⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Inleiding en Herhaling van Kolossenzen 3:17-4:3⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En wij gaan verder met onze Bijbelstudie. Weliswaar is er een nieuw jaar aangevangen, maar het komt er eigenlijk op neer dat ik voor vanavond de laatste Bijbelavond had gepland. Ik zeg: had gepland, want inmiddels ben ik weer gaan afzien van dat voornemen. Toen ik bezig was met de voorbereiding, zag ik dat de resterende verzen toch net even te veel zijn voor één avond en ik heb geen zin om al te zeer paniekerig te gaan haasten. Dat lijkt me geen goed idee. Dat betekent dus dat we ons vanavond nog bezighouden met deze brief, maar ook de volgende avond. Mochten we de volgende avond de brief halverwege hebben voltooid – zelfs dat weet ik niet eens zeker – dan heb ik eigenlijk nog wel een verrassing in petto, en dat is om een vergelijking te gaan maken. Dat wacht eigenlijk nog tussen de Efeze-brief en de Kolosse-brief, want dat zijn echt tweelingbrieven. Hoe dat precies zit, daar komen we vanavond of de volgende avond nog wel uitgebreider over te spreken. Maar een vergelijking van die twee brieven is een heel waardevolle toevoeging, een appendix zeg maar, aan deze serie studies.⟨/p>
⟨p>Ik stel voor dat we verdergaan met het vierde vers van hoofdstuk 4. Daar waren we inmiddels beland, maar we zullen eerst nog het voorgaande lezen; dat wil zeggen wat we de vorige keer met elkaar hebben besproken. We zijn toen begonnen met vers 17 van hoofdstuk 3, waar Paulus dit schrijft: "En al wat gij doet, met woord of werk, doet het alles in de naam van de Heer Jezus, God de Vader dankende door Hem. Vrouwen, weest ondergeschikt aan de mannen, gelijk het betaamt in de Here." Wat u schuingedrukt ziet, dat is wat aangepast. Die aanpassing heb ik de vorige keer ook toegelicht. Doorgaans is dit de NBG-vertaling en het cursieve is wat aangepast. "Mannen, hebt uw vrouw lief en wees niet bitter tegen haar. Kinderen, gehoorzaamt uw ouders in alles, want dit is welbehaaglijk in de Here. Vaders, prikkelt uw kinderen niet, opdat zij niet moedeloos worden. Slaven, gehoorzaamt uw heren naar het vlees in alles, niet als mensenbehagers om hen naar de ogen te zien, maar met eenvoud des harten in de vreze des Heren. Wat gij ook doet, verricht uw werk van harte – of eigenlijk: uit de ziel – als voor de Heer en niet voor mensen. Gij weet toch dat gij van de Here tot vergelding de erfenis zult ontvangen? Gij dient Christus als Heer. Want wie onrecht doet, zal zijn onrecht terugontvangen en er is geen aanzien des persoons. Heren, betracht jegens uw slaven recht en billijkheid. Gij weet toch dat ook gij een Heer in de hemel hebt? Volhardt in het gebed, weest daarbij waakzaam in dankzegging en bidt tevens voor ons, dat God een deur opene voor ons van het woord, om te spreken van het geheimenis van de Christus, ter wille waarvan ik ook gevangen ben."⟨/p>
⟨p>Dat was het laatste waar we de vorige keer bij hebben stilgestaan: dat geheimenis van de Christus en over die open deur, wat niets anders is – dat hebben we toen ook gezien – dan de mond. Dat God een deur zou openen, de deur van het woord.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="235" title="Speel af vanaf 03:55">▶ 03:55⟨/button> ⟨span>Het Geheimenis van de Christus Onder de Natiën⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En daarmee zijn wij trouwens op een heel centraal thema gekomen. Niet alleen van deze brief aan de Kolossers, maar ook van de Efezebrief, de gevangenisbrieven. Namelijk het geheimenis, de verborgenheid of de verborgenheden, want je kunt het namelijk ook als meervoud beschouwen. Paulus schrijft ook in het meervoud. Aan de ene kant is het de verborgenheid met vele facetten, maar in een ander opzicht kun je het verschillende verborgenheden of geheimenissen noemen. Mysteries, hoewel dat woord in het Nederlands net weer even een andere klank heeft.⟨/p>
⟨p>Het is namelijk iets, een geheim, dat wat aionen en generaties voorheen – dat wil zeggen vanaf Paulus gerekend – verborgen is geweest en nooit bekend is gemaakt. Dat is aan hém bekendgemaakt. Aan hem is het beheer van het geheimenis, van de verborgenheid toevertrouwd. De vorige keer heb ik al even iets aangegeven in die richting, namelijk dat de verborgenheid verband houdt met het werk dat God doet: het verborgen werk. Dat is ook alweer een reden waarom het de verborgenheid heet. Het is het verborgen werk dat God nu doet onder de natiën.⟨/p>
⟨p>Kijk het maar na in de concordantie, en met name dan ook in die gevangenisbrieven: als Paulus spreekt of schrijft over de verborgenheid of de verborgenheden, dan doet hij dat altijd met het oog op de natiën. Het idee daarbij is dat het heil, de boodschap en de redding bij Israël is weggenomen. Weggenomen, dat wil zeggen: ooit was het toevertrouwd aan Israël, maar Israël is terzijde gesteld, eventjes geparkeerd in de berm om zo te zeggen. En nu is de boodschap aan de natiën toevertrouwd. Paulus is daar feitelijk ook het embleem van: de apostel van de natiën.⟨/p>
⟨p>Waarbij – even een zijpaadje – de uitdrukking 'de apostel van de natiën' niet betekent dat hij een apostel is die zich slechts richt op de natiën. Hij is niet alleen een apostel vóór de natiën – dat is trouwens wel waar hoor – maar als daar staat dat hij een apostel ván de natiën is, dan betekent het dat hij zelf bij die natiën hoort. Het heil is al... Handelingen 28 vers 28 is een heel belangwekkend sleutelvers: "Dit zij u bekend, dat het heil Gods naar de heidenen gezonden werd", dat wil zeggen: aan de heidenen toevertrouwd werd. Het zou geopenbaard worden via Israël, maar Israël is door ongeloof terzijde gezet en nu doet God een verborgen werk onder de natiën.⟨/p>
⟨p>Dus feitelijk komt het erop neer dat het geheimenis van de Christus alles te maken heeft met Gods verborgen werk, met het feit dat het Koninkrijk vandaag verborgen is, Israël terzijde staat en dus alles plaatsvindt onder de natiën. En feitelijk – en dat is het laatste wat ik er even in dit verband over wil zeggen – Israël is ook verstrooid onder de natiën, zodat Israël momenteel geen aparte plaats heeft. Weliswaar wordt het volk bewaard voor de bediening die het alsnog straks zal ontvangen en zal vervullen, maar nu is het zo dat Israël er is als alle andere volken. Het is gewoon één van de natiën, ook verstrooid onder de natiën. Er is momenteel geen enkel verschil tussen Jood en heiden in het beheer van het geheimenis.⟨/p>
⟨p>Misschien is het een hele mond vol wat ik nu zo even in een paar woorden zeg, maar het onderwerp van het geheimenis van de Christus is één van dé thema's die de apostel Paulus aansnijdt in deze brief en in de andere brieven. Daar is zoveel over te vertellen. Het is daarom ook dat hij zegt: "Bid voor ons, dat God een deur opende voor ons van het woord, om te spreken van het geheimenis, de verborgenheid van de Christus." Dat lag op zijn hart; dat was zijn missie. Hij zegt ook: "Ter wille waarvan ik ook gevangen ben."⟨/p>
⟨p>Paulus was een gevangene. Waarom? Wel, in feite omdat hij een apostel van de natiën is. Waarom was hij een gevangene? Hij was ooit in Jeruzalem gevangengezet en is uiteindelijk naar de kustplaats overgebracht, maar in ieder geval was hij door de afwijzing van Israël een gevangene geworden. Zijn banden, zijn gevangenschap, het loutere feit dat hij een gevangene was, was een uitbeelding van Israëls ongeloof. Daarom was hij een gevangene. Feitelijk was hij daarmee dus ook een uitbeelding van Israëls terzijdestelling en dus ook van de verborgenheid. Maar goed, ik heb de vorige keer daar al wat over verteld.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="581" title="Speel af vanaf 09:41">▶ 09:41⟨/button> ⟨span>Kolossenzen 4:4: de Bindende Opdracht Om het Woord in het Licht te Stellen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dus ik stel voor dat we nu verder gaan met vers 4. Hoewel Paulus daarop voortborduurt – we zijn een beetje abrupt geëindigd bij vers 3 – zegt Paulus in vers 4 het volgende: "dat ik het zo in het licht zal stellen". Dat "het" duidt uiteraard op wat hier staat: het geheimenis van de Christus. Het gebed zou daarom gaan over het feit dat hij daarover zou spreken, over de verborgenheid van de Christus waarvoor hij een gevangene is. Hij zegt: zodat ik het zo manifest zal maken, zodat ik het in het licht zal stellen – dus het geheimenis van de Christus – als ik het behoor te spreken.⟨/p>
⟨p>Dat "behoor" is nog eufemistisch gezegd, want het is eigenlijk het Griekse woord voor moeten. Ik ben nogal iemand die graag wijst op "ont-moetingsplaatsen". Dat wil zeggen: plaatsen waar in de vertalingen ten onrechte het woord "moeten" gebruikt wordt. Dat is heel vaak het geval, en vaak strijdt het ook zo met de hele sfeer en de boodschap die de apostel Paulus uitdraagt. Dan past dat woord "moeten" niet. Maar nu kom ik op een ander geval waar het woord "moeten" er juist wél staat, en dan verzachten ze dat weer met "behoren". Waarom zeg ik dat? Het gaat erom dat Paulus daarmee aangeeft dat het bindend voor hem is om zo te spreken. Het was niet optioneel. Ik kan het zo vertellen: als het gaat om de boodschap, waren er geen concessies te doen. Hij moest het zo spreken zoals het hem toevertrouwd was. Dat was een heilig woord van bovenaf hem toevertrouwd.⟨/p>
⟨p>Hij zegt elders, in Galaten 1 – dat is een iets ander verband, maar het idee is hetzelfde: "als ik nog mensen trachtte te behagen, dan zou ik geen slaaf van Christus meer zijn". Ik ben geroepen door Hem, dus ik ben Zijn dienstknecht. En dus heb ik maar één ding te doen, en dat is datgene te spreken wat mij is toevertrouwd. Hoe dat ontvangen wordt, dat is mijn punt niet.⟨/p>
⟨p>Ik las vandaag – ik weet even niet meer waar ik het las, maar in ieder geval van iemand die een spreuk had geplaatst. Het ging niet over de Bijbel of zo, maar ik vond hem wel erg mooi en hij past wel in dit verband: "Ik ben verantwoordelijk voor wat ik zeg; ik ben niet verantwoordelijk voor of men mij begrijpt." Dat is een aardige in het algemeen, en dat is voor Paulus ook zo. Paulus was verantwoordelijk voor datgene wat hij zou zeggen. Dat dit op onbegrip stuit... nou ja, dat is dan zo. Dat kan. Niet dat hij daarop uit is. Laten we wel wezen, daar is geen enkele spreker op uit om misbegrepen te worden. Elke spreker probeert of heeft op het oog om juist iets over te brengen, te communiceren. Maar als het op verzet stuit – en dat doet het Evangelie per definitie ook – ja oké, dan is het zo. Maar goed, Paulus zegt dat hij het zo zou vertellen, zo manifest zou maken, als het voor hem bindend was te spreken. En dan vers 5.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="819" title="Speel af vanaf 13:39">▶ 13:39⟨/button> ⟨span>Kolossenzen 4:5: Wandelen in Wijsheid en de Gelegenheid Uitbuiten⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"Gedraagt u als wijzen ten opzichte van hen die buiten staan." Wees letterlijk: "wees in wijsheid wandelende." Ik houd wel van dat woord "wandelende". Niet omdat dat nou zo’n heel praktisch begrip is, maar er spreekt rust uit. Het geeft aan dat die wijsheid alles te maken heeft met elke stap die je zet. Paulus zegt: wees in wijsheid wandelende ten opzichte van hen, of gericht op degenen die buiten zijn. Dat is een uitdrukking die Paulus ook elders wel eens bezigt. Hij spreekt bijvoorbeeld in Korinthe over degenen die binnen zijn en over hen die buiten zijn. Zij die geloven, de huisgenoten van het geloof, zijn zij die gewoon bij het huis van het geloof behoren. Maar degenen die daarbuiten staan, die niet geloven, dat zijn zij die buiten staan.⟨/p>
⟨p>Wees in wijsheid daarin wandelende. Wijsheid heeft niet te maken met het leven onder een bepaald regime van wet. Nee, het heeft te maken met je verstand gebruiken; dat wat je weet, ook daadwerkelijk gebruiken om elke stap te zetten. In wijsheid wandelende.⟨/p>
⟨p>Ik herinner me dat ik een hele tijd geleden, ergens in hoofdstuk 1, wat verteld heb over het woord filosofie. Dat woord "Sophia" is een bekend Grieks begrip, maar etymologisch komt de oorsprong van het woord uit het Hebreeuws, van het woord ⟨em>Tsovim⟨/em>. Dat betekent een wachttoren of een uitzichttoren. ⟨em>Tsovim⟨/em> heeft dus te maken met uitzicht. Dat is een prachtige gedachte: wijsheid heeft niet alleen maar met inzicht te maken — dat is verstand — maar het heeft ook te maken met uitzicht, met perspectief. De dingen in hun verband kunnen zien.⟨/p>
⟨p>Dat kan alleen omdat je op de hoogte gebracht bent. Of nog mooier: op een hoogte gezet bent. Als Paulus één ding in deze brief verteld heeft, dan is het wel dat wij op de hoogte gebracht zijn, namelijk in Christus. Daarboven, daar is ons leven verborgen met God. Gewandeld in wijsheid, in dat uitzicht, met dat perspectief ten opzichte van hen die buiten staan.⟨/p>
⟨p>"Maakt u de gelegenheid ten nutte." Ik weet even niet meer zeker of de Statenvertaling ook zoiets heeft. Wie heeft er hier een Statenvertaling? Oh, de Herziene Statenvertaling. Daar staat het waarschijnlijk net weer anders; daar staat ook zoiets in hoofdstuk 4 vers 5: "Maakt u de gelegenheid ten nutte en buit de geschikte tijd uit." Uitbuiten. Ja, die is leuk. Uitbuiten. Als ik me niet vergis, staat er in de Statenvertaling "uitkopen", maar houd me ten goede, ik weet het niet meer zeker. In elk geval staat er in het Grieks het woord dat u hier in de Concordant Version ziet: ⟨em>outbuying⟨/em>, dus uitkopen. "Uitbuiten" is misschien wel het begrip dat er het dichtst bij komt. "De gelegenheid ten nutte maken" betekent inderdaad de gelegenheid waarnemen.⟨/p>
⟨p>In het verband waarin Paulus dat zegt — wandelt in wijsheid ten opzichte van hen die buiten staan en dan de gelegenheid uitkopende — is dit feitelijk een uitleg van het voorgaande. Natuurlijk kun je zeggen dat wandelen in wijsheid meer is dan alleen die gelegenheid uitkopen, maar daarop zou het gericht zijn. Dat wil zeggen: als de gelegenheid zich voordoet om die uit te kopen, maak hem dan waar. Als daar een gelegenheid is om te spreken, want dat is echt het idee. Dat blijkt uit het voorgaande, maar ook uit het navolgende.⟨/p>
⟨p>De wijze waarop we de gelegenheid uitbuiten, gaat er niet om dat zij daar in Kolosse ongevraagd zomaar overal mensen zouden confronteren met het Woord, zoals sommige mensen menen de huizen langs te moeten gaan. Nee, de gelegenheid uitbuiten betekent: als er iets ter sprake komt of er wordt een vraag gesteld. Hoe zegt Petrus dat ook alweer? In 1 Petrus 3 vers 15 zegt hij: "Heiligt de Christus in uw harten als Heer, altijd bereid tot verantwoording aan al wie u rekenschap vraagt van de hoop die in u is." Rekenschap gevraagd worden, dat is nou een prachtig voorbeeld van de gelegenheid ten nutte maken.⟨/p>
⟨p>Dus als daar rekenschap gevraagd wordt en je hebt een gelegenheid, spreek dan inderdaad. Dat is een geweldige gelegenheid om het Woord door te geven. Daarop is dat wandelen in wijsheid gericht. De Heer heeft ons niet zomaar geroepen; Hij heeft ons geroepen opdat dat Woord van Hem zou gaan stralen in ons leven, zodat we inderdaad een instrument zijn in Zijn hand om anderen te bereiken.⟨/p>
⟨p>Zegen is nooit bedoeld als het idee dat je een lieveling bent, de Heer jou heeft uitgekozen en je vervolgens met een boekje in een hoekje gaat zitten. Nee, je bent juist uitverkoren om een middel te zijn in Zijn hand om anderen te bereiken, zoals Paulus uit ervaring maar al te goed wist. "Ik in mijn klein hoekje en jij in het jouwe," om het heel bescheiden te zeggen. Maar het is wel zo, en dat zie je hier ook: de gelegenheid uitkopende. Uw spreken — en dat bedoelde ik met het hele verband — maakt duidelijk dat het gaat over het Woord doorgeven.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1251" title="Speel af vanaf 20:51">▶ 20:51⟨/button> ⟨span>Kolossenzen 4:6: Spreken in Genade, Besprenkeld met Zout⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"Uw spreken zij te allen tijde in genade." In de NBG-vertaling staat hier "aangenaam", maar in het Grieks staat er letterlijk "in genade". Je zou kunnen verdedigen dat genade inderdaad erg aangenaam is, maar er ontgaat ons toch iets wanneer je het op die manier weergeeft. Het woord dat wij spreken, moet altijd in genade zijn. Dus niet slechts bij gelegenheid. Eerder hadden we het over "de gelegenheid uitkopen" of "ten nutte maken"; die gelegenheid doet zich niet altijd voor. Maar het spreken van ons zou wel altijd in genade moeten zijn.⟨/p>
⟨p>Dit is zo'n centraal begrip waar we het de afgelopen dertien of veertien avonden al zo vaak over hebben gehad. Ik herinner me nog goed dat we stilstonden bij Kolossenzen 3:13, waar Paulus schreef over het elkaar genade bewijzen. Om het even goed te citeren: "Bewijst elkaar genade, indien de een tegen de ander een grief heeft; gelijk ook de Here u genade bewijst, doet ook gij evenzo." Het gaat erom dat je altijd maar weer spreekt over de voorrechten en over dat wat je hebt ontvangen. Dat is wandelen in genade. Genade in de Bijbel staat, vooral in de bediening en geschriften van Paulus, altijd tegenover de wet. De wet zegt: "Jij moet dit doen, jij moet dat doen." Dat is niet spreken in genade. Spreken in genade is je bewust zijn van de voorrechten en daarover spreken in dankbaarheid. Het is alles wat je hebt ontvangen laten schitteren, zowel in je woorden als in je leven.⟨/p>
⟨p>Ter herinnering dachten we de vorige keer ook na over de opvoeding; over kinderen, vaders en moeders. De vaders zouden hun kinderen niet moeten verbitteren, zodat ze niet moedeloos worden, maar juist geprikkeld en gestimuleerd worden. Ook in de opvoeding gaat het om een opvoeding in genade. Paulus spreekt daar letterlijk over in Titus 2 vers 11: "De genade Gods is verschenen om ons op te voeden." Opvoeden in genade is niet vertellen wat ze moeten doen. Het is eigenlijk wel grappig dat ik dit nu zo ter sprake breng, maar dat komt omdat ik er de afgelopen week nog een gesprek over heb gehad. De essentie van opvoeden is niet dat je vertelt wat de kinderen moeten doen, maar dat je vertelt hoe de dingen zijn. Je informeert, je vertelt de dingen en zij moeten zelf ook in hun leven dingen gaan ondervinden. Dan moet je soms verschrikkelijk je kop stoten, dat kan gebeuren, maar daar kun je erg wijs van worden. Je wordt niet alleen wijs door dingen te horen, maar vaak juist door schade en schande.⟨/p>
⟨p>Vertel de dingen, vertel hoe het is. Dat geldt ook voor het doorgeven van de dingen van het Woord aan de kinderen. Vertel niet wat ze moeten doen, maar vertel Wie Hij is, wat Hij in jouw leven kan bewerken, wat Zijn plannen zijn en wat de rijkdom is. Daar gaat wat van uit. Dat is vreugde en dat trekt ook aan, terwijl de wet afstoot. Uw spreken, het woord van jullie, zij altijd in genade.⟨/p>
⟨p>En dan staat erbij: "niet zouteloos". Letterlijk staat er: "met zout besprengd". Mijn vraag is dan of dit gewoon hetzelfde is. Uw woord met zout besprengd, dat is dus "in genade". Het idee van zout is dat van een smaakmaker. Ik had het net over aantrekkingskracht; wat maakt eten aantrekkelijk? Dat is juist wanneer het met zout besprengd is, want dat maakt het pittig en aangenaam. Ik zie er dan nog maar even aan voorbij dat zout ook nog bederfwerend is, want zo wordt het ook gebruikt. Maar feitelijk liggen die betekenissen, als je er goed over nadenkt, zeker typologisch heel dicht bij elkaar. Want dat wat smaak geeft, namelijk Zijn genade, dat is ook wat bederfwerend is. Het is niet aan bederf onderhevig en spreekt daarmee ook weer van onvergankelijk leven. Dus: het woord zij te allen tijde in genade, met zout besprengd.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1580" title="Speel af vanaf 26:20">▶ 26:20⟨/button> ⟨span>Parate Kennis: Weten Welk Antwoord Je Eenieder Moet Geven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan: jij moet weten. Ook hier trouwens weer dat 'moeten'. Je moet weten hoe je aan eenieder het juiste antwoord moet geven. In de vertaling is het hier trouwens weer niet helemaal correct. Laten we het even wat nader bezien: ziende, waarnemende of wetende hoe jullie moeten antwoorden aan eenieder. Het is wel een beetje lastig om het zo letterlijk mogelijk te vertalen, maar we leggen de loep erop, dus dan doen we dat toch. Het gaat erom dat je het weet.⟨/p>
⟨p>Ik had het eerder over de apostel Paulus, die ook op een bepaalde wijze moest spreken, namelijk zoals het hem was toevertrouwd. Dat geldt voor Paulus, maar voor ons net zo goed: dat we weet hebben van wat we hebben te antwoorden. En dit haakt ook nog even aan bij waar ik het net over had, over die gelegenheid uitkopen. Er worden vragen aan je gesteld, bedekt of onbedekt, direct of indirect. Maar als die vragen er zijn, weet je dan inderdaad wat het antwoord is? Dat wil zeggen: weet je wat de Schrift zegt? Weet je hoe het zit? Het is zo belangrijk dat je weet hoe het is. Niet dat je vertelt wat die ander moet doen, maar dat je antwoord geeft op de vragen die gesteld worden. En dan is het belangrijk inderdaad dat je het weet. Niet dat je het voelt, maar dat je het weet. Wetende hoe je zou antwoorden.⟨/p>
⟨p>Het is zo belangrijk om de woorden van de Schrift te kennen, zodat je eigen hart ermee vervuld is. Maar waarom? Juist ook om de ander daarmee van dienst te zijn. Er zijn er velen in de wereld, en de wereld leeft in duisternis. Dat betekent dat ze geen weet hebben van; in duisternis leven betekent dat je onbekend bent met de waarheid. En velen snakken daarnaar. Ik kreeg van de week nog een mailtje van iemand, ik veronderstel een jonge vrouw, in grote nood. Met name in de christenheid is er veel psychische nood, waarbij mensen totaal geen uitweg meer zien. En zij mailde mij; dan krijg je wel heel direct een vraag op je bordje. Het duurt vaak niet lang voordat er vragen gesteld worden: hoe zit het nou in Godsnaam inderdaad? Wat zijn de antwoorden? Zijn er überhaupt antwoorden? Vaak wordt er vanaf de kansel verteld: "Dat weten we niet, dat moet je allemaal niet willen weten." Nou, komt het je bekend voor? Ja, men beroemt zich er eigenlijk ook nog op.⟨/p>
⟨p>"We kunnen dat niet weten," zegt men dan, "en als je dan de Schrift aanhaalt, ja, dat kun je zo lezen." Wat ik er vaak uit afleid — de conclusie is onvermijdelijk — is dat men ook dikwijls gewoon niet wíl weten. Waarom niet? Dat is natuurlijk een verhaal apart. Vaak staat de waarheid zo haaks op wat men denkt en hoe het overgeleverd is. Men denkt dat het zoveel kost, wat natuurlijk onzin is, want het is gratis. Maar neem me niet kwalijk, het kost wél iets: het kost je reputatie. Dat is ook waar. In de wereld word je dan als een dwaas gezien; dat risico loop je. Maar je wordt er steenrijk van en je wandelt in het licht, met uitzicht. Vertel het maar.⟨/p>
⟨p>Wat mij iedere keer weer blijkt, is dat er inderdaad zoveel vragen zijn. Geef dan ook de antwoorden op de vraag die gesteld wordt. Niet meer, maar vooral ook niet minder. Ik zeg: niet meer. Daar word ik thuis ook nog wel eens mee geconfronteerd door de kinderen. Je bent leraar of je bent het niet natuurlijk, en dan stellen de kinderen weleens een vraag. Dat is dan een mooi onderwerp om over te spreken, dus dan vertel ik weleens meer dan wat zij vroegen. "Ja, maar dat vroeg ik niet, pa!" Oké. Dus: niet meer, maar vooral ook niet minder. Geef antwoord op de vragen die gesteld worden.⟨/p>
⟨p>Weten welk antwoord je zou geven, daar is inderdaad kennis voor nodig. Dat je weet hoe de vork aan de steel zit. Parate kennis. Wat staat er geschreven? Tegenwoordig is de opvoeding, en ook de scholen, daar helemaal niet meer op gericht. Maar vroeger moest je hele passages en psalmverzen uit je hoofd kennen op de christelijke scholen. En wat dacht u van het Joodse onderwijs? Van oorsprong kende men hele passages uit het hoofd, hele Bijbelboeken zelfs. Dat leerde men gewoon, al zingend. Denk aan een eenvoudige visser als Petrus, die op de Pinksterdag in staat is om een hele passage uit Joël uit het hoofd te citeren die direct 'to the point' was. Dat geeft alleen maar aan dat hij wist wat er stond geschreven. Weten wat er staat geschreven, is dus ook weet hebben van wat je kunt antwoorden. Niet zomaar iets uit de duim zuigen omdat het mooi of fijn klinkt voor een mooie preek. Er worden keiharde vragen gesteld, en die verdienen een eerlijk, rechttoe rechtaan antwoord. Daar heeft Paulus het hier over. Goed.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1996" title="Speel af vanaf 33:16">▶ 33:16⟨/button> ⟨span>Kolossenzen 4:7-8: Tychicus als Geliefde Broeder en Getrouwe Dienaar⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou gaan we wat verder naar vers 7. We zijn inmiddels in een wat andere passage terechtgekomen; in mijn Bijbeltje staat daar boven 'besluit en groet'. Wij gaan daar echter wat langer over doen dan een voorlezing alleen maar veronderstelt. Want wat er dan gebeurt, en dat zie je heel vaak in brieven, is dat er nogal wat namen passeren. En die namen wil ik ook graag voor het voetlicht plaatsen. Dat wil zeggen: over wie gaat het hier nou eigenlijk en wat komen we daarin aan de weet over de omstandigheden waarin Paulus dit schreef? Wat leren we daar allemaal van?⟨/p>
⟨p>Enfin, vers 7. Het is een beetje lastig; ik heb het nu vet of in ieder geval duidelijk uitgedrukt. Dat komt omdat in de grondtekst deze regels pal onder elkaar staan. Er staat: "Van al mijn omstandigheden zal Tychikus u op de hoogte brengen." Dat op de hoogte brengen betekent bekendmaken. U weet dat ik wel erg gesteld ben op dat woord 'op de hoogte brengen', maar er staat hier dus eigenlijk: 'bekendmaken aan jullie'.⟨/p>
⟨p>Wie is die Tychikus? Laten we daar ook eens eventjes naar kijken, want die Tychikus komt een paar keer in de brieven voor. Om te beginnen al in het boek Handelingen, wat geen brief is, maar waar Lukas over schrijft. Daar lees je in hoofdstuk 20 vers 4 over ene Gajus. Nu heb je meerdere personen met de naam Gajus in de brieven; je hebt heel wat Gajussen rondlopen. Het staat mij nog erg helder voor de geest, want ik heb vorige week donderdag een studie gegeven in Bodegraven. Ik wou bijna zeggen 'in Korinthe', maar dat was niet in Korinthe, dat was óver Korinthe. Daar hadden we het over de ekklesia te Korinthe die samenkwam ten huize van Gajus. Hij was daar de gastheer, maar dat was niet deze Gajus. We kunnen dat nu even terzijde laten, want het gaat nu helemaal niet over Gajus; het gaat om deze naam Tychikus. In dat verband wordt echter ook gesproken over Gajus uit Derbe en Timoteus. Die Gajus en die Timoteus, die ons natuurlijk veel beter bekend is, woonden in Derbe en kwamen daar vandaan, in het zuiden van het huidige Turkije, in de provincie Cilicië. En dan staat er: "uit Asia: Tychikus en Trofimus". Zij vergezelden Paulus op de reis.⟨/p>
⟨p>Asia is de westkant, een deel van de westkant van Turkije. Ik wou haast zeggen 'van Klein-Azië', maar Asia is feitelijk een heel merkwaardig begrip. Ik heb wel eens gehoord dat het van origine in nog ouder Grieks slechts een deel, een landgoed in Efeze, aanduidde. Het begrip Asia werd echter steeds groter. Hier in de dagen van het Nieuwe Testament is Asia dit specifieke gedeelte. Later, dat kennen we allemaal nog, werd Asia heel Turkije. En uiteindelijk kreeg het de naam van het grootste continent dat we op de wereld kennen, namelijk het continent Azië. Toen ging men ter onderscheiding Turkije aanduiden als 'Klein-Azië', maar dat Klein-Azië was toen al vele malen groter dan het ooit was geweest. Is het nog duidelijk? Ik bedoel gewoon dit te zeggen: Asia is dus niet een heel werelddeel, en ook niet een heel land zoals Turkije nu is. Nee, het is dit deel van het huidige Turkije, waar zich ook plaatsen bevonden als Tiatira en Sardis. En hier ziet u ook de plaatsen waarover we straks denk ik nog komen te spreken: Hierapolis, Laodicea en Kolosse. Hier lag het plaatsje Kolosse, dat nu niet meer is dan alleen nog een ruïne. Maar daar kwam die Tychikus dus vandaan; Tychikus kwam uit Asia.⟨/p>
⟨p>Ik zal zaterdag nog even wat over hem vertellen, maar laat ik eerst nog eventjes verder lezen wat Paulus in Kolossenzen 4 vers 7 over hem zegt. Hij noemt hem 'de geliefde broeder'. De geliefde broeder; niet 'mijn', maar 'dé geliefde broeder'. Zo wordt hij aangeduid; dat is een prachtig begrip. En niet alleen de geliefde broeder, maar ook 'de getrouwe dienaar', ⟨em>diakonos⟨/em>. De getrouwe of betrouwbare dienaar; dat is een buitengewoon waardevolle en belangwekkende karaktereigenschap van een dienaar: dat hij betrouwbaar is, dat hij vertelt hoe het zit en dat je van hem op aan kunt. Dat het helder is en ook waarachtig en eerlijk. Een getrouw dienaar, en er staat 'een mededienstknecht in de Here' en 'een medeslaaf in de Here'. Ik heb geloof ik al eens eerder in deze serie verteld dat het woordje dienstknecht ook een eufemisme is. Een dienstknecht hadden we zeg maar een eeuw geleden, maar een slaaf was gewoon een lijfeigene. Dat is het begrip wat Paulus hier gebruikt. Hij is zelf een slaaf en hij zegt dat Tychikus een medeslaaf is, een medeslaaf in de Here. En hij zegt: nou, die Tychikus zal u op de hoogte daarvan stellen.⟨/p>
⟨p>Zometeen zullen we maar eventjes een verzoek doen of de muziek wat zachter kan, of in ieder geval de bas wat lager. Maar voordat we gaan pauzeren, wil ik nog eventjes op deze schriftplaats wijzen. Let u eens op de vergelijking tussen de Efeze- en de Kolossenzenbrief, want dat zie je hier ook. De Kolossenzenbrief lijkt in veel opzichten als twee druppels water op de Efezebrief. Ze zijn ook tegelijkertijd geschreven en ik zal u later laten zien dat Tychikus degene is die zowel de brief aan de Efeziërs als aan de Kolossenzen heeft overhandigd. Ik ga later ook nog laten zien dat de Efezebrief eigenlijk niet de Efezebrief is, maar de brief aan de Laodicenzen. Maar houdt u me ten goede, dat ga ik nu nog niet uitleggen; dat komt later. We gaan nu even naar Efeziërs 6, daar zegt Paulus iets soortgelijks: "Opdat ook gij van mij moogt weten hoe het met mij gaat, zal Tychikus, mijn geliefde broeder en getrouwe dienaar in de Here, u alles bekendmaken." Ziet u? Exact dezelfde benaming en dezelfde aanduidingen. Dus dat wat Paulus over Tychikus aan de Kolossen schrijft, dat schrijft hij ook in de Efezebrief. Ik zei al: die Efezebrief moet u eventjes tussen aanhalingstekens schrijven, want het is niet de Efezebrief, maar dat komt later. Paulus heeft hem inderdaad om die reden tot hen gezonden. Ik stel voor dat we nu eerst even gaan pauzeren, dan gaan we na de pauze verder met deze Tychikus.⟨/p>
⟨p>We pakken de draad weer op waar we hem vlak voor de pauze hadden losgelaten. We hadden het over Tychikus in vers 7, waarvan Paulus dus zegt: "Van al mijn omstandigheden zal Tychikus, de geliefde broeder, getrouwe dienaar en medeslaaf in de Here, u bekendmaken." Een vrijwel identieke manier van spreken vinden we ook in de zogenaamde Efezebrief. En dan vervolgt Paulus in vers 8 met te schrijven: "Ik heb hem juist daarom tot u gezonden." Juist voor deze reden: dat gij zult vernemen hoe het met ons staat. Hoe alles is, zodat jullie alles aangaande ons zouden kennen en weten.⟨/p>
⟨p>Ik geloof dat ik hier in de tekst een beetje heb zitten schuiven, maar kijk, zo lossen we dat snel op. Er staat: "dat hij uw harten vertrooste". Dat hij de harten van jullie zou vertroosten. Dat wil zeggen: doordat Tychikus namens Paulus alles zou vertellen wat er te melden was aangaande zijn omstandigheden, zou hun hart daardoor ook worden vertroost. Over die Tychikus wilde ik nog wat meer zeggen, want ik wees zojuist al even op de Efezebrief en op dit specifieke vers, vers 21. Nu zijn we dus in Efeziërs 6 vers 21: "Opdat ook gij van mij moogt weten hoe het met mij gaat, zal Tychikus, mijn geliefde broeder en getrouwe dienaar in de Here, u alles bekendmaken." En dan komt het: "Met dit doel heb ik hem tot u gezonden, en dat gij onze omstandigheden zoudt weten en hij uw harten zou vertroosten." Dat lijkt toch als twee druppels water op wat hij aan de Kolossenzen schreef.⟨/p>
⟨p>Het gaat dus over één schrijver, één iemand die tot de geadresseerde gestuurd wordt en ook met twee brieven. En die twee brieven worden aan het einde van de Kolossensenbrief ook daadwerkelijk genoemd.⟨/p>
⟨p>Ik wijs nu alleen al even, als een soort van aanloopje of hint richting het onderwerp waar ik de volgende keer ook nog even u nader bij wil bepalen, op de vergelijking tussen de zogenaamde Efezebrief en de Kolossensenbrief. Dit is wel een heel duidelijk voorbeeld daarvan. Er zijn er veel meer, maar dit is een hele treffende: diezelfde Tychikus dus.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2706" title="Speel af vanaf 45:06">▶ 45:06⟨/button> ⟨span>Kolossenzen 4:9: Onesimus en de Ecclesia in het Huis van Filemon⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Paulus stuurt niet alleen Tychikus naar de Kolossers, maar ook Onesimus. Tychikus wordt naar Kolosse gezonden en er staat bij: samen met Onesimus. Er wordt van hem gezegd dat hij een getrouwe en geliefde broeder is. De betrouwbare en geliefde broeder die "één der uwen" is, die uit jullie midden is. Paulus schrijft immers aan de Kolossers, dus die Onesimus was een Kolosser, of een Kolossens, net hoe je het zeggen wilt. Hij was iemand uit Kolosse. Dat is heel duidelijk en daarmee krijgt deze brief ook kleur; je kunt de situatie steeds meer inkleuren.⟨/p>
⟨p>Ik zal u daar nog wat verder in meenemen, want nu gaan we naar de brief aan Filemon. Daar komen we die Onesimus namelijk ook weer tegen. Dezelfde Onesimus. Ik haak even in bij het tiende vers. Het verschil tussen de brief aan Filemon en die aan de Kolossers is dat de brief aan de Kolossers gericht is aan een ekklesia, aan een groep, terwijl de brief aan Filemon – zoals de naam al suggereert – een persoonlijke brief is. Ik kom daar straks nog even op terug. Paulus doet daarin een verzoek aan hem; ik val nu midden in een zin: "Ik kom u een verzoek doen voor mijn kind, dat ik in mijn gevangenschap verwekt heb: Onesimus."⟨/p>
⟨p>Dat woord is wel leuk, want er zit een woordspeling in. "Woordgrapje" is misschien een te groot woord, maar er is sprake van een woordspeling, want de naam Onesimus betekent 'rendabel', 'winstgevend', 'profitable' of 'bruikbaar'. Wat vindt u daarvan? Laten we even verder lezen: "...die vroeger onbruikbaar voor u was, maar nu zeer bruikbaar is, zowel voor u als voor mij." Dit is trouwens een heel mooi briefje. Het is weliswaar maar één hoofdstuk, maar het is echt een parel; een schitterend voorbeeld van wat genade kan doen in een mensenleven. In dit geval bij een slaaf, maar ook bij een heer. Je ziet in deze brief hoe die verhoudingen compleet veranderen door de genade.⟨/p>
⟨p>Ik noem nu deze passage omdat we hier die Onesimus dus tegenkomen. Van deze Onesimus weten we inmiddels dat hij "één der uwen" is, wat wil zeggen: iemand uit Kolosse. We weten nu ook dat hij is verwekt door Paulus. Dat is natuurlijk niet letterlijk in biologische zin, maar Paulus zegt: "Ik heb hem verwekt tijdens mijn gevangenschap", namelijk als gelovige. Hij is mijn kind. Ik heb het Woord gezaaid, om even in die terminologie te blijven, en hij is een gelovige geworden. Hoe hij daar in Rome beland was, is niet duidelijk, dat weten we niet, maar Onesimus is dus een gelovige geworden in de gevangenschap van Paulus. Paulus schrijft aan Filemon: "Hij was vroeger onbruikbaar voor jou, maar nu is hij zeer bruikbaar." Hij was onbruikbaar, maar nu hij een gelovige is geworden, is hij zelfs voor Paulus zelf daar in Rome zeer bruikbaar. Als het puur om Paulus zelf was gegaan, had hij hem het liefst bij zich gehouden, want het was een zeer nuttige man. Ook dat vind je in deze brief.⟨/p>
⟨p>Toch stuurt Paulus hem nu weer terug naar Filemon, bij wie hij vroeger slaaf was. In de verzen 15 en 16 van de brief aan Filemon lees je: "Want hij is misschien wel daarom een tijd lang weg geweest, opdat gij hem voorgoed zoudt terughebben." Ineens komt alles in een totaal ander perspectief te staan. Onesimus was een tijd lang niet meer de slaaf van Filemon, maar Paulus zegt dat dit eigenlijk goed is geweest. Vaak kun je dat op het moment zelf niet zien, maar achteraf weet je gewoon dat er Eén is die alles plaatst. Paulus bekijkt dit vanuit wijsheid en perspectief. Hij zegt: "Misschien is hij daarom wel een tijd lang weg geweest, opdat je hem voorgoed zou terughebben; nu niet meer als slaaf, maar als meer dan een slaaf: als een geliefde broeder." Dat geldt in hoge mate voor Paulus, maar hoeveel te meer voor Filemon, zowel in het vlees als in de Heer.⟨/p>
⟨p>Nu weten we dus nog meer over die Onesimus. Hij was een slaaf van Filemon, is op een of andere manier weggestuurd of weggelopen bij hem, en is bij Paulus in de gevangenis tot geloof gekomen door het Woord dat Paulus bracht. Nu hij een zeer bruikbare man is geworden, stuurt Paulus hem terug naar zijn heer. Maar, zegt Paulus, nu is hij niet alleen maar een slaaf meer; hij is veel meer dan dat, hij is een geliefde broeder. Ik blader nu een beetje raar door die brief aan Filemon, dat geef ik toe, maar ik ga nu even terug naar het begin, naar de eerste verzen. Waarom? Omdat je dan zoveel zicht krijgt op de ekklesia in Kolosse, waar we ons nu al veertien avonden mee bezighouden.⟨/p>
⟨p>Moet u eens lezen hoe de brief aanvangt: "Paulus, een gevangene van Christus Jezus, en Timotheüs, de broeder, aan de geliefde Filemon, onze medearbeider, aan Apfia, de zuster" – kennelijk zijn vrouw, dat staat er niet expliciet, maar dat is de gedachte – "en aan Archippus" – houd die naam vast, want die komen we ook nog een keer tegen – "onze medestrijder, en aan de ekklesia in jullie huis." Hieruit blijkt dat Filemon, Apfia en Archippus huisgenoten waren. Kennelijk is Apfia de echtgenote van Filemon en mogen we aannemen dat Archippus in elk geval een huisgenoot is; de meest voor de hand liggende gedachte is dan dat hij de zoon is geweest van die beiden. Zoals ik al zei, komen we de naam Archippus in de Kolossensenbrief nog een keer tegen en dan wordt er iets bijzonders van hem gezegd, maar dat bewaar ik voor een latere keer.⟨/p>
⟨p>Let nu op: we weten nu dat Onesimus een Kolosser is, "één der uwen". We weten dat hij een slaaf was van Filemon. En die Filemon had de ekklesia in zijn huis. Waaruit dus volgt dat de ekklesia van Kolosse samenkwam in het huis van Filemon. Hij spreekt immers over "de ekklesia in jullie huis". Dat was dus in Kolosse. Dit blijkt uit heel wat brieven die we aan ekklesia's in het Nieuwe Testament aantreffen. Vorige week sprak ik toevallig nog over de Korinthebrief en daar lezen we ook dat de ekklesia van Korinthe samenkwam in het huis van... weet u het nog? Ja, daar hadden we het toch over. Ik was even aan het testen hoe wakker u bent. Er gaat nu een puntje vanaf, Mark! Je stond toch nog op een negen, bedoel je? Oké.⟨/p>
⟨p>Om weer terug te keren naar Kolosse: dat was een ekklesia die samenkwam in het huis van Filemon. Zo kennen we inmiddels al een heel aantal figuren en namen van mensen die daartoe behoorden: Filemon, Apfia, Archippus en Onesimus. We komen er nog een tegen, maar niet meer vanavond. Het is wel apart; ik geef niet iedere keer een complete lijst van waar namen voorkomen, want dan zou u zelf de concordantie erop na moeten slaan om te zien waar ze nog vaker worden genoemd. Van Onesimus weet ik het even niet ter plekke waar hij nog meer voorkomt. Maar goed, we gaan verder. We hadden het dus over Onesimus en die wordt...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3390" title="Speel af vanaf 56:30">▶ 56:30⟨/button> ⟨span>Kolossenzen 4:10: Aristarchus en de Voorgeschiedenis van Markus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Aristarchus, mijn medegevangene, laat u groeten. Zo staat het er inderdaad: de medegevangene van mij. Ik zei al: we gaan die namenlijst eens wat beter bekijken, zodat we werkelijk eens kennis gaan maken met wat voor mensen dat nu waren en in welke verhouding ze tot Paulus stonden. Het is heel bijzonder en boeiend om eens nader kennis te maken, niet alleen met Paulus, maar ook met zijn kennissenkring, met zijn medearbeiders en met al die mensen met wie hij relaties onderhield.⟨/p>
⟨p>Die Aristarchus komen we voor de eerste keer tegen in Handelingen 19:29, later nog eens in hoofdstuk 20:4 en hier lezen we over hem in hoofdstuk 27:2. Aristarchus, een Macedoniër uit Tessalonica. Dat is hele precieze informatie over deze man. Hij was ook een reisgenoot van Paulus; op deze drie plaatsen komen we hem tegen. Vanaf hoofdstuk 19 lezen we dat deze Aristarchus met Paulus meereisde. Ook in hoofdstuk 27 was hij erbij, tijdens die vreselijk moeilijke zeereis van de apostel Paulus waarbij het schip brak en zij schipbreuk lieden. Lucas was een van degenen die daar ook bij waren, waardoor hij het allemaal zo perfect te boek kon stellen, maar ook Aristarchus hoorde erbij. Hij was een Macedoniër uit Tessalonica. Later, in de brief aan Filemon, komen we hem ook weer tegen. We hadden het daar al over bij vers 24: "Aristarchus, Demas en Lucas, mijn medearbeiders." Het waren dus niet alleen medegelovigen met wie hij dezelfde zaken van het Woord deelde, maar zij werkten ook met Paulus samen om dat Woord door te geven. Veel meer weten we trouwens niet van Aristarchus; hij was een medearbeider en we weten waar hij vandaan kwam.⟨/p>
⟨p>En dan komen we hier ook nog Markus tegen: "Markus, de neef van Barnabas." Barnabas, ja. De zoon van... Barnabas, de zoon van Abbas? Bar is 'zoon van', dus Bar-Abbas. Ik weet niet helemaal honderd procent zeker of dat de juiste associatie is, of Barnabas hetzelfde is als Barabbas; dat laat ik even voor wat het is. In elk geval wordt deze Markus de neef van Barnabas genoemd. Dat is interessant bij het vergelijken van de Schriften, want juist door deze mededeling komt de geschiedenis uit het boek Handelingen ineens in een heel ander licht te staan. We gaan het veel beter begrijpen.⟨/p>
⟨p>Over die Markus is er ooit een heel geduvel geweest, als ik het zo mag zeggen, juist ook met Barnabas. Laten we eens naar Handelingen 12 gaan. Het is overigens niet de eerste keer dat Barnabas genoemd wordt; hij kwam uit Jeruzalem, maar ik ga het nu verder niet over hem hebben. Het gaat om Markus. In Handelingen 12:25 staat dat Barnabas en Saulus terugkeerden uit Jeruzalem, nadat zij hun liefdedienst hadden volbracht, en zij namen ook Johannes mede, bijgenaamd Markus. Elders heet hij trouwens ook Johannes Markus. Hij heette dus Johannes, maar hij werd Markus genoemd; zo wordt hij hier geïntroduceerd. Paulus en Barnabas namen Johannes Markus dus mee. Houd in gedachte: deze Markus was een neef van Barnabas.⟨/p>
⟨p>We gaan verder in Handelingen 15. De vergadering in Jeruzalem was net geweest, waarbij Paulus een belangwekkende inbreng had gehad, en dan gaan ze weer verder vanuit Jeruzalem. Op dat moment ontstaat er een meningsverschil. In vers 37 staat: "En Barnabas wilde ook Johannes, genaamd Markus, medenemen." Barnabas en Paulus gingen verder en wilden iemand als medewerker hebben. Barnabas wilde Markus meenemen, wat voor de hand lag, want het was een neef van hem; een vleselijke band. Maar in vers 38 staat: "Paulus bleef van oordeel, dat men niet iemand bij zich moest hebben, die hen na Pamfylië had verlaten en zich niet met hen tot het werk had begeven." Er staat hier in één zin nogal wat informatie waar we verder niet meer over kunnen vertellen dan wat hier wordt meegedeeld. Hieruit blijkt in elk geval dat Markus al eerder was meegegaan, maar dat hij verstek had laten gaan. Voor Paulus was hij daardoor gediskwalificeerd voor dit werk; hij vond hem op dat moment gewoon niet capabel voor dit dienstwerk. Dat was Paulus' standpunt.⟨/p>
⟨p>Barnabas dacht daar echter anders over; hij wilde hem wel meenemen. Er ontstond een verbittering, zodat zij uiteengingen en Barnabas met Markus naar Cyprus voer. Er ontstond dus een verwijdering tussen deze twee grote dienstknechten die gezamenlijk heel veel hebben gedaan en betekend. Er was een verschil van inzicht over Markus. De één wilde hem wel meenemen, terwijl Paulus hem diskwalificeerde omdat hij hem niet bruikbaar achtte. Barnabas wilde het wellicht om vleselijke redenen, want het was zijn neef. We zeggen dan: het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Dan kan het zomaar gebeuren dat het feit dat iemand niet capabel blijkt te zijn, ondergeschikt wordt gemaakt aan de bloedband.⟨/p>
⟨p>Je zou daar een hele boom over kunnen opzetten: hoe dat werkt wanneer iemand, omdat hij een broer, vader of zoon is, ook geestelijk gezien in hoger aanzien staat. Hoe vaak zie je dat niet in kerkgemeenschappen, dat de zoon het beheer of het voorgangerschap van de vader overneemt? Dat kan prima zijn, maar in geestelijke zaken zouden vleselijke banden geen invloed mogen hebben. Dat zijn twee totaal verschillende dingen. Het gaat om capaciteit en kwaliteit, niet om een biologische band, hoe belangrijk die in een andere context ook mag zijn. Familiebetrekkingen hebben grote waarde, maar bij geestelijk werk gaat het om bekwaamheid. Barnabas neemt Markus dus mee naar Cyprus en Paulus gaat een andere richting op. Nu zou je kunnen zeggen: dat is het einde van het verhaal, maar dat is niet het geval. Het is later weer helemaal goed gekomen. Hoewel Paulus hem destijds diskwalificeerde om duidelijke redenen en Barnabas hem geschikt achtte — kennelijk omdat hij zijn neef was en Barnabas een ander criterium hanteerde — is Markus later weer heel bruikbaar geworden voor de dienst van Paulus.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3976" title="Speel af vanaf 01:06:16">▶ 01:06:16⟨/button> ⟨span>De Rehabilitatie van Markus in Paulus' Bediening⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Heel expliciet. We vinden hem namelijk – we zijn hem in de Kolossersbrief nu tegengekomen: "Aristarchus, mijn medegevangene, laat u groeten, en Marcus, de neef van Barnabas." Dus Marcus is hier weer helemaal terug.⟨/p>
⟨p>Bij een veel latere gelegenheid staat er... Nu ben ik in de tweede brief aan Timotheüs. Dat is Paulus' geestelijk testament, de laatste brief die hij geschreven heeft, vlak voor zijn executie. Zo schrijft hij, en dit is zelfs in het laatste hoofdstuk: "De tijd van mijn verscheiden staat voor de deur. Ik heb de loop ten einde gebracht." Hij werd als een plengoffer geofferd, dat wil zeggen dat hij binnenkort ter dood gebracht zou worden.⟨/p>
⟨p>Dan lees je wat Paulus zegt in die gevangenschap: "Alleen Lucas is nog bij mij." Lucas wordt straks trouwens ook nog in de Kolossersbrief ter sprake gebracht, de geliefde geneesheer, de dokter. Dokter Lucas is nog bij hem, maar hij zegt: "Haal Marcus af." Daar hebben we hem weer, de neef van Barnabas. "Haal Marcus af en breng hem mee," zo schrijft Paulus aan Timotheüs, "want, let op, hij is mij van veel nut voor de dienst." Alsjeblieft! Dus hij die ooit door Paulus gediskwalificeerd was, was nu weer van veel nut voor de dienst. In de laatste ogenblikken van Paulus' loopbaan, terwijl hij vanuit de gevangenis zijn laatste brief optekent: "Van veel nut voor de dienst."⟨/p>
⟨p>Tot zover wat Marcus aangaat. Dan lees je verder in hetzelfde vers 10: "En Marcus, de neef van Barnabas." Dan schrijft Paulus even terzijde – in de NBG-vertaling wordt dat tussen haakjes geschreven: "Over hem hebt gij opdracht gekregen." Aangaande hem hebben jullie aanwijzingen verkregen, opdrachten in het meervoud: "Ontvang hem, mocht hij bij u komen." Hij was kennelijk op doorreis en het was niet zeker, want dat blijkt uit de woorden "mocht hij komen". Als hij zou komen, geeft Paulus de aanwijzing, de opdracht: "Ontvang hem."⟨/p>
⟨p>Waarom die aanwijzing speciaal nog gegeven wordt? Dat zou zomaar verband kunnen houden met het feit dat deze Marcus ooit wat in diskrediet gebracht was, of in ieder geval dat hij een minder goede reputatie had. Daarom zegt Paulus nu: "Ontvang hem," want hij heeft zich weer helemaal hersteld. Heel uitdrukkelijk geeft Paulus dat aan richting de Kolossers. Ik lees nog even verder... "Ontvangt hem"... Nee, wacht even, het gaat nu over de groeten: "Aristarchus, mijn medegevangene, laat u groeten, en Marcus, de neef van Barnabas."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4190" title="Speel af vanaf 01:09:50">▶ 01:09:50⟨/button> ⟨span>Kolossenzen 4:11: Jezus Justus en een Misverstand over de Joodse Afkomst van Lukas⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan staat er: "en Jezus". Dat klinkt voor ons natuurlijk wat vreemd, omdat de naam Jezus voor ons exclusief verbonden is aan de Messias. Maar dat was in de dagen van het Nieuwe Testament niet zo. Het was een gewone Joodse naam, Jeshua of Jozua, en de Griekse uitspraak daarvan is dan Jezus. Deze man had echter de bijnaam Justus. Als je dat met een Engels oor beluistert, hoor je "just", wat simpelweg "de rechtvaardige" betekent. Jezus, genaamd Justus.⟨/p>
⟨p>Nu staat de tekst in de vertaling niet helemaal correct weergegeven. Letterlijk staat er — en ik lees het meteen goed voor u — "die uit de besnijdenis zijn". Besnedenen, Joden dus. Zij zijn de enige medewerkers voor het Koninkrijk van God. Zij — dat is meervoud, dus dat slaat in ieder geval op Marcus en deze Justus. Zij zijn de enige medewerkers voor het Koninkrijk van God die — ja, in de vertaling staat dan "en die mij dan ook tot troost zijn geweest" — maar er staat niet "zijn geweest", er staat "zijn geworden". Dat is een belangrijk verschil: "waren geworden".⟨/p>
⟨p>Waarom zeg ik dat nu? Ik zeg dat niet om spijkers op laag water te zoeken, want ik heb me over dit vers in het verleden vaak verbaasd. Paulus zegt hier over ten minste twee mensen, Justus en Marcus, dat zij de enige medewerkers zijn die hem tot troost zijn geworden. Hoezo? Paulus had toch heel veel medewerkers die veel voor hem betekenden in zijn gevangenschap? Totdat mijn oog viel op die woorden "zijn geworden".⟨/p>
⟨p>Aha, en met wat ik verteld heb over die Johannes, oftewel Marcus, begint het plaatje duidelijk te worden. Over Justus weet ik verder niets, maar Paulus zegt van deze twee, Marcus en Justus, dat ze hem tot troost in de gevangenschap zijn geworden. Vul het plaatje zelf maar verder in: Marcus was gediskwalificeerd, maar nu, aan het einde van Paulus' bediening terwijl hij in gevangenschap zit, werd Marcus weer van groot nut. Hoe schreef Paulus het ook alweer? "Hij is mij van veel nut voor de dienst." Hij is hem tot troost geworden. Er waren er velen tot zijn troost die veel voor hem betekenden, maar zíj zijn hem tot troost geworden. Van Justus weten we weinig, maar van Johannes Marcus des te meer: hij was ooit onbruikbaar, maar werd weer bruikbaar en van veel nut voor de dienst. Zo is hij hem tot troost geworden.⟨/p>
⟨p>Juist door het op deze manier te lezen, zoals het er inderdaad ook staat, wordt deze zin voor mij in één keer helemaal duidelijk. Anders begrijp ik het niet, want Paulus laat zich zo positief uit over Lucas en over Aristarchus en over al die andere mensen die bij hem in de gevangenis verkeerden en die zoveel voor hem betekenden. Waarom schrijft hij dan: "de enigen die mij tot troost zijn geweest"? Nee, ze zijn hem tot troost geworden. In die gevangenschap heeft er een ommekeer plaatsgevonden die zo'n enorme bemoediging voor Paulus is geweest. Daarmee wordt de hele zin wat mij betreft ineens compleet helder.⟨/p>
⟨p>Het kan zijn dat het u een beetje gaat duizelen van al die namen, zeker als u dit voor het eerst hoort. Maar daar moet u maar aan wennen; als u dit vaker hoort, wordt u vanzelf vertrouwd met het gezelschap en de namen. Ik ben zelf ook altijd slecht in het onthouden van namen, dus ik ken dat verschijnsel maar al te goed.⟨/p>
⟨p>Ik moet er trouwens nog één ding bij zeggen. Dit vers wordt namelijk nogal eens aangehaald in een andere kwestie — ik noem het even terzijde — namelijk als bewijs dat Lucas geen Jood zou zijn. Men zegt dan dat de hele Bijbel is geschreven door Joden, behalve het Evangelie naar Lucas en het boek Handelingen. Dat baseert men op dit vers, omdat Paulus hier spreekt over Jezus Justus en Marcus en hen de enige medewerkers "uit de besnijdenis" noemt. Als later Lucas nog ter sprake komt, zegt men: "Hé, dat is dus niet iemand uit de besnijdenis." Dat is dan het argument waarom Lucas een niet-Joodse schrijver zou zijn.⟨/p>
⟨p>Maar wat mij betreft moet ik dat argument echt fout rekenen. Het staat er domweg niet zo. Men leest het op een bepaalde manier omdat de vertaling niet deugt. In de Statenvertaling staat er namelijk: "Marcus en Justus, die uit de besnijdenis zijn; dezen zijn de enige medewerkers in het Koninkrijk Gods, die mij een vertroosting zijn geworden." Daar krijg je een heel ander verhaal; daar kun je absoluut niet uit afleiden dat Lucas geen Jood zou zijn geweest.⟨/p>
⟨p>Het zou ook niet kloppen, want de woorden Gods — en dat is zonder uitzondering zo — zijn aan hen toevertrouwd. Er is geen uitzondering in de Bijbel, ook niet voor Lucas. Er zijn trouwens ook nog andere aanwijzingen waarom Lucas inderdaad wel degelijk Joods is geweest. Maar goed, zoals gezegd wordt dit vers vaak aangehaald als argument dat Lucas geen Jood zou zijn, maar dat klopt dus niet. Nou, en dan gaat Paulus nog verder met het doen van de groeten.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4676" title="Speel af vanaf 01:17:56">▶ 01:17:56⟨/button> ⟨span>Kolossenzen 4:12: Epafras en het Organisch Ontstaan van een Ecclesia⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hij noemt ook nog Epafras, die ook een van de uwen is. Hebben we er dus nog één! Maar deze kenden we al, want Paulus had deze naam al in hoofdstuk 1 genoemd. Onesimus was een van hen, net als Filemon, Apfia en Aristarchus. Allemaal mensen uit Kolosse, maar Epafras ook. Epafras was zelfs zo'n belangrijk iemand onder hen – voor hen in elk geval – want zij hadden het evangelie van hem vernomen. Paulus was nooit zelf in Kolosse geweest. Dat is het laatste waar ik nog even op wil wijzen voor we gaan afsluiten. Ik wil op dit schriftwoord in Kolossenzen 1 wijzen. Daar staat vanaf vers 6 – ik lees het nu even zoals het er echt concordant staat, prachtig: "Vanaf de dag dat jullie het hoorden en de genade van de God in waarheid beseften." Let op: jullie hebben de genade van de God in waarheid leren beseffen. En dan staat er: "zoals jullie leerden". Jullie in Kolosse leerden dat dus van Epafras. Zij hebben de genade van God in waarheid leren kennen. Hoe? Via de bediening van Paulus? Nee, Paulus zegt zelf in Kolossenzen 2 – dat hebben we al een keer eerder gezien – dat ze zijn aangezicht nooit hadden gezien. Hij schrijft dus een brief aan een ecclesia waar hij nooit geweest was.⟨/p>
⟨p>Ze hadden het vernomen van Epafras, en die noemt Paulus "de geliefde medeslaaf van ons, die voor u een getrouw dienaar van Christus is." Epafras was dus juist het instrument geweest waardoor die ecclesia in Kolosse ontstaan was. Ik zeg "ontstaan", en dat is dan echt het laatste: niet "gesticht". Dat is een heel belangrijk verschil. Ik heb vandaag nog in het Nederlands Dagblad een heel artikel gelezen over gemeentestichting. Ja, dat is een eng woord. Ik zie u al een beetje vies kijken, maar "gemeentestichting"... alleen het hele woordgebruik suggereert al een organisatorisch denken. Dan wordt er een gemeente gesticht, geïnstitueerd. Er wordt een bepaalde organisatie neergezet met een ledenlijst en met een bestuur, enzovoort, die dan deel uitmaakt van een groter verband. Ja, dan wordt er een gemeente gesticht.⟨/p>
⟨p>Maar Paulus en zijn medewerkers waren nooit bezig met het stichten van een gemeente; er ontstonden ecclesia’s. Hoe gaat dat? Het Woord werd doorgegeven en er waren mensen die daar oren naar hadden. Ja, dan is daar een ecclesia. Er wordt niets gesticht. Het ontstaat op het moment dat er twee gelovigen zijn die horen naar het Woord; dan is daar een ecclesia. Die zoeken elkaar op, die vinden elkaar en die komen bijvoorbeeld bij elkaar in het huis van Filemon of in een gehuurd zaaltje. Maar dat is ecclesia: gewoon een bijeenkomst van een uitroepsel. Daar wordt niets gesticht. Als ik goed nadenk over dat woord "gesticht", dan denk ik: nee, daar moeten we niet wezen. Laten we bij zinnen blijven. Die ecclesia was dus inderdaad ontstaan, niet gesticht, doordat de genade van de God was bekendgemaakt. Ze hadden dat in waarheid onderkend en beseft, precies zoals de genade van God echt is. Dat was allemaal dankzij die Epafras. Over hem zullen we het bij een latere gelegenheid – over twee weken, zo de Heer wil en wij leven – nog verder hebben. Dan zullen we ook verdergaan met de laatste verzen van dit hoofdstuk. Ik stel voor dat we het vanavond hierbij laten.⟨/p>