⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Universele Gebruiken en Geen Struikelblok Vormen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Hartelijk dank voor het welkom, Arie. Wij gaan onze studie voortzetten in de eerste Korinthebrief. De vorige keer hebben we het eerste gedeelte van het elfde hoofdstuk daarvan behandeld. Het gedeelte dat handelt over de hoofdtooi der vrouw, althans, zo staat er in mijn Bijbeltje boven. In werkelijkheid is het thema dat de apostel aansnijdt nog wel wat uitgebreider, want hij brengt nogal wat zaken in verband daarmee ter sprake. Maar inderdaad, daar gaat het over.⟨/p>
⟨p>Dit is allemaal naar aanleiding van kwesties waarover hij was aangeschreven. We hebben dat al heel wat keren gezien in het vijfde, in het zesde, in het zevende, het achtste en het negende hoofdstuk. En dat zie je dus ook in het elfde hoofdstuk: iedere keer zaken waarover de apostel was aangeschreven door de gemeente, de Ecclesia te Korinthe. En daar gaat Paulus op in. Korinthe ligt hier niet eens zo heel erg ver vandaan als je het wereldwijd bekijkt, maar de tijdspanne tussen de eerste eeuw en inmiddels de eenentwintigste eeuw is toch wel erg groot. De gebruiken waren anders en de gewoonten waren anders, maar in die context van de gewoonte brengt Paulus dingen ter sprake die universeel zijn.⟨/p>
⟨p>Ik wil, voordat ik verderga met de specifieke bespreking, nog eens herinneren aan wat we in de aanhef van deze brief al lezen. In hoofdstuk 1 vers 1 staat: "Paulus, een geroepen apostel van Christus Jezus door de wil van God." En dan staat er in vers 2: "aan de gemeente Gods, de Ecclesia te Korinthe, aan de geheiligden in Christus Jezus, de geroepen heiligen," en dan staat erachter: "met allen die allerwege de naam van onze Heere Jezus Christus aanroepen, hun en onze Heere. Genade zij u en vrede van God, onze Vader en van de Heere Jezus Christus." Wat mij er nu om gaat, is dat Paulus zich blijkens deze aanhef van de brief dus niet alleen richt tot de Ecclesia daar toen in Korinthe, maar hij schrijft aan allen die allerwege de naam van onze Heere Jezus Christus aanroepen. Dus ons inclusief, wij die tot diezelfde Ecclesia behoren. Zij een Ecclesia uit Korinthe, wij een Ecclesia uit Bodegraven – en in beide gevallen natuurlijk in het huis van Gaius, maar dat even terzijde.⟨/p>
⟨p>Het punt is dat Paulus zaken naar voren brengt die inderdaad universeel van betekenis zijn. Paulus legt hen geen wetten op. De vrijheid is een van de grote items, niet alleen in deze brief, maar in deze brief illustreert en demonstreert de apostel dat wel heel duidelijk. Telkens legt hij hen zelf ook vragen voor als: "Weet gij niet?" en "Beoordeelt zelf wat ik zeg" of "Ik spreek als tot verstandigen". Zo is de sfeer telkens.⟨/p>
⟨p>We hebben dat de vorige keer ook gezien bij de gewoonten rond die hoofdtooi. Sommige dames daar ter plaatse hadden kennelijk de gewoonte – dat moeten we eruit opmaken – dat ze bij het bidden en profeteren hun hoofdtooi afgooiden. Profeteren bestond in die dagen nog, in de tijd van de apostelen. Zolang het woord van God niet compleet was, was het volmaakte en de volwassenheid nog niet aangebroken, maar dat was er in die dagen nog. Tijdens het profeteren gooiden die dames hun hoofdtooi, die ze normaal altijd op hadden, juist af. Het ging er dus niet om dat ze in de samenkomst iets op het hoofd zetten, zoals dat later gebruikelijk werd in kerken, maar het idee was: men liep altijd met een hoofdtooi en bij bepaalde gelegenheden deden zij die juist af. Daarvan zegt Paulus dat het inconsequent is en hij wijst hen op die praktijk.⟨/p>
⟨p>Dat is het laatste van het gedeelte dat we de vorige keer hebben behandeld, het zestiende vers. Dat lijkt me een heel aardige opstap om vervolgens verder te gaan naar het zeventiende vers, naar een ander item, maar dit is de verbindende schakel. In dat zestiende vers zegt hij: "Maar indien het iemand erom te doen is gelijk te hebben..." Er staat hier een Grieks woord dat letterlijk betekent 'liefhebben van winnen' of 'graag willen winnen'. Als er iemand onder jullie is die graag wil winnen – en in de praktijk is dat ongeveer hetzelfde als per se gelijk willen hebben – wel, zegt hij: "wij hebben zulke gewoonten niet." De nadruk ligt daarbij op het woordje 'zulke'. We hebben wel gewoonten, bijvoorbeeld de gewoonte van die hoofdtooi en ons daarin ook te voegen.⟨/p>
⟨p>Ik wil daar nog eventjes op wijzen, omdat we anders gemakkelijk in de details verdwalen en de hoofdlijn niet meer vasthouden. De clue was wat we pal voorafgaand aan hoofdstuk 11 lezen, waar ik de vorige keer ook al even de nadruk op heb gelegd. In hoofdstuk 10 vers 32 staat een samenvatting van de voorgaande twee hoofdstukken, maar het is ook de introductie van het navolgende. Daar zegt hij: "Geeft noch aan Joden, noch aan Grieken, noch aan de Ecclesia Gods aanstoot," of letterlijk: "wees daar geen struikelblok voor, zoals ook ik allen in alles ter wille ben, niet om mijn eigen belang te zoeken, maar dat van zeer velen."⟨/p>
⟨p>Daar ging het Paulus om: om zich te voegen naar de gebruiken van Joden, van Grieken en van de gemeenten Gods, en om voor niemand een struikelblok te vormen, juist om mensen te winnen. Dat is het hele verhaal dat we in het voorgaande zagen en dat zien we dus ook weer in verband met die hoofdtooi. Wat er toen plaatsvond in verband met die hoofdtooi was een schandelijke zaak en daarmee vorm je een struikelblok voor het evangelie. Hij zegt: "Wij hebben zulke gewoonten niet." Dat staat in tegenstelling tot de gewoonte van die hoofdbedekking. Dat was een gewoonte in die dagen die zowel de Joden als de Grieken als de gemeente Gods hadden. Wel, zegt hij, voeg je daar nu naar en wees geen struikelblok. Wij voegen ons bij die gewoonten en niet bij de gewoonte om gelijk te willen hebben. Dat is niet onze gewoonte en evenmin van de Ecclesia Gods. Over die Ecclesia gaan we nu vervolgens nog veel meer zien.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="503" title="Speel af vanaf 08:23">▶ 08:23⟨/button> ⟨span>Samenkomsten tot Schade in Plaats van Zegen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Want hij zegt dan in het zeventiende vers: "Nu ik dit voorschrijf", of letterlijk staat daar een woordje dat betekent opdragen. Het was een vrij sterk woord wat hij hier optekent. "Nu ik dit zo opdraag – want dit is van groot belang – moet ik er tevens mijn afkeuring over uitspreken?" U ziet, er staat een hele lange Nederlandse zin, terwijl in het Grieks maar twee woordjes staan. Er staat letterlijk – in de Concordant Version staat er: "Nu ik dit opdraag, applaudisseer ik niet." Ja, prijzen; we hadden het daar trouwens de vorige keer ook al even over. In vers 2 van dit hoofdstuk staat: "Ik prijs het in u." En daar wordt eigenlijk ook een woord gebruikt dat in de Concordant Version altijd wordt weergegeven met applaudisseren.⟨/p>
⟨p>En hier wordt er dus in de negatieve zin over gesproken. Hij zegt: "Ik spreek er mijn afkeuring over uit", of letterlijk dus: "Ik applaudisseer niet dat uw samenkomsten niet tot zegen, maar tot schade zijn." Dat is een wat vrije weergave. Letterlijk staat hier: "niet tot het betere, maar tot het mindere zijn." Het woord zegen staat hier eigenlijk gewoon helemaal niet. Maar het komt er dus op neer dat zij weliswaar bij elkaar kwamen, en dat is een hele goede zaak. Maar, zegt hij, in plaats van dat jullie er beter van worden, worden jullie er alleen maar minder van. Dat zijn de twee woorden die hij gebruikt: beter en minder. In de praktijk zouden wij inderdaad zeggen – dat is een wat vrije weergave – het is niet tot zegen, maar het is alleen maar tot jullie eigen schade. Jullie komen bij elkaar, maar het is alleen maar schadelijk. Nou, dat is inderdaad geen reden om te applaudisseren.⟨/p>
⟨p>En daarmee – en dat is ook wel aardig – zegt hij ook iets over de waarde van de Ecclesia. We hebben in zoveel hoofdstukken al gezien hoe hoog Paulus spreekt over de Ecclesia en over de betekenis ervan in Gods plan. Ecclesia betekent een 'uitroepsel', en dat is wat God vandaag ook doet. God is niet bezig de wereld te verbeteren of bezig met politiek; nee, Hij is vandaag in het verborgene bezig mensen uit te roepen door middel van Zijn Woord. En mensen zeggen daar "amen" op. Inderdaad, het zijn er niet velen, maar enkelingen zeggen daar "amen" op. Het is allemaal Zijn werk, en dat is een werk van God dat niet in de actualiteitenrubrieken komt of in de nieuwsbulletins; daar zijn geen mooie foto's van te maken. Maar het is het allerbelangrijkste wat God vandaag, in deze tussentijd, doet: een Ecclesia, een uitroepsel verzamelen dat verbonden is met het Hoofd daarboven, ook al is dat verborgen. Het is allemaal verborgen.⟨/p>
⟨p>Het is niet spectaculair, in de ogen van de wereld sowieso niet, maar het is een groots werk. Want die Ecclesia heeft een buitengewoon hoge positie, verbonden met de Christus. Welnu, wij komen bij elkaar als gelovigen om ons die dingen te bedenken. Alleen in Korinthe had men daar nauwelijks benul van. Ze kwamen bij elkaar, maar in plaats van dat ze zich bewust waren van dat enorme wat we hebben in Hem, leefden ze vleselijk, naar het vlees. Gewoon zoals de mensen in de wereld naar elkaar kijken en beoordelen wat ze zien; elkaar beoordelen op het verleden. De gevoelens zijn erg belangrijk, de emoties; allemaal dingen die in de wereld natuurlijk gewoon normaal zijn. Maar voor de Ecclesia, die veel meer weet – of geacht wordt te weten, laat ik het zo zeggen – geldt dat niet. Als je zou weten wat we in Hem hebben, dan tellen er totaal andere dingen en totaal andere prioriteiten.⟨/p>
⟨p>En Paulus wijst hen daarop. Hun samenkomsten waren niet tot het betere, maar tot het mindere, en daar was Paulus – om het even anders te zeggen – niet blij mee. Want vers 18 zegt: "Want vooreerst is er, naar ik hoor, wanneer gij als gemeente samenkomt..." Hij had dus vernomen en gehoord; kennelijk, als je het heel letterlijk neemt, was hem dat ter oren gekomen. Dus niet via een brief, maar het was hem ter oren gekomen dat wanneer zij dan als gemeente, of letterlijk "in Ecclesia", samenkwamen...⟨/p>
⟨p>Ja, dat is misschien ook nog goed om te zeggen: dat woord Ecclesia betekent – ik zei het zojuist al – "uit-geroepenen". "Ek" betekent "uit" en "Ecclesia" heeft te maken met roepen; een uitroepsel. Maar dat woord Ecclesia heeft een heel hoge status, ook in het Grieks van die dagen. Want wat was een Ecclesia? Dat was het hoogste beslissende of het hoogste politieke orgaan – als we het nu toch over politiek hebben. Daar hadden we het voorafgaand aan deze studie al even over. Dat was zo; je leest in Handelingen 19 vers 41 bijvoorbeeld, maar ook in andere verzen van datzelfde hoofdstuk, over de volksvergadering van Efeze. Dat was de instantie waar de besluiten genomen werden, het hoogste politieke orgaan. Wij zouden zoiets zeggen: "Wanneer je als in een senaat bijeenkomt." Ecclesia was dus niet zomaar een willekeurige bijeenkomst; niet elk clubje bij elkaar heette een Ecclesia. Nee, een Ecclesia was een uitroepsel met het hoogste gezag. Daarom is het een prachtige, bijpassende term voor de positie die wij hebben, verbonden met Hem. Een Ecclesia: wij zijn niet zomaar een vergadering, wij zijn het hoogste orgaan, bestemd voor de heerschappij, bestemd voor de troon, bestemd voor de hoogste plaats, letterlijk en figuurlijk.⟨/p>
⟨p>Welnu, als gij dan samenkomt in volksvergadering... Eigenlijk is er maar één volksvergadering, dus met één lichaam. Ze komt op verschillende plaatsen samen. Ik weet niet of het u opgevallen is in hoofdstuk 1 vers 1, waar ik zojuist mee begon: daar staat ook niet "aan de gemeente van Korinthe", alsof elke plaats zo zijn eigen Ecclesia zou hebben. Nee, het is "de Ecclesia te Korinthe". Dat betekent dus dat die Ecclesia op allerlei plaatsen samenkwam, maar het is de ene Ecclesia. Het zijn dus vergaderingen op verschillende plaatsen, maar niettemin is het één volk, het is dat ene orgaan. Welnu, als zij samenkwamen in Ecclesia, in volksvergadering, dan was er... want vooreerst is er...⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1007" title="Speel af vanaf 16:47">▶ 16:47⟨/button> ⟨span>Verdeeldheid en Schisma's in de Gemeente⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wanneer u als gemeente samenkomt, is er verdeeldheid onder u. Hier staat een Grieks woord dat u misschien wel kent: daar staat letterlijk ⟨em>schismata⟨/em>, schisma’s. Dat woord schisma’s wordt in het Nederlands ook weleens gebruikt. Ik denk dat als u een Nederlands woordenboek raadpleegt, u het woord ook tegenkomt. Ja, dat weet ik wel zeker.⟨/p>
⟨p>Maar ⟨em>schismata⟨/em> – ik zal u daar even wat over vertellen, want het is wel boeiend. Het is niet zo leuk waar Paulus over schrijft, dat is allerminst aangenaam, maar waar heeft hij het over? Hij zegt dus: het wordt weergegeven met verdeeldheid. Hier ziet u – dat noemen ze bij dit Bijbelprogramma ISA een ⟨em>concordant view⟨/em> – dat dit specifieke Griekse woord op allerlei plaatsen voorkomt, negentien keer, en het wordt inderdaad vertaald met verdeeldheid.⟨/p>
⟨p>Het scheurde, verdeeld. Het heeft veel met scheuren te maken en hier in onze passage wordt het dus weer met verdeeldheid vertaald. Ik zal u een paar concrete voorbeelden laten zien. In Matthäus 27 lees je over het voorhangsel dat scheurde, of in datzelfde vers dat de rotsen scheurden. Of een kledingstuk dat scheurt. U weet wel, wanneer oude wijn... dat was er toch geloof ik? In oude wijn in nieuwe zakken... deed? Ja, het kledingstuk scheurt. Of in Johannes 7 lees je over verdeeldheid bij de scharen. Wel, dat is het specifieke woord dat hij hier gebruikt. Er was verdeeldheid, scheuringen.⟨/p>
⟨p>En Paulus zegt: "Ten dele geloof ik dat." Het was dus niet helemaal waar, maar ten dele wel. Ik heb expres dit plaatje erbij gezet, want soms zegt een plaatje meer dan duizend woorden. Dit is wat hij geloofde. Dit doet me denken aan Carglass: als je dan een sterretje of een paar barsten ziet, ja, is dat dan een scheur? Nou, het is nog niet gebroken; het waren nog geen echte... het was nog niet helemaal verscheurd. Maar de scheur – wij zeggen dan: de haarscheurtjes zag je al wel. En dat was aan de hand daar in die Ecclesia in Korinthe. Er was verdeeldheid, dat wil zeggen scheuringen, schisma’s onder hen, ten dele. Dat wil zeggen: de barsten waren al te zien. En hij zegt – ja, dat is nu weer een beetje het lastige, want ik zei u al dat woordje, het is inderdaad scheuringen – maar nu wordt in vers 19 in de NBG-vertaling dat woord gebruikt.⟨/p>
⟨p>Maar dan gaat het weer over een ander woord. Dan zegt Paulus: "Want scheuringen moeten er onder u wel zijn." Ja, daar moeten we ook even de loep op leggen. Want als u een Statenvertaling hebt, dan staat hier 'ketterijen'. Nou, en dat klopt echt niet. Dus laat ik eerst even dit zeggen: hier staat in het Grieks een woordje ⟨em>hairesis⟨/em>. En dat woord kennen we in het Engels; dat is gewoon vrijwel letterlijk zo in het Engels terechtgekomen: een ⟨em>heresy⟨/em>. Een ⟨em>heretic⟨/em>, dat is een ketter. Maar dat komt dus uit de Griekse taal. En zoals gezegd, de Statenvertaling geeft het weer met 'ketterijen'. Nou, dat is echt fout. Waarom? Want waar denk je aan bij een ketterij? Aan een valse leer. Dat is wat we een ketterij noemen. Daar heeft het hier niets mee te maken. Trouwens, als je een klein beetje feeling hebt met de context, dan past dat ook helemaal niet. Het gaat hier ook niet over een vals onderwijs. Er waren scheuringen, en nu zegt Paulus: er zijn ⟨em>hairesies⟨/em> onder jullie.⟨/p>
⟨p>Laat ik nog iets erover zeggen. Van een herdruk... je kunt hem niet eens meer verkrijgen. Alleen antiquarisch heb je eens een keer een goede vertaling, maar die is niet meer verkrijgbaar. Ze geven tegenwoordig meer om een lekkere, leesbare vertaling zoals de NBV. Alleen de grote ellende is: men raakt steeds verder van het origineel verwijderd. Maar geen probleem, want we komen gewoon bij elkaar en dan kijken we naar een interlineair, en dan zie je het alsnog. Want dat is wel weer zo: soms vind ik het wel mooi als de vertaling echt helemaal niet klopt, want dan kun je echt vanuit de grondtekst laten zien hoe groot het verschil is en hoe waardevol het is om bij het origineel je licht op te steken.⟨/p>
⟨p>Kijk, in de Telosvertaling wordt het weergegeven met 'sekten'. En dat is inderdaad zo: sekte komt dan weer uit het Latijn. U herkent het wel, het woordje 'sectie'. Nee, niet met een x, dat is weer wat anders. Een sectie in de zin van snijden, een gedeelte. Maar laat ik ook hier weer eens een ⟨em>concordant view⟨/em> van geven. Dit Griekse woord – dit is de wijze waarop de NBG het weergeeft – één keer geeft ook de NBG het weer met 'ketterij'. Oké, één keer met 'partijschap' in Galaten 5. Dat is een van de werken van het vlees, dan lees je 'partijschappen'. Nou, hier geeft ze het weer met 'scheuringen'. Ze geeft het een keer weer met 'partij', 'sekte', 'sekte'. Nou ja, u ziet nog twee keer met een 'partij'. Je krijgt op deze manier wel een aardig beeld van het woord. Maar je ziet trouwens wel ook weer hoe ⟨em>discordant⟨/em> vertalingen zijn. Eén woord, één Grieks woord. Daar zou je toch van mogen verwachten dat als je dat dan tegenkomt in het Nieuwe Testament, dat je gewoon iedere keer denkt van: oh, als dat woord in de vertaling staat, dan gaat het over dat Griekse woord. Mm-mm, was het maar zo. Verre van dat. Ketterijen, partijschappen, scheuringen, sekte, partij: allemaal één woord.⟨/p>
⟨p>Het idee bij dat woord is inderdaad een sekte, maar dan niet in de zin zoals wij dat gebruiken: met een leider, met een bepaalde godsdienstige groepering, met een heel strak regime en een gesloten groep. Dat hoeft niet. Je leest bijvoorbeeld dat dit woord ook in het boek Handelingen nog weleens wordt gebruikt. Dan lees je over de sekte van de farizeeën of de sekte van de sadduzeeën. Het waren gewoon groeperingen. Het had dus niet per se een negatieve betekenis, zoals bij ons het woord 'sekte' dat juist wel heeft. Ketterij ook. Het zijn partijen, groeperingen rondom een bepaalde favoriete leider of een bepaalde favoriete leer. Maar feitelijk bestaat het hele christendom ook uit allemaal partijen en sekten met een bepaalde favoriete leer. Bijvoorbeeld calvinisten of je hebt de baptisten. De ene groep rond Calvijn, de andere rond de doopleer. Maar het zijn allemaal partijen; dat zijn dus in feite sekten, groeperingen.⟨/p>
⟨p>Nou, "sekten moeten er wel onder u zijn" – dat is trouwens eigenaardig zoals Paulus het in dit vers opschrijft. Want je struikelt er haast over als je dit goed en aandachtig leest. Hij zegt: sekten ⟨em>moeten⟨/em>, want dat is echt het woord wat hij hier gebruikt. Ja, echt, ⟨em>it is binding⟨/em>. Dat moet zo zijn. Ik wijs u er nog weleens op dat het woordje 'moeten' er niet staat, maar hier staat het inderdaad wel: die moeten er onder u wel zijn. Hoezo? Waarom moeten die sekten daar in Korinthe er wel zijn? Wel, zegt Paulus, dan zal blijken wie onder u de toets kunnen doorstaan. Of letterlijk: dan zal blijken wie onder u de gekwalificeerden zijn. Zo negatief is Paulus dus per saldo niet over het feit dat daar scheuringen en partijen of sekten waren in die gemeente. Hij zegt: dat mag an sich dan negatief zijn – Paulus is daar op zich niet blij mee – maar hij zegt: dan blijkt wel, dan komt wel naar voren wie de gekwalificeerden zijn. Dat wil zeggen: wie de toets kunnen doorstaan. Ja, zoals hier ook staat: de toets kunnen doorstaan. Degenen die daar niet in meegaan, in die partijschappen. Juist in die verdeeldheid komt dat naar voren: degenen die werkelijk weten waar het op aankomt en waar ze staan. We zagen dat trouwens ook al in het eerste hoofdstuk, dat je leest dat Paulus erop wijst: "Ja, onder u zijn er die zeggen van: 'Ik ben van Apollos', 'Ik ben van Kefas' en 'Ik ben van Paulus' en 'Ik ben van Christus'." Allemaal partijen, sekten.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1688" title="Speel af vanaf 28:08">▶ 28:08⟨/button> ⟨span>Wantoestanden bij de Gemeenschappelijke Maaltijd⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Ja, zij kwamen dus samen voor een maaltijd. Echt een maaltijd; we zullen dat straks ook eens zien, dat het niet maar een klein stukje brood was en een slokje druivensap of wijn. Nee, ze kwamen samen om te eten. Een gemeenschappelijke maaltijd.⟨/p>
⟨p>Maar, zegt hij, als jullie bijeenkomen, dan is dat niet een maaltijd des Heren. Ik ga daar een aantekening bij maken, want het is een beetje lastig om het goed weer te geven omdat het wat dubbelzinnig wordt. Maar wat er echt staat is: dan is dat niet een heerlijke maaltijd. Waarom is dit een beetje misleidend? Omdat heerlijk bij ons natuurlijk een andere betekenis heeft, zeker in connectie met een maaltijd. Als ik zeg: 'een heerlijke maaltijd', dan bedoel ik daarmee dat ik lekker gegeten heb. Maar daar gaat het dus niet over. Heerlijk — daarom heb ik ook maar een streepje tussen dat 'heer' en 'lijk' gezet — wil zeggen: zoals de Heer, of de Heer toebehorend; zoals het bij de Heer hoort.⟨/p>
⟨p>U moet het zo zien: heerlijk is hier een bijvoeglijk naamwoord, net zoals vorstelijk of adellijk. Vorstelijk wil zeggen: zoals een vorst dat doet. Adellijk wil zeggen: zoals iemand van adel dat doet. En heerlijk — even nu in deze zin — betekent: zoals de Heer dat doet, overeenkomstig de Heer. Het gaat er dus niet om dat de Heer een maaltijd heeft ingesteld, want dat is het idee dat de meeste mensen daarbij hebben: 'des Heren maaltijd' zou dan de maaltijd zijn die de Heer verordineerd heeft. Nee, Paulus zegt: als jullie samenkomen, dan hebben jullie wel een maaltijd, maar die is niet heerlijk. Dat is niet zoals de Heer dat graag ziet, of zoals de Heer dat toekomt. Jullie komen samen in Zijn naam, maar de maaltijd verwijst niet naar Hem. Dat wil ik even met nadruk zeggen. Het gaat er niet om dat het een maaltijd is die Hij ingesteld heeft; het gaat erom dat het geen maaltijd was zoals die verwijst naar de Heer.⟨/p>
⟨p>Want, staat er bij het eten, hoezo? Waarom was dat geen heerlijke maaltijd zoals zij samenkomen? Ze kwamen samen om te eten, maar dat was niet heerlijk. Dat motiveert hij in het 21ste vers, want bij het eten neemt ieder vooraf zijn eigen deel, zodat de een hongerig is en de ander dronken. Nou, hier zie je dus al wat ik zojuist al even aangeaf: ze kwamen daar dus niet samen met één stukje brood en één slokje wijn, dat begrijpt u wel. Want dan zouden er niet zulke toestanden zijn. Men kwam samen om te eten. Als er één ding is dat dit illustreert — als je een beetje feeling hebt met typologie en de symboliek dan begrijp je dat meteen — dan is het dit. En als er één ding is dat normaal is voor gelovigen die bij elkaar horen, dan is het om samen te komen om te eten. Daar is niks laags aan. Integendeel, een maaltijd drukt eenheid uit; je eet van één tafel. Maar als het dan op deze manier gaat, ja, dan is dat geen eenheid meer als de één hongerig is en de ander dronken. Dat zijn wantoestanden.⟨/p>
⟨p>Dat is niet heerlijk natuurlijk, dat is wat Paulus zegt. Dit is een aanfluiting, dit wijst niet naar de Heer. Dit is zo vleeselijk — met een L of met een R mag het wezen, vreselijk of vleeselijk — maar het is in ieder geval, zelfs in de wereld, een aanfluiting; het verwijst niet naar Hem. Terwijl — en dat is het punt — dat wat men at en dat wat men uitbeeldt als men samenkomt, zo'n hoge betekenis heeft. En dan zulke toestanden... dat staat zo haaks op elkaar. Ook hiervan zegt de apostel — maar dat hadden we al eerder gezien in hoofdstuk 10: 'Ik spreek als tot verstandigen; beoordeelt zelf'. Dat was vers 15 en 16 van hoofdstuk 10.⟨/p>
⟨p>Goed, dit was dus in een notendop de beschrijving van wat daar in Korinthe plaatsvond. Paulus stelt dan de retorische vraag: 'Hebben jullie dan geen huizen om te eten en te drinken?', zodat je in ieder geval dit soort wantoestanden niet hebt als jullie bij elkaar komen. Of minachten jullie zozeer de Ecclesia van God dat jullie de behoeftigen beschamen? Ja, degenen die niks hebben, die beschamen jullie. Maar daarmee minachten ze de Ecclesia van God, en dat is ernstig. Vooral omdat je voor Paulus in deze brief meerdere keren ziet — in hoofdstuk 3 lazen we dat: wie de tempel van God schendt — en dat zijn jullie, zegt hij dan — God zal hem schenden. Dat wil zeggen: die tempel, die Ecclesia die God Zich vandaag uitroept, of die geestelijke tempel die Hij vandaag bouwt, die is heilig. Dat is Zijn werk vandaag. Wel, als zulke dingen plaatsvinden, dan is dat inderdaad het minachten van de Ecclesia van God op die hoge plaats. Met zulke toestanden minacht je de Ecclesia. Ja, te meer omdat we, zoals we later ook in hoofdstuk 12 zullen zien, een eenheid zijn. Dan is het toch ongehoord om degenen die niks hebben te beschamen? Je zorgt voor elkaar, je hebt hart voor elkaar. En dat lijkt me nogal logisch ook.⟨/p>
⟨p>Wat zal ik tot u zeggen, zegt Paulus dan. Zal ik u prijzen? Nou, op dit punt prijs ik u niet. Hier gebruikt hij weer datzelfde woord: applaudisseren. Twee keer zelfs. Zal ik applaudisseren? Op dit punt beslist niet. Paulus heeft in allerlei opzichten lof voor deze Ecclesia en zij gaat hem zeer ter harte, maar eerder schreef hij al: 'Tot uw beschaming zeg ik dit'.⟨/p>
⟨p>En dan vers 23. Dat is gewoon, om eventjes in het spraakgebruik te blijven, menselijke overlevering dat deze woorden erbij gedaan zijn. U kunt het hier ook zien.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2188" title="Speel af vanaf 36:28">▶ 36:28⟨/button> ⟨span>Rechtstreeks van de Heer Ontvangen (geen Menselijke Overlevering)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Want ik ontving van de Heer. In sommige vertalingen staat er "bij overlevering", maar dat staat er in de grondtekst niet. Dikke duim, dat is het; meer niet. Het weerspreekt zelfs wat hij benadrukt. Hij zegt: "Want zelf heb ik van de Heer ontvangen." Niet via een ander, nee, zelf heb ik het van de Heer ontvangen. Zoals hij ook in Galaten 1 zegt — ik blader er even naartoe, want het komt nu in mijn gedachten. In vers 12 van Galaten 1 zegt hij iets specifieks over het evangelie, het goede bericht dat hij bracht: "Ik heb het ook niet van een mens ontvangen of geleerd, maar door openbaring van Jezus Christus." En dat is hier ook zo. Hij zegt niet: "Ik heb het bij overlevering," maar er staat: "van de Heer."⟨/p>
⟨p>Ik lees het dus als: "Ik heb het van de Heer ontvangen." Sommigen verstaan onder "overlevering" misschien iets anders, maar dat woordje wil zeggen dat daar schakels tussen zitten. Als hij het van de Heer heeft ontvangen, is het rechtstreeks. Als hij het bij overlevering van de Heer zou hebben ontvangen, dan zou hij het van de Heer hebben gekregen via mensen die het hem hebben doorgegeven. Ik begrijp wat men probeert te zeggen — dat de Heer het aan hem zou hebben overgeleverd — maar het staat er niet. In ieder geval wekt het woord "overlevering" juist de indruk dat er allerlei schakels tussen zitten. Als ik iets bij overlevering van iemand heb ontvangen, dan zeg ik eigenlijk: ik heb het zelf niet rechtstreeks gekregen, maar die heeft het gehoord en weer aan die verteld, en die heeft het weer aan mij verteld. Of het nu om één of meerdere schakels gaat, dat maakt niet uit. Het punt is: hij heeft het van de Heer ontvangen. Niet van een mens, maar van de Heer.⟨/p>
⟨p>Wat heeft hij van de Heer ontvangen? Wel, wat hij ook weer heeft overgegeven. Hij gaat nu spreken over een gebeurtenis waarover je leest in de evangeliën van Mattheüs, Markus en Lukas — in Johannes niet. Het is eigenaardig wat hij van de Heer heeft ontvangen. Ik begrijp de gedachte wel, laat ik dan iets ten voordele van deze vertaling zeggen — al heeft het niets met vertaling te maken, maar met uitleg. Ik begrijp hoe men ertoe gekomen is dat Paulus dit bij overlevering zou hebben ontvangen, want in de evangeliën wordt de gebeurtenis beschreven. De elf apostelen waren erbij (Judas was er net niet meer bij) en zij hebben het natuurlijk verteld. Paulus was hier zelf niet bij, want hij refereert aan de gebeurtenis dat de Heer Jezus, in de nacht waarin Hij werd overgeleverd, een brood nam. Daar was Paulus zelf niet bij, dus je zou zeggen dat hij het van een ander gehoord moet hebben.⟨/p>
⟨p>Maar dat blijft inleggen. De gedachte dat hij het overgeleverd heeft gekregen van de apostelen is logisch, maar het staat er niet. Het punt is juist dat Paulus iets bijzonders van de Heer zelf op dit punt heeft ontvangen. Hij heeft het niet via de twaalf gekregen, wie dan ook van hen. Nee, hij heeft het zelf van de Heer ontvangen. Van de Heer! En hij heeft het hen vervolgens zo overgegeven. De Korinthiërs waren ervan op de hoogte en Paulus herinnert hen hieraan. Er staat ook: "hetgene ik u ook overgeef." Het staat in een tijdloze vorm, dus je zou op grond hiervan nog kunnen overwegen dat hij dat bij deze gelegenheid doet.⟨/p>
⟨p>In elk geval verwijst hij naar de gebeurtenis dat de Heer Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd een brood nam. Dat vindt u met name in Lukas 22. De wijze waarop Paulus dit weergeeft, komt vooral overeen met zoals Lukas het beschrijft. Lukas was een medewerker van Paulus, de geliefde geneesheer. Wanneer was dit? Daarvan weten we exact de datum: het was op de Joodse kalender 14 Nisan, in de avond. De Joodse kalender rekent van avond tot avond, dus inmiddels was het 14 Nisan. Op diezelfde kalenderdag zou de Heer sterven. Dat was de veertiende, de nacht of de kalenderdag dat het paaslam geslacht zou worden. Dat was een bijzondere datum, want je leest daar al over in Leviticus 23: de veertiende van de eerste maand zou er een lam geslacht worden. Op die datum gebeurde dit.⟨/p>
⟨p>Voorafgaand aan die dag, in de nacht waarin Hij werd overgeleverd, nam Hij een brood. Dat was in de week van Pesach, dus dit was een ongezuurd brood. Pesach is de week dat Joden alleen maar ongezuurd brood, matzes, eten. Hij nam het brood, sprak de dankzegging uit en brak het. Waarom brak Hij het? Wel, om het te kunnen uitdelen natuurlijk; daar kom ik straks nog even op terug. En dan staat er: "Dit is mijn lichaam voor u." Ja, zo staat het er. Als u een Statenvertaling hebt, dan staat er: "Dit is mijn lichaam voor u verbroken." Helaas is dat ook in de Concordante Vertaling ingeslopen. Ik kan u wel vertellen hoe dat is gekomen; helaas, helaas. Maar dit woord is er echt bijgevoegd.⟨/p>
⟨p>Ik zal u dit zeggen. In de eerste plaats ontbreekt dat "verbroken", of "voor u verbroken", in de drie grote handschriften van het Nieuwe Testament: de Vaticanus, de Alexandrinus en de Sinaiticus. In alle drie die grote handschriften ontbreekt het. Op één bewerking van de Sinaiticus na — ik wil het niet ingewikkeld maken — die daar wel het woordje "verbroken" bij heeft gezet, zijn de grote drie getuigen hierin eenstemmig. Er staat: "mijn lichaam voor u." Een tweede argument is dat het ook ontbreekt in alle drie de evangeliën. Er staat iedere keer: "Dit is mijn lichaam voor u," niet "voor u verbroken".⟨/p>
⟨p>En een derde punt is dat het er ook niet kán staan. Over het paaslam dat op de veertiende geslacht moest worden, lees je immers dat geen been daarvan mocht worden gebroken. Dat is ook letterlijk zo vervuld. Toen de soldaten bij de gekruisigden kwamen aan het einde van het gebeuren, braken ze de benen van de medegekruisigden, maar bij Jezus deden ze dat niet. Jezus werd geslacht, gaf een luide kreet en er kwam bloed uit. Hij werd letterlijk geslacht, maar geen been werd van Hem gebroken. Dat is heel letterlijk vervuld. Dus dat lichaam dat "voor u verbroken" is, dat kan niet. Het ontbreekt in de grondtekst en in de evangeliën, en typologisch kan het ook niet. Als je het bovendien betrekt op het lichaam van Christus — de gemeente, het mystieke lichaam zoals we dat noemen — dan klopt het ook al niet, want dat is ook niet verbroken. Het kan niet eens verbroken worden; dat is een goddelijke eenheid. Dus dat hele idee van "verbroken voor u" klopt niet. Dat brengt me meteen op het andere punt: dat er staat "Dit is mijn lichaam". Dat zegt de Heer Jezus.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2766" title="Speel af vanaf 46:06">▶ 46:06⟨/button> ⟨span>Het Ene Brood Verwijst Naar het Lichaam van Christus⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wat hebben de twaalf – of ik moet eigenlijk zeggen de elf, want die waren bij deze gelegenheid aanwezig, Judas was al weggegaan – gedacht toen Jezus dit sprak in de nacht voordat Hij werd overgeleverd? Zij hebben natuurlijk gedacht: "Dit is mijn lichaam voor u", en zij hebben daarbij ongetwijfeld aan Jezus' fysieke lichaam gedacht. Maar nu komt het, en ik heb daar bij de bespreking van hoofdstuk 10 al op gewezen, maar omdat deze twee hoofdstukken nogal overlap hebben, wijs ik er nu opnieuw op: van Paulus weten we meer.⟨/p>
⟨p>Wat zegt Paulus namelijk in 1 Korinthe 10:16 en 17? "Is niet het brood dat wij breken een gemeenschap met het lichaam van Christus?" Hij gaat verder: "Omdat het één brood is, zijn wij, hoevelen ook, één lichaam; wij hebben immers allen deel aan dat ene brood." Al die gelovigen tezamen vormen dus één lichaam, en dat wordt uitgebeeld in dat ene brood.⟨/p>
⟨p>Daarmee hebben we meteen ook een antwoord op de vraag wat Paulus nu precies van de Heer Zelf had vernomen. Als je de woorden "dit is mijn lichaam voor u" puur vanuit de evangeliën verneemt, zou je denken dat Hij het over Zijn fysieke lichaam heeft dat diezelfde dag nog zou sterven. Maar nu heeft Paulus iets van de Heer vernomen. Toen de Heer het brood brak en zei: "Dit is mijn lichaam", sprak Hij in het verborgene al over iets wat de discipelen toen nog niet konden weten. Daarom moest het hem ook verteld worden, maar Paulus heeft van de Heer Zelf vernomen dat dat ene brood spreekt van het lichaam van Christus, de Ecclesia, die tezamen één lichaam vormen.⟨/p>
⟨p>Dat kun je niet uit de evangeliën opmaken, maar Paulus maakt het bekend. Dan weet je meteen waarom hij dit speciaal van de Heer moest ontvangen. De twaalf hadden het hem niet kunnen vertellen, want zij wisten hier niets van. Ik zal het u nog sterker vertellen: de twaalf wisten helemaal niets van de gemeente als het lichaam van Christus. Je zult het nooit aantreffen bij Jakobus, bij Petrus of bij Johannes. Nooit. Dat is een waarheid die je uitsluitend en exclusief alleen bij Paulus tegenkomt.⟨/p>
⟨p>Dus toen de Heer in de nacht voor Zijn sterven zei: "Dit is mijn lichaam", heeft Hij later Paulus als het ware geüpdatet: "Toen ik dat sprak in de nacht voor mijn sterven, dacht ik aan de Ecclesia, het lichaam van Christus." Dat is de betekenis van dat ene brood. Dat wisten de twaalf niet en het wordt niet bekendgemaakt in de evangeliën, maar Paulus heeft het van de Heer vernomen. Daarom heeft het zo'n speciale betekenis als we tezamen komen en we eten – bij welke gelegenheid dan ook – en brood breken. Dan verwijzen we naar die betekenis. Daar is meer over te zeggen, maar ik stel voor dat we eerst even onderbreken en dat we straks hiermee verdergaan.⟨/p>
⟨p>Wij waren gebleven bij vers 24. Het laatste wat we onder ogen zagen, waren die woorden: "Dit is mijn lichaam." Paulus geeft daar een andere invulling aan dan wat je vanuit de evangeliën zou kunnen opmaken. De Heer Jezus sprak deze woorden uit in de nacht voordat Hij werd overgeleverd, maar later is Paulus door de Heer Zelf daarover ingelicht. Dat "mijn lichaam" slaat dus op het lichaam van Christus, de Ecclesia, waar u en ik deel van mogen uitmaken door geloof.⟨/p>
⟨p>Nog eventjes terugkomend op dat vers waarin Paulus dit duidelijk aangeeft: Hij sprak de dankzegging uit, brak het brood en zei: "Dit is mijn lichaam voor u. Doe dit tot mijn gedachtenis." Dat wil zeggen: doe dit om aan Mij te denken. Dat lees je trouwens ook in de evangeliën, maar zonder de specifieke betekenis van "mijn lichaam" zoals Paulus die brengt. Dat is echt Paulinische waarheid. Maar het is geweldig om bij elkaar te zijn en brood te eten, bij welke gelegenheid dan ook. Niet als ritueel, want die hebben we helemaal niet, maar gewoon als wij samenkomen en een maaltijd met elkaar hebben om er dan aan te denken: zoals dat brood één is, zo vormen wij een eenheid. Daaraan mogen we denken. Doe dit tot mijn gedachtenis.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3168" title="Speel af vanaf 52:48">▶ 52:48⟨/button> ⟨span>De Beker van het Nieuwe Verbond en het Opstandingsleven⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Deze beker is het nieuwe verbond in mijn bloed. Het nieuwe verbond... natuurlijk slaat dat op het nieuwe verbond zoals de profeten daarover spreken. Jeremia spreekt daarover in hoofdstuk 31, dat God met het huis van Juda en het huis van Israël een nieuw verbond zou sluiten. Met hetzelfde volk als waarmee Hij een oud verbond heeft gesloten, zou Hij een nieuw verbond sluiten, waarbij er niets meer afhangt van de mens, maar uitsluitend van God. God geeft Zijn belofte. God zegt bij dat nieuwe verbond zeven keer 'Ik zal'. Van de mens wordt niets gevraagd, laat staan iets opgelegd.⟨/p>
⟨p>En de geest van dat nieuwe verbond, daarvan zegt Paulus in 2 Korinthe 3 dat wij dienaren zijn van een nieuw verbond, namelijk dat van de geest en niet van de letter. Niet de stenen tafelen met letters op stenen gegrift, maar het nieuwe verbond van de geest, want de letter doodt, maar de geest maakt levend. Van de geest van dat nieuwe verbond zijn wij dienaren; dat zegt Paulus daar. Begrijp me goed: dat nieuwe verbond wordt met Israël gesloten en niet met de kerk. Dat is onzin; dat staat nergens. Wij hebben geen verbondsrelatie met de Heer zoals Israël dat straks wel zal hebben – een huwelijksverbond – maar wij staan in een organische, nog veel intimere eenheidsrelatie met Hem, namelijk als hoofd en lichaam. Daar gaat het hier juist over. Maar de geest van dat nieuwe verbond, dat helemaal gebaseerd is op genade en op wat God belooft en waarbij niets van de mens afhangt, daar zijn ook wij dienaren van en daar heffen wij ook de beker op.⟨/p>
⟨p>Waarom niet? Paulus zegt ook, toen hij overleverde dat deze beker het nieuwe verbond in Zijn bloed is: waar verwijst dat bloed naar? Bloed spreekt altijd van een slachtoffer. Maar als ik het woord slachtoffer gebruik, denk dan niet aan een dode zoals je in de krant leest. Neem het woord 'slachtoffer' eens precies zoals het gezegd wordt: dan gaat het over een slachting en over een offer. De slachting heeft te maken met de veertiende Nisan, om even aan te haken bij wat ik voor de pauze zei, toen Hij geslacht werd. Het offer heeft te maken met wat er op de derde dag gebeurde, toen Hij verrees en opsteeg naar God, opstond uit de doden. En dus spreekt dat bloed inderdaad van het slachtoffer, maar daarmee dus ook over dood en opstanding.⟨/p>
⟨p>Ik kan dat ook duidelijk maken, want wat zit er in die beker? Wijn. En waar spreekt wijn van? Van vreugde, van leven, opstandingsleven. Vandaar dat we zeggen: "L’chaim", op het leven! Ik geloof dat ik in hoofdstuk 10 al eens wat dieper ben ingegaan op de betekenis van dat bloed en vooral over de betekenis van wat er in die beker zit, dus ik laat het hier even bij.⟨/p>
⟨p>Het citaat gaat nog even verder. Nog steeds heeft Paulus het over wat de Heer zei in de nacht voordat Hij werd overgeleverd: "Doe dit zo dikwijls gij die drinkt tot mijn gedachtenis." Jezus hield hier het Pesach en wat Hij zei tegen Zijn twaalf discipelen was inderdaad gericht tot Joodse mensen die jaarlijks het Pesach vierden. Jezus zegt: "Als jullie in het vervolg dat brood eten en van de beker drinken, denk dan ook aan Mij." Natuurlijk herinnerde die Pesachmaaltijd aan de verlossing uit Egypte, maar nu zegt de Heer: "Zodra je eet en drinkt, doe dat tot Mijn gedachtenis." Het spreekt net zo goed van Mij. Of in feite moet ik het nog anders zeggen: ten diepste spreekt het van Mij. Laten we wel wezen, ook die gebeurtenissen in Egypte en de verlossing daaruit zijn een type van wat er in Christus is gerealiseerd. Dat spreekt elkaar absoluut niet tegen, integendeel. Dus: "Zo dikwijls gij die drinkt, doe dat tot Mijn gedachtenis."⟨/p>
⟨p>Dat is wat wij dus ook doen. Wij vieren geen Pesach. Als we alleen de evangeliën van Mattheüs, Marcus en Lukas zouden hebben, dan zou het niet in ons hoofd opgekomen zijn dat wij dit zouden vieren. Nee, dat was een Joodse aangelegenheid. Zij vierden de Pesach en kregen nu te horen wat de nieuwe betekenis van brood en beker was. Zo dikwijls ze dat jaarlijks vierden, zouden ze daaraan denken. Maar nu zegt Paulus: "Dit heeft ook voor ons betekenis." Want hij heeft van de Heer vernomen waar het brood van spreekt, waar de maaltijd en het ene brood van spreken, namelijk van het lichaam van Christus. En daar heffen wij ook de beker op. Zo dikwijls we drinken, bij welke gelegenheid ook – nogmaals, dat is geen ritueel – maar als we bij elkaar zijn als gelovigen, dan mogen we daaraan denken. Aan dat leven.⟨/p>
⟨p>Sinds ik deze dingen realiseer, vind ik dat zo prachtig. Want dat betekent dat dagelijkse dingen als het eten van brood en het drinken van wijn een hoge betekenis hebben. Ik zeg weer 'dagelijks', dat is altijd tricky om dat zo te zeggen, maar ik heb er geen moeite mee hoor, mits met mate natuurlijk. Nee, dit is water trouwens. Er staat toch: "Drink een weinig wijn opdat het hart zich verheugt"? Nou zit je twee teksten door elkaar te halen. Er staat: "Drink een weinig wijn", zegt Paulus tegen Timotheüs vanwege zijn gedurige ongesteldheden – wat bij ons ook weer wat raar klinkt – vanwege zijn maag. "Omdat het hart zich verheugt met de vrouw die je liefhebt", dat bedoel ik... nou haal je er nog een tekst bij uit de overlevering. Noemen ze dat geen contaminatie? Dat je allerlei uitdrukkingen door elkaar gaat gooien? Want inderdaad, er staat: "Drink uw wijn met een vrolijk hart, eet uw brood met vreugde." Het staat in Prediker 9: "Eet uw brood met vreugde en drink de wijn met een vrolijk hart."⟨/p>
⟨p>Zo staat het daar. Dat zal waarschijnlijk een andere vertaling zijn. "Ik ben heel erg tevreden in jouw studie." Ja, oké, nou ja, kijk, dat heeft ook dezelfde uitwerking hoor. Dat is weer een andere studie trouwens. "En denk je dan nog aan mijn liefde?" Ja, dit is erg verwarrend, ben ik bang, voor degenen die het later op het mp3'tje terug willen luisteren. Maar ik ga het niet allemaal nog uitleggen. Dan moeten ze maar even doorspoelen. Waar waren we ook alweer, Harry? Als we brood eten iedere dag en misschien iedere dag wat wijn drinken... ja, dat was het, hartelijk dank. En toen ging het fout. Toen ik zei 'elke dag wijn drinken', toen ging het fout.⟨/p>
⟨p>Maar wat ik bedoel te zeggen is: zulke bezigheden, alledaagse dingen als eten en drinken, hebben zo'n hoge betekenis omdat het spreekt van geweldige waarheden die aan Paulus zijn geopenbaard. Daarmee worden zaken als eten en drinken op een geweldig hoog plan gebracht, zeker als we bij elkaar zijn. Maar als je er een ritueel van gemaakt hebt, dan wordt het dagelijkse eten, wat een feest is, dat juist niet meer. Het wordt dan rigide en men ziet totaal niet meer dat het te maken heeft met opstandingsleven en met vreugde. De karigheid die eigen is aan zo'n ritueel is ook symptomatisch. Men heeft geen idee meer van de echte vreugde waarvan het spreekt en waar het werkelijk naar verwijst. Want zo dikwijls gij dit brood eet...⟨/p>
⟨p>Ook als we als gelovigen van het ene lichaam bij elkaar zijn, dan worden we er in het bijzonder bij bepaald.⟨/p>
⟨p>"Zo dikwijls gij dit brood eet en de beker drinkt..." Er wordt dus niets gezegd over de frequentie, want daar is een hele casuïstiek omheen gebreid van: wanneer moet het gebeuren? En hoe moet het? En in welke volgorde? Het is allemaal wetticisme van de laagste plank. Ja, ik vond het al zo’n goede beeldspraak, maar het is echt wetticisme.⟨/p>
⟨p>De dood des Heren... en dan denk je gelijk aan de zondag. Ja, wacht even, maar daar gaan we nu naartoe.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3820" title="Speel af vanaf 01:03:40">▶ 01:03:40⟨/button> ⟨span>De Dood Des Heren Verkondigen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Zo dikwijls gij dit brood eet en de beker drinkt, verkondigt gij de dood des Heren. Let trouwens ook even op het accent dat ik leg. Want wat is er nu zo bijzonder aan de dood des Heren? Kijk naar dit tekentje; ook daarvan zeg ik weer dat het soms meer zegt dan duizend woorden. Dit is de dood des Heren, namelijk de dagen dat Hij in het graf lag. Maar als wij denken aan de dood des Heren, dan denken we aan het feit dat Hij dood geweest is. Dat is het bijzondere van Zijn dood.⟨/p>
⟨p>Dus als wij de dood des Heren verkondigen, wat is daar dan zo bijzonder aan? Welnu, wij verkondigen de dood van Hem die nu Heer is en dus leeft. Zo zegt Hij dat ook tegen Johannes wanneer Hij op Patmos aan hem verschijnt. Daar staat: "En zie, Ik ben dood geweest en zie, Ik leef tot in de aionen der aionen."⟨/p>
⟨p>De dood des Heren heeft inderdaad alles te maken met het graf, maar dan wel met het geopende graf en de weggerolde steen. Zo worden we bepaald bij het feit dat Hij dood was. Zeker, maar let op: Hij wás het. Nu is Hij de Heer, de Kurios. En vandaar ook: "totdat Hij komt". Want juist omdat Hij dood geweest is, kan Hij ook weer terugkomen. Als Hij nog steeds dood zou zijn, dan kon Hij immers niet meer terugkomen. Dit spreekt van een opgewekte Heer die niet meer dood is maar leeft, en daar spreekt zowel het brood als de beker van.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3926" title="Speel af vanaf 01:05:26">▶ 01:05:26⟨/button> ⟨span>Onwaardig Eten en Drinken: Religieus Wetticisme Versus Genade⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Wie dus op onwaardige wijze... Terwijl ik het woord lees, denk ik: wat komt hier ook weer in mee in de overlevering van mensen? Vanuit de kerk waar ik ooit ben opgegroeid – en dat is in het algemeen in de calvinistische kerk – wordt drie of vier keer per jaar het avondmaalsformulier voorgelezen, en dan gaat het ook over dat onwaardig eten en drinken. Men bedoelt daarmee te zeggen dat je jezelf moet beproeven. Je hebt dan de zondag ter voorbereiding van het avondmaal; er wordt een formulier gelezen en dan moet je in die week in het bijzonder jezelf gaan toetsen of jij wel waardig bent om aan te gaan. "Bent u er dan morgen?" Ja. En als je dat trouwens goed doet, dan zou er niemand meer aankomen; dan hoeven ze helemaal niets te vieren. Want als je moet gaan toetsen of jij uit jezelf waardig bent...⟨/p>
⟨p>Mensen gaan in die week door zo’n heel godsdienstig verhaal, maar het spreekt allemaal van veroordeling. Je wordt bepaald bij en helemaal teruggeworpen op jezelf: op je verleden, op je vlees, op wie jij bent en op je eigen ervaringen. Zeker als je een bepaald type persoonlijkheid bent, ga je daar gigantisch onder gebukt. Die gelegenheden zijn vaak de meest zwartgallige momenten in een christenleven. En dat zijn niet mijn eigen woorden hoor; dit zijn ervaringen van tallozen, alleen al in ons lieve vaderlandje. Er wordt een week van voorbereiding gehouden – de week van voorbereiding – en ook vaak in het zwart; het is allemaal symptomatisch. En dan heb je nog de nabetrachting. Ja, dat is dezelfde zonde. Het is in mijn herinnering, als ik bij zoiets was, een zeer ernstige zaak. U zult het wellicht herkennen, tenminste als u diezelfde godsdienstige achtergrond hebt: het is een begrafenismaaltijd. Echt een begrafenismaaltijd, waarbij vreugde totaal ontbreekt.⟨/p>
⟨p>Maar als Paulus het heeft over "op onwaardige wijze het brood eten", wat bedoelt hij daar dan? Als je dit gedeelte leest, lees je gewoon wat er staat. Dat is niet zo moeilijk. Waar Paulus het over heeft, is de situatie die daar in Korinthe aan de hand was: de een is hongerig en de ander is dronken. Dat is onwaardig eten en drinken. Het heeft niets te maken met bij jezelf te rade gaan of aan zelfreflectie doen in de zin dat je moet gaan speuren in je hart en in je verleden zodat je jezelf leert te veroordelen. Dat is precies het tegenovergestelde van het Evangelie. Want waar het dan op neerkomt, is dat de mens zichzelf moet leren veroordelen. Maar wat krijgen we te horen als je het Evangelie kent? God is het die rechtvaardigt! Wie zal veroordelen? Kijk, dat is waardig, want dan word je daarbij bepaald.⟨/p>
⟨p>Feitelijk is de manier waarop men het doet, zoals het verlaagd is, pas echt onwaardig. Als ik dan ook eens een tekst uit zijn verband mag rukken, dan zeg ik: dát is onwaardig. Ik geef toe dat de tekst daar feitelijk niet over gaat, maar het is wel erg onwaardig, want het slaat totaal niet meer op datgene waar het werkelijk voor bedoeld is en waarvan het volgens de apostel werkelijk spreekt. Goed: "Wie dus op onwaardige wijze het brood eet of de beker des Heren drinkt..." Ik kon het niet nalaten om, als ik het over de beker heb, dit symbool op het plaatje erbij te doen. De beker heeft van oudsher altijd de betekenis van overwinning en van vreugde. Gaan voor de beker! Welnu, wie dat op onwaardige wijze doet, zal zich bezondigen aan – oftewel schuldig zijn aan – het lichaam en het bloed des Heren.⟨/p>
⟨p>Ik kan me voorstellen dat deze frase, zeker als je een bepaalde achtergrond hebt, meteen geassocieerd wordt met die formulieren die dan voorgelezen worden; je komt er haast niet van los. Bij een andere gelegenheid hebben we er ook al eens op gewezen dat er tradities zijn die zo verankerd zijn in je gedachten, dat je die dingen altijd blijft associëren. Dat hadden die Korintiërs trouwens ook al: als ze vlees aten, konden ze niet aan de gedachte ontkomen dat dit te maken had met afgoderij. Ja, dat zal je achtergrond maar zijn. Maar dat geldt ook voor u en mij: als je een bepaalde religieuze achtergrond hebt, kun je zulke woorden haast niet meer lezen zonder de gedachte aan wat men er altijd aan opgehangen heeft.⟨/p>
⟨p>Maar als je inderdaad de ander minacht, de Ecclesia minacht, doordat de een eet en dronken is terwijl de ander niet eens genoeg heeft en nog hongerig is, wel, dan bezondig je je aan het lichaam en het bloed van de Heer. Dat klopt; dan heb je namelijk geen idee waar het werkelijk voor staat. "Maar ieder beproeve zichzelf." Ja, waarom? Uiteraard zodat je wel waardig eet, en niet zoals die Korintiërs dat deden. Eet dan van dat brood en drink uit de beker; zo dus waardig, in overeenstemming met de betekenis. Het is jezelf de vraag stellend: begrijp ik werkelijk waar het over gaat? Want wie eet en drinkt, eet en drinkt tot zijn eigen oordeel, zoals die Korintiërs dat dus deden. Wat hij trouwens bedoelt met "tot zijn eigen oordeel", zullen we straks in het volgende vers zien.⟨/p>
⟨p>Zoals zij dat deden, was dat een eigen oordeel, en Paulus maakt ook haarscherp duidelijk wat hij daarmee bedoelt. Maar eerst nog even dit: "wanneer namelijk als hij het lichaam niet onderscheidt." Wat is dat lichaam? Kijk, dat brood sprak van het lichaam, de Ecclesia. Welnu, de Ecclesia minachtten zij door hun onwaardige wijze van eten en bij elkaar zijn. Ze hadden geen idee waar het werkelijk betrekking op had. Het was het niet onderscheiden van het lichaam wat daar aan de hand was. Het gaat hier uiteraard over het lichaam van de Heer; het ging dus inderdaad over onderscheidingsvermogen. Weten waar dat brood naar verwijst. En nu komt vers 30, dat terugverwijst naar dat eigen oordeel. "Wie eet en drinkt tot zijn eigen oordeel"... waar doelt Paulus dan op? Wel, op wat hij schrijft in vers 30: "Daarom..."⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4408" title="Speel af vanaf 01:13:28">▶ 01:13:28⟨/button> ⟨span>Het Vitaliserende Effect van het Lichaam Onderscheiden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>"Daarom zijn er onder u vele zwak en ziekelijk en ontslapen niet weinigen." Hoezo "daarom"? Wel, omdat ze het lichaam niet onderscheiden. Dit is de negatieve manier van zeggen. De positieve manier van zeggen is: als je het lichaam onderscheidt, dan zouden ze een veel grotere weerstand hebben. Waar het om gaat is dat Paulus duidelijk maakt dat het onderscheiden van het lichaam – en weten waar brood en beker werkelijk van spreken – een vitaliserend effect op het lichaam heeft. Ik bedoel het precies zoals ik het zeg. Dus feitelijk: als hij spreekt over het onderscheiden van het lichaam, het Lichaam van Christus, en weten waar het over gaat, dan heeft dat een positief effect op ons fysieke lichaam.⟨/p>
⟨p>Dat kenden ze in Korinthe niet en dus, net als in de wereld, waren er onder hen vele zwak en ziekelijk en er ontsliepen niet weinigen, omdat ze de geneeskrachtige betekenis van het onderscheiden van het lichaam niet kenden. Wat hier dus gezegd wordt, wat Paulus hier veronderstelt – ik kan het niet anders lezen – is dat het onderscheiden van het lichaam een gezondmakend effect heeft op het lichaam. Ik zou niet weten hoe ik dit anders moet lezen; als je dat niet onderscheidt, dan is dit het gevolg. Maar zo gek is dat niet. We lezen het al, ik heb die verwijzingen expres al even gegeven. Trouwens, Arie verwees zojuist ook al even naar Prediker 9 vers 7, samen met een paar andere teksten erbij.⟨/p>
⟨p>In Prediker 9 vers 7 staat: "Welaan dan, eet uw brood met vreugde." Nou moet ik het even goed lezen hoor. Krijg ik zo nog gelijk? Jazeker, dat zou me niet verbazen; de Bijbel heeft me wel vaker verrast. "Welaan dan, eet uw brood met vreugde en drink uw wijn met een vrolijk hart." Het gaat me nu niet om de context, maar even om de specifieke frase zelf: brood en wijn. Als dat in Prediker al zo geldt, hoeveel te meer dan voor ons met dat wat Paulus heeft meegedeeld, om dat inderdaad met vreugde en met een vrolijk hart te doen.⟨/p>
⟨p>En dan die andere tekst; ik heb daar helaas geen projectie van, maar in Spreuken 17 vers 22 staat ook een mooie: "Een vrolijk hart bevordert de genezing." Of zoals de Statenvertaling zegt: "Een blij hart zal een medicijn goed maken, maar een verslagen geest doet het gebeente verdorren." Hiermee is gezegd dat de geest, het onderscheiden van dingen, een effect heeft op het lichaam. Ik geloof dus inderdaad – en dat is wat ik hier lees, maar op wel meer plaatsen – dat als je geestelijk... Ik moet ook denken aan de bekende connectie van een gezonde geest in een gezond lichaam. Het is geen één-op-één relatie, begrijp me goed. Ik bedoel niet te zeggen dat als iemand ziek is, dat automatisch betekent dat je het lichaam niet onderscheidt. Maar omgekeerd is het wel zo dat als je het lichaam niet onderscheidt, de kans verhoogt dat je inderdaad ook fysieke kwalen met je meebrengt.⟨/p>
⟨p>Ik geloof dus ook dat het kennen van de geestelijke eenheid van gelovigen, het beleven van die vreugde en het samen bepaald worden bij de betekenis van brood en van de beker... dat is zo geweldig. Dat heeft zo’n enorm verrijkende en blijmakende, maar daarom ook weerstandsverhogende en vitaliserende werking. En als je dit mag lezen met de ogen van Paulus, dan staat dat toch in de overtreffende trap? Absoluut. Ja, daar kom ik niet onderuit.⟨/p>
⟨p>Een vrolijk hart bevordert de genezing. En als je het lichaam van de Heer onderscheidt, als je echt mag verstaan wat dat betekent, dan heeft dat op het fysieke lichaam een geweldig positief effect. Maar goed, zij kenden dat in Korinthe dus niet. Zij leefden op dat lage niveau en onderscheidden die rijkdom totaal niet. En daarom zijn er onder u velen zwak en ziekelijk en ontslapen niet weinigen. Dat is wat hij over hen zegt.⟨/p>
⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4701" title="Speel af vanaf 01:18:21">▶ 01:18:21⟨/button> ⟨span>Zelfbeoordeling en Gods Opvoedende Hand⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3>
⟨p>Indien wij echter onszelf beoordelen... Het is misschien goed om het nu eventjes af te ronden, want dan kunnen we de volgende keer inderdaad met hoofdstuk 12 verdergaan. Indien wij echter onszelf beoordeelden, aan gezondere zelfreflectie zouden doen en zouden realiseren waar we mee bezig zijn; indien wij onszelf zouden beoordelen, zouden we niet onder het oordeel komen. Namelijk waar Paulus het zojuist over had: over dat ziek en zwak zijn, wat allemaal onnodig was. Maar onder dat oordeel van de Heer — begrijp me goed en begrijp Paulus goed — dat is geen veroordeling, dat is een tuchtiging.⟨/p>
⟨p>Weet u wat dat betekent? Hier staat in het Grieks het woordje ⟨em>paideuo⟨/em>, en daar komt ons woordje 'pedagogisch' vandaan. Dat is een oordeel des Heren; dat wil zeggen dat het een gericht is, maar dat is puur pedagogisch. Zoals dat wat daar in Korinthe gebeurde: de Heer wilde hen daarin ook iets duidelijk maken. Het was geen veroordeling, want de Heer maakt altijd onderscheid tussen de wereld en ons die geloven. Hij zegt ook: "maar onder dat oordeel van de Heer worden wij getuchtigd", dat wil zeggen opgevoed, opdat wij niet met de wereld zouden veroordeeld worden.⟨/p>
⟨p>God maakt een onderscheid tussen de Ecclesia en de wereld. Dat blijkt straks wel als de bazuin zal klinken. Wat doet Hij dan? Dan wordt de Ecclesia weggenomen en inderdaad, de wereld wacht veroordeling. Uiteraard is ook dat niet het laatste woord, maar dat neemt niet weg dat de wereld is veroordeeld, terwijl wij worden opgevoed. Wat ons ook overkomt, het is de opvoedende hand van Hem.⟨/p>
⟨p>Daarom zegt Paulus, en dit zijn afsluitende woorden: "Daarom dan, mijn broeders, als gij samenkomt om te eten..." Hierin zie je opnieuw dat het geen ritueel is. Als gij samenkomt om te eten, wacht op elkaar. Heeft iemand honger? Laat die thuis eten, opdat gij niet tot uw oordeel bijeenkomt. En, zegt hij: "Het overige zal ik regelen", of letterlijk: voorschrijven. Het is net een dokter; ik zal u iets voorschrijven. Dat is wat Paulus hier ook doet. Het overige, al de andere dingen in dit verband, zal ik voorschrijven wanneer ik kom.⟨/p>
⟨p>Paulus was inderdaad van zins Korinthe weer te bezoeken. Je ziet hierin dus — en dat is het laatste wat ik erover kan zeggen, want dit is het laatste vers van 1 Korinthe 11 — dat dit inderdaad lokale vragen beantwoordt die toentertijd in Korinthe speelden, maar eronder liggen universele waarheden die voor alle gelovigen van het Lichaam van Christus actueel zijn. En ik hoop dan ook, zolang de Heer uitblijft en totdat Hij komt, met velen te mogen genieten als we samenkomen om te eten. En om dan bepaald te worden bij het Lichaam, de eenheid en de gemeenschap die we mogen vormen, en de beker mogen heffen. Want dat is een feest. Zullen we het hierbij laten?⟨/p>