⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Introductie en Schriftlezing⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En wij gaan verder met onze bespreking van de Kolossenzenbrief en dat betekent dat we inmiddels aangekomen zijn bij de negende avond, dat is dit keer op 18 oktober. En we waren inmiddels gearriveerd bij ongeveer het zestiende vers van hoofdstuk 2. Maar om weer even helemaal in de sfeer te komen, lijkt het mij een goed idee om te lezen vanaf vers 8 van hoofdstuk 2 en dan gaan we het hele hoofdstuk doorlezen. Ik hoop – en dat is een beetje mijn planning ook – in elk geval tot het einde van hoofdstuk 2 te komen met de bespreking. Maar je weet maar nooit natuurlijk.⟨/p>
⟨p>Daar staat in vers 8 dit: "Zie toe dat niemand u medeslepe door zijn wijsbegeerte en door ijdel bedrog, in overeenstemming met de overlevering der mensen, met de eerste beginselen van de wereld." Ik lees nu even voor uit de NBG-vertaling in principe, maar ik heb ook tijdens de studie wat correcties aangebracht in de tekst en die neem ik dan ook meteen bij het voorlezen mee. "Dus: in overeenstemming met de overlevering der mensen, met de eerste beginselen van de wereld en niet met Christus. Want in Hem woont al de volheid der godheid lichamelijk; en gij hebt de volheid verkregen in Hem, die het hoofd is van alle overheid en macht. In Hem zijt gij ook met een besnijdenis, die geen werk van mensenhanden is, besneden door het afleggen van het lichaam des vlezes, in de besnijdenis van Christus, daar gij met Hem begraven zijt in de doop. In Hem zijt gij ook medeopgewekt door het geloof van de werking Gods, die Hem uit de doden heeft opgewekt. Ook u heeft Hij, hoewel gij dood zijnde in uw misstappen en onbesnedenheid naar het vlees, levend gemaakt met Hem, toen Hij al onze misstappen kwijtschold door het handschrift uit te wissen, dat door zijn besluiten tegen ons getuigde en ons bedreigde. En dat heeft Hij weggedaan door het aan het kruis te nagelen. Hij heeft de overheden en machten ontwapend en openlijk tentoongesteld, en zo over hen gezegevierd."⟨/p>
⟨p>Nou, tot zover waren we gekomen dus de vorige avond en dan lees ik nu verder tot het einde van het hoofdstuk: "...door gewilde nederigheid en engelenverering, als ingewijde in wat hij heeft aanschouwd, zonder reden opgeblazen door zijn vleselijk denken. Terwijl hij zich niet houdt aan het hoofd waaruit het gehele lichaam, door pezen en banden ondersteund en samengehouden, zijn goddelijke wasdom ontvangt. Indien gij met Christus afgestorven zijt aan de wereldgeesten – wereldgeesten – waartoe laat gij u, alsof gij in de wereld leefde, geboden opleggen: raak niet, smaak niet en roer niet aan? Dat alles zijn dingen die door het gebruik teloorgaan, zoals het gaat met voorschriften en leringen van mensen. Dit toch is, al staat het in een roep van wijsheid met zijn eigendunkelijke godsdienst, zijn nederigheid en zijn kastijding van het lichaam, zonder enige waarde en dient slechts tot bevrediging van het vlees." Tot zover hoofdstuk 2.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="252" title="Speel af vanaf 04:12">▶ 04:12⟨/button> ⟨span>Terugblik op de Opstanding en Overwinning van Christus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Tot zover even de schriftlezing. De vorige keer hebben we stilgestaan bij het afsluitende vers, wat inging op de status van Christus. In het vijftiende vers staat dat Christus getriumfeerd heeft en de overheden en de machten openlijk te kijk heeft gezet, openlijk heeft tentoongesteld. Dat verwijst naar de opstanding uit de doden. Dat de steen werd weggewenteld, bedoel ik in dit geval ook vrij letterlijk; die link is heel direct.⟨/p>
⟨p>Destijds is namelijk ook het zegel verbroken. Dat zegel stond voor zowel de militaire als de godsdienstige en politieke overheid die het graf had verzegeld. Maar Hij heeft de overheden en machten ontwapend en openlijk over hen gezegevierd en getriumfeerd.⟨/p>
⟨p>Dit is de basis van het hele goede bericht: de dood is overwonnen en de Triomfator is er. Hij is weliswaar onttrokken aan het oog, wat trouwens een thema is dat sterk op de voorgrond treedt in deze Kolossenbrief: dat ons leven met Christus verborgen is en dat we de dingen zoeken die boven zijn. Dat wil zeggen: het ligt niet zomaar voor het oprapen, maar Hij is daar.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="344" title="Speel af vanaf 05:44">▶ 05:44⟨/button> ⟨span>Laat U Niet Oordelen Inzake Eten, Drinken en Feestdagen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>En dan komt Paulus in vers 16 tot een conclusie. Wederom tot een conclusie, want dat was al veel eerder ook het geval geweest. Dan zegt hij: "Laat dan niemand u blijven oordelen." Dat woord 'blijven' kunt u eigenlijk wel doorstrepen; niet dat het nou zo heel veel verschil maakt, maar het gaat erom: laat dan niemand u oordelen. Het kan zijn dat ik er de vorige keer al even op gewezen heb, maar dat weet ik niet eens meer zeker; het kan ook bij een andere gelegenheid geweest zijn. Maar ik wil er nu in elk geval, nu we toch bij de bespreking zijn, op wijzen dat hier staat 'oordelen' en niet eens 'veroordelen'. Dit is nog veel sterker dus. Hij zegt niet alleen maar: laat niemand u veroordelen; nee, laat niemand u beoordelen. Dat is het idee. Dat gaat een ander helemaal niets aan. Laat dat niet gebeuren, dat een ander zijn oordeel over jou zou uitspreken.⟨/p>
⟨p>Over wat heeft hij het dan? Wel, daar staat: "inzake eten en drinken". We hebben al eerder gezien dat Paulus hier heel sterk verwijst naar de Mozaïsche wetgeving, die immers ook allerlei bepalingen kende. Ik denk daarbij aan de Mozaïsche wetgeving, maar ook aan alles wat daaromheen gevormd en besloten was. Want u weet, er is zoiets als de Mozaïsche wetgeving — de boeken van Mozes en alle bepalingen daarin — maar wat het Jodendom, meer speciaal dan, daaromheen allemaal nog gefabriceerd, bedacht en besloten heeft, dat is nog enorm veel meer. Nou, ook daarop doelt Paulus. Daar zijn allerlei bepalingen over eten (koosjer of niet koosjer) en over drinken (op welke tijdstippen). Het gaat hier dan met name ook al over alcohol. Ik moet er trouwens bij zeggen dat in de wet van Mozes nooit een negatieve bepaling staat over drinken. Hoewel er, als het gaat over koningen, wordt gezegd dat het niet gepast is voor hen om veel te drinken, worden er in wezen geen bepalingen gegeven zoals bijvoorbeeld wel het geval is met varkensvlees, om maar wat te noemen. Dat zijn bepaalde typen voedsel die onrein zijn; dat gold voor drinken niet.⟨/p>
⟨p>Maar goed, wellicht was er ook in Kolosse een stroming die haar invloed binnen die geloofsgemeenschap probeerde te bewerkstelligen met leringen waarbij men de ander oordeelde inzake eten — wat wel gegeten mocht worden en wat niet — en drinken, maar ook op het stuk van een feestdag. Nou ja, er zijn heel wat feestdagen en hoogtijden; 'festivals' staat er eigenlijk. Dat zijn feestdagen, maar meer in het algemeen alle hoogtijden. U moet zich realiseren dat we in Kolosse, maar eigenlijk overal in het Nieuwe Testament, een fenomeen zien: daar waar Paulus zijn boodschap bracht van het evangelie en van de vrijheid waarin een gelovige staat, daar merk je altijd weer een tegenreactie. We lezen het in de brief aan de Romeinen, het gaat zo in de Korintiërsbrief en het gaat zo in de Galatenbrief. Noem ze allemaal maar op. Altijd weer zie je dat daar de invloed gemerkt, gevoeld en gehoord wordt van stromingen die de mensen onder de wet willen plaatsen.⟨/p>
⟨p>Dat waren destijds met name natuurlijk judaïstische stromingen; die waren sterk beïnvloed door het Jodendom. U kunt zich daarbij ook voorstellen dat daarbij erop gewezen werd van: "Ja, God heeft die bepalingen toch niet zomaar voor niks gegeven omtrent koosjer en niet koosjer?" Al die feestdagen... nou ja, dat gaan we trouwens nog krijgen, maar gewoon de hoogtijden in het jaar; er zijn er vele van. En dan zei men dat men die ook zou moeten onderhouden en speciale dagen in ere moest houden. We lezen dat ook in de Galatenbrief.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="611" title="Speel af vanaf 10:11">▶ 10:11⟨/button> ⟨span>Kerkelijke Feestdagen en het Concilie van Nicaea⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In de christenheid is dit trouwens algemeen geworden. Kijk, ik verwijs nu naar judaïstische stromingen, maar feitelijk is elke stroming die – via welke redenering dan ook – gelovigen in Christus bepalingen probeert op te leggen en anderen wil oordelen op basis van wat ze wel en niet zouden eten of tot zich zouden nemen, een stroming die de plank misslaat.⟨/p>
⟨p>Of neem feestdagen. Het is toch eigenlijk opmerkelijk dat wij in de christelijke wereld ook zoiets kennen als de christelijke feestdagen. Ik heb mij daar recentelijk weer wat mee beziggehouden en het is eigenlijk absurd als je erover nadenkt. Voor ons is het elke dag feest, een hoogtijdag. Wij eren elke dag. Er is helemaal geen speciale dag in het jaar of een speciale periode die geheiligd zou zijn, waar je dingen wel of juist niet mag doen. Dat is totaal niet aan de orde; we zijn daarin vrij. In het christendom zijn er echter wel bepaalde vaste dagen en hoogtijden gekomen. Die zijn zelfs wettelijk vastgelegd in decreten of besluiten. Ik kom daar nog op terug, maar we hebben het de vorige keer ook al even gehad over dat woord 'besluiten', ofwel dogma’s.⟨/p>
⟨p>En weet u wat nou zo eigenaardig is? Toen ik me vorige week bezighield met het Concilie van Nicaea – het concilie waar eigenlijk alle christelijke kerken zich op baseren, of het nu de katholieke, charismatische of reformatorische kerk is; ze gaan allemaal terug naar de geloofsbelijdenis van Nicaea. Bekend is dat concilie natuurlijk vooral in verband met de leer van de Drie-eenheid die daar is vastgelegd, maar daar gaan we het nu even niet over hebben. Ik heb het nu over het stuk van de feestdagen. Daar zijn ook de data vastgelegd voor Pasen, Goede Vrijdag en de hele periode daaraan voorafgaand. In de katholieke kerk is dat nog steeds een vaste periode. Dat is allemaal vastgelegd, inclusief de paasdatum.⟨/p>
⟨p>En weet u wat men daarover heeft vastgesteld? Pasen is gewoon regelrecht overgenomen van het jodendom, dat het Pesach kent. Dat was overigens een goddelijke bepaling voor Israël voor een speciale tijd. Maar men heeft de paasdatum tijdens dat concilie vastgelegd. En weet u wat men daarbij deed? Er is een hele speciale formule voor de paasdatum, want u weet dat dit kan variëren van ongeveer 22 maart tot 23 april. Dat is de fluctuatie van wanneer Pasen kan vallen. Het heeft te maken met de nieuwe maan; als ik even nadenk, zou ik het precies kunnen formuleren, maar dat doet er nu even niet toe. Wat er wel toe doet, is dat men de paasdatum heeft vastgelegd en daarbij heeft bepaald dat als het samenvalt met het Joodse Pesach, het verschoven moet worden.⟨/p>
⟨p>Het komt er eigenlijk op neer – ik zeg het nu een beetje ironisch, maar dit is wat er feitelijk is gezegd: als we de paasdatum een keertje op het juiste tijdstip zouden vieren, dat wil zeggen op het tijdstip dat God het Zelf ooit had bepaald, dan verschuiven we het. Dat had namelijk te maken met een antisemitisch sentiment. De kerk was in de plaats van Israël gekomen, het jodendom was voorbij, Israël was van de kaart geveegd en de kerk had haar plaats ingenomen. De kerk was het 'nieuwe Israël', en vandaar ook al die bepalingen. Men heeft de sabbat overgenomen en dat is de zondag geworden. Men heeft Pesach overgenomen en dat is Pasen geworden. Maar het mocht er niet te veel op lijken. Als de data toevallig een keertje samenvallen, zoals bijvoorbeeld twee of drie jaar geleden het geval was, dan wordt het een week verschoven. Naar voren of naar achteren, dat maakt niet uit. Dat is eigenaardig.⟨/p>
⟨p>Het is zo fout wat daar toen gebeurde. Dat verzet tegen het jodendom, of eigenlijk tegen Israël, was pure concurrentie. Men zag Israël als rivaal. Want zij waren immers het nieuwe Israël geworden, zo dacht men. En zij hadden hun priesterklassen en alles wat Israël had, hadden zij op een bepaalde manier ook overgenomen. Dat geldt ook voor de feestdagen. Pinksteren is in wezen het Wekenfeest. Alles werd simpelweg gechristianiseerd, maar het kwam uit het judaïsme, uit het jodendom. Het concept van een feestdag werd zo bepaald. Daarbij moet ik zeggen dat wat er destijds in Kolosse speelde, nog een heel wat "zuiverder" vorm was dan wat er later in de christenheid is ontstaan. In Kolosse ging men namelijk nog direct terug naar de bepalingen van de wet van Mozes. Maar al heel snel in de christelijke historie, na de apostelen, heeft dit zijn beslag gekregen in de christenheid. Enfin, feestdagen dus, waaraan men geacht wordt zich te houden.⟨/p>
⟨p>Het gaat ook om nieuwe maan of sabbat. Ook de nieuwe maan speelt een grote rol in het jodendom, want bij nieuwe maan vangt een nieuwe maand aan. Of een sabbat. Letterlijk staat er trouwens een meervoud: sabbatten. Want er zijn allerlei soorten sabbat. Je hebt de wekelijkse sabbat, maar er zijn ook andere dagen waarop niet gearbeid werd, waarop de arbeid gestaakt werd. Ik zeg het expres zo, omdat sabbat – of Shabbat – eigenlijk 'staken' of 'ophouden' betekent; ophouden met werken. Dat gebeurde bij allerlei gelegenheden. Je ziet dus dat deze dingen in een variant ook in de christelijke wereld zijn geïntroduceerd. De vorige keer hadden we het nog over de doop die voortkomt uit het jodendom – ik bedoel de waterdoop. In de gevestigde, traditionele kerken is de doop zelfs een variant van de besnijdenis. Dat verzin ik niet; dat is de officiële lezing. Zelfs 'in de plaats van de besnijdenis is de doop gekomen'. Wat ik nu zeg, komt rechtstreeks uit het doopformulier: in de plaats van de besnijdenis is de doop gekomen. En dat geldt voor al die rituelen. Paulus laat in deze brief echter zien dat dit alles volstrekt buiten de orde is.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1066" title="Speel af vanaf 17:46">▶ 17:46⟨/button> ⟨span>De Schaduw van het Komende⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hier zie je dat heel duidelijk, want hij zegt: "Laat u niet langer oordelen in zaken van eten en drinken, of op het stuk van een feestdag, nieuwe maan of sabbat; dingen die een schaduw zijn." Nou, ook dat woord "slechts" staat er niet; ze ⟨em>zijn⟨/em> een schaduw. En waar zijn ze een schaduw van? Van hetgeen komen moest. U bent inmiddels gewend aan de interlineair: de eerste regel is de Griekse tekst, de woorden die Paulus heeft genoteerd. De groene tekst is de meest letterlijke, concordante weergave — helaas in het Engels, maar voor de meesten van u zal dat geen groot probleem zijn, en anders wijs ik u er gewoon op wat het in het Nederlands ongeveer inhoudt.⟨/p>
⟨p>Er staat letterlijk niet "van hetgeen komen moest" in de verleden tijd. Nee, er staat: "van het komende". Dat is wat er staat. Dus die dingen waar Paulus het over had en waarvan hij zegt dat je je niet langer moet laten oordelen — zaken als eten en drinken, een feestdag, nieuwe maan of sabbatten — al die rituelen, feesttijden, koosjer of niet-koosjer, al die religieuze bepalingen en riten zijn niet aan de orde. Waarom? Omdat ze een schaduw zijn. Een schaduw waarvan? Wel, van het komende.⟨/p>
⟨p>Dat kun je op twee manieren opvatten. Het betekent gewoon "van dat wat komt". Men heeft het vaak opgevat als "hetgeen komen moest" in de verleden tijd, maar strikt genomen komt dat niet overeen met de wijze waarop het wordt geformuleerd. Eigenlijk is het zo: het is een schaduw van wat nog steeds komende is, van toekomstige dingen. Je kunt dat opvatten als: toen was het toekomstig. Maar in wezen is het nog steeds voor een deel toekomstig.⟨/p>
⟨p>Ik hoef maar op één ding te wijzen: wat we de laatste keer hebben gezien over de sabbat. De sabbat is een type van het Messiaanse Rijk. Na zes millennia, zes goddelijke dagen van menselijke arbeid, volgt de Dag des Heren; de dag van Hem waarin alle arbeid gestaakt wordt en er rust is voor Hem: het zevende millennium. Dat is een uitbeelding van iets wat komen gaat. We hadden het over festivals, feestdagen en hoogtijden. Wat mij nog het meest vers in het geheugen ligt, en dat van een Jood ook, is het Loofhuttenfeest. Ik heb er onlangs een paar keer studie over gegeven, maar het Loofhuttenfeest is een type van het Messiaanse Rijk. Het is het zevende feest in de zevende maand, zeven dagen lang. Het is een beeld van het zevende millennium, waarin de rust en het feestmaal zal worden aangericht voor alle volken. Ik ga dat nu niet helemaal uitleggen, ik stel het min of meer vast.⟨/p>
⟨p>Wat daarmee gezegd is: al die rituelen zijn een schaduw van het komende. En dan staat erbij: "terwijl de werkelijkheid van Christus is." Hier staan twee dingen tegenover elkaar: de schaduwen — dat wat een schaduw is, zoals nieuwe maan, sabbat, eten en drinken en al die bepalingen — en de werkelijkheid. Maar ik moet mezelf meteen even corrigeren. In de NBG staat dit, maar als u een Statenvertaling of een Telos-vertaling hebt — en heel wat andere vertalingen geven het wel correct weer — dan staat hier niet het woord "werkelijkheid", maar "het lichaam". Ik begrijp wel hoe men tot die gedachte komt, want je hebt aan de ene kant natuurlijk een schaduw, en een schaduw suggereert dat daar een werkelijkheid is. Je kunt de schaduw van iets zien, maar ook de werkelijkheid ervan. De schaduw, dat zijn die bepalingen; dat is niet waar het in zichzelf om gaat.⟨/p>
⟨p>Het woord "schaduw" is trouwens een begrip in dit verband waar je eens heel goed over na zou moeten denken. Paulus gebruikt het ook op andere plaatsen. In de Hebreeënbrief — ik ga er tenminste vanuit dat hij die brief ook heeft geschreven — lees je ook over de offerdienst die een schaduw is van het komende. Een soortgelijke uitdrukking. Schaduw wil eigenlijk zeggen: het is donker. Want dat is wat schaduw toch is; het is duister. De hele bediening van de wet is duister. Mensen zeggen dat vaak — we hadden vandaag nog een gesprek over het oude verbond en allerlei bepalingen waar zoveel dood en veroordeling uit spreekt. Dat is zo, maar dat was ook precies waar het voor ontworpen was: het was een schaduw. In zichzelf was het donker en duister. Dat is precies het gevoel dat je bekruipt wanneer je de boeken van Mozes leest. Als je die bepalingen leest en je hebt er geen licht op, je weet niet waar het over gaat, dan is het in zichzelf duister.⟨/p>
⟨p>En toch getuigt het van licht. Daar moet u ook eens over nadenken: een schaduw getuigt van licht. Een schaduw is in zichzelf donker, maar hij bestaat slechts bij de gratie van licht. De contouren worden immers juist zichtbaar door het licht. Zonder licht is er geen schaduw. En dat geldt voor al die bepalingen die Paulus hier opzomde over nieuwe maan, sabbat, eten en drinken en de feestdagen. Die dingen zijn duister in zichzelf; ze hebben geen intrinsieke betekenis of waarde in zichzelf. Dat geldt voor de offerdienst al helemaal. Dat is zo'n bloederig gebeuren: er wordt een onschuldig dier geslacht, op een verhoging (een altaar) gebracht en het gaat in rook op. Waar gaat dit om? Dat is toch duister? Het is inderdaad een schaduw.⟨/p>
⟨p>Maar als je eenmaal weet waar het betrekking op heeft, dan is het geweldig. Want dan zie je dat het vooruitwijst naar Hem die stierf, die geslacht werd en vervolgens verhoogd werd en opsteeg tot God als een lieflijke reuk. Dan blijkt zo'n bloederig doodgebeuren, hoe macaber ook, juist te verwijzen naar nieuw leven. Dus in zichzelf is het een schaduw, maar het getuigt van de contouren van het licht. Het is dood, maar het getuigt van leven. Daarbij is schaduw uiteraard synoniem met dood — de schaduwen des doods — en licht met leven: het licht des levens. Dat klopt precies. Maar dat even wat betreft dat woord "schaduw".⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1557" title="Speel af vanaf 25:57">▶ 25:57⟨/button> ⟨span>De Werkelijkheid Is het Lichaam van Christus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>In Kolosse 2:17 staat: "het lichaam is van de Christus". Je kunt verdedigen dat het gaat over de werkelijkheid van Christus, maar dat staat er letterlijk niet. Daarom moet je dat eigenlijk gewoon vergeten. Ook al denk je in die richting, er staat: "het lichaam is van Christus". Waar denkt u nu aan bij het lichaam van Christus? Waar denkt Paulus aan als hij het heeft over het lichaam van Christus? Daarvoor hoef je niet eens naar andere brieven te bladeren; in deze brief spreekt hij dikwijls over het lichaam van Christus. In hoofdstuk 1 vers 18 zegt hij het al: de gemeente, de Ecclesia, dat is het lichaam van Christus.⟨/p>
⟨p>Laat dit eens heel goed op u inwerken. Die schaduwen die God ooit gaf, de hele bediening van de wet van de stenen tafelen — ik noem het graag de bediening van het stenen tijdperk om uit te drukken dat het verouderd is en niet meer van deze tijd. Dat is waar, maar het heeft absoluut zijn waarde. Die bepalingen uit het stenen tijdperk verwijzen inderdaad als een schaduw ergens naar. Waarnaar? Wij zeggen dan vaak dat het verwijst naar hetgeen komen gaat of naar Christus. Dat is allemaal prima, maar Paulus zegt het hier anders. Hij zegt niet: "de werkelijkheid", hij zegt: "het lichaam is van Christus". De schaduw staat dus tegenover het lichaam van Christus. Met andere woorden, die schaduwen spreken van Christus en Zijn lichaam.⟨/p>
⟨p>Daarom hecht ik eraan om het woord 'werkelijkheid' door te kruisen en daar 'het lichaam' te laten staan, zoals de Statenvertaling en meerdere andere vertalingen dat ook hebben. Dat is volkomen correct. Dat is wat er staat: "het lichaam is van de Christus". Wat Paulus in vers 16 en 17 naar voren brengt, is dat de Ecclesia — wij als gelovigen van het lichaam — niet onderworpen zijn aan die bepalingen. Het is precies andersom: wij zijn het onderwerp van die bepalingen. Al die schaduwen spreken immers van de Christus en Zijn lichaam.⟨/p>
⟨p>Misschien zegt u: "Ja, maar het lichaam was toch verborgen in vroeger tijden? Dat is toch pas geopenbaard door Paulus?" Dat is precies wat ik zeg. Waarin was het dan verborgen? Bijvoorbeeld in die schaduwen. De contouren ervan zijn daar wel degelijk te vinden. Je kunt zelfs nog veel verder terugbladeren in de Bijbel en dan kom je in het tweede hoofdstuk van Genesis uit. Daar lees je over Adam die in een diepe slaap wordt gebracht, een soort doodsslaap, en uit hem wordt Eva gebouwd, uit zijn lichaam. Paulus zegt daarover: "Dit geheimenis, deze verborgenheid is groot, maar ik zeg dit met het oog op Christus en de Ecclesia." Wanneer Adam zegt: "Dit is vlees van mijn vlees en gebeente van mijn gebeente, het is mijn lichaam", dan spreekt dat profetisch al van Christus en de Ecclesia. Het wordt daar niet openlijk geprofeteerd, maar in de verborgenheid, onder de oppervlakte, wordt erover gesproken.⟨/p>
⟨p>Dat geldt ook — maar dat zou een onderwerp apart zijn om nog eens over na te denken — voor de spijzen, de dranken, de feestdagen en de sabbatten. Alles wat God gegeven heeft in de bediening van het Oude Testament, van het stenen tijdperk, spreekt als schaduw van het lichaam van Christus. Het idee dat wij, het lichaam van Christus, onderworpen zouden zijn aan zulke bepalingen over wat wel en niet mag, is dus absurd. Dat is wat Paulus hier zegt. Al die bepalingen hadden hun waarde, maar het was schaduw. Wij zijn daar niet aan onderworpen. Sterker nog, al die bepalingen spreken juist van Christus en ons, want wij zijn één met Hem. Als het spreekt van Christus, spreekt het dus ook van ons, want wij zijn Zijn lichaam. Dat kun je niet missen. Wij zijn de werkelijkheid. Op het moment dat je deze dingen zou gaan onderhouden omdat je denkt dat het moet, ben je weer helemaal terug in de schaduw en ben je het lichaam, de werkelijkheid, kwijt. Het zijn heel krachtige statements die Paulus hier maakt: "Het lichaam is van Christus."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1920" title="Speel af vanaf 32:00">▶ 32:00⟨/button> ⟨span>Laat Niemand U de Prijs Doen Missen Door Nederigheid⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Goed, vers 18: "Laat niemand u de prijs doen missen." Dat vond ik wel mooi toen ik daar wat dieper naar keek. Daar staat dus eigenlijk letterlijk: laat niemand als scheidsrechter negatief oordelen. Eerst hadden we al gezien: "laat niemand u oordelen", maar hier staat: laat niemand als scheidsrechter negatief oordelen, oftewel tegen u een oordeel uitvaardigen. Vandaar dat de afgeleide gedachte is: laat niemand u de prijs doen missen. Want op het moment dat je een gele kaart krijgt – en zeker als je die voor de tweede keer krijgt – dan kun je naar het kampioenschap en naar de prijs wel fluiten. Om nog even een woordspelletje over de scheidsrechter te maken: daar kun je dan naar fluiten, die prijs ben je kwijt.⟨/p>
⟨p>Maar Paulus zegt: laat nu niemand jou beoordelen, zodat je de prijs zou missen. Want er valt inderdaad een prijs te behalen. Niet door te werken, maar juist door Christus Zijn werk in jou te laten doen. Maar op het moment dat jij je weer laat dirigeren, laat leiden en laat beoordelen door de wet – het principe wet – gewoon doordat mensen over jouw gedrag zouden oordelen, dan ben je een mooie prijs aan het kwijtraken. De prijs is juist dat Christus Zijn werk in ons doet.⟨/p>
⟨p>Enfin, "door gewilde nederigheid" staat er dan. Het lijkt namelijk heel nederig om je te onderwerpen aan de wet. Dat is ongetwijfeld ook het idee dat daar in Kolosse binnengebracht werd, en dat overal gebracht wordt waar religie gepredikt wordt. Je moet je onderwerpen. Er is zelfs een religie, ik moet er ineens aan denken, die zo heet en haar naam daaraan ontleend heeft: aan onderwerping. Het woord islam betekent onderwerping.⟨/p>
⟨p>Nu zou het nog enige eeuwen duren nadat Paulus deze woorden optekende voordat de islam in die contreien zijn opgang deed, maar het neemt niet weg dat het opmerkelijk is. Het is eigenlijk karakteristiek voor religie: men wil je onderwerpen en onder een juk leggen. Dat mag nederig lijken, maar het is gewilde nederigheid. Later zegt Paulus dat het een eigendunkelijke godsdienst is. Het gaat hier dus om gewilde nederigheid en engelenverering.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2091" title="Speel af vanaf 34:51">▶ 34:51⟨/button> ⟨span>De Cultus van de Engelen en het Mozaïsche Tijdperk⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Daar moet ik toch eventjes wat dieper op ingaan, want wat er letterlijk staat is 'het ritueel van de engelen' of 'de cultus van de engelen'. Kijk, wat hier natuurlijk gesuggereerd wordt, is dat ze engelen zouden moeten vereren, maar dat is niet wat er staat. Er wordt hier gesproken over een cultus van de engelen. Waar heeft Paulus het dan over? Degenen die vertrouwd zijn met de Tenach en ook met de Joodse gedachten daarover, zal het niet verbazen als ik zeg: het gaat hier gewoon over de wet.⟨/p>
⟨p>Ik zal daar een paar bewijzen voor geven. In Handelingen 7:53 lees je dat Stefanus aan het woord is en dan zegt hij tegen de Israëlieten: "Gij, die de wet ontvangen hebt op beschikking van engelen." Jawel, God verscheen op de berg Sinaï, maar Hij verscheen niet rechtstreeks. Dat kan sowieso niet. Hij verscheen door bemiddeling van engelen, van boodschappers. Wat gezien werd, was niet God zelf, maar een engel of engelen. Dit gedachtegoed wat Stefanus hier verwoordt, was heel bekend; elke Jood weet dat. De HEERE zelf, Yahweh, werd niet gezien, maar het was door bemiddeling van engelen dat de wet aan het volk werd gegeven.⟨/p>
⟨p>Nog een voorbeeld is Galaten 3:19. Daar is Paulus aan het woord en heeft hij het over de wet die op last van God door engelen in de hand van een middelaar — Mozes — is gegeven. Mozes heeft dat niet rechtstreeks van God ontvangen, maar door bemiddeling van engelen. In Hebreeën 2:2 wordt gesproken over "het woord door bemiddeling van engelen gesproken", en ook hier gaat het over de wet als u dat in het verband bekijkt.⟨/p>
⟨p>Dus als Paulus hier in Kolosse 2:18 spreekt over gewilde nederigheid en de cultus van de engelen, dan heeft hij het gewoon over de wet, over de Mozaïsche wet die gegeven was door bemiddeling van engelen. Dáár verwijst hij naar. En dan vervolgt hij: "als ingewijde in wat hij heeft aanschouwd." Het idee is dat Paulus zegt: laat je nu niet inpakken door allerlei aanspraken en door gewilde nederigheid van mensen die vertellen dat je je zou moeten onderwerpen. Hij zegt: wij zijn verbonden met Hém die getriumfeerd heeft en die gezeten is boven alle overheid en macht. Hoezo onderwerping daaraan? Het zijn slechts schaduwen; het is gewilde nederigheid.⟨/p>
⟨p>Hij zegt: laat je niet imponeren door mensen die zeggen dat zij insiders zijn. "Wij zijn ingewijd, wij hebben dingen aanschouwd waar jij helemaal niets van weet, maar daar heb jij je maar aan te onderschikken." Waar heb ik dat vaker gehoord? Je kunt dan natuurlijk denken aan mensen die visioenen hebben gezien en die dan ingewijd zijn. Dat noemen ze esoterisch: mensen die ingewijd zijn in zaken waar anderen niets van weten. Maar ik denk dat de theologiebeoefening in de praktijk ook vaak heel esoterisch is. Dat wil zeggen: je hebt ingewijden, mensen die de opleiding hebben doorgemaakt en die weten hoe het zit. Zij zullen wel even vertellen wat jij moet denken en wat jij moet doen. En als je dan naar de bonnetjes vraagt, krijg je te horen: "Ja, maar daar heb jij geen verstand van."⟨/p>
⟨p>Ik moet haast denken aan wat de schriftgeleerden zeiden in Johannes 7. Dan hebben ze het heel minachtend over "de scharen die de wet niet kennen". Zo van: wij weten het en wij zullen wel eens even vertellen hoe het zit. De mensen dom houden als "ingewijde in wat hij heeft aanschouwd", maar ondertussen zonder reden opgeblazen door zijn vleselijk denken. Ja, het is opgeblazen, en daar zit natuurlijk het idee in dat het heel groot lijkt, maar het is gewoon lucht. Het stelt niets voor, het is verbeelding. En het is ook vleselijk denken; letterlijk staat er trouwens "het denken van het vlees".⟨/p>
⟨p>Dat is eigenlijk ook wel een beetje ironisch, want juist deze mensen dachten door dat wettische denken en door al die wettische bepalingen het vlees eronder te houden. Dat is altijd weer de gedachte, ook van godsdienstige opvoeding en van godsdienstige gemeenschappen waarbij het vlees vooral onderdrukt moet worden. En hoe strenger de bepalingen... ja, wat zal ik ervan zeggen? Ook hoe hypocrieter, want het lukt namelijk niet. Het heeft zelfs een tegengesteld effect. Men dénkt daarmee het vlees te onderdrukken, maar Paulus zegt gewoon: het is vleselijk denken. Het is niet de onderdrukking van het vlees, het komt voort uit het vlees. De mens komt alleen maar op een voetstuk te staan.⟨/p>
⟨p>Nou, ik stel voor dat we nu naar vers 19 gaan, maar dat we eerst even een kopje koffie drinken. Daarna gaan we straks verder met het vervolg.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2468" title="Speel af vanaf 41:08">▶ 41:08⟨/button> ⟨span>Vasthouden aan het Hoofd en de Functie van de Leden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Goed vrienden, wij gaan weer verder op onze speurtocht. We waren gebleven bij vers 18, dat we hadden afgerond, en we gaan meteen verder met het negentiende vers. Paulus had geschreven: "Laat niemand u de prijs doen missen door gewilde nederigheid en engelenverering, als ingewijde in wat hij heeft aanschouwd, zonder reden opgeblazen door zijn vleselijk denken."⟨/p>
⟨p>Nu komen we aan in vers 19, en daar staat: "terwijl hij zich niet houdt" – of letterlijk staat er: "terwijl hij zich niet vasthoudt aan het Hoofd". De tegenstelling is dus: of je onderwerpt je aan rituelen, aan de wet en aan wat mensen godsdienstig zeggen, óf je houdt je aan het Hoofd. Het is één van beiden. Of je wordt gedirigeerd door wat mensen zeggen en door de wet, of je wordt gedirigeerd door de verbinding met Hem, met de Levende, met de Vorst des levens, met Christus Jezus met wie we verbonden zijn. Hij is het Hoofd. Je leeft met Hem of je leeft met de wet; het is het een of het ander.⟨/p>
⟨p>Paulus zegt hier dus: "terwijl hij zich niet houdt aan het Hoofd, waaruit het gehele lichaam door pezen en banden ondersteund..." Ik wil graag even ingaan op die woorden 'pezen' en 'banden', en ook op het woord 'ondersteund'. We hebben vandaag misschien weer behoorlijk wezen pezen, maar ik bedoel hier pezen in de medische zin van het woord. Dit is een heel interessant begrip, want het is afgeleid van het Griekse woord ⟨em>haptomai⟨/em>. Dat kennen wij bijvoorbeeld van het begrip haptonomie. ⟨em>Haptomai⟨/em> betekent aanraking of contact.⟨/p>
⟨p>Ook het woord 'banden' is een medische term. Dat betekent letterlijk 'samenbindingen'. Dat kan op van alles slaan. In de Petrusbrief wordt over een 'warnet' gesproken en daar wordt hetzelfde woord gebruikt, want het idee is een samenbinding, een netwerk. Je lichaam is eigenlijk één groot netwerk of een verzameling netwerken. Of je nu het zenuwstelsel hebt of de bloedbanen – er zitten medici onder ons, dus ik moet me niet verspreken – maar in elk geval bestaat het lichaam uit allemaal netwerken.⟨/p>
⟨p>Dan nog dat andere woord: 'ondersteund'. Ik geef deze woorden zo weer, niet om kritiek op de vertaling te geven, maar om u te laten zien wat er in het Grieks heel precies staat. Dat werpt net even een ander licht op het verhaal en maakt het wat mij betreft veel begrijpelijker. Het woord 'ondersteund' betekent letterlijk 'wordt voorzien' of, zoals de Concordant Version zegt: ⟨em>being supplied⟨/em>. Voorzien worden, verschaft worden of eigenlijk ook bevoorraad worden.⟨/p>
⟨p>Als je dat in zijn geheel neemt, krijg je dus: "door aanraking en netwerken wordt voorzien". Dat wil zeggen dat het gehele lichaam door contact – door het contact van de een met de ander – en door netwerken wordt voorzien. Van wat? Van voedsel natuurlijk. Dat idee raak je een beetje kwijt als je het op de gebruikelijke wijze weergeeft. Dat is dan toch een beetje kritiek onder de oppervlakte, maar we doen hier immers een studie naar. Het wordt niet slechts door pezen en banden ondersteund, maar door het contact dat wij onderling hebben als leden van het lichaam.⟨/p>
⟨p>Op welk niveau je dat ziet, maakt even niet uit. Je kunt het zien als de ledematen en organen van het lichaam, of op een nog kleiner niveau als alle lichaamscellen. Ze staan allemaal met elkaar in contact; het is één groot netwerk dat geleid wordt door één Hoofd. Alles wordt geredigeerd vanuit het Hoofd. Vanuit het Hoofd vindt ook de voedselopname plaats, maar hier is het idee dat het lichaam voorziet van alles wat nodig is. Hoe doet het dat? Wel, doordat wij met elkaar in contact staan.⟨/p>
⟨p>We horen bij elkaar en dat heeft een hele belangrijke reden, namelijk dat we elkaar voorzien van voedsel. En wat is dat voedsel? Zijn Woord natuurlijk, wat anders? Dat vindt plaats door contact en door netwerken, en dan kom je eigenlijk op een heel modern begrip: een netwerk van mensen. Dat heeft alles te maken met contact, wat nog niet eens fysiek hoeft te zijn. Je kunt ook virtueel een netwerk vormen. Ik praat nu anno 2012, zo heeft Paulus dat natuurlijk niet beschreven, maar het gaat om het contact dat wij als gelovigen samen hebben. De waarde daarvan is dat we elkaar voorzien en elkaar aanmoedigen. Hoe vaak lees je niet in de brieven dat Paulus zegt dat we elkaar moeten bemoedigen of aanmoedigen? In de vertaling staat vaak 'vermanen', maar er staat gewoon 'daarnaast roepen', in elk geval het idee van bemoedigen. Je hebt elkaar gewoon nodig: de een de ander en de ander de een. Dat is een wisselwerking waardoor er een heel netwerk ontstaat. Je moet dat heel concreet zien: het Hoofd is weliswaar onttrokken aan het oog, Hij is daarboven.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2926" title="Speel af vanaf 48:46">▶ 48:46⟨/button> ⟨span>Het Lichaam Is een Levend Organisme, Geen Organisatie⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Christus heeft een lichaam en wij zijn leden van dat lichaam. Samen vormen we een eenheid, maar dat wordt niet gezien; het is geen organisatie die besluiten neemt of die zegt wat jij moet doen. Dan praat je over genootschappen en over organisaties waar je ook lid van bent, waar je ingeschreven wordt en waar je ook weer uitgeschreven kunt worden als je je niet houdt aan de regels of als je je contributie niet betaalt. Dat is een menselijke organisatie, maar het lichaam is geen organisatie; het is een organisme waartoe je behoort door geloof. Je bent één met Hem, je zegt 'amen' op Zijn Woord en op dat moment ben je door één Geest tot in één lichaam gedoopt, zoals Paulus dat zegt in 1 Korinthe 12 vers 13. Zo vormen we als gelovigen een eenheid.⟨/p>
⟨p>Hoe regelen we dat leven dan? Dat hoeven wij helemaal niet te regelen; dat hoeft ook helemaal niet door ons geregeld te worden. Zo werkt een lichaam ook niet. Het lichaam wordt geleid door het Hoofd. Het Hoofd ondersteunt alles in het lichaam en daarom is het van belang dat die leden in contact staan met elkaar en elkaar voorzien. We worden voorzien van voedsel door het Hoofd, juist middels het contact met elkaar. In de praktijk werkt het zo: je kunt rechtstreeks met het Woord leven en rechtstreeks met het Woord bezig zijn, puur persoonlijk. Om zo dingen te ontdekken en te vinden is geweldig, maar de waarde daarvan is juist gelegen in het doorgeven. Je houdt het niet voor jezelf; de bedoeling is dat je die rijkdom vervolgens ook weer deelt.⟨/p>
⟨p>Het gaat hier dus over het gehele lichaam, een organisme dat geleid wordt door het Hoofd. Dat is zo belangrijk, want men probeert je van alle kanten wijs te maken dat het een organisatie is en dat je tot een organisatie zou moeten behoren die geleid wordt door een instantie die besluiten uitvaardigt. Op het moment dat je dat volgt, ben je niet meer verbonden met het Hoofd, want dan laat je je weer leiden door een organisatie en door besluiten van mensen, ongeacht wat voor groep of genootschap dat dan ook is. Dan word je geleid door iets anders dan het Hoofd, terwijl we maar één Hoofd hebben. Dat lijkt me vrij normaal; anders zouden we over een meerhoofdige draak spreken. Soms zegt men: "Ja, Christus is het Hoofd, maar we hebben ook nog...", maar dan heb je dus meerdere hoofden. Nee, er is één Hoofd en één lichaam. We vormen een eenheid, niet doordat we ergens ingeschreven staan, maar omdat we door één Geest samengesmeed zijn. Hij is het die ons voorziet en Hij geeft ons ook aan elkaar.⟨/p>
⟨p>Zo worden we ook samengehouden en ontvangen we, zoals de vertaling zegt, "zijn goddelijke wasdom". Dat is een hele vrije weergave, want letterlijk staat er: "groeiende in de groei van God". Het is een typische manier waarop Paulus dat dan formuleert. De groei van God betekent uiteraard niet dat God groeit, maar het geeft antwoord op de vraag: van wie is die groei? De groei is van God; die komt van God en niet van mensen die jou onderwerpen. Het is een organisch, levend verhaal. Het is Zijn Woord dat levend is en zo groeien we ook geestelijk. Ik houd niet zo van dat woord "spiritueel" in dit verband omdat het zo zwaar misbruikt is, maar in de letterlijke zin van het woord is het wel zo: geestelijk. Zo groei je en kom je tot inzicht, tot werkelijk verstaan en besef – ⟨em>epigenosis⟨/em>, waar we het al bij een andere gelegenheid over gehad hebben. Je komt tot werkelijk besef van wat wij hebben in Christus, in wie al de schatten van wijsheid en kennis verborgen zijn. Hij is ons Hoofd.⟨/p>
⟨p>Ik wil u meenemen naar een tekst die daar sterk op lijkt. De Efezebrief en de Kolossersbrief zijn sowieso gelijktijdig geschreven en wellicht ook gelijktijdig verstuurd; ze lopen in menig opzicht parallel. Kolossers 2 vers 19 lijkt heel sterk op wat we lezen in Efeze 4 vers 16. Daar staat: "En aan Hem ontleent het gehele lichaam als een welsluitend geheel en bijeengehouden door de dienst van al zijn geledingen...". Dat ontgaat ons helemaal in de vertaling, maar Paulus gebruikt hier een paar woorden die hij ook gebruikt in Kolossers 2, alleen worden de woorden die hij daar gebruikt hier anders vertaald. Dan kom je er als Bijbellezer natuurlijk niet meer achter; dan moet je naar een Bijbelstudie gaan om daarop gewezen te worden of je pakt een goede interlineair. Maar goed, we voorzien elkaar zo ook gewoon in zulke dingen.⟨/p>
⟨p>Er staat letterlijk: "door elke aanraking". Hier heb je weer dat woordje ⟨em>haptomai⟨/em>, of in ieder geval wat daarvan afgeleid is. Door de aanraking van zijn geledingen – maar kijk, elders in Kolossers 2 werd het vertaald met "ondersteuning" en hier wordt het vertaald met "geledingen". U zegt: "Dat lijkt er toch niet op?" Dan zeg ik: "Nee, dat bedoel ik, het lijkt er ook niet op." Er staat: "voor zijn voorziening". Je wordt voorzien. Het idee dat Paulus hier ook geeft in Efeze 4, is dat er een Hoofd is en een lichaam. Het is een welsluitend geheel en Hij houdt het bijeen. Hoe doet Hij dat? Wel, doordat wij in aanraking met elkaar komen, in contact met elkaar komen. En zo worden we voorzien naar de kracht, of letterlijk naar de maat, die elk lid op zijn wijze oefent. Deze groei van het lichaam is bedoeld om zichzelf op te bouwen. Alles in deze economie, in deze huishouding van God van de afgelopen tweeduizend jaar, is gericht op de opbouw van dat lichaam. Hij verzamelt zich een ⟨em>ecclesia⟨/em>, een "uitroepsel", en dat uitroepsel is een lichaam waarvan Hij het Hoofd is en dat Hij ook leidt.⟨/p>
⟨p>Dat onttrekt zich volstrekt aan menselijke waarneming, maar het is Hem volledig toevertrouwd. Van belang voor ons is dat wij vasthouden aan het Hoofd. Dat is eigenlijk ook het onderwijs van de Kolossersbrief: vasthouden aan Hem, daarop blijven staan, op Zijn Woord en op Hem alleen. Laat je ook niet onderwerpen door religie, door menselijke godsdienst en al dat soort bepalingen. Want het is het een of het ander. Hij is het Hoofd en Hij zorgt ook voor een organische groei. Niet een organisatorische groei, nee, een organische groei: werkelijk groeien, tot inzicht komen, tot verstaan en tot besef. Het is werkelijk leven van binnenuit met kracht, met vrede, met vreugde en met hoop. Dat zijn de dingen waar het echt om gaat en waar organisaties zich niet druk over maken, maar het Hoofd wel. Het gaat erom dat we tot besef zouden komen van Hem en dat zo het lichaam inderdaad groeit. Dat is Hem volledig toevertrouwd. Daarom: zie op dat Hoofd en houd daaraan vast.⟨/p>
⟨p>Er staat nog bij: "in de liefde". Vandaag zag ik een berichtje van iemand op Facebook en dat vond ik wel leuk, dat geef ik bij dezen even door. Dat ging over het Hebreeuwse woord ⟨em>Ahava⟨/em>. Er zijn er niet zoveel hier die het Hebreeuws machtig zijn, maar ik zie daar in ieder geval de bronnen die dat wel weten. ⟨em>Ahava⟨/em> is het Hebreeuwse woord voor liefde, maar in het midden zitten de letters 'Hav', wat 'geven' betekent. Wat dacht u daarvan?⟨/p>
⟨p>De essentie, de binnenkant, het geheim van Ahawa is geven. Ik zeg het nu ook omdat we het er juist over hebben dat dat lichaam groeit, maar dat gebeurt in liefde. Hoe? Gewoon in de praktijk, doordat we elkaar geven van onze rijkdom. En daar wordt het alleen maar meer van.⟨/p>
⟨p>Het is niet zo dat als je deze rijkdom weggeeft, jij het kwijt bent. Dat is mooi, hè? Je geeft het weg en het wordt alleen maar meer; het vermenigvuldigt zich. Je vermenigvuldigt het door het te delen. Dat is een hogere wiskunde, maar het is wel zo: door het te geven. Dat is liefde. Zo wordt dat lichaam opgebouwd en groeit het.⟨/p>
⟨p>Goed, indien gij... En dan ga ik verder met vers 20.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3586" title="Speel af vanaf 59:46">▶ 59:46⟨/button> ⟨span>Met Christus Afgestorven aan de Elementen van de Wereld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Want anders komen we echt niet bij vers 23. "Indien gij met Christus afgestorven zijt..." Nou, laat ik eerst even deze waarheid vaststellen, deze waarheid dat wij met Christus, samen met Hem, gestorven zijn. Dat is een waarheid die op vele plaatsen in de brieven naar voren gebracht wordt.⟨/p>
⟨p>Ik geef u even een paar voorbeelden. Galaten 2, want ik ben — let op het verband — door de wet voor de wet gestorven om voor God te leven. Dat is een hele mooie. De wet veroordeelde mij, en daardoor inderdaad ben ik door de wet gestorven, maar daardoor ook voor de wet. Want als ik veroordeeld ben, dan heeft de wet vervolgens geen heerschappij meer over mij. De wet heeft alleen maar iets te zeggen over levenden. Op het moment dat je dood bent, dan heeft de wet geen heerschappij meer over je. Dus daarmee heft de werking van de wet zichzelf op. Door de wet word je veroordeeld en daardoor ben je ook voor de wet gestorven. En dan pas begint het leven. Er staat hier ook: "Met Christus ben ik gekruisigd." Dat wil zeggen: Hij werd gekruisigd en ik met Hem. Zo rekent God ons: volledig eengemaakt met Hem. Wat met Hem gebeurde, is met ons gebeurd. Zo ziet God ons. Met Christus ben ik gekruisigd, toch leef ik; dat is, niet meer mijn ik, maar Christus leeft in mij.⟨/p>
⟨p>Nog een voorbeeld, Galaten 6 vers 14: "Maar ik moge ervoor bewaard blijven te roemen anders dan in het kruis van onze Here Jezus Christus." Let trouwens op het verband; dat is nu lastig te zeggen want ik laat het verband niet zien, maar het gaat hier over mensen die ook de anderen tot onderwerping aan de wet willen brengen. De besnijdenis. Paulus zegt: ik ben besneden, maar dat telt voor mij niet. Ik moge ervoor bewaard blijven anders te roemen dan in het kruis van onze Here Jezus Christus, door wie de wereld mij gekruisigd is en ik der wereld. En het gaat hier vooral over de godsdienstige wereld. Wij leven aan de andere kant van het graf.⟨/p>
⟨p>Romeinen 6 vers 6: "Dit weten wij immers, dat onze oude mens medegekruisigd is." Dat wil zeggen: samen met Hem gekruisigd. U ziet het, daarom laat ik deze verzen ook zien. Deze waarheid die Paulus in Kolossense 2 vers 20 noemt, die zet hij in al zijn brieven uiteen: namelijk dat wij eengemaakt zijn met Hem. Hij stierf, wij stierven met Hem. Hij werd begraven, wij zijn met Hem begraven. Dat is onze doop. Het is geen ritueel, maar dat is onze eenmaking met Hem. Hij stond op en wij zijn met Hem opgewekt.⟨/p>
⟨p>2 Korinthe 5 vers 15: "Daar wij tot het inzicht gekomen zijn dat één voor allen gestorven is, dus zijn zij allen gestorven." Eén stierf voor allen en daarmee zijn wij met Hem gerekend. Hij stierf voor ons, dat wil zeggen: wij ook met Hem. Er zit heel wat aan vast, maar het moet genoeg zijn even in dit verband dat wij met Hem verbonden zijn en dus ook afgestorven.⟨/p>
⟨p>En waarom afgestorven? Nou, er staat: "afgestorven aan de wereldgeesten." Dat is de tweede keer dat we die uitdrukking tegenkomen. Maar bij een eerdere gelegenheid heb ik al eens laten zien dat hier letterlijk staat: de elementen van de wereld. En als u een Statenvertaling hebt, dan staat het daar correct weergegeven: de eerste beginselen van de wereld. Hoe men aan wereldgeesten komt, dat weet ik niet. Het heeft niets met geesten te maken. Het zijn de elementen. Het ABC. De principes. Het ABC waardoor deze wereld — ook de godsdienstige wereld of de intellectuele, gewoon de wereld in het algemeen — geleid wordt. Wij zijn verbonden met Christus. Christus is gestorven en daarmee wij ook. Dat telt voor ons totaal niet meer. Het gaat dus heel sterk om wat Paulus hier naar voren brengt. Want ik ga nu even verder.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3871" title="Speel af vanaf 01:04:31">▶ 01:04:31⟨/button> ⟨span>Waarom Laat U Zich Nog Godsdienstige Dogma's Opleggen?⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Waartoe laat u zich, alsof u in de wereld leeft, geboden opleggen? Daar moet je toch even bij stilstaan. Paulus gaat hier heel ver in de manier waarop hij onze positie beschrijft. We zijn met Christus gestorven. Hij stierf en wij zijn met Hem gestorven. En dat betekent dat wij in deze wereld ⟨em>de jure⟨/em>, rechtmatig — zo rekent God ons — niet eens meer leven. Ik weet niet hoe u het leest, maar dat is toch echt wat er staat: "Waartoe laat gij u, alsof gij in de wereld leefde, als levenden in de wereld?" Zo schrijft hij dat.⟨/p>
⟨p>Het idee daarachter is dat wij niet in de wereld leven. Uit het voorgaande had u dat eigenlijk ook al ruimschoots moeten afleiden, maar in het vervolg gaat Paulus het nog veel duidelijker zeggen in Kolossenzen 3 (daar komen we nu niet meer aan toe): dat wij met Christus... hoe staat het er? "Zoek de dingen die boven zijn waar Christus is, die ons leven is!" Want ons leven is met Christus verborgen bij God. Wij zijn niet hier, wij zijn dáár. Dat is de waarheid. Zo ziet God ons, zo hoog.⟨/p>
⟨p>Sta je dan niet meer met beide benen op de grond? Nou, nauwelijks eigenlijk. Laat ik het zo zeggen: met de benen op de grond, maar met het hoofd in de wolken. Hoe vindt u die? En dat bedoel ik inderdaad dubbelzinnig. Met het hoofd, maar ik bedoel eigenlijk met Hét Hoofd, Christus, in de wolken of daar nog boven natuurlijk. Ziet u? Daar zijn wij! Zo ziet God ons! En wij denken maar dat deze wereld zo belangrijk is, maar God ziet ons met Hem verbonden.⟨/p>
⟨p>Waartoe laat u zich, alsof u in de wereld leefde, geboden opleggen? Ook hier weer vooral godsdienstige geboden. En ook hier moet je weer even de loep op leggen. Want wat staat er? Waarom worden jullie gedogmatiseerd? ⟨em>Dogma⟨/em> is een Grieks woord dat we tijdens deze studies nu al een paar keer hebben bezien, maar dat is wat Paulus hier zegt: waarom worden jullie gedogmatiseerd? ⟨em>Dogma⟨/em> is het Griekse woord voor besluit. Paulus refereert hier in deze brief iedere keer aan godsdienstige besluiten.⟨/p>
⟨p>Tijdens deze studie heb ik het ook al een paar keer aangegeven: als je je onderwerpt aan een godsdienst, aan een religie — dat kon het judaïsme zijn, maar dat kan ook de christelijke religie zijn — dan onderwerp je je aan besluiten. Om even dicht bij huis te blijven: aan een concilie of aan de besluiten van een eerbiedwaardig gezelschap dat dit heeft bepaald: zo moeten jullie denken, zo moeten jullie doen. Dat zijn dogma's. Letterlijk betekent het woord dogma dus 'besluit'. Je leest over keizer Augustus in Lucas 2 dat hij een besluit uitvaardigde; daar staat ook het woordje ⟨em>dogma⟨/em>. Een dogma.⟨/p>
⟨p>Dat is wat godsdienst in het algemeen ook doet. Er is een instantie die besluiten uitvaardigt en mensen worden geacht zich daaraan te onderwerpen. Dat is dan feitelijk je organisatorische hoofd. Zij bepalen en leiden jouw leven, jouw denken en jouw hele manier van doen. Maar Paulus zegt: waartoe? Als jullie nou inderdaad met Hem verbonden zijn — Hij is gestorven en is dus niet meer in deze wereld — dan jullie dus ook niet. Waarom laten jullie je dan dogmatiseren en onderwerpen aan al die besluiten? Wat voor besluiten?⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4143" title="Speel af vanaf 01:09:03">▶ 01:09:03⟨/button> ⟨span>Raak Niet, Smaak Niet: Voorschriften van Mensen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Nou, "raak niet". Vers 21: "Raak niet, smaak niet, roer niet aan." Dat is net weer even wat anders. Je zou je kunnen afvragen wat precies het verschil is tussen "raak niet" en "roer niet aan". Eigenlijk staat er: "kom niet in contact met". Dat ziet u hier ook. Het ene is echt iets fysiek aanraken, het andere — dat "roer niet aan" — betekent dat je ergens niet mee in contact mag komen. Dat hoeft niet eens door een fysieke aanraking te zijn.⟨/p>
⟨p>Je mag iets niet aanraken, want dan is het niet koosjer. Of je mag het niet tot je nemen in je mond: "smaken". Denk weer aan dat eten en drinken. Of je mag ergens niet mee in contact komen. Dat is een heel algemeen religieus verschijnsel; dat er dogma's worden uitgevaardigd en besluiten worden genomen waarbij bepaald wordt wat je niet mag zien of waar je niet mee in contact mag komen. U mag dat nu zelf even invullen. Ik kan zo een hele verzameling varianten geven waarbij dat inderdaad zo bepaald wordt en als dogma wordt uitgevaardigd: "Je mag niet in contact komen met, roer niet aan."⟨/p>
⟨p>Maar het zijn besluiten van mensen. Het zijn besluiten van concilies die misschien eeuwen geleden zijn genomen en algemeen worden aanvaard. Ja, en? Het zijn besluiten van mensen en het is van nul en generlei betekenis. Bovendien miskennen ze de waarheid dat we maar één Hoofd hebben. Wij leven in vrijheid. "Dat alles zijn dingen," schrijft Paulus dan in vers 22, "die door het gebruik teloorgaan." Letterlijk staat er trouwens iets wat nog sterker is: het is zelfs de bedoeling dat ze teloorgaan; tot teloorgaan. De NBG-vertaling is hier vrij zwak. Maar dat alles zijn dus dingen — zulke bepalingen van "raakt niet, smaakt niet, roer niet aan" — die door het gebruik teloorgaan, zoals dat gaat met voorschriften en leringen van mensen.⟨/p>
⟨p>Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat Paulus hier ook nog een parallel meeneemt naar waar hij het net over had: over die geboden van mensen over wat je wel en niet tot je mag nemen. Dat is net als met voedsel: je neemt het tot je en vervolgens verlaat het het lichaam, om het maar eens netjes te zeggen. Zo gaat dat; dat is allemaal tijdelijk. Paulus trekt hier de parallel met dat teloorgaan van die voorschriften en leringen van mensen. Want zo wordt dat bepaald en na verloop van tijd gaat het toch weer teloor.⟨/p>
⟨p>Dat is ook iets waar ik nog niet zo lang geleden een gesprekje over had tijdens een cursus die ik gaf. Ik geef les aan Polen en, zoals u weet, is Polen voor een groot gedeelte Rooms-Katholiek. Toen ging het over de biecht. Degenen die een Rooms-Katholieke achtergrond hebben, weten ongetwijfeld waar ik het nu over heb. Vroeger moest je biechten; dat was zo’n besluit. Hoe dat precies geregeld was, weet ik niet — of het nu pauselijk was of niet — maar het waren in elk geval besluiten van concilies, van de paus of wie dan ook. In de protestantse wereld spreken ze dan over synodes, maar het gaat om besluiten: het moest zo. Met een zekere regelmaat moest er gebiecht worden.⟨/p>
⟨p>Nu is dat in veel gevallen helemaal voorbij. Dat zijn van die geboden en leringen van mensen. Op een bepaald moment is het absoluut bindend; een besluit waaraan je onderworpen bent, maar het gaat dan ook weer voorbij. Dat geldt trouwens niet alleen voor de biecht of voor Rooms-Katholieke gebruiken. Je ziet dat in de protestantse wereld net zo goed. Ook in de evangelische wereld zijn er bepaalde gebruiken waarvan men zegt: "Zo hoort dat." Eigenlijk weet niemand waarom, en na verloop van tijd is het weer voorbij. Een hype is van nog kortere duur, maar voor zulke besluiten — een bepaald frame of een bepaalde mindset van "zo moet dat, zo denken wij" — geldt: als het niet gebaseerd is op het Woord, dan gaat het gewoon weer voorbij. Zo gaat het met leringen en voorschriften van mensen, schrijft Paulus.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4455" title="Speel af vanaf 01:14:15">▶ 01:14:15⟨/button> ⟨span>De Bedrieglijkheid van een Eigendunkelijke Godsdienst⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Dit alles heeft inderdaad een naam van wijsheid. Die reputatie heeft het, maar het gaat gepaard met een eigendunkelijke godsdienst. Hier komen we het woord 'ritueel' weer tegen waar we het eerder over hadden: de cultus van de engelen. Het is een eigenwillige cultus; men heeft zelf iets bedacht. Van de wet van Mozes kun je tenminste nog zeggen dat God die ooit aan het volk Israël heeft gegeven, maar dat was aan één volk – niet aan de volkeren of de natiën. De natiën waren sowieso nooit onder de wet. Bovendien was die wet slechts tot een bepaalde tijd: tot op de Christus. Daarmee was het 'stenen tijdperk', om even bij die term te blijven, voorbij.⟨/p>
⟨p>Maar waar men zich in Kolosse warm voor maakte – wat daar gepredikt werd en waar men voor dreigde te gaan vallen – dat waren leringen die een eigendunkelijke godsdienst vormden. Men had van alles bij elkaar verzameld uit de filosofie van de Grieken, uit godsdienstige stromingen van het judaïsme en wellicht nog andere 'ismen'. Men had een eclectische verzameling aangelegd: iets van hier en iets van daar. Maar het geheel is simpelweg 'man-made', puur menselijk bedacht. Hoe knap het ook mag lijken, het is een eigendunkelijke godsdienst of, zoals er letterlijk staat, een eigenwillige cultus. Zelf bedacht en zelf gewild.⟨/p>
⟨p>Dan is er die 'nederigheid'. Daar hadden we het al even over, want dat is wat men predikt: onderwerping aan dergelijke zaken. Dat lijkt nederig, maar het is dat allerminst. En dan de 'kastijding van het lichaam'. Dat is eigenlijk heel treffend, want er staat dus eigenlijk het 'niet sparen' van het lichaam. Ook dat is een typisch kenmerk van religie. Iedereen die niet religieus is, herkent dat onmiddellijk aan godsdienst. Het is vaak ook tegennatuurlijk. We hadden het over eten en drinken, maar wat dacht u over seksualiteit? De wijze waarop godsdienst daarmee omgaat, is vaak zo spastisch als wat. De wereld heeft er geen probleem mee, maar de godsdienst altijd. Men spaart het lichaam niet.⟨/p>
⟨p>Die kasteiding lijkt godsdienstig en het lijkt alsof men daarmee het vlees onderdrukt. In werkelijkheid, zegt Paulus, is het zonder enige waarde. Dat is één ding, maar het dient slechts tot bevrediging van het vlees. Ziet u de tegenstelling? Men spaart het lichaam niet, maar in werkelijkheid bevredigt men slechts het vlees, het ego. Je kunt het ook van de andere kant benaderen, zoals Paulus doet in Romeinen 7 en 1 Korinthe 15, waar hij zegt dat de wet de prikkel is van de zonde, van het vlees. De wet zegt dat je iets niet mag doen, en wat wordt er dan juist geactiveerd? Het accent wordt juist op het vlees gelegd doordat het onderdrukt wordt. Het is eigenlijk heel ironisch als Paulus dat zegt: men spaart het lichaam niet, men spaart het vlees niet, maar in werkelijkheid dient het slechts tot bevrediging van het vlees. Dat is wat het is.⟨/p>
⟨p>Met deze scherpe bewoordingen stelt Paulus de godsdienstige wereld en dat wat daar in Kolosse gepredikt werd aan de kaak. In deze laatste verzen schildert Paulus een vrij negatief beeld van wat menselijke, eigenwillige godsdienstverering en cultus allemaal inhoudt. Maar vervolgens gaat hij in hoofdstuk 3 spreken. Dat wil ik bewaren tot de volgende avond, maar dan wordt het natuurlijk echt mooi. Met name die eerste vier verzen zijn zo verheven, omdat ze leiden naar het doel waar Paulus naartoe heeft geschreven: "Indien gij dan met Christus opgewekt zijt, zoekt de dingen die boven zijn, waar Christus is gezeten aan de rechterhand Gods."⟨/p>
⟨p>Dat lijkt mij een prachtig vers om zonder al te veel toelichting mee af te sluiten. Waar het om gaat is dit: wij zijn met Hem verbonden, met Christus. We zijn niet onderworpen aan godsdienstige organisaties, besluiten, instanties of bepalingen. Wij zijn volstrekt vrije mensen en we leven met het Hoofd, en Hij is daarboven. Wij zijn met Hem verbonden. En inderdaad, je moet dat 'zoeken'. Het idee daarachter gaf ik eerder op de avond al even aan: Hij is verborgen. Omdat het verborgen is, moet je het zoeken. Het ligt niet voor het oprapen en het is niet te zien, maar dat Hoofd is daar. Waar is Hij dan? Wel, gezeten aan de rechterhand Gods. En daar is ook ons leven. Wat dat zoeken precies inhoudt, daar gaan we de volgende keer eens wat dieper op in, want daarmee betreden we een prachtig onderwerp over het zoeken van de dingen die boven zijn, waartoe we inderdaad geroepen zijn. Voor vanavond laten we het hierbij.⟨/p>