⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Inleiding: 1 Korinthe 15 Is het Majestueuze Hoogtepunt van de Brief⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het is wat later dan gebruikelijk, maar eindelijk kunnen we dan beginnen. Ik ben ook blij dat ik hier weer mag zijn en hartelijk dank ook voor het welkom, Arie. De datum van vandaag mag dan wel erg in het teken van de dood staan, 11 september, maar het treft zo dat het onderwerp waar we het vanavond over gaan hebben juist heel sterk in het teken van het LEVEN staat. En dat echt met allemaal hoofdletters, vetgedrukt: namelijk leven dat de dood overwint en overwonnen heeft, eigenlijk moet ik zeggen.⟨/p> ⟨p>Want we zijn inmiddels aangekomen bij 1 Korinthe 15. U ziet hier op deze eerste dia dat het inmiddels al de dertigste avond is over de eerste Korinthebrief. Ik vind niet dat we het ons kunnen permitteren om daar al te snel doorheen te gaan, want 1 Korinthe 15 is onmiskenbaar een hoogtepunt in deze brief. Het is zo’n beetje het eindpunt, maar ook echt het hoogtepunt waar Paulus is aanbeland en hij meldt daar zulke geweldige waarheden.⟨/p> ⟨p>Het is een lang hoofdstuk en ik veronderstel dat we daar nog wel enige avonden aan zullen wijden. Wellicht is het nuttig – het is sowieso mijn gebruik om dat altijd te doen, maar zeker in dit verband omdat het het begin van een nieuw seizoen is en er bovendien een aantal nieuwe gezichten zijn – om nog even terug te blikken op wat we de laatste keer hebben gezien.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="108" title="Speel af vanaf 01:48">▶ 01:48⟨/button> ⟨span>Terugblik op Verzen 12-19: de Fatale Consequenties als Er Geen Opstanding Is⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Inmiddels is het al de derde of vierde avond over 1 Korinthe 15. De vorige keer hebben we het gehad over het gedeelte dat begint bij vers 12, in mijn Bijbeltje een nieuwe pericoop. De NBG-vertaling zet erboven: 'De betekenis van Christus' opstanding'. We hebben deze acht of negen verzen besproken en ik zal u ook laten zien hoe die structuur in elkaar zit; die is erg simpel. Paulus zegt in vers 13: "Indien er geen opstanding der doden is..." Als dat inderdaad zo is, wat sommigen onder jullie Korinthiërs beweren. Wat de achtergrond van die opvatting is, geen idee; dat wordt hier verder niet aangegeven. Maar het is voor Paulus in ieder geval de aanleiding om een magistraal hoofdstuk te schrijven over het feit dat Christus is opgestaan, maar vooral ook over wat de geweldige betekenis daarvan is.⟨/p> ⟨p>In de eerste elf verzen, het eerste pericoop van hoofdstuk 15, laat Paulus echt het feit van de opstanding zien als een historisch gegeven, historisch gedocumenteerd. Het graf was leeg, Hij is door velen waargenomen, gezien en zelfs getast. Zelfs bij één gelegenheid door meer dan vijfhonderd broeders tegelijk. In het laatste gedeelte van die pericoop lees je dat Hij zelfs ook nog verschenen is aan de minste, de geringste der apostelen, en dat is Paulus zelf. Juist aan hem heeft Hij zich overvloedig bewezen in Zijn genade. Hij zegt in vers 10: "Maar Zijn genade aan mij is niet vergeefs geweest; want ik heb meer gearbeid dan zij allen, maar niet ik, maar de genade Gods, die met mij is."⟨/p> ⟨p>De opstanding van Christus is het grote fundament van het evangelie, het goede bericht. Wat is het goede bericht? Dat Christus is opgewekt! Daarin kun je ook wel zien hoe enorm ver deze lieden in Korinthe van de waarheid waren afgedwaald door te suggereren dat er geen opstanding der doden zou zijn. Als dat namelijk zo zou zijn, dan is Christus ook niet opgewekt en dan laat Paulus in de verzen 14 en 15 de consequenties zien. Hij zegt: "Dan is onze prediking leeg", zonder inhoud. Dat wil zeggen dat we helemaal niets te vertellen hebben. Zonder dat feit is alle zogenaamd christendom volstrekt leeg, ijdel en volstrekt zonder betekenis. Dat is wat Paulus zegt: onze prediking is ijdel of leeg. Jullie geloof is leeg en bovendien zijn wij, de apostelen, dan valse getuigen, want wij zeggen Hem gezien te hebben. Wij getuigen van dat waar we zelf ooggetuigen van geweest zijn en dat zou dan met recht meineed zijn. Het zijn niet alleen valse getuigen; het is meineed wat ze plegen, want zij getuigen van God, namelijk dat God Hem uit de doden heeft opgewekt. Door God erbij te betrekken, wordt je getuigenis des te sterker. Als dat niet waar zou zijn, is dat dus ook nog eens meineed. Valse getuigen, pseudogetuigen; als het waar zou zijn wat zij beweren, dan zijn dit de consequenties.⟨/p> ⟨p>In vers 16 krijg je een herhaling van die stelling, namelijk: als het waar is dat er geen opstanding is, dan is Christus ook niet opgewekt. In de verzen 17, 18 en 19 laat hij opnieuw zien wat de consequenties daarvan zijn. Voor een deel valt dat samen, maar dan zegt hij: "Jullie geloof is dan zinloos", of 'zonder vrucht' zoals er in de NBG-vertaling staat. Letterlijk staat er 'zinloos'. Jullie zijn dan ook nog in jullie zonden. Ik herinner me dat we het de vorige keer er nog over hebben gehad dat dit feitelijk twee parallelle zinnen zijn. Zonde betekent 'doel missen'. Wel, als Christus niet is opgewekt, dan is jullie geloof zinloos. Dan is sowieso alles zinloos. Maar dat betekent dus dat jullie ook nog in jullie zonden zijn; dat wil zeggen dat jullie ook je doel missen. Dan is er geen doel en dus mis je dat dan ook.⟨/p> ⟨p>Dan zegt hij dat de ontslapenen in Christus dus ook verloren zijn. Daar is helemaal niets van te verwachten als we er, even veronderstellend, vanuit gaan dat er geen opstanding zou zijn. Dan is de consequentie dat zij die in de dagen van Paulus inmiddels in Christus ontslapen waren, verloren zijn en dat er geen hoop is. Misschien is het goed om er in dit verband nog even op te wijzen dat Paulus niet zoiets kent als een onsterfelijke ziel die na het overlijden verder leeft. Nee, alle hoop is per definitie verankerd in de opstanding. Buiten de opstanding is er geen hoop en verwachting. Vandaar ook dat hij zegt: "Als er geen opstanding is, dan zijn de ontslapenen in Christus verloren." Dus niets van: "Nou ja, dan zijn ze toch voortbestaande als onsterfelijke ziel in de gelukzaligheid." Nee, ze zijn dan verloren.⟨/p> ⟨p>En, zegt hij er nog bij: "Dan zijn wij bovendien beklagenswaardiger dan alle mensen." Ik heb er trouwens toen ook op gewezen – misschien dat ik dat nog een keer mag doen – dat het heel boeiend is om goed rekening te houden met de persoonlijke voornaamwoorden die hij in dit verband gebruikt. Hij spreekt over 'jullie' (tweede persoon meervoud), maar ook over de eerste persoon meervoud: jullie en wij. Hij zegt: "Dan is onze prediking leeg en jullie geloof is leeg en wij zijn valse getuigen. Jullie geloof is zinloos, jullie zijn nog in jullie zonden en wij – dat zijn dan de apostelen – zijn beklagenswaardiger dan alle mensen." Dat heeft betekenis, want daarmee is aangegeven dat Paulus en zijn collega-apostelen een leven leidden dat naar aardse maatstaven zeer beklagenswaardig was.⟨/p> ⟨p>Ik heb toen ook nog gewezen op hoofdstuk 4 van deze brief, waar Paulus zegt dat we een voetveeg zijn in deze wereld en worden gemishandeld. Ik zou het even moeten aanhalen en opslaan om het enigszins correct weer te geven. In vers 9 van 1 Korinthe 4 staat: "Want het schijnt mij toe, dat God ons, apostelen, de laatste plaats heeft aangewezen als ten dode gedoemden, want wij zijn een schouwspel geworden voor de wereld, voor engelen en mensen." En dan zegt hij in vers 11: "Tot op dit ogenblik verduren wij honger, dorst, naaktheid, vuistslagen en een zwervend leven. We verrichten zware handenarbeid; worden we uitgescholden, wij zegenen; worden we vervolgd, wij verdragen; worden we gelasterd, wij blijven vriendelijk; als het uitvaagsel van de wereld, als aller voetveeg, tot op dit ogenblik aan toe." Dat was het lot dat zij als apostelen ondergingen. Paulus incluis heeft, misschien wel in de hoogste mate zelfs, zo'n leven geleefd, allemaal voor dat goede bericht dat Christus is opgewekt met alle geweldige betekenissen van dien.⟨/p> ⟨p>Als dat waar zou zijn wat zij beweren, dan zegt hij: "Nou, dan zijn wij echt beklagenswaardiger dan alle mensen." Ons aardse bestaan heeft naar gewone menselijke maatstaven totaal geen enkele betekenis. Wij hebben al onze kaarten gezet op de opstanding. Dat is de waarheid, daar zijn we ooggetuigen van. Wel, als dat allemaal niet waar is, dan zijn we niet alleen valse getuigen en is onze prediking niet alleen ijdel, maar we zijn bovendien ook beklagenswaardiger. En trouwens, als ik er nog iets aan mag toevoegen: je bent dan ook nog eens een keer dwazer. Want waarom in hemelsnaam zou je dat allemaal op je hals halen voor een leugen, terwijl het je naar menselijke aardse maatstaven geen enkel voordeel oplevert? Het loutere feit dat zij zo leefden is een bewijs van het feit dat ze juist ware getuigen waren. Als er iets is wat hun getuigenis ook werkelijk waarde en soliditeit geeft, en aantoont dat het betrouwbaar is, dan is het wel de wijze waarop zij bejegend zijn en dat het hen naar aardse maatstaven geen enkel voordeel heeft opgeleverd.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="674" title="Speel af vanaf 11:14">▶ 11:14⟨/button> ⟨span>Vers 20: maar Nu, Christus Is Opgewekt Vanuit de Doden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan komen we nu bij vers 20. Ik geloof dat ik dit de vorige keer al als laatste heb aangehaald, maar het lijkt mij een mooie springplank om vanaf hier de bespreking te beginnen. Ik heb trouwens nu — dat kan ik ook nog even melden, want dat was aan het eind van het vorig seizoen nog niet het geval — een andere interlineair. Dat wil zeggen dat u in de tweede regel nu ook een Nederlandse regel ziet. Dat is nog betrekkelijk nieuw. Heel het Nieuwe Testament is inmiddels voorzien van zo'n complete Nederlandse concordante interlineaire regel. Over niet al te lange tijd komt dat ook op internet beschikbaar, maar ik zit erg dicht bij het vuur, zodat ik er nu al van kan profiteren en het zo kan presenteren.⟨/p> ⟨p>Het idee is dus, voor degenen die dat niet weten: de bovenste is de Griekse regel. Dit is de tekst die Paulus heeft genoteerd, zelfs in het lettertype dat in die dagen gangbaar was. Op de tweede regel moet u vooral letten, omdat dit de meest letterlijke, woord-voor-woord zogenaamde concordante weergave is. Daaronder ziet u in het lichtgrijs de NBG-weergave. Dat is de tekst zoals de NBG die heeft weergegeven. Is dat bewust in lichtgrijs? Ja, daar heb ik over nagedacht. Ik heb dat juist gedaan om daarmee aan te geven dat ik dit wel wil laten zien — dit is de vertaling — maar in dit geval zie je dat het nauwelijks verschil maakt. De NBG-vertaling is hier gewoon correct: "Nu echter, Christus is opgewekt vanuit doden." Het enige waar je kritiek op zou kunnen leveren, is het feit dat hier 'de' doden staat, maar soms vereist het Nederlands idioom ook gewoon dat je zo'n woord invoegt. Er is dus helemaal geen kritiek; ik wil het laten zien om juist aan te geven hoe het er precies staat.⟨/p> ⟨p>U als luisteraar of als kijker kunt dat op deze manier gewoon meelezen en beoordelen. Ik zal heel vaak wijzen op hoe het er precies staat, want je wilt zo dicht mogelijk bij de Schrift komen. Ik vind het een groot voorrecht om dat op deze manier te kunnen doen. De techniek geeft ons zoveel hulpmiddelen in handen waardoor we het op deze wijze kunnen presenteren, zodat je zelfs als niet-kenner van het Grieks of Hebreeuws toch heel dicht bij de bron kunt komen.⟨/p> ⟨p>Is er een verschil tussen 'wekken' en 'opwekken'? Nee, dat is hetzelfde Griekse woord. In het Nederlands maken wij dat verschil wel. Ik weet bijvoorbeeld dat Paulus in Efeze 5 zegt: "ontwaakt, gij die slaapt en sta op uit de doden." Dat woordje 'ontwaken' is ook weer het woordje 'wekken' dat hier gebruikt wordt. Het komt heel dicht bij elkaar: wekken, opwekken. Het is in ieder geval wel verschillend van 'opstaan'. Je wordt eerst gewekt en daarna sta je op. Als ik iemand wakker maak, dan wek ik hem.⟨/p> ⟨p>In het Nederlands hebben we natuurlijk te maken met dubbelzinnige betekenissen. Als je zegt: "Ik ben opgewekt", dan is dat een hele leuke dubbelzinnigheid. Wij zijn met Christus opgewekt; dat is zo dubbelzinnig als het maar kan, maar ik vind het prachtig. Wij zijn met Hem opgewekt, zoek dan de dingen die boven zijn. Opgewekt: het hoofd omhoog, het hoofd in de wolken. Maar goed, het Grieks kent bij mijn weten dat verschil tussen opwekken en wekken niet.⟨/p> ⟨p>"Maar nu" — en dat is dus de tegenstelling — "maar nu, Christus is opgewekt vanuit de doden." Het idee is dat er doden in het graf liggen, in de graven, en Hij is van tussen die doden uit opgewekt, of gewekt. Dat "maar nu" is uiteraard de tegenstelling met wat Paulus tot dusver naar voren heeft gebracht, namelijk wat sommigen daar in Korinthe beweerden: dat er geen opstanding van de doden zou zijn en dus dat Christus niet zou zijn opgewekt. Paulus stelt daar tegenover: "Maar nu, Christus is opgewekt."⟨/p> ⟨p>Nu borduurt hij daarop voort, of laat ik het anders zeggen: hij grijpt nu weer terug naar de eerste elf verzen van 1 Korinthe 15. Daarin had hij het feit al gesteld; het is gewoon een historisch gegeven. Hij is opgestaan uit de doden. Het graf was leeg, het is door vele ooggetuigen waargenomen en het is geboekstaafd. Kortom, het feit ligt er. Het is een bewezen feit: de opwekking van Christus is historie. Dat is het feit. Inmiddels had hij de misvatting al aan de kaak gesteld en de consequenties van die misvatting onder de Korinthiërs in het daglicht gesteld om te laten zien hoe fataal die is. En dan volgt er heel triomfantelijk: "Maar nu, Christus is opgewekt uit de doden!"⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1053" title="Speel af vanaf 17:33">▶ 17:33⟨/button> ⟨span>Christus als Eersteling en de Perfecte Goddelijke Kalender⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En bovendien voegt hij eraan toe: als eersteling van hen die ontslapen zijn. Het is trouwens de eerste keer dat hij dit woord nu in dit verband gebruikt: de eersteling. We zullen het straks over een paar verzen, in vers 22 of 23, weer tegenkomen, maar het is inderdaad de eerste vrucht van de oogst. En dacht je wat? Het kon eigenlijk ook niet missen als je de Bijbelse kalender ernaast legt. Als je Leviticus 23 leest, vind je daar alle hoogtijden – of hoogtijden moet ik zeggen, want sommige hoogtijden duurden zelfs een week. Maar in elk geval vind je de zeven hoogtijden van Yahweh op een rijtje gedurende het Hebreeuwse jaar. In de eerste maand was daar het Pesachfeest, en in die maand en op de dag na de Sabbat zou de eerstelingsschoof worden aangeboden.⟨/p> ⟨p>Ik ga het nu niet helemaal uit de doeken doen wat er allemaal plaatsvond, maar in ieder geval zou daags na de Sabbat de eerstelingsschoof van de gerstenoogst aangeboden worden aan Yahweh. En dit is de dag dat Christus letterlijk opstond uit de doden. Hij stierf op de dag van het Pascha; Hij stierf op de dag dat het lam geslacht werd. Het Pascha – daarom zegt Paulus trouwens ook in de Korinthebrief, in 1 Korinthe 5 is dat: "Ons Pascha is geslacht, Christus." En wat dacht je wat? Het is nogal logisch als je het bekijkt; het is gewoon goddelijk ontwerp op de dag die God al eeuwen, wat zeg ik, anderhalfduizend jaar tevoren al had gefixeerd. Dat is de dag, de veertiende Nisan of de veertiende Aviv. En dan, gedurende die tijd op de dag na de Sabbat, zal de eerstelingsschoof van de gerst worden bewogen door de priester en aangeboden worden aan God. Dat is de dag dat Christus opstond uit de doden, op de dag dus van de eersteling. Ja, dat kan niet mooier; over goddelijke bewijzen gesproken!⟨/p> ⟨p>Die datum had God dus al zo ver van tevoren vastgelegd. Hij is de eersteling van de oogst en op die dag moest Hij opstaan. Als u in onze Bijbels – want het geldt voor de NBG, maar ook de Statenvertaling – de uitdrukking tegenkomt "de eerste dag der week", dan heb ik daar persoonlijk toch geen enkele moeite mee, want het was inderdaad een eerste dag van de week. Maar dat staat er niet in het Grieks; daar staat letterlijk "op één dag van de Sabbaten". Het was namelijk – nu wordt het misschien wel erg technisch, maar in ieder geval – het was nummer één van een periode dat men Sabbaten moest gaan tellen. Want vanaf – laat ik het dan toch maar even zeggen, want anders doe ik half werk – die dag van de eerstelingsschoof waar ik het nu over heb, dat was dus die dag dat die schoof werd bewogen door de priester. Op die dag begon er een periode van 49 dagen. Dat kennen we allemaal nog; via-via in de christelijke kalender is dat ook zo overgenomen – verminkt overigens, maar goed.⟨/p> ⟨p>Dus op die, zo u wilt, eerste paasdag... het doet me pijn als ik het zo moet noemen, want dat klopt niet helemaal... maar goed, op de dag dat Christus opstond uit de doden, de dag van de eerstelingsschoof, begon er een periode van 49 dagen waarin men zeven Sabbaten moest gaan tellen. Na die 49 dagen kreeg je dus de vijftigste dag, oftewel het Wekenfeest. Een week van weken, 7 x 7 dagen, oftewel de vijftigste dag, oftewel Pinksteren. Die periode tussen Pasen en Pinksteren, om het zo te zeggen, dat is de periode van de Sabbatentelling. En Christus, Jezus Christus, stond op op de dag van de eerstelingsschoof, maar dat was de eerste dag van de Sabbatentelling. Nummer één van de Sabbatentelling.⟨/p> ⟨p>Dat is waar de uitdrukking op doelt. Het is dus een hele geladen uitdrukking die we in het Nieuwe Testament keer op keer in de evangeliën aantreffen. Dan staat er: "op de eerste dag van de week gingen de dames naar het graf toe." Ja hallo, dat was maar niet zomaar een eerste dag van de week; het was de eerste dag van die Sabbatentelling! Het is de dag van de eerstelingsschoof, de dag dat de eersteling ook daadwerkelijk verrees uit het graf. De eersteling van hen die ontslapen zijn, zegt Paulus hier zo. Dus daar zit een hele veelheid van gedachten in opgesloten en het is natuurlijk geweldig zoals dat matcht met de kalender die God al zo ver van tevoren aan Israël had gegeven. Het zijn, en met recht ook, niet zomaar Israëls feestdagen – ja, dat werd er wel van gemaakt – nee, het zijn de hoogtijden van Hém. Het zijn Mijn dagen.⟨/p> ⟨p>Ja. Ja. Ja, klopt, ik zie dat net zo. Misschien voert het een beetje te ver om dat nu ook nog erbij te betrekken, maar goed, je noemt het zo. In de aanvang lees je dat Maria als eerste Hem ontmoet; ze denkt dan dat ze met de tuinman te maken heeft. En dan noemt Hij haar naam en dan wil ze Hem vastpakken, maar dan zegt de Heer Jezus: "Raak mij niet aan, want ik ben nog niet opgevaren naar mijn Vader." Later op de dag mogen die andere vrouwen Hem wel aanraken en vastpakken. De conclusie dringt zich aan je op dat Jezus inderdaad in die tussentijd Zich aangeboden heeft als eersteling aan Zijn hemelse Vader. Dat Hij inderdaad op die dag al ten hemel is gevaren. Ik weet dat als ik dit zeg, men zegt: "Hè, hemelvaart op de dag dat Hij opstond?"⟨/p> ⟨p>Ja, dat is... Kijk, wat er veertig dagen later plaatsvond, toen was dat Zijn definitieve hemelvaart. Want gedurende die dagen nadat Hij opgestaan was en totdat Hij definitief vanaf de Olijfberg ten hemel voer, was Hij ook niet continu op aarde; Hij verscheen iedere keer aan Zijn discipelen. Het was geen permanent verblijf. Hij verscheen vele malen aan hen, lees je dan in Handelingen 1. En ik geloof inderdaad, net als wat je zojuist aangaf, dat de Heer Jezus Zich inderdaad al op die dag als eersteling aan Zijn hemelse Vader heeft getoond en gepresenteerd. Het was een beweegoffer. Die eerstelingsschoof werd bewogen voor het aangezicht van Yahweh, lees je dan. Als embleem ook: bewegen is leven, nietwaar? Hij is de levende eersteling.⟨/p> ⟨p>Bewegen en leven is in de Bijbel heel vaak synoniem. Trouwens, bij ons ook. Ik denk vooral aan de uitdrukking die we ook in de Bijbel aantreffen: levend water. Wat is levend water? Dat is water dat stroomt of water dat beweegt. Nou, die bewegende eerstelingsschoof symboliseert leven. De eersteling van de oogst, dat wil zeggen: de oogst gaat nog komen. Hij is de eersteling en feitelijk ligt dat hier al in opgesloten. Het loutere feit dat hij de eersteling is, suggereert uiteraard dat er nog meer gaan volgen. En als ik zeg "nog meer", dan is dat een understatement. Want het is niet alleen maar: er volgt nog meer. Er blijft zelfs niemand over; er blijft niemand achter. Allen gaan komen. Allen zullen eraan moeten geloven, om het zo te zeggen. Maar nu praat ik een beetje voor mijn beurt, want dat staat hier nog niet. Het wordt hier nog vrij algemeen zo gezegd: Hij is de eersteling van hen die ontslapen zijn. Want, laten we verder gaan – het is niet moeilijk om aan de hand van elk vers weer hele grote uitstappen te gaan maken, maar ik wil me daarin een klein beetje beperken.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1625" title="Speel af vanaf 27:05">▶ 27:05⟨/button> ⟨span>Vers 21: de Dood Is Door Één Mens in de Wereld Gekomen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dan staat er in vers 21: "Want dewijl..." Nou, dat is een woord dat we natuurlijk niet meer gebruiken. Ja, wel 'dweil', maar niet 'dewijl'. Of 'dewijl', of zoals in de Interlineair: "daar immers". "Want daar immers de dood er is door een mens." Het gaat trouwens niet zozeer om 'één' mens, maar 'door' een mens. De dood is er door middel van een mens. Nou, dat is een gegeven waar in Paulus' brieven meer dan eens op gewezen wordt.⟨/p> ⟨p>Ik ga even met u naar Romeinen 5 vers 12. Dan lees je dit bekende woord: "Daarom, gelijk door één mens..." — hier wordt trouwens wel de nadruk op het telwoord gelegd — "...door één mens de zonde de wereld is binnengekomen." Het gaat hier over de mensenwereld. Dat lijkt mij vrij evident. Dus gelijk door één mens de zonde de wereld is binnengekomen. Het gaat over de mensenwereld. Waarom? Omdat je zou kunnen verdedigen dat daar toch eerst die slang was, die al de mens trachtte te verleiden, met succes overigens. Maar in de mensenwereld is het door één mens gekomen. De zonde is de wereld binnengekomen en, zo staat er vervolgens, "door de zonde de dood". De overtreding, ook in dit geval.⟨/p> ⟨p>Zo zie je dus: door één mens is de dood in de wereld gekomen. Waarbij ik moet zeggen dat door Adam de dood in de wereld is gekomen, maar Adam was al sterfelijk. Ook in de hof, toen hij nog niet gegeten had van de verboden vrucht. Dat wil zeggen: slechts door toegang tot de boom des levens bleef hij in leven. Hij was vergankelijk, maar doordat hij toegang had tot de boom des levens, kon hij in leven blijven. Vandaar ook dat toen het eerste mensenpaar in overtreding viel, zij de hof werden uitgestuurd en meer specifiek de boom des levens werd bewaakt, zodat ze daar geen toegang toe zouden hebben. En zo werden zij daadwerkelijk stervelingen. Zo is de dood de wereld binnengekomen en zo is ook de dood tot alle mensen doorgegaan op die wijze.⟨/p> ⟨p>Het was door toedoen van de boom des levens waardoor hij in leven bleef, maar niet in zichzelf. Ik bedoel, het opstandingslichaam is van een totaal andere orde. Dat is met recht onvergankelijk, dat kan niet vergaan. Anders was Adam de eerste geweest. Er is nog een aardige bevestiging daarvan en dat is dat er gezegd wordt: "Hij is uit de aarde." Dat is trouwens ook 1 Korinthe 15: "De eerste mens is uit de aarde, stoffelijk." En dat refereert dan weer aan Genesis 3, waar God ook zegt: "En je zult tot het stof wederkeren, aangezien je daaruit genomen bent." Waarom keerde Adam tot het stof weder? Ja, je kunt zeggen omdat hij had gegeten van de verboden vrucht. Dat is zo. Maar dat is niet wat daar dan gezegd wordt. "Je keert weer terug tot het stof." Waarom? "Omdat je daaruit genomen bent." Hij is genomen uit een vergankelijke wereld.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1887" title="Speel af vanaf 31:27">▶ 31:27⟨/button> ⟨span>Het Goddelijke Ontwerp: de Schepping Was van Aanvang Al Vergankelijk⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Die wereld was van aanvang en qua design al vergankelijk. Deze oude schepping heeft nooit – God heeft nooit de intentie gehad, om het zo te zeggen – dat déze schepping het zou zijn. Nee, dit was een voorlopige. Maar de algemene gedachte is toch meestal: als Adam en Eva het niet hadden gedaan, dan hadden we nu nog in het paradijs geleefd. Het enige wat je kunt zeggen is dat Adam heeft overtreden, dat is waar. Maar er is godzijdank destijds nooit iets misgegaan, zoals er bij God nooit iets misging.⟨/p> ⟨p>Je vindt in Romeinen 8 – misschien kunnen we het toch even opzoeken als we het er toch over hebben – in vers 20, dat de schepping aan de vruchteloosheid, letterlijk staat er de ijdelheid, onderworpen is. En daar staat bij: "niet vrijwillig, maar om Hem die haar daaraan onderworpen heeft." Dus de wereld is vergankelijk. Weet je, het motief daarvoor is wat men altijd zegt: "Ja, hoe komt het nou dat deze wereld aan de ijdelheid is onderworpen? Dat komt omdat de mens vrijwillig een keuze daarvoor heeft gemaakt." Maar Paulus zegt: de schepping is aan de ijdelheid onderworpen, niet vrijwillig. Dat is dus geen keus van het schepsel, maar om Hem die haar daaraan onderworpen heeft. Dat wil zeggen: het is het design, het is het ontwerp, het is de Schepper Zelf die dat zo ontworpen heeft. En daar staat ook bij: "maar om Hem die haar daaraan onderworpen heeft, in hoop echter." Dat wil zeggen: in verwachting. Omdat ook de schepping zelf van de dienstbaarheid van de vergankelijkheid zal bevrijd worden tot de vrijheid van de heerlijkheid der kinderen Gods.⟨/p> ⟨p>Dat is een hele mond vol, maar het geeft dus aan dat deze hele schepping de rol vervult van een moeder, van een zwangere vrouw die in verwachting is. En ze heeft de rol, de functie, om nieuw leven voort te brengen. Toen God Adam schiep, toen deed Hij dat; Adam werd geschapen naar het beeld van God. En dat beeld van God is Christus, de laatste Adam. Nu ben ik weer terug in 1 Korinthe 15, want dat is vers 45, als ik me niet vergis. Dus Adam werd geschapen naar het beeld van de laatste Adam. Nu kun je vervolgens de vraag stellen: wie was er dus eerder in Gods gedachte? In ieder geval de laatste Adam, want dat was het model, het beeld. Ja, precies, alleen dat al.⟨/p> ⟨p>In de klassieke theologie is het idee vaak dat God over moest schakelen, dat er iets mis is gegaan. God had het allemaal goed gemaakt, maar de mens gooide roet in het eten. Dat was niet de planning en nu ging er iets mis, dus nu moest God overschakelen op plan B. Nu moest er vervolgens een reddingsplan ontworpen worden, waardoor er nog gered moest worden wat er gered kon worden, of wat zich wil laten redden. Dat is eigenlijk een heel dramatisch verhaal.⟨/p> ⟨p>Ik vond het zo mooi dat er stond: "via de mens". Het Griekse woordje is ⟨em>dia⟨/em>, dat betekent "door middel van". Eigenlijk geeft het ook wel aan dat de mens ervoor wordt gebruikt, maar het is niet de origine; het komt niet uit de mens voort. Het is de Schepper die Zijn plan uitwerkt, maar Hij doet het door middel van een mens. "Gelijk door één mens de zonde de wereld is binnengekomen en door de zonde de dood, zo is ook de dood tot alle mensen doorgegaan." Dus wat erven mensen? Die sterfelijkheid. Men spreekt dan – sorry dat allerlei theologische termen niet alleen langskomen, maar bovendien ook nog eens een keer onaardig bejegend worden – altijd over erfzonde. Dat is niet wat de Schrift zegt. De Bijbel spreekt over erfdood, of voor zover je die term erfenis wilt gebruiken: de dood is doorgegaan tot alle mensen.⟨/p> ⟨p>Nou zou ik eigenlijk even door moeten lezen. Ik heb hier puntje, puntje, puntje gezet, want de zin loopt nog even door. Zullen we dat dan meteen ook maar daar even bij betrekken? Ik heb er geen moeite mee hoor. Romeinen 5 vers 12, daar staat dit. Ik kan het wel laten zien trouwens, ik dacht eventjes dat ik het niet kon aantonen, maar er staat in Romeinen 5 vers 12: "Gelijk door één mens de zonde de wereld is binnengekomen en door de zonde de dood, zo is ook de dood tot alle mensen doorgegaan..." En nu komt er een mooie term, een leuke beeldspraak in dit verband: een addertje onder het gras. Vandaan? Want dan staat er: "omdat allen gezondigd hebben." Dat staat er niet. Het is sowieso heel onlogisch, want waarom zijn wij nou stervelingen? In de vertaling wordt gesuggereerd: waarom zijn alle mensen nou stervelingen? Omdat allen gezondigd hebben. Dus een mens gaat dood omdat hij zondigt? Maar dat is toch niet zo? Een mens is gewoon al, voordat hij één zonde gedaan heeft, een sterveling. We hebben de dood in onze genen zitten; die sterfelijkheid zit in onze genen.⟨/p> ⟨p>Maar ik zal je dit vertellen: er staat ook helemaal niet "omdat". In de Statenvertaling staat trouwens "in welke allen gezondigd hebben". Maar als u hier ziet: de dood is doorgegaan, kwam er doorheen, en dan staat er – ik weet niet of u het helemaal kunt zien want dit is een wat kleiner plaatje – daar staat: "op welken allen zondigden". Dat wil zeggen: "waarop". Als je het iets vrijer weergeeft: "waarop allen zondigden". En waar slaat dat "waarop" op? Op de dood. De mens gaat niet dood omdat hij zondigt; hij zondigt omdat hij de dood in zich heeft. De dood is doorgegaan tot alle mensen, waarop allen zondigden.⟨/p> ⟨p>Dus wat is de reden van het feit dat wij zondaren zijn, dat wij doelmissers zijn? Dat is omdat wij de dood in ons hebben. Of anders gezegd: dat wij stervelingen zijn. Daardoor is het. Daarop is het feit gebaseerd dat allen zondigen. Je kunt het zelfs nog fundamenteler opvatten: aangezien wij allemaal stervelingen zijn, is dat juist precies de essentie van het feit dat wij zondigen, het doel missen. Het grote doel dat God heeft – en we zullen straks vanzelf zien dat Hij dat ook gaat realiseren – het grote doel van de mensheid is LEVEN, met allemaal hoofdletters. Wij zijn nu allemaal stervelingen en daarmee missen we nu gewoon in ons bestaan ons doel. Ik ga weer even terug naar 1 Korinthe 15 om niet te zeer af te blijven wijken.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2449" title="Speel af vanaf 40:49">▶ 40:49⟨/button> ⟨span>De Opstanding Der Doden Komt Ook Door een Mens⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We gaan terug naar vers 21 van dat hoofdstuk. Want zoals de dood er is door een mens — dat hebben we zojuist gezien: Adam — zo is ook de opstanding van de doden door een mens. U ziet het? Zowel de dood komt door een mens, maar dat geldt ook voor de overwinning op de dood; die komt net zo goed via een mens, door middel van een mens.⟨/p> ⟨p>Ik kan het niet nalaten om dan even te wijzen op die woorden in Johannes 11. Dat is trouwens die geschiedenis waarin de Heer Jezus dat ook demonstreert, nog voordat Hij zelf stierf en opstond. Hij spreekt daar de woorden uit: "Ik ben de opstanding en het leven." Dat wil zeggen: Ik ben het opstandingsleven, het leven van de opstanding. Uiteraard refereert dat aan dat wat binnen afzienbare tijd ook daadwerkelijk zou plaatsvinden. Hij zou opstaan en opstandingsleven, onvergankelijk leven, aan het licht brengen. Maar Hij is de belichaming daarvan. Door Hem, door die mens, wordt dat gerealiseerd.⟨/p> ⟨p>Je leest ook inderdaad dat Hij dat dan demonstreert bij Zijn vriend Lazarus. Die was gestorven. Dan komt Maria bij Hem — zij was helemaal bezorgd. Of was het Marta? Nou, dat weet ik even niet, dat moeten we maar even teruglezen in Johannes 11. En dan zegt Hij: "Ik ben de opstanding en het leven." Hij vraagt: "Geloof je dat?" Dan lees je dat Hij naar dat graf geleid wordt. Er wordt een steen weggewenteld en dan zegt Hij: "Lazarus, kom uit!" Waarom noemt Hij Lazarus specifiek bij zijn naam? Want als Hij die naam niet had genoemd, dan waren ze daar allemaal opgestaan! Maar dat was nog helemaal niet de bedoeling; dat zou prematuur zijn. Alleen Lazarus zou worden opgewekt. "Ik ben de opstanding en het leven", en Zijn woord had opstandingskracht.⟨/p> ⟨p>Zo is ook de opstanding der doden door een mens. Een schitterende demonstratie natuurlijk van wat de Heer daar liet zien. Want evenals in Adam allen sterven... Ik zei al: we zijn nu echt in een passage beland die voor mijzelf een enorme rol heeft gespeeld de laatste decennia. Ik vind het een van de allermooiste Bijbelgedeelten die er bestaan, omdat het zo majestueus laat zien hoe de levende God ook werkelijk de levende God is en dat Hij de dood tenietdoet.⟨/p> ⟨p>Ik heb er geen dia van, maar toen ik in de auto zat, dacht ik eraan dat ik daar eigenlijk een dia van had moeten maken. Ik wil u even meenemen naar 1 Timotius 6, nu ik dit zo zeg over die levende God. 1 Timotius 6 vers 13. Paulus had net gesproken over het afleggen van de goede belijdenis, en dan zegt hij in vers 13: "Ik beveel voor God, die alle leven wekt", zo staat het in onze vertaling. Maar hier staat exact dezelfde formulering die ook gebezigd wordt in 1 Korinthe 15, namelijk: "Ik beveel voor God, die allen levend maakt." De Concordante Versie geeft dat ook zo weer. Ik weet niet hoe de Statenvertaling dat weergeeft... "Alle dingen levend maakt"? Ja, dat is Jongbloed of een ander, maar hier wordt inderdaad datzelfde woord voor "allen" gebruikt.⟨/p> ⟨p>God? Wie is God? Hij is de levende God. Waarom is Hij een levende God? Ja, dan kun je zeggen: omdat Hij ten opzichte van alle andere goden leeft. Dat zijn stomme goden; daar kun je niet mee communiceren, die spreken niet. Hij is een God die leeft, Hij spreekt. Maar Hij is ook de levende God omdat Hij allen levend maakt. Oftewel: Hij doet de dood teniet. Dat is volstrekt identiek; we zullen dat straks ook echt nog heel duidelijk zien. De levende God.⟨/p> ⟨p>Als we dan hier aangekomen zijn... Wat dat betreft val je echt met de neus in de boter als je het seizoen hiermee mag beginnen. Dan kan het al niet meer misgaan natuurlijk, om zo'n gedeelte te bespreken. Want: "zoals in Adam allen sterven". U ziet, hier staat — interlineair wordt dat ook zo weergegeven — u ziet het misschien niet zo heel erg goed, maar er staat zo'n verticaal streepje voor. Dat is een grammaticale aanduiding om aan te geven dat het tegenwoordige tijd is. Als je het een beetje stijfjes weergeeft, dan krijg je de weergave: "zoals allen in Adam stervende zijn". Dus: bezig zijn dood te gaan, dat is het idee. Stervende zijn, tegenwoordige tijd.⟨/p> ⟨p>Dat is ook boeiend, want dat typeert ons bestaan hier. We hadden het er eigenlijk al even over naar aanleiding van Romeinen 5 vers 12, dat de dood is doorgegaan tot alle mensen. We lopen dus met recht met de dood in onze schoenen, of anders gezegd: de dood zit in onze genen. We zijn bezig dood te gaan. Dat is geen uitvinding van een doopformulier dat het zo weergeeft. Ik herinner me dat we jarenlang met grote regelmaat van de predikant hoorden, die dat dan voorlas uit het doopformulier — ik meen tenminste dat het dat formulier is — dat hij zei: "ons leven, dat toch niet anders is dan een gestadige dood." Ja, dat is ons leven. We zijn bezig dood te gaan. Wat wij "leven" noemen, dat is eigenlijk geen leven; dat is sterven. Vandaar ook dat we zeggen: we zijn stervelingen.⟨/p> ⟨p>En een sterveling, wat betekent dat? Dat wil niet zeggen dat we allemaal terminaal zijn, maar het wil wel zeggen dat we op weg zijn om dood te gaan. Dat kan enige decennia duren, maar elk mens weet: je hebt maar één zekerheid. Dat is toch wat er overal gezegd wordt? Maar één zekerheid. Niet over het belastingformulier dat in de brievenbus belandt, nee, het is dat je doodgaat. Dat weet iedereen te bevestigen. We zijn allen in Adam stervende. Dat is sinds hem het geval en er is ook geen ontkomen aan. We zijn dus inderdaad bezig dood te gaan. Nou, zoals dat waar is...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2932" title="Speel af vanaf 48:52">▶ 48:52⟨/button> ⟨span>Vers 22a: Zoals in Adam Allen Onontkoombaar Stervende Zijn⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Want u ziet hier 'evenals'; dat is het begin van een vergelijking. Nu, als er staat: "evenals in Adam allen sterven", is 'allen' hier dan ook werkelijk allen? Ik bedoel: zijn er adamieten die hieraan ontkomen? Is dat een kwestie van keuze? Nee, dat is een gegeven. Daar is helemaal geen keuzemogelijkheid; dat is een vaststelling. En zoals het een vaststelling is dat alle mensen stervelingen zijn, in en uit hoofde van en sinds Adam – onze voorvader die eigenlijk de naam kreeg van de gehele mensheid. Adam betekent immers gewoon 'mens'. Welnu, in hem zijn wij allen stervende.⟨/p> ⟨p>Romeinen 5 zegt exact hetzelfde: "Zoals door één mens de zonde de wereld is binnengekomen en door de zonde de dood, zo is ook de dood tot alle mensen doorgegaan." In Romeinen 5 doet Paulus iets wat hij wel vaker doet, want dat is ook het begin van een vergelijking: "Zoals door één mens..." Die zin moet afgemaakt worden. "Zo ook", dat is wat je dan verwacht. Dat doet hij ook, maar daar komt hij pas in Romeinen 5 vers 18 mee, want daar vind je een zin die volstrekt parallel meeloopt. We zullen dat straks na de pauze nog even zien.⟨/p> ⟨p>Laten we deze zin in ieder geval nog even lezen: "Zo zullen ook in Christus..." Of, zoals u ziet, er staat eigenlijk een bepaald lidwoord voor: ⟨em>de⟨/em> Christus. De Gezalfde. De term Christus verwijst sowieso naar het feit dat Hij gezalfd is en de Heilige Geest heeft ontvangen. Olijfolie is niets anders dan een beeld van Geest, en Geest is leven. Als je de Geest krijgt, ontvang je leven. Hij ontving leven toen Hij werd gewekt uit de doden; toen heeft God Hem tot Heer en tot Christus gemaakt.⟨/p> ⟨p>De Christus wordt in ditzelfde hoofdstuk, in vers 45, ook "de laatste Adam" genoemd. Denk erom: de laatste, niet de tweede. Meestal wordt dat verkeerd geciteerd. Ik zat laatst naar een betoog te luisteren van een door mij zeer gewaardeerde bijbelleraar en ik struikelde er iedere keer over, want hij had het voortdurend over de "tweede Adam". Nee, dat staat er niet. Het is de "tweede mens", maar de "laatste Adam". Dat is de uitdrukking. Weet u waarom ik dat zo mooi vind? Er komt geen ander meer.⟨/p> ⟨p>Je zou natuurlijk altijd kunnen verdedigen dat als het met Adam ooit misging – wat dus ook al niet waar is, maar goed, als je die gedachte al hebt – waarom zou het dan met een tweede Adam ook niet weer mis gaan? Als het toen fout kon gaan in Gods programma, wat allerwege de gedachte is, wie geeft mij dan op een briefje de garantie dat het straks niet weer misgaat? Want God heeft het dan kennelijk niet allemaal onder controle.⟨/p> ⟨p>Maar als God God is, dan heeft Hij alles in de hand. Hij wist het ook al; Hij weet wat voor maaksel wij zijn, toch? Hij had Adam zelf geformeerd. Dacht u werkelijk dat Hij toen dacht: "Tjonge, dat is echt een fabrieksfoutje"? Natuurlijk niet. Hij formeerde Adam met het oog op de laatste Adam. God werkt altijd door middel van contrast. Alleen tegen de achtergrond van vergankelijkheid laat Hij onvergankelijkheid oplichten, en tegen de achtergrond van zonde laat Hij genade zien. Welnu, dat is de functie van deze oude schepping: achtergrond, decor. "Zo zullen ook in de Christus allen levend gemaakt worden." Daar valt meer over te zeggen, maar ik stel voor dat we eerst even pauze gaan houden.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3200" title="Speel af vanaf 53:20">▶ 53:20⟨/button> ⟨span>Vers 22b: Zo Zullen in Christus Állen Levend Gemaakt Worden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>We waren gebleven in vers 22. We waren nog niet zo heel ver in onze besprekingen gevorderd, maar daar was ik al een beetje bang voor. We hadden het over vers 22, een schitterend vers, omdat de vergelijking namelijk zo simpel is, maar in zijn simpelheid zo geweldig mooi: "allen in Adam sterven". Dat is gewoon een ervaringsgegeven. Er gaat geen dag voorbij of je wordt in dat gegeven bevestigd. Je leest het, je ziet het. Ja, dat is de tragiek van ons bestaan: we zijn stervelingen. Allemaal, al die miljarden mensen zijn bezig dood te gaan.⟨/p> ⟨p>Ik vind het zo bijzonder dat ons bestaan in 1 Korinthe 15 geen leven genoemd wordt. Wij kennen het dus eigenlijk niet, leven. Voor zover we het kennen, is het tussen aanhalingstekens; het is niet echt leven. Waarom? Omdat het richting de dood gaat. Aangezien het proces richting de dood sterven genoemd wordt, is het met recht dit woord: sterven. Dat is wat er aan de hand is. Dat is de tragiek van het bestaan en het eindigt in de dood. De dood is een vijand, want God heeft de mens bestemd voor het leven. Dat wil niet zeggen dat er nu iets mis is gegaan. Nee, God is bezig met het vormen van contrast. In deze sterfelijke wereld heeft het allermachtigste feit plaatsgevonden: de dood is in principe al overwonnen. Daar gaat 1 Korinthe 15 over. Christus is opgewekt. Hij is de eersteling en in dat hele verhaal van de aionen, in die wereldtijdperken, is dit de middelste aion. In het midden van deze aion stond het kruis. Hij stierf om te kunnen opstaan uit de dood, om de triumphator te kunnen zijn, de Leeuw van Juda. Hij is uit dien hoofde ook de Christus, degene die met geest gezalfd werd en daarom de Levensvorst is.⟨/p> ⟨p>In Hem zal dit hele proces dus precies worden omgekeerd, totaal. Wat wij nu nog leven noemen, dat is geen leven maar sterven, maar wat God op het oog heeft, dat is leven. Voor wie? Wel, voor dezelfden als die onderhevig zijn aan dat proces van sterven. "Zo zullen ook in Christus, de laatste Adam, allen levend gemaakt worden." Twee keer "allen" en in beide gevallen betreft het dus dezelfde categorie. Dat kan niet missen. Ik weet dat men probeert daar aan alles te morrelen. Men zegt bijvoorbeeld: "Ja, dat zijn alle in Christus." Dat is een truc, want dan maak je van deze "allen" – die in Adam sterven, wat inderdaad universeel is en het hele mensdom betreft – een heel beperkt deel. Namelijk degenen die geloven. Dan zou Adam in zijn dood en zonde een veel grotere impact hebben, een universele impact, terwijl Christus het met een kleine koppel moet doen.⟨/p> ⟨p>We zullen straks even – ik heb daar helaas geen dia van – in uw Bijbeltje bladeren. Ik had vanmiddag te weinig tijd voor het maken van de dia's, vandaar dat we wat meer bladeren dan gebruikelijk. Maar we zullen zien in Romeinen 5 dat Paulus juist iedere keer, als hij Adam en Christus tegenover elkaar plaatst, zegt: "Ja, Adam dit, maar Christus is veel meer." Iedere keer zegt hij: "Veel meer is echter..." En wat zegt dan de theologie? In het algemeen, want dit is echt mainstream: "Nee, Adam is veel meer, dat is universeel." Men minimaliseert de boodschap niet alleen op eigen houtje en maakt deze benepen, maar bovendien staat het er domweg niet. Er staat niet "allen in Christus", er staat: "in Christus allen". Men wijzigt de tekst. U zegt: "Dat is een kwestie van woordvolgorde." Ja, dat zal je gedacht zijn! Door woordvolgorde kun je juist de hele zin compleet veranderen. Door hiervan te maken "allen in Christus" en de woordvolgorde te wijzigen, maak je de zin compleet anders.⟨/p> ⟨p>Ik vrees van wel, ja. Het is niet aan ons om zulke dingen te beoordelen. Het gaat er niet om in het hart te kijken van een vertaler en wat de achtergronden daarvan zijn. Ik kan me echter niet aan de indruk onttrekken... trouwens, wacht even, in dit geval is dat sowieso onterecht, want de vertalers hebben dit ook correct weergegeven. Ook de NBG? Ja, oké. Eerlijk is eerlijk: de vertalers hebben het zo weergegeven. Als ik zeg "niet allen in Christus", dan ga ik even niet in op wat de vertalers hiervan gemaakt hebben. Misschien dat er vertalingen zijn, maar het gaat om wat men erover zegt. Ik heb al zo vaak gehoord over 1 Korinthe 15 vers 22: "Ja, maar daar gaat het niet over alle mensen, dat gaat over allen in Christus." Nou, als je dat zo uitlegt, dan zit je gewoon te rommelen aan de tekst. Wat zelfs de vertalers niet hebben aangedurfd. Want hoe vaak je ook kritiek kunt hebben op de vertalers, in dit geval hebben ze het exact zo weergegeven als de grondtekst: "Zo ook in de Christus allen." Zo staat het er. En zo zullen in Christus allen levend gemaakt worden.⟨/p> ⟨p>En wie zijn die allen dan? Wel, de context bepaalt de reikwijdte van het begrip. Dat is in dit geval heel simpel; het begint gewoon met deze vaststelling: "evenals". De vergelijking is perfect. Namelijk: in Adam allen sterven, in Christus allen levend gemaakt worden. In beide gevallen is het universeel. Als deze zin geen uitzonderingen kent en een absolute regel is – simpel, absoluut, universeel – dan gaat het niet aan om hier van te maken "enkelen" of voor mijn part "velen". Nee, allen is allen.⟨/p> ⟨p>De waarheid is juist in die universaliteit zo simpel. Er zijn namelijk geen uitzonderingen. Regels worden altijd erg complex doordat er allerlei uitzonderingen zijn. Ik geef enkele andere avonden in de week taalles aan allochtonen en dan kom je erachter: taal is geen wiskunde. Wat taal zo complex maakt, is dat er op allerlei grammaticale regels weer uitzonderingen te bedenken zijn. Dat maakt taalleren zo moeilijk. Maar deze vergelijking hier is zo simpel en duidelijk. Paulus maakt hem hier – we waren al even in Romeinen 5 en ik stel voor dat we toch nog eventjes teruggaan naar dat hoofdstuk, omdat Paulus daar ook beide personen contrasteert. Hij voert ze beide ten tonele, Adam en Christus, en hij vergelijkt ze. We waren in Romeinen 5 vers 12: "Zoals door één mens de zonde de wereld is binnengekomen en door de zonde de dood, zo is ook de dood tot alle mensen doorgegaan."⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3787" title="Speel af vanaf 01:03:07">▶ 01:03:07⟨/button> ⟨span>Romeinen 5: de Majesteitelijke Vergelijking Tussen Adam en Christus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Waarop allen zondigden. Nou moet u eens opletten, want dan krijg je in vers 13 tot en met vers 17 een lange tussenzin. Paulus gaat vervolgens zeggen: "Want reeds vóór de wet was er zonde in de wereld, maar zonde wordt niet toegerekend," et cetera, et cetera. Tot en met vers 17 volgt die tussenzin. Want waaruit blijkt dat? Hij was begonnen in vers 12 met het begin van de vergelijking. Hij had gezegd: "Daarom, gelijk door één mens de zonde de wereld is binnengekomen..." Nou verwacht je dus: "zo zal ook...", want dat is het begin van de vergelijking. Maar dat doet hij daar nog niet.⟨/p> ⟨p>Hij heeft de vergelijking waar hij in vers 12 mee begon nog steeds niet afgemaakt; dat doet hij pas in vers 18. Dan pakt hij de draad van vers 12 weer op. Hij wilde een vergelijking maken met die ene mens door wie de zonde, en daarmee de dood, in de wereld is gekomen en waardoor de dood doorging tot alle mensen. Alleen gaat hij eerst een aantal zijwegen in. Ik wees er zojuist al eventjes op dat Paulus dan diverse keren zegt — zoals bijvoorbeeld in vers 17 — "want indien door de overtreding van de ene de dood als koning is gaan heersen door die ene, veel meer zullen zij die de overvloed van de genade enzovoort." Dus iedere keer dat "veel meer". Iedere keer als Adam en Christus tegenover elkaar geplaatst worden, dan is Adam in alle opzichten de mindere van Hem die zou komen.⟨/p> ⟨p>Adam is, zo hebben we het ook gelezen in vers 14: Adam overtrad, "die een beeld is van de Komende". Er staat letterlijk een ⟨em>type⟨/em> in het Grieks. Hij is een type van Hem die zou komen. Dus toen Adam werd geformeerd, figureerde hij als type van degene die zou komen: de Laatste, de definitieve versie. Hij was alleen maar een soort prototype, al is zelfs dat woord niet helemaal correct, maar in elk geval was het oog gericht op Hem die zou komen.⟨/p> ⟨p>Vanwege dat contrast gaat Paulus pas in vers 18 alsnog de vergelijking maken die hij in vers 12 al zou gaan maken. Dan zegt hij: "Derhalve..." Concluderend dus. En dat "derhalve" verwijst naar vers 12. "Gelijk door één daad..." In het Grieks — ik zei al, ik heb er geen diaatje van dus ik kan het ook niet laten zien aan de hand van de interlineair — is het heel opmerkelijk. Dat is wat in alle commentaren ook vermeld wordt: het is telegramstijl. Het is haast een wiskundige vergelijking die Paulus maakt. Deze zin kent in het Grieks ook geen enkel werkwoord. Dat is heel bijzonder; het is echt telegramstijl. "Want gelijk door één daad (of gelijk door één overtreding) voor alle mensen tot veroordeling gekomen is..." Veroordeeld tot wat? Nou, tot zondaar en tot sterveling. Of zo u wilt: tot sterveling en daardoor tot zondaar. "Zo ook door één daad van gerechtigheid voor alle mensen tot rechtvaardiging van leven."⟨/p> ⟨p>Dus één mens, en alle mensen zijn veroordeeld tot zonde en dood. Zo ook door één daad van gerechtigheid voor alle mensen tot rechtvaardiging van leven. Dood tegenover leven, veroordeling tegenover rechtvaardiging. In 1 Korinthe 15 ligt het accent op leven: "Door één, door Christus zullen allen levend gemaakt worden." In Romeinen 5 gaat het ook om leven, "rechtvaardiging van leven", maar de nadruk ligt op die rechtvaardiging. Alle mensen zijn veroordeeld: zondaar, sterveling. Alle mensen. Nou, zo absoluut is het ook dat door één daad... Want je kunt natuurlijk altijd zeggen: "Ja, het is toch onrechtvaardig dat door één daad van overtreding, door het eten van de verboden vrucht, heel het mensdom daar nu al zoveel duizenden jaren de wrange vruchten van plukt."⟨/p> ⟨p>Maar ik zeg hier weer: je kunt dat pas verstaan en gaan waarderen wanneer je het ziet als de achtergrond, het decor. Want door één daad — en dat is ook onrechtvaardig hoor, als ik het even zo mag zeggen — door één daad van gerechtigheid zullen alle mensen eindeloos profiteren tot rechtvaardiging van leven. Waarbij ik zowel het woord "rechtvaardiging" wil onderstrepen als "leven". Veroordeeld en dood, dat is een gegeven voor alle mensen. Geen keuze. Eén daad is voldoende om dat te bewerkstelligen, dat is gebleken. Dacht u nou werkelijk dat die ene daad van gerechtigheid daarvoor onder zou doen? Om het met Paulus te zeggen: "Dat zij verre!" Volstrekt niet.⟨/p> ⟨p>Het is zelfs zo dat wanneer je eenmaal op deze Bijbelse lijn zit, de andere gedachte bijna blasfemisch wordt. Ik vind het blasfemisch om te zeggen: "Adam heeft allen in de zonde en de dood meegenomen, maar bij Christus moet jij er zelf voor kiezen." Nee, door één daad! Eén daad is genoeg. Zo heeft God dat gesteld. We moeten nog even verder lezen, nu we toch in Romeinen 5 zijn. We hebben het immers over die vergelijking tussen Adam en Christus, dus ik heb een goed excuus om hier even te blijven hangen.⟨/p> ⟨p>"Want gelijk door de ongehoorzaamheid van één mens..." En dan staat er "zeer velen", maar dat staat er niet hoor. Er staat gewoon ⟨em>dé⟨/em> velen. Wie zijn die velen? Dat zijn de "allen" van vers 18. Dat zijn er inderdaad velen. In het ene geval wordt de nadruk gelegd op het feit dat er geen uitzonderingen zijn, en in het andere geval op het grote aantal. Maar dat is geen tegenstelling. "Want gelijk door de ongehoorzaamheid van één mens de velen zondaren geworden zijn..." Als u een Statenvertaling hebt, dan staat het daar correct. In de NBG is het wegvertaald, maar in de Statenvertaling staat het correct: "zoals door één... want gelijk door de ongehoorzaamheid van één mens de velen tot zondaren gesteld zijn."⟨/p> ⟨p>Dat wil zeggen: dat is een positie waarin de mensheid, de velen (dat wil zeggen allen), ⟨em>gesteld⟨/em> is. Dat is een positie waarin zij neergezet zijn. Geen ontkomen aan, dat is geen kwestie van kiezen. Als het al een kwestie van kiezen is, dan is het de keuze van Hem die stelt. God is degene die plaatst. Trouwens grappig dat u dat zo zegt, want hier wordt ook een woord gebruikt dat daaraan verwant is: stellen, plaatsen. Dat staat in de Herziene Statenvertaling weer als "zomaar aangemerkt worden".⟨/p> ⟨p>Ik zeg dit niet om onaardig te wezen over de Herziene Statenvertaling, maar ik heb juist de laatste week zoveel voorbeelden voorbij zien komen waarin ze in die vertaling op cruciale punten echt falikant de fout in gegaan zijn. Ze hebben niet alleen de taal gemoderniseerd — wat mooi zou zijn — maar ze zijn echt de mist in gegaan. Bijvoorbeeld bij het "geloof van Christus", daar hebben ze van gemaakt "geloof ⟨em>in⟨/em> Christus", en dan maken ze er weer iets van de mens zelf van. En dit is er ook zo één. Het is juist zo mooi wat Paulus zegt: "Gelijk door de ongehoorzaamheid van één mens de velen tot zondaren gesteld (neergezet) zijn, zo zullen ook..." — nu krijg je weer een vergelijking, net als in vers 18 — "zo zullen ook door de gehoorzaamheid van één mens de velen tot rechtvaardigen gesteld worden."⟨/p> ⟨p>Er wordt exact hetzelfde woord gebruikt: "gesteld worden". Eén mens heeft een bereik, een impact voor de velen, dat wil zeggen de allen. Zij worden tot zondaren gesteld; zo worden ze neergezet. En op exact dezelfde wijze worden ze ook tot rechtvaardigen gesteld. Hoe komt het dat wij een zondaar zijn? Hebben we daarvoor gekozen? Nee, dat was je al toen je in de wieg lag.⟨/p> ⟨p>Hoe word je een rechtvaardige? Doordat je daarvoor kiest? Nee, daartoe word je gesteld. Inderdaad, God doet dat door middel van geloof. Hij brengt tot geloof; Hij overtuigt ons. Maar dat is precies wat Hij ook gaat doen: Hij gaat alle mensen op de knieën brengen. Het gaat me nu trouwens even niet om hoe Hij dat doet, het gaat er nu even over dat Hij het doet.⟨/p> ⟨p>Er valt sowieso niks te zien. Ja, eindelijk gerechtigheid. Voor zover... Ja, nou weet je, ook daar moet je mee uitkijken. Want je generaliseert dan gemakkelijk over de motieven van mensen waarom ze dit zo zien. Kijk, er is een categorie die dat misschien echt met voorbedachten rade zoekt qua intenties. Een heleboel mensen hebben die gedachte nog wel.⟨/p> ⟨p>Maar weet je, het gaat nu even niet over de motieven van mensen waarom ze in iets geloven. Eigenlijk interesseert het me in dit verband ook niet zo. Het gaat mij nu vooral om te laten zien wat er staat en hoe geweldig, logisch en duidelijk het is. Ik vind het heerlijk om u erop te wijzen hoe het er precies staat. Kijk, het staat hier al prachtig. Zelfs de NBG heeft daar een vertaling van waar je hart helemaal blij van wordt als je het leest. Maar het staat er nog veel mooier. Ik bedoel dat 'tot rechtvaardige gesteld worden'. Ik vind het geweldig dat dat zo is. Dat is God. Dan denk je: ja, een mens heeft daarbij niets in te brengen. Al die slechte mensen, zoals die 'toelezen van elke veld'... natuurlijk.⟨/p> ⟨p>Of je nu vraagt naar die persoon of die persoon, dat is totaal niet interessant. Er zijn natuurlijk allerlei gradaties in slechtheid en zondigheid. Maar laten we wel wezen: Paulus was toch de grootste zondaar? Dus er is geen grotere dan Paulus. Precies. En de wet blijkt daarin helemaal geen enkel verschil te maken. Want als Paulus dan nog even verder gaat in vers 20 van Romeinen 5, dan staat er dat de wet er alleen maar bij is gekomen opdat — de Statenvertaling is daarin correct, niet de NBG. De wet is erbij gekomen zodat de overtreding toenam. Maar er staat letterlijk: de wet is erbij gekomen opdat de overtreding zou toenemen. Dus het is niet een kwalijk gevolg dat niet gepland was. Nee, God gaf de wet niet opdat de overtreding of de zonde minder zou worden. Het was precies omgekeerd.⟨/p> ⟨p>God gaf juist de wet opdat de overtreding zou toenemen en vervolgens, waar evenwel de zonde toenam, is de genade meer dan overvloedig geworden. Dit zijn allemaal stuk voor stuk opgestapelde bewijzen die laten zien dat God door middel van contrast werkt: veroordeling tegenover rechtvaardiging, dood tegenover leven. Hij gaf de wet hier niet opdat een mens beter zou worden, maar opdat de overtreding zou toenemen. Was dat Gods doel dan? Nee, dat was een subdoel. Zijn doel was dat de genade overvloedig zou worden. Maar daarvoor heb je een achtergrond nodig van veel overtreding. Dat is de inzet waar je hier in Romeinen 5 tegenaan loopt.⟨/p> ⟨p>Het is zo onmiskenbaar: er is een God die een plan uitwerkt waarbij ook het kwaad — zoals Arie dat in het gebed vooraf ook nog zei — in goede handen is. Het kwaad is geen bedrijfsongeval. Er is een God, Hij plaatst alles, en ik zou zeggen: prijs God dat dat de waarheid is, want dit is zo geweldig. Het is een bericht, een mededeling. Dit is God. Hij plaatst, Hij laat het leven triomferen en in Christus ligt dat allemaal al vast. Hij is de eersteling en in Hem — er is geen ontkomen aan — zullen allen, ieder in zijn eigen rangorde, levend gemaakt worden. Niet allemaal tegelijk, maar allen die in Adam sterven zullen levend gemaakt worden.⟨/p> ⟨p>En als je dan zegt: 'Maar hoe gaat dat dan?', nou kijk, dat is wel mooi wat Paulus hier naar voren brengt in het navolgende. Eerst is gesteld: Christus is opgewekt. Vervolgens heeft hij aangegeven wat de betekenis daarvan is: Christus is de eersteling en in Hem zullen allen levend gemaakt worden. Dat wil zeggen: heel het mensdom dat nu onderhevig is aan de dood. Hij gaat ook vertellen in welk opzicht die levendmaking gaat plaatsvinden. Dat zullen we later in het hoofdstuk zien, wat voor karakter dat opstandingslichaam heeft. Maar nu eerst laat hij nog zien in welk chronologisch tijdpad dat zal plaatsvinden. Hoe en vooral wanneer gaat dat zijn beslag krijgen? Dat is vers 23, het navolgende.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4806" title="Speel af vanaf 01:20:06">▶ 01:20:06⟨/button> ⟨span>Vers 23: Ieder in Zijn Eigen Goddelijke Rangorde⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Maar, zegt hij: ieder... Hij had het over allen, maar ieder in zijn eigen rangorde. Hier wordt een militaire term gebruikt. Trouwens, ons woordje 'rangorde' is eigenlijk ook een militaire term: zijn eigen legerafdeling. Het is heel duidelijk gearrangeerd. God zegt: zo zal het gaan. En niet allemaal tegelijk, maar ieder in zijn eigen rangorde.⟨/p> ⟨p>Christus als eersteling. Let op, Hij is de eersteling. We hadden het al eerder over die term en over de dag van de eerstelingsgarve, en hier wordt weer exact dezelfde term gebruikt. Christus is de eersteling, de garantie dat allen zullen worden levend gemaakt.⟨/p> ⟨p>En hierin moet ik trouwens nog iets zeggen, want als je zegt dat Christus de eersteling is, dan zou je daar kritiek op kunnen hebben. Als je oppervlakkig leest, dan zou je kunnen zeggen: "Maar dat klopt toch niet?" Als je je Bijbelse geschiedenis goed kent, dan weet je dat er, voordat Christus opstond, al vele andere mensen zijn op te sommen waarvan de Bijbel melding maakt dat zij opstonden uit de doden. Zelfs voordat Christus kwam, al in het Oude Testament, lees je verschillende keren over mensen die opstonden uit de doden. En tijdens de rondwandeling van de Here Jezus – we hadden het zojuist over Lazarus – maar wat dacht u van de jongeling van Naïn? Er zijn nog een aantal anderen die ook opstonden. Hoe kan Paulus dan zeggen dat Christus de eersteling is?⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4922" title="Speel af vanaf 01:22:02">▶ 01:22:02⟨/button> ⟨span>Het Wezenlijke Verschil Tussen Opstaan uit de Dood en Écht Levend Gemaakt Worden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ja, en dat is nou het hele punt waar Paulus het over heeft. Christus is niet de eerste die opstond, maar Hij is de eerste die werd levend gemaakt en dat is het grote verschil. Levend gemaakt heeft hier echt de betekenis van echt leven, niet langer een sterveling zijn, nee: levend gemaakt.⟨/p> ⟨p>Kijk naar al die mensen van wie in de Bijbel sprake is die opgestaan zijn uit de dood, zoals bijvoorbeeld Lazarus. Wat gebeurde er met hen? Zij stonden inderdaad op uit de doden, maar zij keerden terug naar het sterfelijke bestaan. En zij stierven dus feitelijk een tweede dood — ik gebruik expres eventjes deze dubbelzinnige term. Ze moesten later nog een keer sterven. Het was dus niet een leven dat zij ontvingen van een heel andere orde; nee, zij keerden terug naar hun sterfelijke bestaan.⟨/p> ⟨p>Christus is de eerste die werd levend gemaakt en wat wordt daarmee bedoeld? Wel, echt levend. Niet langer een sterveling. Nou lees ik nog eventjes een woord daarover; ik heb mijn Bijbeltje nog openliggen bij Romeinen 6 en daar staat in vers 9: "Daar wij weten," zegt Paulus, "dat Christus, nu Hij uit de doden is opgewekt, niet meer sterft. De dood voert geen heerschappij meer over Hem." Dat is het. Dat is het unieke van Zijn opstanding, van Zijn levendmaking.⟨/p> ⟨p>Hij is als eersteling levend gemaakt, dat wil zeggen: definitief. Hij heeft dus met recht de dood overwonnen; het graf ligt definitief eens en voor altijd achter Hem. Dat is echt opstanding, dat is opstandingsleven. Of, om het even te zeggen in de termen van 1 Korinthe 15: Hij werd levend gemaakt in onvergankelijkheid, heerlijkheid en kracht. Met dank aan vers 42 en 43 van dit hoofdstuk. Daar vind je alle drie de termen die in verband gebracht worden met levend maken. En daar worden ze trouwens ook gecontrasteerd met dit wat wij hier kennen, dat is sterven: in vergankelijkheid, in oneer en bovendien in zwakheid. Dat is dit bestaan hier.⟨/p> ⟨p>Het Leven met allemaal hoofdletters waar Christus de eersteling van is, dat is een leven in onvergankelijkheid; dat wil zeggen dat het niet vergaat. Het is een leven in heerlijkheid, glorie en in kracht. Echt in power, dynamisch. Dat is karakteristiek voor dat leven waarvan Christus de eersteling is, die dat aan het licht bracht.⟨/p> ⟨p>En ik zie dat het inmiddels vijf voor tien is. Sorry? Er staat een foutje in "overgankelijkheid"? Oei, ja, dat moet ik als ik het straks op internet zet nog eventjes wijzigen. Het staat er niet als "overgankelijkheid" maar het moet "onvergankelijkheid" zijn, uiteraard. Ja.⟨/p> ⟨p>Nou, zo zijn we aangekomen in vers 23 en er zijn nog een aantal prachtige verzen te gaan. We worden hier echt op de bergtoppen van het Bijbels landschap geplaatst met een geweldig uitzicht naar zelfs het verste tijdstip wat je je maar kunt bedenken. Namelijk zelfs dat er een einde gaat komen aan de heerschappij van Christus en Zijn afstand doen van de troon, Zijn abdicatie om het even netjes te zeggen. Dat is een woord dat ik trouwens pas sinds vorig jaar ken, hoor. Is het niet te merken? Abdicatie, ja: de troonsafstand. Maar we zullen daarover lezen in vers 26 en 27. Dus we gaan nog prachtige lessen tegemoet, maar het feit ligt er en staat er: de dood is overwonnen. En wat een geweldige reikwijdte heeft dat feit.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="5221" title="Speel af vanaf 01:27:01">▶ 01:27:01⟨/button> ⟨span>Afsluiting en Dankgebed⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Dat is heel veel reden om onze levende God te danken, nietwaar? Zullen we dat doen?⟨/p> ⟨p>Machtig God en Vader, wat is het geweldig dat U ons zo’n goed bericht hebt toevertrouwd. Dat we dat zwart-op-wit mogen lezen en dat we dat niet hoeven te fantaseren. We hadden het niet kunnen bedenken, maar als we het lezen, dan kunnen we er niet omheen dat dit inderdaad God is. Zo goddelijk bedacht. We worden er zo klein van, zo nietig. Want wat zijn wij? En wie zijn wij? Zondaren, stervelingen, nietige mensen. Maar wat een immens plan heeft U.⟨/p> ⟨p>Het is zo geweldig dat er bij U nooit iets misging, gaat of ooit mis zal gaan. Daarom mogen we ook vrede en rust in het hart hebben. Heer, wat een enorme vreugde, wat een geweldige toekomstverwachting! Wat geweldig dat U de dood tenietdoet en allen gaat levend maken. Met minder bent U niet tevreden.⟨/p> ⟨p>Heer, we verblijden ons met grote vreugde daarin. We danken U dat we zo, midden in dit sterfelijke en vergankelijke bestaan, de levende God mogen dienen. Dat ons bestaan zin en inhoud heeft en dat we opgewekt mogen leven, letterlijk en figuurlijk. Tot eer van Uw naam. Amen.⟨/p>