romeinenbrief heeft geschreven. Eerst dus de tweede Korinthebrief. Daarvoor had hij natuurlijk al de eerste Korinthebrief geschreven, dat begrijpt u. Die hebben we trouwens ook al aangewezen. Maar gedurende deze drie maanden heeft Paulus de Romeinenbrief geschreven. We weten namelijk dat hij de Romeinenbrief heeft geschreven vanuit Korinthe. Dat staat namelijk gewoon in de Romeinenbrief. Laten we daar eens eventjes naartoe gaan.⟨/p> ⟨p>Ik vind het buitengewoon boeiend om de brieven van Paulus – dus eigenlijk de rest van het Nieuwe Testament – te kunnen koppelen aan de hele beschrijving die Lukas neerlegt in het boek Handelingen. In Romeinen 15 zie je daar trouwens – als ik nog eventjes iets tussen haakjes erbij mag zeggen – je ziet daarin ook dat heel de Schrift ook weer een eenheid is. Je kunt een brief niet zomaar op zichzelf bekijken; nee, het heeft te maken met andere brieven en meer speciaal nog met die hele historische beschrijving van Lukas, het boek Handelingen dus. Schrift met Schrift vergelijkend; het is gewoon een eenheid. Dat inderdaad de Romeinenbrief geschreven is in die tijd, namelijk vanuit Korinthe, dat weten we, want in Romeinen 15 schrijft Paulus dit: "Maar thans ben ik op reis naar Jeruzalem."⟨/p> ⟨p>Aha, maar dat had Paulus al gezegd. We lazen in het eerste vers al – of even eerder hebben we al gezien – dat Paulus zegt: "Ik ben van plan om naar Jeruzalem te gaan." En dat doe ik als ik eerst Macedonië en Achaïe bezocht heb. En dan zal ik vervolgens naar Jeruzalem gaan. Nou, en Paulus zegt hier in Romeinen 15: "Maar thans ben ik op reis naar Jeruzalem ten dienste van de heiligen." Namelijk om hen een bijdrage te leveren. Ja? Oh, maar dat gaan we straks ook nog lezen. Ik denk dat we er zometeen... Ja, want als ik me niet vergis, heb ik hem er ook nog bij. We houden hem eventjes in de gaten. En hou jij mij in de gaten? Moet ik dan eigenlijk zeggen.⟨/p> ⟨p>Hij zegt dus: "Ik ben thans op reis naar Jeruzalem ten dienste van de heiligen." Namelijk, hij heeft een collecte georganiseerd. Ook dat weten we trouwens vanuit de tweede Korinthebrief; daar schrijft hij er uitgebreid over. Want, zegt hij, Macedonië en Achaïe hebben goedgevonden een handreiking te doen aan de armen onder de heiligen te Jeruzalem. Daarom, die landstreken die ik zojuist al even aanwees, die zijn ermee akkoord gegaan, want Paulus was dat wel van plan: om vooral de armen te gedenken. Dat was ook een hele officiële afspraak ooit met de leidende broeders daar in Jeruzalem.⟨/p> ⟨p>Hij zegt: "Macedonië en Achaïe hebben goedgevonden hun handreiking te doen aan de armen onder de heiligen van Jeruzalem." Dan motiveert hij dat ook nog. Hij zegt: "Zij hebben het immers goedgevonden." Zij hebben het immers goedgevonden, maar ze zijn het ook jegens hen verplicht. Want indien de natiën aan hun – dat wil zeggen van Jeruzalem, de heiligen van Jeruzalem – hun geestelijke goederen deel hebben gekregen, behoren zij ook met hun stoffelijke goederen hen te dienen. Dus Paulus zag daar een directe logische connectie tussen het feit dat zij in de geestelijke goederen van Israël daaraan deel hadden gekregen, om hen dan ook te laten delen in de stoffelijke goederen, de goede dingen. Dat doet nu even verder niet ter zake, maar dat is Paulus' motief.⟨/p> ⟨p>En dan zegt hij – kijk, daar hebben we hem, Marja: "Wanneer ik mij dan hiervan gekweten heb en hun deze opbrengst afgedragen heb, zal ik over uw stad naar Spanje reizen." Dus dat is Paulus van plan. Paulus is dus van plan, als hij Macedonië en Achaïe bezocht heeft, om naar Jeruzalem te gaan en om daar de gift, de collecte af te dragen daar in Jeruzalem ter ondersteuning. En hij zegt: "Wanneer ik mij hiervan gekweten heb en hun deze opbrengst afgedragen heb, dan zal ik over uw stad" – namelijk Rome, zo staat het eigenlijk letterlijk ook – "zal ik via jullie, zal ik via Rome naar Spanje reizen." Dat is zijn plan.⟨/p> ⟨p>En in de Bijbel lezen we daar niks meer van. Want we weten dat inderdaad... Nou, laat ik hier nog even vers 29 bij betrekken: "En ik weet dat ik bij mijn komst naar jullie toe" – dat wil zeggen als ik naar jullie toekom – "met een volle zegen van Christus zal komen." Nou, dat klopt. Dat is hij ook. Paulus is inderdaad in Rome terechtgekomen, alleen heel anders dan hij aanvankelijk dacht. Hier dacht hij nog van: als ik dan eenmaal in Jeruzalem geweest ben, dan ga ik vervolgens naar Rome toe. Hij is er ook gegaan hoor, maar dan wel gevangen.⟨/p> ⟨p>Als Paulus in Jeruzalem straks komt – we gaan dat in Handelingen 21 lezen – wordt hij gevangen en daar zit hij trouwens een hele tijd gevangen; in Caesarea nog twee jaren. Maar in ieder geval, uiteindelijk in gevangenschap gaat hij naar Rome toe. Dus hij komt inderdaad naar Rome toe. En daar schrijft hij ook de rijkste, daar geeft hij ook de volle zegen van Christus mee. Die tekent hij op; de meest verheven dingen die hij van Christuswege ook geopenbaard heeft gekregen, heeft hij daar ook opgetekend.⟨/p> ⟨p>We weten trouwens ook dat hij daarna nog weer is vrijgekomen en wat er vervolgens toen gebeurd is. Hij is tijdelijk vrijgekomen. Men heeft gesuggereerd dat hij toen inderdaad alsnog Spanje heeft bezocht, maar als dat zo is, dan moet ik erbij vermelden dat dat in ieder geval niet in het Nieuwe Testament vermeld wordt. Dus daar zwijgen wij maar over.⟨/p> ⟨p>Maar hier zie je dus in ieder geval heel duidelijk dat die Romeinenbrief geschreven is vanuit Korinthe. En nou ja, net op het moment dat hij zegt: "Ik ben nu op reis naar Jeruzalem." En hij beschrijft dit terwijl hij dus vanuit Macedonië en Achaïe geld heeft meegekregen. Dus in die tijd is die Romeinenbrief geschreven. We gaan weer even terug naar Handelingen 20. Want toen hij daar drie maanden vertoefd had en daar dus ook de Romeinenbrief geschreven heeft – nou, dan moet je toch ook wel even de tijd voor nemen – overigens heeft hij die brief niet zelf geschreven; hij heeft hem gedicteerd. Je leest dat Tertius hem heeft opgetekend en Paulus heeft hem de brief gedicteerd.⟨/p> ⟨p>Afijn, tijdens die drie maanden of na die drie maanden moest Paulus weer maken dat hij wegkwam. Hij had een zeer avontuurlijk leven hoor, mag ik wel zeggen. Dat zocht hij niet, helemaal niet, maar hij had een geweldig goed bericht. Maar niet iedereen zat daarop te wachten. En de grootste tegenstand heeft Paulus – we hebben dat nu inmiddels in het boek Handelingen zo vaak gezien – de grootste tegenstand had hij altijd weer te ondervinden van de orthodoxie, van de godsdienstige kant, van godsdienstige zijde in het algemeen. In Efeze zagen we dat ook, in verband met de hele heidense godsdiensten. Maar in het bijzonder van de zijde van de Joden. Je leest hier: de Joden die hadden een aanslag tegen hem beraamd.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1832" title="Speel af vanaf 30:32">▶ 30:32⟨/button> ⟨span>Een Beraamde Aanslag en een Gewijzigde Reisroute⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En toen hij daar drie maanden vertoefd had en de Joden een aanslag tegen hem smeedden, terwijl hij op het punt stond om over zee naar Syrië te gaan, kwam hij tot het besluit. Dus juist op het moment dat hij wil gaan vertrekken en via Syrië naar Jeruzalem zou gaan, herziet hij zijn opinie. Letterlijk staat hier, u ziet het in de interlinear: hij werd 'van mening' door Macedonië terug te keren.⟨/p> ⟨p>Hij zou eigenlijk met de boot gaan, weer linea recta vanaf Achaïe, dus vanaf Korinthe of in ieder geval dat zuidelijke Griekenland. Hij zou die bootreis gaan maken, maar hij ziet ervan af vanwege die moordaanslag. Dat heeft ermee te maken dat bij aanstaande hoogtijden heel veel Joden per schip naar Jeruzalem reisden. We weten dat er sowieso drie gelegenheden waren: met Pesach, met Pinksteren en in de zevende maand met het Loofhuttenfeest. Tienduizenden Joden — vergis u niet — gingen dan naar Jeruzalem toe. Vanuit de hele wereld kwamen ze als pelgrims om Jeruzalem te bezoeken.⟨/p> ⟨p>Maar hoe kwamen ze daar anders dan met de boot? Met het vliegtuig ging het toen nog niet, dus per boot gingen ze naar Jeruzalem. En aangezien we weten dat de tijd die hier beschreven wordt vlak voorafgaand aan Pesach was — we zullen dat straks nog zien — was er een hoogtijd in Jeruzalem aanstaande. Vele, vele Joden zouden dus met het schip naar Jeruzalem reizen. Als Paulus was meegereisd, had hij dat Joodse gezelschap voortdurend om zich heen gehad en dat was bloedlink voor hem, want ze hadden juist een aanslag op hem beraamd.⟨/p> ⟨p>Paulus herziet daarom zijn plan en hij besluit door Macedonië weer terug te keren. Hij kwam oorspronkelijk uit Macedonië en was gezakt naar Achaïe, en nu gaat hij toch weer terug via Macedonië. En dan lees je dat een heel gezelschap hem vergezelt. Ik heb het eerste woordje en de laatste woorden in de tekst even gemarkeerd, omdat dit de woordvolgorde is zoals we die in het Grieks aantreffen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2024" title="Speel af vanaf 33:44">▶ 33:44⟨/button> ⟨span>De Zeven Reisgenoten Naar Jeruzalem⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>In vers 4 wordt beschreven dat zeven man uit Macedonië en Asia hem vergezelden. Het gezelschap bestaat dus uit acht man; zeven man vergezellen Paulus naar Jeruzalem. Dat had trouwens een reden, want we weten uit de Korinthe-brief dat er een flink bedrag was verzameld dat afgedragen zou worden in Jeruzalem. Paulus wilde dat alles heel netjes en officieel verliep, zodat hij niet nonchalant met het geld van anderen omging. Hij wilde dat er toezicht op was en vandaar dat er een hele delegatie met Paulus meegaat. Of dat de enige reden was, weet ik niet, maar in ieder geval speelde dat mee; we weten dat uit 1 Korinthe 16. In ieder geval gaat er een heel gezelschap met hem mee en ze worden hier allemaal bij name genoemd. Laten we dat rijtje eens afgaan.⟨/p> ⟨p>Zeven man... en u denkt natuurlijk meteen, net als ik, typologisch: er gaan zeven man met Paulus mee en dus gaan ze eigenlijk met zijn achten naar Jeruzalem. Misschien dat ik er later nog even op terugkom, maar ik wijs er alvast op. Dan lees je: "Sopater, de zoon van Pyrrus uit Berea." Van hem weten we niet zoveel. Er wordt wel geopperd dat hij dezelfde is als Sosipater in Romeinen 16 vers 21, maar ik heb er een vraagteken achter staan. Al was het maar omdat Sopater niet exact hetzelfde is als Sosipater. Maar goed, anderen zeggen weer dat het een kwestie van spelling is. Denk aan de slotverrekening: Paulus noemde haar altijd Priscilla en in Handelingen noemt Lucas haar altijd Prisca. De wijze waarop een naam aangeduid wordt, kan wel eens verschillen, dus Sopater kan zomaar dezelfde zijn als Sosipater. Ik laat het gewoon in het midden. Zijn naam speelt in het Nieuwe Testament verder geen rol, maar wat ik wel weer interessant vind — ik noemde het zojuist al — is dat hij uit Berea kwam. Hij kwam uit dat edele gezelschap van de Bereeërs. Weet u wel? Degenen uit Berea waren voortreffelijker, omdat ze dagelijks de Schriften nagingen. Daar kwam Sopater vandaan, uit dat gezelschap. Leuk dat hij als eerste genoemd wordt.⟨/p> ⟨p>En dan staat er dat van de Tessalonicenzen Aristarchus en Secundus meereisden. De naam Aristarchus komen we nog wel eens tegen. In Handelingen 19 lezen we dat zijn naam genoemd wordt in verband met het tumult in Efeze. Paulus wordt dan achtergelaten, maar Aristarchus wordt wel genoemd. In Handelingen 27 komt zijn naam weer aan het licht en dan lees je dat het een medereiziger van Paulus was toen hij op zee was. Aristarchus is ook een van de mannen geweest die de schipbreuk heeft meegemaakt. In Kolossenzen 4 wordt hij ook genoemd; Paulus noemt hem daar "mijn medegevangene". Tot het laatst aan toe heeft Aristarchus in Paulus' loopbaan een grote rol gespeeld: als medereiziger, als medegevangene en in Filemon vers 24 lees je dat Paulus hem "mijn medearbeider" noemt. Medereiziger, medegevangene, medearbeider; die kwam dus uit Thessalonika.⟨/p> ⟨p>En dan ook nog Secundus, maar die naam komen we verder niet meer tegen. Dat is, zullen we maar zeggen, secundair. Over die namen hebben we het al eens eerder gehad, dus dat ga ik niet herhalen — over het feit dat je wel de Secundus tegenkomt en de Tertius (zo'n naam noemde ik trouwens net nog), en een Kwartus en een Kwintus, maar geen Primus. De reden daarvoor hoef ik niet te herhalen. In ieder geval speelt hier de naam Secundus een rol; hij is een van de zeven mannen.⟨/p> ⟨p>En dan Gajus. Dat klinkt niet zo heel veelbelovend natuurlijk als je die in je gezelschap hebt, maar ik zal u vertellen: de naam Gajus speelt nog wel eens een keer een rol in het Nieuwe Testament. Vaak is het echter iedere keer weer een andere Gajus; er is veel "Gajus" in het Nieuwe Testament. Deze Gajus komt uit Derbe. Er staat: "Gajus uit Derbe en Timoteus." Derbe lag vlak bij Lystra, en dat was de plaats waar Timoteus vandaan kwam. Dat weten we uit Handelingen 16. Dat waren twee plaatsjes als Katwijk en Leiden, zoiets. Gajus kwam uit Derbe, Timoteus uit Lystra. Het gezelschap dat tot dusver genoemd werd, bestond uit mensen uit... hoe moet ik dit even goed zeggen... uit Macedonië. Ja, maar dat geldt voor Gajus en Timoteus niet, want dat ligt juist in midden Turkije.⟨/p> ⟨p>In ieder geval worden specifiek ook nog de namen van Tychikus en Trofimus genoemd, want zij kwamen uit Asia. Asia is een streek; het is geen plaats natuurlijk, maar een streek. Tychikus wordt genoemd in Efeze 6 als een geliefde broeder en een trouw dienaar. In Kolossenzen 4 vinden we exact dezelfde benaming, waaruit trouwens ook wel weer blijkt dat de Efeze- en Kolossenzenbrief alles met elkaar te maken hebben; ze zijn ongeveer gelijktijdig geschreven. Paulus noemt hem daar trouwens ook een medeslaaf. In 2 Timoteus komen we zijn naam ook nog tegen; dan wordt Tychikus naar Efeze gezonden. En in Titus lees je dat hij naar Titus toegezonden wordt. Hij heeft dus een grote rol gespeeld gedurende Paulus' loopbaan.⟨/p> ⟨p>En als we het dan toch over een quiz hebben: wat dacht u van die laatste? Waar komen we Trofimus nog tegen? Heeft u een idee? Ik zie Maria vals spelen; die zie ik meteen al googelen. Is dat zo? Bij mijn weten komen we hem nog een keer of wat elders tegen. In Handelingen 21, het volgende hoofdstuk, speelt hij zelfs een grote rol in de tempel. Je leest daar dat Paulus in Jeruzalem is gearriveerd en dat mensen uit Asia — die daar dus ook zijn voor het feest — zeggen: "Hij heeft Trofimus, een niet-Jood, in de tempel gebracht." Wat trouwens niet waar was. Als het overigens waar geweest zou zijn, dan had het hen de kop gekost, want daar stond absoluut de doodstraf op. Maar het was ook niet waar. Toch werd er iets geroepen en de spanning was al om te snijden, dus dat gerucht werd al gauw een gigantisch oproer. Ook toen moest Paulus het vege lijf zien te redden. Maar deze plaats bedoelde ik nog niet eens. Je leest later in 2 Timoteus 4, in Paulus' geestelijk testament — een van de laatste dingen die hij optekent — dat hij zegt: "Ik heb Trofimus ziek in Milete achtergelaten." Kon je hem dan niet de handen opleggen, Paulus? Dat heb je toch zo vaak gedaan? Ziek achterlaten... en hier niet meer? Eigenaardig hè?⟨/p> ⟨p>In ieder geval was dat Trofimus, en van dit hele gezelschap lees je dus dat ze met Paulus meereisden. Dezen waren echter vooruitgereisd en wachtten ons in Troas op. Waarna vervolgens de vraag is: wie zijn "dezen"? Zijn dat alle zeven, of juist die laatstgenoemden uit Asia? Misschien om een schip te zoeken voor de overtocht? Waarom ze zijn vooruitgereisd, wordt niet genoemd. Het doet niet zoveel ter zake, denk ik, maar in ieder geval is een deel van het gezelschap, of het hele gezelschap, vooruitgereisd naar Troas. Om het nog even helder voor de geest te krijgen: Paulus gaat dus weer terug via Macedonië en hier is Troas. Dat gezelschap — twee of alle zeven — is vooruitgereisd naar Troas.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2704" title="Speel af vanaf 45:04">▶ 45:04⟨/button> ⟨span>De Wij-teksten: Lucas Voegt Zich Weer bij Paulus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Vanaf hier begint Lucas weer te schrijven over "ons" en "wij". Dat betekent – en daar zijn we al een paar keer bij bepaald – dat op het moment dat de schrijver spreekt over wij en ons, hij er zelf bij was. Hij schrijft: "Deze echter waren vooruitgereisd en wachtten ons te Troas op." "Ons," zegt de schrijver dus, wat betekent dat hij er zelf bij was. Lucas doet dat hier weer opnieuw. Een paar hoofdstukken lang heeft hij dat niet gedaan; hij beschreef de gebeurtenissen wel, maar sprak niet in de wij-vorm. Vanaf hier gaat hij de wij-vorm weer gebruiken.⟨/p> ⟨p>Dit betekent dat Lucas zich hier weer bij het gezelschap heeft gevoegd. Dat doet hij niet expliciet; hij zegt niet: "Toen kwam ik erbij." Nee, maar het blijkt wel uit het persoonlijk voornaamwoord dat hij gebruikt. Heel subtiel vind je hier dus eigenlijk de gang van Lucas terug. Dat is ook wel voorspelbaar, want we kwamen die wij-teksten voor het laatst tegen in Handelingen 16 vers 17, en dat was in Filippi. Lucas is dus bij een eerdere gelegenheid in Filippi achtergebleven terwijl Paulus doorreisde. Nu komt Paulus weer in Filippi en Lucas haakt weer aan om met Paulus mee te gaan.⟨/p> ⟨p>Over alle ins en outs en wat de reden was dat Lucas niet meeging, kun je eindeloos speculeren, maar dat is niet interessant. Het enige wat we nu vaststellen is dat Lucas hier weer bij het gezelschap van Paulus komt. Bij de oversteek voegt Lucas zich weer bij Paulus.⟨/p> ⟨p>Ik stel voor dat we eerst even met elkaar gaan pauzeren voordat we straks verdergaan met vers 6. Is dat een goed idee? Ja, dan doen we dat. De eerste vijf verzen van Handelingen 20 gaan dus over de reis die Paulus heeft gemaakt vanuit Efeze, noordwaarts naar Troas, vervolgens naar Macedonië om uiteindelijk in Achaje terecht te komen en ook weer terug te gaan. We hebben de verwikkelingen gevolgd, deels aangevuld met gegevens vanuit de brieven. We hebben gezien dat Paulus in die tijd ook de Tweede Korinthebrief en de brief aan de Romeinen heeft geschreven.⟨/p> ⟨p>Inmiddels zijn wij aangekomen bij vers 6. We hadden al gezien dat een gezelschap van zeven man zich bij hem had gevoegd om met hem naar Jeruzalem te reizen. Zij waren hem echter vooruitgereisd naar Troas, terwijl Paulus nog in Macedonië verbleef, meer specifiek in Filippi.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2901" title="Speel af vanaf 48:21">▶ 48:21⟨/button> ⟨span>De Oversteek Naar Troas Na de Ongezuurde Broden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want dan staat er in vers 6: "maar wij..." Dat wijst erop dat in ieder geval Paulus en Lucas van de partij zijn geweest. Dat is een ding dat zeker is. Wellicht gold dit ook voor een deel van de zeven mannen die eerder werden genoemd; misschien niet alle zeven, maar in ieder geval een aantal van hen.⟨/p> ⟨p>Wij voeren na de dagen van de ongezuurde broden van Filippi af. Dat zagen we zojuist al: hier is Filippi en ze gingen van daaruit naar Troas. Zij moesten dus deze oversteek maken. Er wordt hier gesproken over de dagen van de ongezuurde broden. Ik gaf zojuist al even aan dat er een joodse hoogtijd, of beter gezegd een hoogtij des HEREN, een hoogtij van Yahweh aanstaande was. Dat blijkt hier dus inderdaad het geval, namelijk het Pesachfeest, of zoals dat eigenlijk heet: de dagen van de ongezuurde broden.⟨/p> ⟨p>Dat was een van de grootste joodse hoogtijden in het begin van het jaar; in maart of april valt dat. Het is de eerste maand van het Hebreeuwse jaar. Die maand heet dan ook Aviv (of Abib). Eigenlijk is het Aviv, wat het Hebreeuwse woord is voor lente. Zo weet u ook meteen in welk seizoen u die maand moet plaatsen. Die dagen van de ongezuurde broden duurden zeven dagen, vanaf de 14e tot de 21e dag. Ik kom daar straks nog even op terug.⟨/p> ⟨p>In elk geval heeft Paulus deze dagen met zijn dierbaarste vrienden in Filippi gevierd. Dat is een ding dat zeker is. Ik spreek hier over zijn dierbaarste vrienden omdat we vanuit de tweede Korinthe-brief, maar ook vanuit de Filippense brief, weten dat Paulus daar heel veel support van heeft ontvangen. Er was een hele diepe connectie met de gelovigen daar. Die dagen heeft Paulus in Filippi beleefd.⟨/p> ⟨p>En na de dagen van de ongezuurde broden vertrekken ze vanaf Filippi en maken ze de oversteek. "En we kwamen binnen vijf dagen bij hen te Troas aan." Dat is een flinke tijd als u zich realiseert dat Filippi en Troas ongeveer 225 kilometer bij elkaar vandaan liggen. Dat ze daar vijf dagen over deden, wijst op een bootreis die kennelijk wat tegenslag heeft gekend. Als er staat "wij kwamen bij hen aan", dan wordt daarmee het gezelschap bedoeld dat vooruitgereisd was. Dat is logisch.⟨/p> ⟨p>Vervolgens staat erbij dat zij daar zeven dagen doorbrachten. Het feest van de ongezuurde broden duurde trouwens ook zeven dagen. Nu komen ze in Troas aan en daar bleven ze wederom zeven dagen lang. Er gaat daar in Troas namelijk iets gebeuren. We hebben het vaker over die plaatsen gehad; Troas is in de wereldgeschiedenis beter bekend als Troje. U weet wel, van het paard van Troje, waar dat bekende paard vandaan kwam. Niet het paard uit de gang, maar het paard uit Troje.⟨/p> ⟨p>Zeven dagen lang blijven ze daar in Troas. En dan staat er: "En toen wij op de eerste dag der week samengekomen waren om brood te breken..."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3148" title="Speel af vanaf 52:28">▶ 52:28⟨/button> ⟨span>De Één Der Sabbaten en de Omertelling⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dan moeten we eventjes halt houden, want er staat helemaal geen 'eerste dag van de week'. Dat is weer zo'n typische christelijke, en dan bedoel ik nu even onaardig kerkelijke uitleg of een kerkelijk begrip. Er staat hier namelijk helemaal niet zoiets als de eerste dag van de week. Er wordt hier niet gesproken over een week, er is hier helemaal geen sprake van een dag en er is ook geen sprake van 'eerst'. Kortom, de hele uitdrukking is zo gekleurd als het maar kan. Bij de eerste dag van de week denken we direct aan een zondag. Ik zeg overigens niet dat de gedachte van de zondag helemaal uit de lucht gegrepen is, maar als vertaling is het totaal misplaatst.⟨/p> ⟨p>Er staat namelijk letterlijk: 'de één van de sabbatten'. Wat overigens niet specifiek betekent dat het op een sabbat was. Als u daar meer over wilt weten, dan moet u nog maar eens een keertje de lessen van Menno gaan volgen. Menno zal daar ongetwijfeld ook nog wel op wijzen in verband met vrouwelijke en mannelijke woorden. Dat onderscheid zijn we in het Nederlands grotendeels kwijtgeraakt, terwijl andere talen zoals Duits en Frans dat nog wel kennen. In ieder geval is 'één' in het Grieks een vrouwelijk woord. En 'sabbatten' is – ik moet mij even corrigeren, want ik zei zojuist mannelijk maar dat is niet juist – onzijdig. Het foutje had ik niet mogen maken, maar in ieder geval: dat is het. Het was 'de één van de sabbatten'.⟨/p> ⟨p>Waar gaat dat dan over? Het staat op een of andere manier in relatie met de dagen van de ongezuurde broden. Dan moet je toch iets weten over de hoogtijden zoals God die ooit aan het volk Israël heeft gegeven. Laten we daarvoor naar Leviticus 23 gaan, het hoofdstuk bij uitstek dat gaat over de hoogtijden van Yahweh. Zo wordt het ook genoemd. In vers 6 van dat hoofdstuk lees je: 'en op de vijftiende dag van deze maand is het feest van de ongezuurde broden'. Feitelijk begonnen de dagen van de ongezuurde broden al een dag eerder met het Pascha. Op de veertiende werd het Pascha geslacht. Dat was trouwens ook de dag dat de Heer Jezus Christus stierf aan het kruis. Ons Pascha is geslacht: Christus, zegt Paulus tegen de Korinthiërs.⟨/p> ⟨p>Vanaf de vijftiende dag, na de slachting, begon het feest van de ongezuurde broden, met de nadruk op 'feest'. Zeven dagen zult gij dan ongezuurde broden eten. Die veertiende dag wordt daarbij niet eens geteld. Het gaat dus om zeven dagen van het ongezuurde brood – zeven of acht dagen, het hangt er net vanaf hoe je telt, maar hier worden zeven dagen genoemd. Daar hadden we het dus over, maar nu lezen we even verder. Ik sla een aantal verzen over en dan staat er in vers 10: 'Spreek tot de Israëlieten'. Om u een goed idee te geven: dit is de wet van Mozes, dit wordt tegen Israël gezegd. Er staat heel uitdrukkelijk: 'Spreek tot de Israëlieten en zeg tot hen: wanneer gij komt in het land dat Ik u geef en de oogst daarvan binnenhaalt, dan zult gij de eerstelingsgarve of de eerstelingsschoof van uw oogst naar de priester brengen'. Het gaat hier over de oogst van de gerst.⟨/p> ⟨p>De priester zal de garve, die schoof, voor het aangezicht van de Heer bewegen, opdat gij welgevallig zijt. Daags na de sabbat zal de priester die bewegen. Dat wordt heel uitdrukkelijk gezegd. Er wordt een oogst binnengehaald en de eersteling van die gersteoogst zou dan door de priester voor het aangezicht van de Heer worden bewogen. Er wordt daarbij gezegd dat dit moest gebeuren op de dag na de sabbat. Er wordt hier geen datum genoemd, maar alleen een dag van de week: de dag na de sabbat. Dat bedoelde ik zojuist ook toen ik zei dat het idee van de zondag – de dag na de sabbat – niet uit de lucht gegrepen is. Dat staat al in Leviticus 23.⟨/p> ⟨p>Lees even verder met me mee: 'Dan zult gij tellen van de dag na de sabbat, van de dag waarop gij de garve van het beweegoffer gebracht hebt – het was een offer dat bewogen werd, vandaar een beweegoffer – zeven volle sabbatten zullen het zijn'. Dus de oogst wordt binnengehaald, de eerstelingsschoof wordt naar de priester gebracht en op de dag na de sabbat beweegt hij dat voor het aangezicht van de Heer. Vanaf die dag na de sabbat, de dag van het beweegoffer, worden er zeven volle sabbatten geteld. Vandaar dat de periode die dan volgt de 'omertelling' wordt genoemd. De omer is het beweegoffer dat gebracht werd, die eerstelingsschoof.⟨/p> ⟨p>Vanaf dat moment begon er een periode van telling. Men telde dan twee dingen, en dat is nu in het jodendom nog steeds zo. Men telt de dagen en men telt de sabbatten. Zo wordt het hier ook genoemd: 'zeven volle sabbatten'. Vanaf de dag na de sabbat begint men te tellen, en elke sabbat wordt dan officieel en heel demonstratief geteld; als volk wordt dat bijgehouden. Zeven volle sabbatten tot de dag na de zevende sabbat: vijftig dagen. Men telde dus de sabbatten en men telde de dagen; dat zijn eigenlijk twee tellingen, maar u begrijpt dat dit niet zo moeilijk is. Het gaat erom dat er heel officieel geteld werd.⟨/p> ⟨p>Na die telling zult gij een nieuw spijsoffer de Heer brengen. En raad eens wat? Dat is dan Pinksteren. Pinksteren betekent dan ook 'vijftigste'. Die periode tussen Pasen en Pinksteren – Pesach en Sjavuot, als ik het op zijn Hebreeuws zeg – is de periode van de omertelling. In die tijd werden er namelijk sabbatten geteld. Die hele periode was de periode van de dagen van de sabbatentelling. Dat is dus een aanduiding van een hele periode, en dat is van belang om deze uitdrukking goed te begrijpen. Ik moet erbij zeggen dat dit in het jodendom tegenwoordig veranderd is; daar heeft men de dag van de omertelling gefixeerd op een vaste datum, de 16e Nisan. Dat zegt de Schrift echter niet; er wordt geen datum aan gekoppeld. Vandaar dat ook Pinksteren niet aan een vaste datum gekoppeld is.⟨/p> ⟨p>Zowel de dag van die eerstelingsschoof als de vijftigste dag was in ieder geval op de dag na de sabbat. Laat ik u dit zeggen – en je had het kunnen bedenken: als God Zijn hoogtijden geeft, dan was de veertiende een hoogtijd, de dag van het Pascha. Maar wat ook een hoogtijd was, was de dag van de eerstelingsschoof daags na de sabbat. Dat was de dag dat dé Eersteling verrees uit het graf. De Heer Jezus stond op uit de doden op een hoogtijd van Yahweh. Ik zeg niet eens op een Joodse hoogtijd, want er was nogal verschil van inzicht binnen het jodendom wanneer dat precies moest wezen, maar zo wordt het genoemd.⟨/p> ⟨p>Ik zal u dit vertellen: die uitdrukking 'de één van de sabbatten' speelt in het Nieuwe Testament een grote rol. Iedere keer als u in het Nieuwe Testament leest over 'de eerste dag van de week', dan geloof ik inderdaad dat de Heer Jezus opstond op de eerste dag van de week, maar dat is niet wat die uitdrukking betekent. Het duidt namelijk op die periode tussen Pasen en Pinksteren, en het duidt meer speciaal – in verband met de opstanding – op de dag dat de eerstelingsschoof bewogen werd waar ik het zojuist over had.⟨/p> ⟨p>Op de dag van de eerstelingsgarve. Dat was de dag dat de Eersteling opstond uit de doden. En die periode die dan volgde, ja, dat werd de periode van de sabbatentelling genoemd. En op een van die sabbatten, of een van die dagen, kwamen zij hier bij elkaar. Op één dag van – hoe stond het er? – op de één van de sabbatten. Gewoon in die periode.⟨/p> ⟨p>Het is dus eigenlijk een aanduiding van de periode van Pasen tot Pinksteren. Dus die uitdrukking 'de eerste dag van de week' verwijst ons direct terug naar de hoogtijden zoals God die heeft gegeven aan Zijn volk. En dat is veelzeggender dan alleen de eerste dag van de week. Nee, dit was niet zomaar de eerste dag van de week; het was de dag van de eerstelingsgarve. Afijn, dat lijkt me markant genoeg om daarop te wijzen.⟨/p> ⟨p>Toen wij op één dag – laten we het dan goed zeggen: op de één van de sabbatten – samengekomen waren om brood te breken. Ik vind het wel mooi hoor, als je er zo bij bepaald wordt. Wat denkt u waar Paulus over gesproken zal hebben op deze dag? Uiteraard over dat wat hij te verkondigen had. Tegen de Korinthiërs zegt hij: "Ons Pascha is geslacht: Christus."⟨/p> ⟨p>Trouwens, in diezelfde brief zegt hij in hoofdstuk 15 – zojuist werd ik er nog even over aangesproken, over 1 Korinthe 15 – maar daar lees je: "de eersteling: Christus". Het gaat over leven uit de dood. Dat is het Evangelie. En nu was het in die periode dat men een samenkomst had. En het was op één dag, één van de sabbatten, dat men samenkwam.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3892" title="Speel af vanaf 01:04:52">▶ 01:04:52⟨/button> ⟨span>Samenkomen Om Brood te Breken en Maaltijd te Houden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Wanneer we horen over 'brood breken', denken we misschien meteen aan iets ritueels, maar dat is in de Schrift niet het geval. Weet u dat broodbreken in het algemeen gewoon het houden van een maaltijd is? Ik ken de rituele uitleg maar al te goed, ook uit eigen ervaring. Men zegt dan: "Ja, we komen samen om het brood te breken," en dan wordt er één klein stukje brood afgebroken. Dat geven ze dan aan elkaar door en zo wordt het een ritueel. Er is geen sprake meer van een maaltijd. Ik neem tenminste aan dat u niet tevreden zou zijn met een maaltijd waarbij u slechts één minuscuul stukje brood krijgt.⟨/p> ⟨p>In de Bijbel werkt het anders. Samenkomen om brood te breken is niets anders dan samenkomen om een maaltijd te houden. Men brák het brood simpelweg; wij snijden brood, maar zij braken het. Als u vraagt of ik dat kan onderbouwen, dan zeg ik: jazeker. Ga maar eens met me mee naar Lukas 24. Daar lees je over de avond van de dag dat de Heer Jezus, de eersteling uit de doden, opstond. Hij had Zich gevoegd bij het tweetal dat op reis was naar Emmaüs. Hij was binnengevraagd en dan lees je: "En het geschiedde toen Hij met hen..." die mannen uit... nou ja, ik heb altijd een neiging om te spreken over de 'Emmaüs-gangsters', maar dat is vrouwelijk... 'gangsters'... Emmaüsgangers. En het geschiedde toen Hij met hen, dus die mannen die naar Emmaüs gingen, aanlag, dat Hij het brood nam, de zegen uitsprak, het brak en hun toereikte. Was dat een ritueel? Nee, natuurlijk niet. Het was in dit geval de avondmaaltijd; ze hielden maaltijd.⟨/p> ⟨p>Het brood werd gebroken om het met elkaar te kunnen delen. Hij nam het brood, brak het en reikte het hen toe. Het was één brood, en ook dat heeft een prachtige betekenis. Paulus legt dat schitterend uiteen in 1 Korinthe 10 aan de Korintiërs. Hij zegt daar ook dat wanneer we samenkomen, we één brood hebben. We hebben deel aan één brood. Het wordt weliswaar gebroken, maar dat breken heeft geen rituele betekenis. Het idee is juist: het is één brood en het wordt gebroken om ervan te kunnen uitdelen. In type blijft het echter één brood. Wij allen, zegt Paulus, hebben deel aan dat ene brood, want dat spreekt van het ene lichaam. We vormen een eenheid.⟨/p> ⟨p>Het brood spreekt uiteraard van het Brood des Levens. Is het niet geweldig om dat juist te doen als je met elkaar eet? Misschien mag ik dat er even bij zeggen: je komt als gelovigen bij elkaar om het Woord met elkaar te delen, maar ook om dat met elkaar te vieren en uit te beelden. Het houden van een maaltijd is een uitbeelding van gemeenschap. Dat zie je zo dikwijls. De Korintiërs kwamen al bij elkaar, en Paulus zegt in 1 Korinthe 10 en 11: "Als jullie dan samenkomen om te eten..." Dat maaltijd houden is juist een uitdrukking van de eenheid die je samen vormt. Het is geen ritueel, maar op het moment dat men samenkwam, zei Paulus: denk er dan aan dat wanneer jullie met elkaar brood eten, dat verwijst naar wat de Heer Jezus ooit al had gezegd: "Dit is Mijn lichaam." Dat lichaam is de gemeente; wij zijn allen één brood, één lichaam. Paulus had dat onderwijs rechtstreeks van de Heer ontvangen. Wanneer Paulus het over zo'n onderlinge maaltijd heeft — ik kan het niet genoeg benadrukken — dan heeft hij het niet over een ritueel, maar over samen maaltijd houden met een geestelijke betekenis. Natuurlijk dank je dan de Heer en hef je het glas, want ook dat spreekt uiteraard van Zijn bloed, het nieuwe verbond en de toekomstverwachting tot aan Zijn terugkeer. Dat broodbreken met elkaar spreekt van het leven dat we met elkaar delen. Het Woord dat we delen, dat vieren we.⟨/p> ⟨p>Dit was Lukas 24, maar nu gaan we ook nog even naar Handelingen 27. Beide boeken zijn overigens door dezelfde auteur geschreven. Hier zijn we inmiddels op zee. Je leest dat Paulus vanuit Caesarea op een schip is gezet. Lukas was daarbij, evenals Aristarchus, op weg naar Rome. Dat was een vreselijke reis met veel tegenslag en ze leden uiteindelijk zelfs schipbreuk. Maar voorafgaand aan die schipbreuk — er zaten een paar honderd man op die boot, 276 man om precies te zijn (even een Bijbelquizje: het waren er 276) — lees je dat Paulus daar min of meer de leiding neemt. Hoewel hij een gevangene was, sprak hij hen allemaal bemoedigend toe. Hij had namelijk gezegd: "Er gaat er niet één verloren, jullie komen allemaal behouden aan." Zou dat iets te betekenen hebben? Zou dat misschien verwijzen naar de boodschap van Paulus? Hij zegt: "Maak je geen zorgen, mensen." Al die mensen op die boot, op een paar gelovigen na, waren onwetenden. Toch spreekt Paulus daar het Woord en heeft hij een bemoedigend bericht voor het hele gezelschap: "Jullie komen allemaal behouden aan." God heeft ons geen kalme reis beloofd, maar wel een behouden aankomst. Dat is wat Paulus daar tegen het hele gezelschap zegt. Dat is schitterend.⟨/p> ⟨p>Om hen een hart onder de riem te steken en hen aan te sterken — want ze zouden nog urenlang op zee doorbrengen — lees je: "En terwijl hij dit zeide, nam hij een brood." Hij dankte God in aller tegenwoordigheid; demonstratief heeft hij God daarvoor de eer gegeven. Hij brak het brood en begon te eten. U begrijpt hier toch wel dat we niet aan een godsdienstig ritueel denken? Hij was op een schip en ze gingen maaltijd houden. Ook hier wordt het brood genomen, gebroken en gegeven, terwijl hij God dankt in de tegenwoordigheid van allen. Dit diende ter illustratie van het goede bericht dat hij aan het gezelschap te melden had. Er wordt ook weleens gesproken over dat breken in relatie tot het lichaam van Christus dat niet gebroken is. Ik aarzel nog even om daar diep op in te gaan, maar meestal wordt er gezegd dat het breken van het brood verwijst naar het kruis op Golgota, omdat daar het lichaam werd gebroken. Nou, dat deugt om verschillende redenen niet.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4451" title="Speel af vanaf 01:14:11">▶ 01:14:11⟨/button> ⟨span>Niet het Lichaam, maar het Brood Werd Gebroken⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Nu dit toch ter sprake komt, moet ik het ook vertellen. Ik ben zelf jarenlang naar de samenkomsten gegaan, destijds naar de Vergaderingen van Gelovigen. Daar werd altijd zo standaard gezegd dat het breken van het brood zou verwijzen naar het gebroken lichaam op Golgotha. Maar dat is niet waar. Ten eerste werd dat lichaam helemaal niet gebroken op Golgotha. Zelfs geen been van Hem werd gebroken. De handschriftenkwestie laat ik nu maar helemaal buiten beschouwing, maar de meerderheid van de handschriften is hier volstrekt eenduidig: niet het lichaam werd gebroken, het brood werd gebroken.⟨/p> ⟨p>Waarom? Om allen deel uit te laten maken, om allen te laten deelnemen aan dat brood en ze allemaal een stukje ervan te geven. Maar in type, in beeld, blijft het één brood. Ik citeerde het net zojuist al even, maar ik heb toch de behoefte om het voor te lezen uit 1 Korinthiërs 10. Daar lees je in vers 16: "Is niet het brood dat wij breken, een gemeenschap met het lichaam van Christus? Omdat het één brood is, zijn wij, hoevelen ook, één lichaam; wij hebben immers allen deel aan het ene brood." Ziet u? In type blijft het één brood. En waar is dat ene brood een beeld van? Van het ene lichaam.⟨/p> ⟨p>Paulus zegt: "Wij komen samen" — of "jullie Korinthiërs komen samen" — "om te eten." Prima, maar denk eraan, hij zegt: "Ik heb het ook van de Heer zelf ontvangen." Toen de Heer zei: "Dit is mijn lichaam," waar had Hij het toen over? Paulus heeft het van de Heer zelf ontvangen; het spreekt van Zijn lichaam, maar dat zijn jullie, of dat zijn wij als gelovigen: een eenheid. En als we dus samenkomen rondom het Woord, dan komen we samen om te eten en om die eenheid te vieren. Wel, dan vieren wij dat rond dat ene brood. Dus inderdaad: niet het lichaam werd gebroken, absoluut niet. Het is één brood, één lichaam.⟨/p> ⟨p>Je zou zomaar, terwijl we daarmee bezig zijn in Handelingen 20, daar een hele aparte avond aan kunnen wijden. Met gemak, maar dat doen we niet. Maar ik vond het wel de moeite waard om het in dit geval even aan te stippen. Want als je dan leest dat we op één van de sabbatten bij elkaar kwamen om brood te breken, dan duidt dat op het gezamenlijk maaltijdvieren. En dan lees je: "Toen hield Paulus een toespraak."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4666" title="Speel af vanaf 01:17:46">▶ 01:17:46⟨/button> ⟨span>Paulus Argumenteert tot Middernacht in de Opperzaal⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Eigenlijk staat er: hij argumenteerde. Ziet u? Paulus was niet zomaar in het wilde weg wat aan het zeggen. Nee, Paulus maakte dingen duidelijk. Daar zit ook het idee in van bewijsvoering; hij moest iets bewijzen. Paulus argumenteerde met hen of tot hen. Hoe staat het er? "En daar hij van plan was de volgende dag te vertrekken, zette hij zijn reden voort tot middernacht."⟨/p> ⟨p>Ik moet zeggen: dat vind ik wel herkenbaar. Maar laten we wel wezen, Paulus had zoveel te melden. En ja, aangezien hij de volgende dag zou gaan vertrekken, moest hij de toespraak wel verlengen. Zo staat het ook: hij verlengde het woord. Hij verlengde het woord tot aan middernacht toe. Er waren verscheidene lampen in de bovenzaal waar wij vergaderd waren. Lampen, nou ja, dat zijn eigenlijk gewoon fakkels. Hetzelfde woord wordt trouwens ook gebruikt in Mattheüs 25 in verband met de gelijkenis van de tien maagden. Die hadden lampen, of eigenlijk staat er: fakkels. En die fakkels brandden door olie. In Mattheüs 25 is dat helemaal duidelijk. Er waren oliefakkels dus, daar zat olie in.⟨/p> ⟨p>Ook hier moet ik weer denken aan het licht dat in de bovenzaal verspreid wordt. Dat was het licht van olie, een beeld van de Geest. Het was daar in die bovenzaal licht. Paulus' woord klonk; het woord dat Paulus toevertrouwd had gekregen, dat klonk daar. Er was licht in die zaal en dat licht brandde door olie. Ja, dat is inderdaad heel typologisch. Was het alleen al vanwege die bovenzaal? Paulus spreekt, en dat was op een hoger niveau: de bovenzaal. En er was veel licht en er had zojuist een broodbreking plaatsgevonden. Dat wil zeggen dat men maaltijd met elkaar had gehouden, een uitdrukking van onderlinge gemeenschap.⟨/p> ⟨p>Neem het me niet kwalijk, maar als dit geen uitbeelding is van de huidige situatie... Namelijk wij, die geplaatst zijn daarboven, luisterend naar wat God heeft toevertrouwd aan Zijn dienstknecht Paulus. En ja, dan is daar veel, daar klinkt zijn woord, maar er is ook veel licht en er is ook onderlinge gemeenschap. Dat alles zie je in deze paar verzen uitgebeeld. Laten we die andere merkwaardige geschiedenis er nog even bij betrekken.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4876" title="Speel af vanaf 01:21:16">▶ 01:21:16⟨/button> ⟨span>Eutychus, een Gelukhebber, Valt uit het Venster⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want dan staat er een zekere jongeman genaamd Eutychus, die zat in de vensterbank. Eutychus, dan ben je zeer bevoorrecht, dan ben je zeer gelukkig als je zo heet. Want Eutychus betekent: 'wie iets goeds overkomt'. Oftewel, wij zouden zeggen: een gelukhebber. Hoezo heette die man zo? Zou dat iets te maken hebben met wat we juist van hem in de Bijbel vermeld vinden? Ik denk het wel; hij was een gelukhebber.⟨/p> ⟨p>Nou ja, dat zou je misschien niet in eerste instantie denken als je leest wat hem overkomt. Maar laten we er eerst nog even op wijzen dat hij in de vensterbank zat. Dat is op zich trouwens wel een hele mooie positie, want dan heb je namelijk uitzicht. Bij het venster, bij het raam; hij zat daar in het venster. En dan staat er: 'door een diepe slaap bevangen'. Er staat dat hij overmand werd door de slaap. Je ziet het als het ware voor je: die jongeman zit daar in die vensterbank.⟨/p> ⟨p>Paulus verlengt zijn woord, zijn rede tot middernacht. Misschien is het wat bedompt geweest met de fakkels die er allemaal brandden; er was veel licht. Die man dommelde weg en viel in een diepe slaap. Een diepe slaap, staat erbij. En dat is link, want door die diepe slaap bevangen, terwijl Paulus zo lang sprak en hij door de slaap overmand werd, viel hij van de derde verdieping naar beneden. Hij werd dood opgenomen.⟨/p> ⟨p>We hadden het er zojuist al over dat het een bovenzaal was. Een opperzaal, dat wordt wel vaker genoemd. Ook Jezus vierde het Laatste Avondmaal in een opperzaal en in het boek Handelingen kom je die opperzaal diverse keren tegen. Hier lees je dat hij op de derde verdieping zat; van de derde verdieping viel hij naar beneden. U moet me de associatie maar vergeven, maar ik kan het niet nalaten om dan ook te denken aan waar Paulus over spreekt in de tweede Korinthebrief: de derde hemel. Kent u die uitdrukking? De derde hemel. Aan de ene kant hebben we de eerste hemel waar de vogels vliegen, de vogelen des hemels. Dan de tweede hemel, waar de sterren des hemels zijn. En dan heb je ook nog een etage daarboven, namelijk de derde hemel: de hemel der hemelen, de hemel van de twee hemelen. Paulus noemt dat zo. Houd die gedachte even vast, want ik kom er straks nog op terug.⟨/p> ⟨p>Dan lees je wat er vervolgens gebeurt. Die jongeman valt van de derde verdieping naar beneden. Dat kan niet goed aflopen en inderdaad: hij werd dood opgenomen. Let op, dit wordt beschreven door Lucas, van wie we weten dat hij een geneesheer was. Lucas heeft dat dus misschien zelf vastgesteld; hij kon beroepsmatig vaststellen dat de man dood was.⟨/p> ⟨p>En dan staat er: 'Maar Paulus kwam naar beneden'. Zijn woord wordt dus eigenlijk onderbroken – al gaat hij straks gewoon weer verder, hoor. Paulus kwam naar beneden, wierp zich op hem en sloeg de armen om hem heen, hem omhelzende. Hij zei: 'Maak geen misbaar, want er is leven in hem'. Zo staat het er: 'Want zijn ziel is in hem'. Zo zegt Paulus dat. Hij heeft er alle vertrouwen in dat het weer goed komt met Eutychus. Als hij dood is opgenomen, maar er vervolgens weer ziel in hem is, dan is dat natuurlijk niets anders dan opstanding. Maar laten we het nu eens op een rijtje zetten.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5182" title="Speel af vanaf 01:26:22">▶ 01:26:22⟨/button> ⟨span>Eutychus als een Schitterend Type van Israël⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We hebben in het boek Handelingen al vaak vastgesteld dat allerlei geschiedenissen niet louter geschiedenissen zijn, maar dat ze ook illustratief zijn voor wat Lucas beschrijft: over Israël dat de boodschap afwijst, waarna het heil naar de natiën gaat. We hebben dat al vele malen gezien en we zullen dat in de komende hoofdstukken nog veel vaker zien. Ook deze geschiedenis is daar weer een schitterende illustratie van.⟨/p> ⟨p>Ik wil u laten zien dat Eutychus inderdaad een type is van Israël. Hij zat in het venster. Laten we het eens op een rijtje zetten: hij was een man met uitzicht. Over Israël lees je in Romeinen 9 vers 3 en 4 dat hun de heerlijkheid en het zoonschap toebehoren. Daar zegt Paulus ook dat hun de beloften zijn, de beloften van God die in de eerste plaats aan hen zijn gegeven.⟨/p> ⟨p>Eutychus zat in het venster, maar werd bevangen door een geest van diepe slaap. Paulus zegt exact hetzelfde over het volk Israël in Romeinen 11: "God heeft hen gegeven een geest van diepe slaap, oren om niet te horen en ogen om niet te zien." Ze zijn gevallen. Ook dat zegt Paulus in Romeinen 11: door hun misstap, door hun val, is de redding tot de natiën gekomen. Ze bevonden zich in een hemelse positie; ik bedoel dit te zeggen: ze waren door God zelf in die positie geplaatst. Vanuit de hemel, de derde verdieping, vielen ze echter neer, bevangen door een diepe slaap. Eutychus werd dood opgenomen, en feitelijk is dat ook de situatie van Israël tot op de dag van vandaag. Als natie zijn ze dood.⟨/p> ⟨p>De Bijbel zegt ook dat dit twee dagen zou duren; dat had Hosea al voorzegd. Israël zou twee dagen dood zijn en op de derde dag zal God het volk weer herstellen. Dan moet u alleen weten wat voor de Heer één dag is. Dat zegt Petrus op zijn beurt: "Dit ene mag u niet ontgaan, geliefden, dat bij de Here één dag is als duizend jaar." Dus als Israël na twee dagen in de dood op de derde dag tot leven zal worden gewekt, dan is dat na tweeduizend jaar. Kijk, dat geeft de burger moed!⟨/p> ⟨p>Over het venster gesproken: dit is toch een geweldig uitzicht. Nu, in het jaar 2016, weten we dat die twee dagen bijna ten einde zijn; de derde dag gaat aanbreken. Israël is dood, dat is een thema dat nog wel eens wordt genoemd, maar we weten ook: het heeft een "totdat". Want zoals het Eutychus verging, zo zal het ook Israël vergaan. "Wat zal hun aanneming anders wezen dan leven uit de doden?" Dat is ook Romeinen 11. Dat is uitzicht. Ze zijn gevallen, er is een geest van diepe slaap en ze zijn dood, jawel... maar dat is niet hopeloos. Ze worden opgewekt. Dat is precies wat er met Eutychus gebeurde en het is een type van Israël.⟨/p> ⟨p>Is dat mooi of niet, hoe dit alles een illustratie is van de hele geschiedenis van het boek Handelingen? Want daar gaat het juist over. Het hele boek Handelingen gaat over de onderbreking in de heilsgeschiedenis, over Israël dat de boodschap afwijst, maar met een "totdat". We zijn het al vele keren tegengekomen en hier vinden we zo'n geschiedenis die exact dat laat zien. Het is altijd weer met dat uitzicht en met dat "totdat". En dan komt het leven. Dat is wat Eutychus overkwam; hij is een schitterend type van Israël. Ik zou natuurlijk nog het navolgende kunnen lezen, maar laat ik alleen vers 11 er nog even bij betrekken.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-15" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5465" title="Speel af vanaf 01:31:05">▶ 01:31:05⟨/button> ⟨span>Leven uit de Doden en een Buitengewone Bemoediging⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dan staat er: "En bovengekomen..." Wat uit de geest was, is tot leven gekomen. Hij brak brood en at – die "hij" is Paulus – en hij sprak nog lang met hen tot de morgenstond, en zo vertrok hij. En zij brachten de jongen levend weg. Die speelt verder geen rol meer in de geschiedenis, maar ze werden buitengewoon bemoedigd. Hier hebben we weer dat woordje parakaleo: buitengewoon bemoedigd naar aanleiding van deze wonderbare gebeurtenis daar in Troje.⟨/p> ⟨p>Ja, ik denk dat we het er dan maar even bij moeten laten, want ik zie dat het inmiddels hoog tijd is om het hierbij te laten. Maar ik zou zeggen, lieve mensen: ook wij worden buitengewoon bemoedigd door dat geweldige uitzicht. Paulus’ woord, dat klinkt licht in de opperzaal. Er is onderlinge gemeenschap en we weten: voor Israël is er nog een geweldige toekomst. God gaat de draad weer met het volk oppakken. Dat zien we allemaal zo tussen de regels door en we vinden het in zo’n verhaal geïllustreerd.⟨/p> ⟨p>Zullen we het daarbij laten? Vind je het goed? Of wil je dat ik nog even doorga? Tot middernacht! Of dan morgenochtend ertoe! Het is maar goed dat jij niet in het venster zit.⟨/p>