⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Terugblik: Buiten de Legerplaats⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De dertigste bijbelstudie over de Hebreeën-brief inmiddels. En het zal de laatste zijn, daar heb ik helemaal op gerekend. Het zijn nog een zeven- of achttal verzen die we te behandelen hebben van deze brief en dat moet toch lukken. Ik had de vorige keer eigenlijk al min of meer rekening gehouden met het feit dat het een afsluitende avond zou worden, maar dat is dus niet meer gelukt. Het laatste gedeelte van deze Hebreeën-brief dus.⟨/p> ⟨p>Voordat ik de draad weer ga oppakken waar we de vorige keer gebleven waren, stel ik voor dat we eerst nog eventjes in herinnering roepen wat we de vorige keer hebben gezien en behandeld. Het ging vanaf het 11e tot het 14e vers over het thema 'buiten de legerplaats'. In vers 11 zagen we dat het zondoffer, waarvan het bloed werd gebracht in het heiligdom, maar waarvan het lichaam verder werd verbrand buiten de legerplaats. Dat zijn heel typerende posities die we toen ook overwogen hebben.⟨/p> ⟨p>Het zijn heel typerende posities in de Hebreeën-brief: namelijk in het heiligdom aan de ene kant – dat wil zeggen, daar waar de koning-priester naar de ordening van Melchizedek (typisch een formulering vanuit de Hebreeën-brief) momenteel gezeten is. Dat is in het hemelse heiligdom, waar het aardse heiligdom slechts een type van is. En aan de andere kant: buiten de legerplaats. Buiten het gevestigde godsdienstige systeem. Wat ooit door God was ingesteld, dat wel, maar nu moest men maken dat men wegkwam. Men moest buiten de legerplaats zijn.⟨/p> ⟨p>Dat wordt al uitgebeeld in dat zondoffer op de Grote Verzoendag. Trouwens, dat is over twee dagen op de Hebreeuwse kalender. Het is vandaag 8 Tishri, morgen dus de 9e, en zaterdag is het 10 Tishri: de dag van verzoening, Yom Kippur. Het is op die dag dat dit gebeurde. Daar verwijst de schrijver naar in vers 11. Hij trekt direct de voor de hand liggende parallel met het gegeven dat Jezus ook buiten de poort geleden heeft, ook dus letterlijk buiten de legerplaats.⟨/p> ⟨p>De conclusie in vers 13 is dan: laten we tot Hem uitgaan, buiten de legerplaats. De parallel met Mozes ligt direct voor de hand, want in Exodus 33 lees je dat Mozes dat ook ooit heeft gedaan: dat hij zijn tent spande buiten de legerplaats en dat daar het volk moest zijn. Dat was toen ter gelegenheid van de afgoderij met het gouden kalf. In elk geval moest men buiten de legerplaats zijn.⟨/p> ⟨p>In het navolgende vind je een aantal geestelijke en morele kenmerken van wat dat is: buiten de legerplaats. Er staat in vers 14 dat wij hier geen blijvende stad hebben. Voor die Hebreeën was dat letterlijk zo. We moeten altijd de concrete situatie van die Hebreeën in ogenschouw nemen; het ging om de stad Jeruzalem. Wij hebben hier geen blijvende stad, maar we zoeken de toekomende. We zijn pelgrims. We zetten de pinnen van onze tenten niet te diep in de grond, want we gaan toch weer verder. Wij horen hier niet. We zijn hier vreemdelingen en bijwoners. Outcasts, letterlijk en figuurlijk, zeker ook voor de Hebreeën.⟨/p> ⟨p>Vers 15 zegt: laten we voortdurend God een lofoffer brengen. Buiten de legerplaats bevinden zich pelgrims, daar bevinden zich aanbidders, godlovers, die door Jezus Christus altijd God loven en bezingen. Vergeet daarbij, zo werd in vers 16 opgemerkt, de weldadigheid en de mededeelzaamheid niet. Eigenlijk liggen al die dingen in elkaars verlengde. Het zijn niet alleen maar losse opmerkingen, maar het een vloeit ook uit het ander voort. Aangezien we hier geen blijvende stad hebben en het hier niet zoeken, waarom zouden we dan zo hangen aan onze bezittingen? Deel daar gewoon vanuit: weldadigheid en mededeelzaamheid.⟨/p> ⟨p>Ook buiten de legerplaats is er een juiste verhouding ten opzichte van de voorgangers, of degenen die leiding geven – vanuit het Woord wel te verstaan. Dat is niet vanuit menselijke traditie, want dat is juist de legerplaats. Buiten de legerplaats is er een rechte verhouding met de voorgangers die het Woord doorgeven en daarin ook gewillig zijn. Over de misverstanden hebben we het de vorige keer al gehad, maar ik zeg het nu maar even op een positieve manier.⟨/p> ⟨p>Een goed geweten, dat was het laatste wat we hebben besproken. De schrijver was ervan overtuigd dat hij dat had: een goed geweten, ondanks alle beschuldigingen die men aan zijn adres uitte. Nu ik het zo heb samengevat, kunnen we meteen overstappen naar de eigenlijke bespreking.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="369" title="Speel af vanaf 06:09">▶ 06:09⟨/button> ⟨span>Gebed voor een Voorspoedig Herstel⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Daar schreef Paulus — een gedeelte van dit vers hebben we al behandeld —: "Bid voor ons." Bid voor ons die voorgaan. Ik sluit hier wellicht ook Timoteus bij in, die we later nog in dit gedeelte tegen zullen komen. Want, zegt hij, wij vertrouwen, wij zijn ervan overtuigd dat wij een goed geweten hebben. Het is heel opmerkelijk — ik heb dat vlak voordat ik wegging nog eens nagekeken — hoe vaak er bijvoorbeeld in het boek Handelingen wordt genoemd dat Paulus zich ervoor inspande om altijd een "onergerlijk" geweten te hebben voor God en mensen, zoals dat in de Statenvertaling staat. Een goed geweten; dat betekent eerlijk en recht zijn, niet sjoemelen met het Woord, maar een zuiver leven leiden. Dat heeft helemaal niets te maken met perfectie of dat je niet zou kunnen falen, maar met een eerlijk en zuiver geweten. Daarom zegt hij hier ook: "Daar wij in alle opzichten de rechte weg willen gaan." Dit zegt hij ondanks alle beschuldigingen van het tegendeel en alle smaad die hij daarin had te dragen. Paulus was zelf ooit gevangen genomen in Jeruzalem op grond van valse beschuldigingen en smaad, en daardoor was hij in Italië, in Rome, terechtgekomen. Ik noem deze dingen expliciet om dat straks nog nader toe te lichten, want we komen deze zaken in het vervolg nog tegen.⟨/p> ⟨p>In vers 19 vervolgt hij met des te meer nadruk: "Vermaan ik u dit te doen." Dat woord "vermanen" is het Griekse ⟨em>parakaleo⟨/em>. Dat betekent letterlijk "erbij roepen", "oproepen" of "aanmoedigen". Bij het woord vermanen hebben we te veel het idee van dat waarschuwende of belerende vingertje, maar ⟨em>parakaleo⟨/em> betekent letterlijk "ernaast roepen". Ik vind zelf het beeld van een stadion erg mooi; supporters die als het ware naast de spelers staan en hen aanmoedigen. Dát is het idee van ernaast roepen. Dus niet dat zware idee van vermanen, maar: met des te meer nadruk roep ik u op om dit te doen, namelijk voor ons te bidden, "opdat ik u te eerder teruggegeven moge worden."⟨/p> ⟨p>Dit is een vertaling uit 1951 en het is toch hoog tijd dat er weer eens een nieuwe Bijbelvertaling komt in wat moderner Nederlands. Ik weet niet of u het de laatste dagen gevolgd hebt, maar er komt er weer eentje aan. Het is vrijwel jaarlijks dat er weer een nieuwe vertaling in nog moderner Nederlands gepubliceerd wordt. Vandaag of gisteren was het in het nieuws dat koning Willem-Alexander een Bijbel in ontvangst had genomen in een centrum in Den Haag. Het is opnieuw een vertaling van het NBG, dat een paar jaar terug de NBV, de Nieuwe Bijbelvertaling, presenteerde. Maar nu hebben ze een "Bijbel in Gewoon Nederlands". Dat is taalgebruik dat, naar ik las, twaalf- of dertienjarigen in hun eigen taal kunnen volgen. Heel simpel.⟨/p> ⟨p>Ik heb een aantal passages en voorbeelden gezien, en wat ik daarbij altijd zo frappant vind... Kijk, ik wil nu niet te veel uitweiden over zo’n vertaling, want om in duidelijke, concrete en wat mij betreft simpele taal iets uit te drukken, dat is hartstikke goed. Dat lijkt mij zeer lovenswaardig. Maar het eerste wat je toch wilt, is dat je de dingen vertelt zoals ze staan opgetekend. Er zit echter zo enorm veel interpretatie bij; zoveel visie van hoe de vertalers het hebben begrepen of hoe het algemeen verstaan wordt. In plaats van dat je de gedachten zoveel mogelijk vanuit het Woord krijgt, wordt het gefilterd door wat de vertalers eruit opmaken. Ik heb daar hele frapante voorbeelden van gezien waar ik graag nog eens op terugkom in een blogje of iets dergelijks. Maar ik kom er nu even op omdat dit natuurlijk een haast oud-Nederlandse constructie is in onze oren: "u te eerder teruggegeven mogen worden". Ik denk weleens dat we steeds luier worden. In plaats van dat we moeite doen om zo dicht mogelijk bij de Schrift te komen, is het nu eigenlijk vooral de insteek om de Bijbel bij de mensen te brengen, in plaats van de mensen bij het Woord te brengen. Dat is een groot verschil.⟨/p> ⟨p>Maar goed, dat dus over die nieuwe uitgave, de "Gewone Bijbel". Het is heel uitdrukkelijk doeltaalgericht, en dat geldt voor al die nieuwe Bijbelvertalingen. Dat is het punt bij al die moderne weergaven: omdat het modern is en moet aansluiten bij het huidige taalgebruik, kun je er vergif op innemen dat er over twee jaar weer een nieuwe Bijbel moet komen. "Modern" wil zeggen de mode volgend, en taal is een heel levend verschijnsel dat voortdurend verandert. Dus deze uitgave is over een paar jaar voor een veertienjarige alweer onbegrijpelijk, overdreven gesproken. Ik denk dat er inmiddels wel weer een commissie aan de gang is voor een nieuwe uitgave. De Statenvertaling daarentegen heeft de tijd getrotseerd. Maar je had ook "Het Boek" en de "Groot Nieuws Vertaling". En ik begreep dat Paulus in die nieuwe vertaling zelfs zijn "doorn in het vlees" kwijt is. Dat is een typisch voorbeeld, want er wordt gezegd — hou me ten goede, want ik citeer nu even uit het hoofd — dat Paulus last had van "een probleem in zijn lichaam". Zo wordt het dan weergegeven. Maar dat is dus interpretatie. Want is die doorn voor het vlees inderdaad een lichamelijke aandoening? Ik geloof er helemaal niets van. Maar waar het om gaat: je zit er in ieder geval niet op te wachten dat een vertaler de lezers opzadelt met zijn eigen visie. Een vertaler kan zich nooit helemaal verstoppen, die komt er altijd in mee, maar je zou dat toch maximaal moeten zien te vermijden. Nou, dat is dus niet de gedachte bij dit soort uitgaven. Het zou me ook niet verbazen als er kleurplaten in staan.⟨/p> ⟨p>Laten we weer bij de les komen. Er staat hier: "Opdat ik u te eerder teruggegeven moge worden." Dit is geen erg snelle vertaling, dat geef ik direct toe. Letterlijk staat er: "Opdat ik sneller hersteld moge worden tot jullie." Je ziet het in deze woord-voor-woordweergave. "Hersteld mogen worden" geeft aan — we hadden het daar al eerder over — dat Paulus gevangen was genomen in Jeruzalem en nu uit gevangenschap weer naar hen toe zou keren. Dit woordje "hersteld mogen worden" duidt er trouwens op dat het niet alleen gaat over "dat ik weer naar jullie toe kom". Een paar verzen later zullen we inderdaad zien dat de schrijver van plan is om de Hebreeën te bezoeken, maar het duidt er mogelijk ook op dat er verstoorde verhoudingen waren. Als we denken aan Paulus die in Jeruzalem gevangen is genomen, dan is dat natuurlijk geen gekke gedachte. Hij roept hen dus op met des te meer nadruk voor hem te bidden, opdat hij inderdaad sneller hersteld moge worden tot jullie.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1015" title="Speel af vanaf 16:55">▶ 16:55⟨/button> ⟨span>De God van de Vrede in een Tijd van Oorlog⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De God nu van de vrede. Dat is trouwens ook een typisch Paulinische term. Zoek het maar eens een keertje op; sterker nog, je vindt hem alleen maar bij Paulus. Nou ja, en dan ga ik er dus even vanuit dat de Hebreeën-brief ook van Paulus is, maar goed, daar ben ik min of meer de hele studieserie al van uitgegaan. Maar één ding is zeker, kijk het maar na in de concordantie: "de God nu van de vrede", dat is een uitdrukking die je juist iedere keer weer bij Paulus vindt. En uitsluitend bij hem. Wat natuurlijk geen bewijs is — dat weet ik ook wel — dat deze brief is geschreven door Paulus, maar het is wel weer een bevestiging daarin.⟨/p> ⟨p>En dan trouwens nog iets. Want "de God nu van de vrede" als uitdrukking hier in de Hebreeën-brief is heel veelzeggend. Denk even aan de omstandigheden. Ik heb dit plaatje erbij gezet van een boek dat in het Nederlands is vertaald van Flavius Josephus. Dat was misschien wel een van de beroemdste geschiedschrijvers, een van de bekendste. En die heeft een boek geschreven, heel bekend: ⟨em>De Joodse oorlog⟨/em>, met tevens ook de uitgave ⟨em>Uit mijn leven⟨/em>. ⟨em>De Joodse oorlog⟨/em>, ⟨em>The Jewish War⟨/em>, dat boek is heel bekend. Daarin geeft Flavius Josephus — hij was een Jood, maar hij werd werkzaam onder de Romeinen — een heel uitgebreid verslag over de tijd die voorafging aan de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70 en de Joodse oorlog in de jaren daarvoor en de Joodse opstand ook.⟨/p> ⟨p>Want die jaren voor de verwoesting van Jeruzalem zijn enorm turbulent geweest, in alle opzichten. Niet alleen vanwege de druk vanuit de Romeinen in politiek opzicht, maar ook in geestelijk opzicht door de stromingen onder dat volk. Het was enorm turbulent en Flavius Josephus beschrijft dat tot op de wijze waarop de stad inderdaad helemaal teniet is gegaan, verwoest is en in vlammen is opgegaan. Wij weten juist zoveel over al die gebeurtenissen omdat hij dat zo uitgebreid in zijn boekwerken heeft beschreven. En dat sluit dus ook naadloos aan bij wat de Bijbel daarover ook heeft voorzegd, met name zo.⟨/p> ⟨p>En waarom zeg ik dit nu? Wel, deze Hebreeën bevonden zich... de brief was geschreven ergens in de zestiger jaren van de eerste eeuw. Dus in de tijd vlak voorafgaand aan of in de tijd van de Joodse oorlog en de Joodse opstand. Vlak voor de verwoesting van de stad. Dus alles ademde in die omstandigheden oorlog en opstand; het was een buitengewoon roerige tijd. Nou, en dan is deze Hebreeën-brief te lezen, waarin de grote hoofdrol is toebedeeld aan de koning-priester naar de ordening van Melchizedek. Melchizedek, die koning was te Salem. Diezelfde stad, Jeruzalem. Maar Salem is Shalom, de stad van de vrede. Moet je nagaan. Zo heet die stad: Jerushalom of Jerusalem. Maar dat heeft alles te maken met vrede. Hij zal voorzien in vrede.⟨/p> ⟨p>Terwijl daar allemaal oorlog was, wijst de Hebreeën-brief op de God van de vrede, die daar ook garant voor staat in die omstandigheden. Zo’n uitdrukking wordt zo sprekend door het enorme contrast waarin het is opgetekend en waarin de geadresseerden, de lezers, zich bevonden. Juist dan is vrede tegen de achtergrond van oorlog zo een enorm sprekend begrip.⟨/p> ⟨p>De God nu van de vrede. De God, de vrede, die onze Heer Jezus... U ziet, als je het in het Grieks woord voor woord bekijkt, dan staat er eigenlijk: "de Heer van ons, namelijk Jezus". Bij ons is het begrip "Heer Jezus", vooral ook door het zo uit te spreken, een soort naam geworden. Maar dat is het niet. Jezus is Zijn naam en Heer is niet een onderdeel van Zijn naam, maar Hij is een titel. Dat is Hij; God heeft Hem tot Heer en Christus gemaakt. En Heer heeft te maken met het feit dat Hij de eigendomsrechten heeft, dat Hij eigenaar is gemaakt. Dus het is een titel van eer.⟨/p> ⟨p>Wel, Hij is de Heer van ons. Dat is trouwens aan de ene kant "Heer", dat wijst op een enorme grootsheid, want Hij is Heer van allen. Hij is ook Heer van hemel en aarde. Dat is aan de ene kant, dus heel universeel, zo wijds als je maar kan denken. En dat "van ons", dat is juist weer zo intiem. Hij is maar niet zomaar dé Heer, maar Hij is de Heer van ons. Onze Heer. Bij gelegenheid lees je ook "mijn Heer". Paulus noemde Hem ook zo, omdat het allemaal... "Ik acht alles schade en drek om de kennis van Jezus, mijn Heer." Nou ja, de God nu van de vrede die de Heer van ons, namelijk Jezus...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1394" title="Speel af vanaf 23:14">▶ 23:14⟨/button> ⟨span>De Grote Herder Der Schapen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>De grote herder der schapen. Die uitdrukking, "de grote herder", dat is een toespeling op Mozes en Aäron. Nou, eigenlijk moet ik het wat uitgebreider zeggen: de wijze waarop hier van de grote herder wordt gesproken, namelijk als degene die door God is teruggebracht uit de doden, is een toespeling op Jesaja 63 vers 11. Ik wil dat eventjes naar voren brengen en ik heb er een aparte dia van gemaakt; daar lees je dit: "Maar hij (dus God) dacht aan de dagen van ouds, aan Mozes, aan zijn volk. Waar is hij (God) die de herders zijner kudde voerde uit de wateren?" Waarover gaat het hier? Het gaat hier over de tijd van Mozes. Die het volk voerde uit de wateren, maar zo staat het er niet precies. Er staat: "die de herders van zijn kudde voerden uit de wateren." En die herders, wie zijn dat? Nou, dat lijkt me niet zo moeilijk; dat zijn Mozes en Aäron. Dat verzin ik niet, want dat staat dan weer in Psalm 77. Want daar lees je: "Gij leidt uw volk als een kudde (weer dat beeld van een herder) door de hand van Mozes en Aäron."⟨/p> ⟨p>Mozes was de middelaar van het oude verbond, maar Paulus spreekt nu juist over het nieuwe verbond. Waarbij Mozes de middelaar van het oude verbond is, is Aäron de grote priester. Mozes leidde het volk als koning en Aäron was de leider als priester. Ik zeg het nu expres even zo, omdat je daarmee weer spreekt over koningschap en priesterschap. Maar in elk geval, die twee zijn... Ik ga even terug naar dat vers: die zijn uit de wateren gevoerd en met hen de hele kudde. En ik vind het zo mooi, want zoals ooit het volk bij het oude verbond, bij hun verlossing... De wateren, dat is een mooie beeldspraak hè? Het was met recht een verlossing; dat is eigenlijk geboorteterminologie. De wateren braken en het volk ging door de Rode Zee onder leiding van Mozes en Aäron; zij werden uit de wateren gevoerd.⟨/p> ⟨p>Dat is uiteraard een beeld van dood en opstanding. Door de doodswateren, want het waren echt doodswateren. Daar kwamen de Egyptenaren niet lang daarna wel heel erg tragisch achter, dat het doodswateren waren. Maar Israël werd door de dood heengeleid onder leiding van hun voorgangers, Mozes en Aäron. En dat is dus inderdaad een beeld van de dood, maar ook van opstanding – vooral dat. Hoe ging dat in zijn werk? Mozes moest de staf opheffen, zo spleten de wateren en zo werd er een weg dwars door de dood heen gevoerd naar het leven. Vanuit de dood naar het leven.⟨/p> ⟨p>Trouwens, dat beeld van die kudde, dat Israël de kudde is, dat zie je zo enorm vaak. Hier zie je net: "Gij leidt uw volk (Israël) als een kudde door de hand van Mozes en Aäron." Maar wat dacht je van een psalm verder? Psalm 78: "Hij liet zijn volk als schapen optrekken. Hij leidde hen als een kudde door de woestijn." Je zou een hele lijst van schriftplaatsen allemaal kunnen noemen waarbij Israël vergeleken wordt met een kudde. Ik heb er hier nog eentje, die vind ik in dit verband helemaal mooi: Jeremia 31 vers 10. "Hoort het woord van de Here, o volkeren, verkondigt het in verre kustlanden en zegt: hij die Israël verstrooide, zal het verzamelen en het behoeden zoals een herder zijn kudde." Israël is die kudde. Israël is dat volk dat als schapen weer verzameld wordt en gebracht wordt in de grazige weiden, en daar niet alleen verzameld, maar ook behoed en geweid zal worden. Ik geef nu even deze schriftplaatsen door, maar het lijstje zou met tientallen vermeerderd kunnen worden.⟨/p> ⟨p>En ik zeg dat er ook even bij, omdat als er in Hebreeën gesproken wordt over de God van de vrede, die de Heer van ons, Jezus, de grote herder der schapen, heeft teruggebracht uit de doden... Als dat zo naar voren gebracht wordt, dan is dat terminologie; dat zijn woorden die aansluiten bij wat die Hebreeën kennen. Dat was wat hen nu juist ook Hebreeën maakte. Zij hoorden bij dat volk. Zij hadden die verwachting ook en de belofte die God aan dat volk had gegeven, namelijk als kudde. Ooit waren ze onder leiding van een herder verlost door de doodswateren heen, en nu opnieuw: nu door de grote herder der schapen.⟨/p> ⟨p>En wat die uitdrukking betreft: je vindt een drietal uitdrukkingen. Hij is de grote herder, maar Hij is ook respectievelijk de goede herder en de opperherder. Ik wil ze even alle drie aan u voorstellen. Nou ja, alle drie... het is natuurlijk één herder, maar Hij wordt op drie manieren beschreven. In Johannes 10 vers 11 lees je dat de Heer Jezus zegt: "Ik ben de goede herder." Over de identiteit van die herder hoeven we dus niet te discussiëren. Hij is die goede herder. En wat maakt Hem zo goed? Wel, dat staat erachter: "De goede herder zet zijn leven, zet zijn ziel in voor zijn schapen." Dat wil zeggen: Hij legt zijn ziel af. Dat staat een paar verzen later in hetzelfde hoofdstuk. Dat maakt Hem goed. Hij weidt niet zichzelf. Je leest ook van zulke herders die zichzelf weiden en zich feitelijk niet bekommeren om de kudde. Dat zijn huurlingen, dat wordt ook in Johannes 10 trouwens genoemd. Die hebben geen hart voor de kudde. Nee, we hebben het hier over een goede herder die hart heeft voor zijn kudde en zijn leven in de waagschaal stelt daarvoor.⟨/p> ⟨p>Ik vind het opmerkelijk trouwens ook dat mensen in het Oude Testament – noem ze maar op – die het volk Israël zouden leiden, van achter de schapen vandaan werden gehaald. Ik denk niet alleen aan de aartsvaders die stuk voor stuk allemaal herders waren. Jakob en de kudde van Jakob – als ik het zo zeg is het nog wel heel dubbelzinnig ook. Maar ik denk aan Mozes, daarover had ik het. Voordat hij zijn volk veertig jaar door de woestijn moest leiden, was hij eerst veertig jaar herder in de woestijn. Wat ook bekend is natuurlijk, is David, die ook een herder was daar in Bethlehem. Zo werd hij geprepareerd. Hij was ook een goede herder die zijn ziel in de waagschaal stelde voor de kudde. Hij was met recht ook een goede herder en daarmee ook een type van uiteraard de Zoon van David, die ook uit Bethlehem kwam. Ziet u hoe je al dat soort connecties heel gemakkelijk kunt maken? Maar ook hoe die zich gewoon aan je opdringen als je in de Bijbel schrift met schrift vergelijkt.⟨/p> ⟨p>Nou, dat is de goede herder. Dan denken we aan Hem die op Golgotha zijn ziel inzette voor de schapen. Dan Hebreeën 13, nou ja, dan gaat het over de grote herder. En waarom is Hij de grote herder? Wel, omdat Hij is teruggebracht uit de doden. Dus de goede herder wijst ons op Golgotha; de grote herder verwijst naar het feit dat Hij oprees uit het graf. Ik kom daar straks nog op terug. Maar nu vervolgens 1 Petrus 5 vers 4. Daar lees je over: "En wanneer de opperherder verschijnt, zult gij (zullen jullie) de onverwelkelijke krans (de erekrans, de lauwerkrans) van de heerlijkheid verwerven." Het gaat me nu even puur om die uitdrukking "de opperherder". De opperherder is juist weer een term die verband houdt met het feit dat Hij straks zal verschijnen. Dus je hebt met recht respectievelijk de goede herder die zijn leven gaf voor zijn volk, de grote herder die teruggebracht werd uit de doden (zijn verrijzenis), en de opperherder die straks zal verschijnen. Eén herder, maar op drie wijzen wordt Hij zo karakteristiek aan ons voorgesteld.⟨/p> ⟨p>Ik lees even verder. Dan staat er: "De God van de vrede..." – ik lees de hele zin nog maar even – "...de Heer van ons, namelijk Jezus, de grote herder der schapen door het bloed (of letterlijk staat er: in bloed)..." En bloed verwijst uiteraard naar een slachting. Bloed zie je normaal gesproken niet, maar als er een slachtoffer is, dan zie je bloed.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2033" title="Speel af vanaf 33:53">▶ 33:53⟨/button> ⟨span>Het Bloed van een Eeuwig Verbond⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Hij is in bloed van een eeuwig verbond. Ik ga er nu bijna woord voor woord doorheen, maar dit zijn zulke geweldige afsluitende woorden. Hier staat zoveel in: Hij is in bloed van een eeuwig verbond. Wanneer de schrijver hier spreekt over een eeuwig verbond, een aeonisch verbond – een verbond van de aeonen of met betrekking tot de aeonen – dan is dat ook weer een profetische term. Ik kan u dat zo uit de Schrift laten zien en ik geef daar drie voorbeelden van.⟨/p> ⟨p>In de eerste plaats wijs ik u op Jesaja 55, over een eeuwig verbond. Daar staat: "Neigt uw oor en komt tot Mij; hoort, opdat uw ziel leve." Dat betekent feitelijk dat ze in een doodstoestand zijn. En hoe krijg je leven? Door te luisteren naar het Woord, want het Woord is levend. God belooft daar: "Ik zal met u" – met jullie, Israël – "een eeuwig verbond sluiten." Hier heb je hem: het sluiten van een eeuwig verbond is een toekomstige zaak: "Ik zal". Je leest bijvoorbeeld ook over het verbond met Abraham dat het een eeuwig verbond is. Waarom eeuwig? Omdat er geen condities aan verbonden zijn voor de mens. De mens kan het nooit verprutsen. Daarom is het ook een verbond der belofte. In de theologie wordt het, naar mijn mening terecht, een genadeverbond genoemd. Dat wil zeggen dat het totaal niet afhankelijk is van de prestaties van de mens.⟨/p> ⟨p>God had een verbond met Abraham gesloten, maar er is ook dat nieuwe verbond dat in de dagen van Jesaja nog gesloten moest worden. Trouwens, strikt genomen geldt dat in onze dagen ook nog. De basis van dat verbond is al gelegd; het bloed heeft al gevloeid, maar niettemin moet het verbond nog feitelijk gesloten worden met het volk. "Ik zal met u een eeuwig verbond sluiten", en dan staat erbij: "de betrouwbare genadebewijzen van David". Dat wil zeggen: alles wat Ik beloofd heb aan David – betrouwbaar en toegezegd – zal Ik geven. Dat hele Davidische koningshuis daar in Jeruzalem valt daarmee samen. Wanneer met het volk het eeuwige verbond gesloten zal worden, hangt dat samen met de betrouwbare genadebewijzen van David. De vervallen hut van David zal wederopgebouwd worden. Dat wil zeggen dat het koningshuis, die hele dynastie die inmiddels duizenden jaren niet meer bestaat, in ere hersteld zal worden, in glorie. Welnu, dat is dat eeuwige verbond.⟨/p> ⟨p>Ik heb er nog één: Jeremia 32. Weer is God aan het woord: "Ik zal hun een hart en een weg geven, zodat zij Mij vrezen al de dagen, hun en hun kinderen na hen ten goede." Dat is een belofte. Trouwens, in Jeremia 31 had God ook dat nieuwe verbond al aangekondigd: "Ik zal in die dagen met het huis van Israël en het huis van Juda een nieuw verbond sluiten." En hier staat het weer: God zal hen dan een hart geven, zodat zij Mij zullen vrezen al de dagen. Daar staat het weer: "Ja, Ik zal een eeuwig verbond met hen sluiten." Ziet u dat wanneer de Hebreeënschrijver het over een eeuwig verbond heeft, hij niet zomaar zelf een nieuwe term introduceert, maar teruggrijpt op termen die de profeten van Israël al vele eeuwen van tevoren hadden gebezigd en beschreven? "Ja, Ik zal een eeuwig verbond met hen sluiten, dat Ik Mij niet van achter hen afwenden zal en dat Ik hun wel zal doen. En Mijn vrees, de vrees voor Mij, de vrees des Heren, zal Ik in hun hart leggen, zodat zij niet van Mij afwijken. Ik zal Mij over hen verblijden en hun weldoen, en Ik zal hen voorgoed in dit land plaatsen."⟨/p> ⟨p>Ziet u ook hoe dat eeuwige verbond alles te maken heeft met Israël, met Juda, met dit land, met dat volk, met die kudde? Met de Hebreeën dus? En dus ook met dat nieuwe verbond dat zo'n grote rol in de Hebreeënbrief speelt. Slechts een paar hoofdstukken hiervoor, in Hebreeën 8, vind je dat lange citaat dat de schrijver aanhaalt uit Jeremia 31 over de aankondiging van het nieuwe verbond. Welnu, hier is het exact hetzelfde. Hier heet het dan niet het nieuwe verbond, maar een eeuwig verbond – of een aeonenverbond – waarmee aangegeven wordt dat dit verbond de aeonen trotseert. Het gaat niet voorbij en het zal niet door een mens tenietgedaan worden.⟨/p> ⟨p>Dan heb ik er nog één; de laatste die ik in dit verband wil noemen als een profetische aankondiging van een eeuwig verbond. In Ezechiël 37 vers 26 staat: "Ik zal..." Ziet u het? Iedere keer weer: "Ik zal!" Dat is de karakteristieke term voor het nieuwe verbond. Bij het oude verbond was het: "gij zult", in de zin dat er iets werd opgelegd. Maar hier is het: "Ik zal". "Ik zal met hen een verbond van vrede sluiten; een eeuwig verbond met hen zal het zijn. Ik zal hun een plaats geven, hen vermeerderen en Mijn heiligdom voor eeuwig te midden van hen stellen." Waar die plaats is, lijkt me niet zo moeilijk: dat is natuurlijk Jeruzalem, de stad van de grote Koning, de stad van de Koning-Priester naar de ordening van Melchizedek, die per slot van rekening ook in Jeruzalem Koning-Priester was. Dan is de cirkel eigenlijk weer rond.⟨/p> ⟨p>Ik zal even de vraag herhalen: of dat nieuwe verbond hetzelfde is, of van hetzelfde kaliber, als het verbond met Abraham? Als u het mij vraagt: ja. Voor zover ik het versta, is dat nieuwe verbond niets anders dan de vervulling van dat verbond met Abraham. Paulus legt dat omstandig uit in Galaten 3. Dat is ook een verbond van pure belofte. Paulus zegt er nog bij dat de wet er later bij is gekomen – dat oude verbond – maar dat maakte het verbond dat eerder met Abraham gesloten was niet krachteloos. Met andere woorden: dat was een belofte die God had gegeven, ook allemaal "Ik zal, Ik zal", en dat vindt feitelijk zijn vervulling in dat nieuwe verbond dat straks gesloten zal worden met Israël. Ik zie dat dus puur in elkaars verlengde, ook omdat het dezelfde aard heeft. Er zijn dus geen menselijke condities aan verbonden; geen menselijke voorwaarden.⟨/p> ⟨p>Dat was precies de tragiek van het oude verbond, waardoor het in no-time feitelijk al verouderd was. Letterlijk en figuurlijk: de documenten van het oude verbond waren al verbroken voordat Mozes van de berg afkwam – ik bedoel dus die stenen tafelen. Toen kwam er een nieuwe set stenen tafelen, een uitbeelding van het nieuwe verbond, en die werd veilig bewaard. Waarom? Omdat die in de ark, in het binnenste van de ark gelegd werd, als een type van Christus natuurlijk.⟨/p> ⟨p>Dan gaan we nog even verder in vers 20. Want ja, dat is dan weer het nadeel als je een zin in allerlei stukjes hakt: dan raak je op een gegeven ogenblik even kwijt waar het ook alweer over ging, zeker als je naar allerlei andere Schriftplaatsen uitwijkt. Het ging over de grote Herder der schapen, namelijk de Heer van ons, Jezus, die in bloed van een eeuwig verbond... Oh ja, het is de God van de vrede die dat doet: Hij heeft Hem teruggebracht uit de doden. Hier ziet u die expliciete verwijzing naar het feit dat Hij opgestaan is uit de doden. U ziet hier trouwens...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2608" title="Speel af vanaf 43:28">▶ 43:28⟨/button> ⟨span>Opwaarts Geleid uit de Doden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Er staat: "omhoog geleid" of "heeft teruggebracht". Eigenlijk staat hier een beeld van iets opwaarts leiden. Ik wijs daar even op omdat dit specifieke Griekse woord nogal eens voorkomt in het Nieuwe Testament, maar op één voorkomen wil ik u vooral even wijzen. Dat is omdat de uitdrukking ook gebruikt wordt in verband met de offers. Deze term, dat omhoog leiden, is dus ook offer-terminologie.⟨/p> ⟨p>Ik zal u de Schriftplaats noemen waar ik op doel, en dat is Handelingen 7 vers 41. Daar lees je – en nu zijn we weer even in die geschiedenis van de afgoderij met het gouden kalf: "En zij maakten een kalf in die dagen en brachten een offerande aan de afgod en verheugden zich over de werken van hun handen." Laten we de hele context nu even voor wat die is, maar het gaat er hier om dat zij een offerande brachten. Dit woord "brachten" is hetzelfde woord als wat we hier zagen, waar het vertaald wordt met "heeft teruggebracht". Wat ik ermee wil zeggen is dit: dat omhoogbrengen is hier het omhoogbrengen van een offer, een offer dat opstijgt naar boven.⟨/p> ⟨p>Hier zien we weer zo'n schitterende bevestiging van waar we het al heel vaak tijdens de bespreking van de Hebreeënbrief over gehad hebben: namelijk dat een offer spreekt van de opstanding uit de doden. De slachting spreekt van het sterven, van Golgotha. Toen werd Hij, ons Pascha, geslacht. Ja, de slachting vond plaats, maar dat is niet het offer. Het offer vindt plaats ná de slachting, namelijk als dat dier dat geslacht is vervolgens omhooggebracht wordt – of zal ik het nog anders zeggen: verrijst uit het graf.⟨/p> ⟨p>Hier zie je zo'n schitterende bevestiging, want hier lees je inderdaad over de grote Herder der schapen die in bloed van een eeuwig verbond door God omhoogwaarts geleid is uit de doden. Dit is terminologie die ook gebruikt wordt voor de offerdienst, waarbij letterlijk ook sprake is van iets wat omhooggebracht wordt. Het is een prachtige bevestiging van een waarheid die, als je het hebt over de typologie, heel belangrijk is om te verstaan. Offers spreken van de opstanding uit de doden. Dat weet geen hond, als ik het even zo oneerbiedig mag zeggen, en mensen weten het ook al niet.⟨/p> ⟨p>Aankomende zaterdag – we hadden het erover – is het Grote Verzoendag. Dan wordt er een offer gebracht. Meestal denkt men dan altijd, als het gaat om de typologie, aan Golgotha. Maar mensen, denk vooral aan dat wat daarna gebeurde, toen Hij verrees uit het graf, toen Hij omhoog geleid werd. Trouwens, weet u dat aankomende zaterdag niet alleen Jom Kippoer is, maar dat de moslims ook hun offerfeest vieren? Dat duurt altijd drie dagen. Weten die moslims veel waarom? Maar ik weet wel waarom. Want het offerfeest is op 4, 5 en 6 oktober. Waar denken ze dan aan? Dat is eigenlijk dé happening voor moslims. Ze denken aan het offer van Abraham – Ibrahim noemen zij hem. Ik geef toe, ze hebben dat vreselijk verdraaid, want zij zeggen niet dat Isaak geofferd of gebonden is, maar Ismaël. Nou ja, daarover zullen we het niet hebben, maar in ieder geval gaat het over dat offer van Abraham.⟨/p> ⟨p>Bij die gelegenheid worden er natuurlijk ook allerwege schapen geslacht. Maar weten mensen, als ze het hebben over offers, dat het in werkelijkheid – zonder dat men er erg in heeft – verwijst naar dood en opstanding? Het gaat in de offerdienst nooit, ook bij die moslims niet, alleen om die slachting, maar om wat er na de slachting gebeurt. En dat heeft trouwens iets met de "drie" te maken. Wat dacht u wat? Als we het hebben over het offer van Abraham: wanneer kreeg Abraham zijn zoon terug uit de doden? Het was op de derde dag. Zo staat het in Genesis 22. Daar zie je ook weer een verwijzing naar opstanding. En dat was daar inderdaad ook bij Salem, op het gebergte van Moria, waar de Heer Jezus Christus inderdaad ook leed, stierf en vervolgens verrees uit het graf – of anders gezegd: opwaarts werd geleid uit de doden.⟨/p> ⟨p>Het bloed dat Hij bracht, spreekt inderdaad van slachting, maar denk er goed aan: er is kracht in het bloed van het Lam. Dat Lammetje is de grote Overwinnaar, want Hij stond op uit de doden. Hij is niet alleen de Goede Herder, Hij is ook de Grote Herder. Dat spreekt van overwinning.⟨/p> ⟨p>Nou, en dan staat er nog bij: "de God nu van de vrede". Dit is eigenlijk een tussenzin, of een bijzin zoals dat heet, en dan staat er...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3002" title="Speel af vanaf 50:02">▶ 50:02⟨/button> ⟨span>Geschikt Gemaakt Om Zijn Wil te Doen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Moge Hij u bevestigen in alle goed om Zijn wil te doen. Trouwens, u ziet, letterlijk staat hier: "Moge Hij u toebereiden." Of elders heet dat ook "geschikt maken". Het is niet het idee van vaststellen of bevestigen, maar het idee is juist dat Hij geschikt maakt. Dit is ook weer terminologie die te maken heeft met dat nieuwe verbond. Want wat was dat ook alweer? Het is niet alleen maar dat God niet meer aan hun zonden gedenkt en een verleden wegdoet. In plaats van een verleden geeft Hij een toekomst. Nee, het geweldige is juist ook dat Hij aan ons doet. "Ik zal Mijn vrees in uw hart leggen, zodat gij Mij liefhebt. Zodat gij in Mijn wegen zult wandelen. Ik zal Mijn wetten in uw harten schrijven." Dat gaat Hij doen. Straks natuurlijk in verband met wanneer dat nieuwe verbond met het hele volk gesloten gaat worden, maar die Hebreeën waren daar de voorlopers van. In deze Hebreeënbrief worden die Hebreeën gezien als voorlopers van het volk Israël; van wat er straks met het hele volk gaat gebeuren. Zij kenden de Koning-Priester al die straks zal verschijnen.⟨/p> ⟨p>Welnu, Hij, de God van de vrede, Hij bereidt u toe. Hij maakt u geschikt in alle goed. Let op: in álle goed, dat is wat Hij doet. Hij maakt geschikt om Zijn wil te doen. Hij maakt het hart daartoe ook bereid en geschikt. Welke richting kijkt de mens hierop nu? Toch naar boven, naar de God van de vrede die de grote Herder der schapen omhoog heeft geleid uit de doden. Hij, die God, maakt geschikt in alle goed om Zijn wil te doen. En er staat dan nog bij: "terwijl Hij aan ons..." – letterlijk staat er: "terwijl Hij in ons doet." Dat komt nog dichterbij, het gaat nog dieper, letterlijk en figuurlijk. "Terwijl Hij in ons doet wat in Zijn ogen welbehagelijk is."⟨/p> ⟨p>Wie is hier de handelende persoon? Dat is toch de God van de vrede? Hij maakt geschikt tot alle goed om Zijn wil te doen. En Hij is het ook die in ons doet wat in Zijn ogen welbehagelijk is, wat welgevallig is in Zijn zicht. Hij is degene die dat doet en Hij is ook degene die daarvoor uiteraard de eer krijgt. Eerlijk is eerlijk: als Hij het doet, krijgt Hij de eer. Als wij het doen, krijgen wij de eer. Maar Hij is het die dat doet. En u ziet ook dat dit geen limieten heeft. "In alle goed" staat er, en Hij doet dat door Jezus Christus. Dat is een hele kenmerkende frase: door Jezus, namelijk de Christus, de Messias. Hem zij de heerlijkheid!⟨/p> ⟨p>Ja, er is wat verschil van inzicht over wie die "Hem" is. Is dat de God van de vrede of is dat Jezus Christus? Ik denk dat het de God van de vrede is door Jezus Christus. Dat is namelijk de wijze waarop het hier naar voren gebracht wordt. Het onderwerp is uiteraard God Zelf, maar door Jezus Christus zij Hem de heerlijkheid, en dan vervolgens "in alle eeuwigheid".⟨/p> ⟨p>Aanstaande zaterdag mag ik daar in Leusden een studie over houden. Ik heb het afgelopen zondag trouwens ook al aangekondigd, want toen ging het over exact dezelfde term: de overtreffende aion. Zo'n studie zou ik nou nooit kunnen geven met de Groot Nieuws Bijbel of met een Bijbel in Gewoon Nederlands. Zelfs niet met de NBG-vertaling of de Statenvertaling. Ik geef een studie over de "overtreffende aionen". Dat is een uitdrukking die heel wat keren in de Bijbel voorkomt. Er is heel goed een uitgebreide Bijbelstudie over te doen, omdat de Schrift daar telkens weer naar wijst. Alleen is het gewoon compleet onder het tapijt geveegd en in de vertalingen komt het helemaal niet meer tot uitdrukking.⟨/p> ⟨p>Men heeft er dan van gemaakt: "in alle eeuwigheid". Terwijl er gewoon staat: "tot in de aionen van de aionen." Dat is een hele specifieke term. Het gaat over hele bijzondere aionen die andere aionen overtreffen. En hoezo overtreffen? Nou, omdat daar de Koning-Priester zal heersen. Dat in ieder geval; daarom zijn het overtreffende aionen. Daar gaan de profeten altijd over en dat is het grote perspectief. Niet deze aionen – godzijdank gaan die voorbij. Die overtreffende aionen, dat zijn de aionen van heerlijkheid. Dit is eigenlijk één grote lofprijzing die hier bewezen wordt aan de God van de vrede voor wat Hij doet. Voor wat Hij gedaan heeft, maar ook wat Hij nu doet aan ons. Ik voeg me even bij het gezelschap van de Hebreeën en dan zegt hij: "Hem zij de heerlijkheid tot in de aionen van de aionen. Amen."⟨/p> ⟨p>Nou, dat lijkt me ook een mooi punt om even te gaan pauzeren. Dan gaan we straks nog vanaf vers 22 tot en met 25 afsluiten. Wij gaan van de financiën over tot belangrijke zaken: de laatste verzen van Hebreeën 13. We waren inmiddels aangekomen bij het 22e vers, na die prachtige lofzang in vers 20 en 21, en dan schrijft hij...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3415" title="Speel af vanaf 56:55">▶ 56:55⟨/button> ⟨span>Een Kort Woord van Vermaning⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>"Ik vermaan u, broeders." Ook hier weer diezelfde oproep. "Ik roep u op, broeders, houd mij dit woord van bemoediging," of oproep, "ten goede," of: "verdraagt het," staat er eigenlijk. Dat suggereert trouwens – we zagen dat een paar verzen terug ook al – dat het loutere feit dat hij dit zo formuleert, toch een prikkelbaarheid bij de lezers suggereert, of in ieder geval een spanning. Als hij zegt: "Ik roep u op, broeders, houd me dit woord ten goede," dan was hij met andere woorden bang dat dit niet helemaal goed zou overkomen.⟨/p> ⟨p>Nou, die gespannen verhouding tussen de schrijver en de geadresseerden is heel gemakkelijk te verstaan als je inderdaad ervan uitgaat dat Paulus de schrijver is geweest. Denk aan alles wat Paulus heeft meegemaakt. Het loutere feit dat hij gevangen zat, was allemaal begonnen in Jeruzalem en veroorzaakte daaronder bij de Hebreeën een spanning. Ik denk trouwens ook aan bepaalde passages; ik zal er straks nog een van lezen, maar eerst nog even dit, wat ik altijd wel komisch vind. Hij zegt: "Houd me ten goede, want ik schrijf u maar kort." Dertien hoofdstukken, waarvan een aantal zeer lange hoofdstukken waarin hij heel veel schrijft, maar de schrijver zegt: "Ik schrijf u maar kort." Of letterlijk staat er – je ziet het hier: "Ik schrijf jullie door beetjes." Dat is de meest letterlijke weergave, in de zin van fragmentarisch: ik noem maar wat een paar dingen. Wellicht dat de lezers daar anders over dachten, maar de schrijver vond dat het maar een heel kort woord was.⟨/p> ⟨p>Als we even terugkijken in hoofdstuk 5, dan lees je dat... Dat is heel lang geleden, want over dat korte briefje van deze schrijver hebben wij toch maar liefst dertig Bijbelstudies besteed. En ik heb nu niet eens de indruk dat we dat nou zo al te breedsprakig hebben gedaan, ook al zijn we er zinsdeel voor zinsdeel doorheen gegaan. Maar in ieder geval, in hoofdstuk 5 vers 11 lazen we hierover – letterlijk staat er over hem, en dan gaat het over Melchizedek: "Over hem hebben wij veel te zeggen." Maar, zegt hij dan – en hier klinkt natuurlijk ook meteen alweer een verwijt in door, waardoor je begrijpt waarom de schrijver vraagt hem dit woord ten goede te houden, ondanks alles wat hij gezegd heeft – hij zegt: "Over hem hebben we veel te zeggen, over die Melchizedek dus, maar het is moeilijk uit te leggen omdat jullie traag zijn geworden in het horen." Traag zijn geworden in het horen! En nu moesten ze weer terug naar de melk, terwijl ze naar de tijd gerekend al leraars hadden kunnen zijn, al leraars zouden moeten zijn. Dat schrijft hij allemaal in de navolgende verzen. Het gaat er maar even om dat hij ook hier zegt: we hebben er veel over te zeggen, maar helaas kon dat niet. Hoewel, ik moet erbij zeggen – dat is de relativering die ik nu even maak ten opzichte van wat ik zojuist gezegd heb over Melchizedek – hij heeft toch nog wel wat verteld hoor, want heel hoofdstuk 7 gaat daar toch over. Maar hij had zoveel meer willen vertellen; het was gewoon moeilijk. De grond was niet altijd al te bereidwillig.⟨/p> ⟨p>En dan zagen we in Hebreeën 9 vers 5 ook nog iets. Daar lazen we een uiteenzetting over de attributen in het heiligdom. Dat wordt dan puntsgewijs allemaal zo beschreven: dan had je het reukaltaar, de gouden kandelaar, de tafel van de toonbroden. Het wordt allemaal zo beschreven en dan zegt hij daarboven... o ja, dan heeft hij het over de ark: "Daarboven waren de cherubs der heerlijkheid die het verzoendeksel overschaduwen. Hierover kunnen we nu niet in bijzonderheden treden." Met andere woorden: ik zou er eigenlijk best veel over kunnen en willen vertellen, maar dat is nu niet aan de orde. Dat is nu even niet mogelijk. Ook hier weer de gedachte van: er kan zoveel meer gemeld worden, maar of de gelegenheid is er niet voor, of jullie zijn er niet klaar voor. Dit zijn ook van die termen waarin bevestigd wordt dat de schrijver vindt dat hij inderdaad slechts 'een beetje' de dingen naar voren gebracht heeft. Fragmentarisch dus.⟨/p> ⟨p>En dan zegt hij er nog bij dat hij weet van onze broeder Timotheüs, "de broeder van ons". Exact dezelfde uitdrukking komen we in 2 Korinthe 1 vers 1 tegen. En ja, dit vind ik trouwens wel een heel sterk gedeelte, naast alles wat we tot dusver hebben gezien waarin alles wijst op Paulus als de auteur van de Hebreeënbrief. Ik moet u zeggen, in een van de eerste Bijbelstudies die we over deze Hebreeënbrief hielden, zijn we al wat uitgebreider ingegaan op niet alleen de geadresseerden, maar ook op wie de schrijver is. En als je alle argumenten op een rijtje zet – en dat hebben we toentertijd ook inhoudelijk gedaan – dan wijst alles op Paulus als de schrijver van deze brief. Maar nu we aan het eind zijn, moet ik u zeggen dat ik na dertig Bijbelstudies hier enorm in ben bevestigd. Het lijdt voor mij persoonlijk geen enkele twijfel dat hij inderdaad de schrijver is. Het is inderdaad heel opmerkelijk dat een schrijver zijn naam niet noemt, dat zegt ook veel. Daarom ben ik altijd wat terughoudend om wel zijn naam te noemen; per slot van rekening moet zijn anonimiteit geëerbiedigd worden. Maar als je dan vraagt wie de tekst als schrijver aanwijst als je puur de inhoud bekijkt, dan zeg ik: dat kan niet missen, dat moet wel Paulus geweest zijn. Ook al is het voor hem een hele bijzondere zaak om aan de Hebreeën te schrijven, hij als apostel van de natiën. Dat is waar, en dat verklaart wat mij betreft ook mede waarom zijn naam er niet onder staat. Maar neem nou dit gegeven.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3842" title="Speel af vanaf 01:04:02">▶ 01:04:02⟨/button> ⟨span>De Vrijlating van Timotheüs⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ik vind dit een hele sterke: "Weet dat de broeder van ons, Timotheüs, in vrijheid gesteld is." Welke Timotheüs? Ik ken maar één Timotheüs in de Bijbel, en dat is de medewerker van Paulus die zo vaak in de brieven naar voren komt. Hij was trouwens zelf ook een Jood. Sommigen zeggen een half-Jood, maar dat bestaat officieel niet. Hij had een Griekse vader en een Joodse moeder, maar dan ben je volgens de Joodse wet een echte Jood. Daarom heeft Paulus hem ook laten besnijden – niet vanuit Paulus' overtuiging, maar ter wille van de Joden, zoals er ook bij staat. Ter wille van de Joden heeft hij Timotheüs laten besnijden om daarin geen struikelblok te vormen. Paulus was daarin zeer pragmatisch.⟨/p> ⟨p>Maar hier gaat het dus over de broeder van ons, Timotheüs. En wat moeten we weten over deze broeder van ons? Wel, dat hij in vrijheid is gesteld. Dat staat overigens nog even te bezien. Er staat namelijk een woord dat letterlijk is samengesteld uit de componenten "vanaf" en "losmaken". Het wordt vertaald met wegzenden of vrijlaten. Die twee betekenissen liggen dicht tegen elkaar aan. In Mattheüs 15 en Handelingen 28 wordt het vertaald met wegzenden, maar in andere passages gaat het inderdaad om het vrijlaten uit de gevangenis. Dan is het meteen goed.⟨/p> ⟨p>De vraag is dus: zat hij in de gevangenis en is hij in vrijheid gesteld, zoals de NBG-vertaling suggereert? Dat zou heel goed kunnen. Of is hij weggezonden, in de zin dat hij nu is afgereisd? Ook dat kan. Het woord is breed genoeg om beide betekenissen in zich te hebben, dus dat laten we even in het midden. Hij is in vrijheid gesteld of hij is weggezonden. "Losmaken", zoals Fred zegt, is dan nog het beste, ook al is het niet zo fraai Nederlands. De Statenvertaling geeft dat ook zo weer. Het is niet zo gek, Fred, dat die vertaling al vier eeuwen oud is; die gaat wel even mee.⟨/p> ⟨p>"Als hij spoedig komt, zal ik met hem u bezoeken." We zagen al een paar verzen eerder dat de schrijver kennelijk zelf ook gevangen zat. Nu hoort hij over Timotheüs dat deze in vrijheid is gesteld – al zeg ik dat met een slag om de arm, maar in ieder geval is hij afgereisd. Als hij spoedig komt, of "sneller" komt zoals er staat, dan zal ik met hem u bezoeken.⟨/p> ⟨p>Vervolgens gaat de schrijver nog verder met de echt laatste woorden van de brief: "Groet al uw voorgangers." Dat is de derde keer dat die uitdrukking in dit hoofdstuk voorkomt. Het gaat om de leidinggevenden, degenen die vooropgaan. Groet hen allen en ook al de heiligen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4064" title="Speel af vanaf 01:07:44">▶ 01:07:44⟨/button> ⟨span>Groeten Vanaf Italië: de Locatie Onthuld⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>"En de broeders uit Italië laten u groeten." Dit is trouwens een hele interessante schriftplaats of een interessant statement, want dit vertelt ons vooral van waaruit deze brief kennelijk is geschreven. Er staat trouwens niet "de broeders uit Italië"; het woord "broeders" komt er sowieso niet voor, dat staat er eigenlijk helemaal niet. Er staat letterlijk: "Jullie groeten degenen vanaf Italië." Het idee is dus: jullie worden gegroet, niet vanuit maar vanaf Italië. Waar is deze brief dus geschreven? Gewoon: Italië. Als je per se wilt, dan kun je eronderuit, maar dit is gewoon de gedachte die zich direct aan je opdringt. Vanaf Italië worden jullie nu gegroet, dat is wat hier staat. Niet alleen door mij, maar ook door de anderen.⟨/p> ⟨p>Dat betekent dus dat de schrijver met Timoteus was, zelf gevangen zat, maar verwachtte dat hij spoedig, of in ieder geval binnen afzienbare tijd, vrijgelaten zou worden. Deze brief is geschreven aan de Hebreeën in Jeruzalem, vlak voor de verwoesting van de stad, en geschreven vanuit Italië. Opnieuw worden we weer op het spoor gebracht van Paulus, die inderdaad gevangenzat. Hij was gevangengenomen in Jeruzalem en is vervolgens gereisd. Eerst heeft hij nog twee jaar gevangengezeten aan de kust, in Caesarea. Vervolgens heeft hij die beroemde reis over het water gemaakt, zoals beschreven in Handelingen 27, waarbij hij schipbreuk heeft geleden.⟨/p> ⟨p>Uiteindelijk is hij in Rome gearriveerd en heeft daar de volle termijn van twee jaar gevangengezeten. Hoewel, "gevangenzitten" is een groot woord, want het was een soort van voorarrest. Hij was voortdurend onder begeleiding van een soldaat, zo lees je in Handelingen. Hij was dus gevangen, maar hij had een enorme bewegingsvrijheid. Hij verbleef ook in zijn eigen gehuurde woning, zoals je leest in de laatste verzen van Handelingen. Daarna is hij kennelijk weer vrijgekomen en vanuit die situatie — dan praat je over de eerste helft van de jaren zestig — heeft hij de brief aan de Hebreeën geschreven.⟨/p> ⟨p>Ik prik me nu helemaal niet vast op een specifiek jaartal, maar in het algemeen word je dan gevoerd naar de eerste helft van de jaren zestig vanuit Italië. Paulus is daar gevangen met Timoteus en hij hoopt ooit nog naar Jeruzalem toe te gaan. Of het daar ook daadwerkelijk van gekomen is, dat staat hier allemaal niet, maar in ieder geval is dat de situatie en de achtergrond die hier beschreven wordt. Dit sluit echt naadloos aan bij wat we in het boek Handelingen en vanuit de brieven van Paulus weten. Hij was daar in Italië. De broeders uit Italië laten u groeten.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4278" title="Speel af vanaf 01:11:18">▶ 01:11:18⟨/button> ⟨span>De Paulinische Slotgroet⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan zijn we nu echt bij het laatste vers aangekomen van Hebreeën 13 en daarmee van de Hebreeënbrief: de typisch Paulinische groet. Kijk het maar na in al de brieven van Paulus; hij eindigt altijd met woorden van deze strekking: "De genade zij met u allen," of: "De genade van onze Here Jezus Christus zij met u allen." Altijd sluit hij zijn brieven op die manier af.⟨/p> ⟨p>Het is ook weer zo typerend, die genade. Had hij daar niet al eerder over geschreven in dit hoofdstuk? Dat was vers 9: "Laat u niet meeslepen door allerlei vreemde leringen, want het is goed dat het hart zijn vastheid vindt – of bevestigd wordt – in genade." Blader maar eens terug om te zien wat een belangrijke rol dat woord speelt in deze brief. Als we het hebben over het nieuwe verbond en over de Koning-Priester, dan gaat het allemaal om genade: wat Hij doet, om niet.⟨/p> ⟨p>Wel, zo sluit hij af: "De genade zij met u allen." Zoals ik zei, is dat een typisch Paulinische afsluiting in al zijn brieven. Ik heb hier een aanhaling uit 2 Thessalonika 3; dat zijn de laatste verzen van die brief. Daar schrijft Paulus: "Een eigenhandige groet van mij, Paulus. Dit is een waarmerk in elke brief: zo schrijf ik." Dat wil zeggen dat hij zijn brieven op een karakteristieke manier sloot. We weten dat hij zijn brieven gewoonlijk dicteerde – van de Romeinenbrief weten we dat in ieder geval – maar de afsluiting van de brief deed hij zelf, eigenhandig, als waarmerk. "Ik ben het, zo schrijf ik." Hij sloot zijn brieven af met zijn eigen handtekening, of in ieder geval in zijn eigen handschrift. Dat is een waarmerk in elke brief.⟨/p> ⟨p>In de Galatenbrief lees je ook dat hij schrijft: "Zie met hoe grote letters ik u schrijf." Grote letters. Dat bevestigt trouwens ook weer een suggestie die zich iedere keer aan je opdringt, namelijk dat Paulus een oogkwaal heeft gehad. Tegen de Galaten zegt hij: "Jullie hielden zoveel van mij; als het mogelijk was geweest, hadden jullie je ogen uitgerukt en aan mij gegeven." Waarom zei hij dat? Hij had kennelijk een oogkwaal. Als u mij vraagt of hij die heeft overgehouden aan dat verblindende licht waardoor hij een paar dagen letterlijk blind was... misschien zeg ik nu te veel, maar goed, dat zou zomaar kunnen. Dat is in ieder geval wat ik weet over wat er gebeurd is met de ogen van Paulus. "Een eigenhandige groet van mij, Paulus. Dit is een waarmerk in elke brief: zo schrijf ik."⟨/p> ⟨p>En dan ook hier weer, dit zijn de laatste woorden: "De genade van onze Here Jezus Christus zij met u allen." Ook de wijze waarop de brief aan de Hebreeën wordt afgesloten, is weer een hint, een heenwijzing naar het Paulinisch auteurschap. Het wijst erop dat Paulus deze brief heeft geschreven.⟨/p> ⟨p>En misschien nog dit laatste – het is tien over half tien, maar ik wil u er nog even op wijzen. Ik heb er geen dia van, maar ik kan het u wel even laten zien. Ik heb een nieuwe laptop en daar staat ook het nieuwe ISA-programma op, dus ik kan het u meteen interlineair laten zien. We gaan dan naar 2 Petrus 3 en daar lees je... Wacht, ik moet het iets groter maken, anders ziet u het natuurlijk niet. Ik dacht dat ik het zo groter kon maken. Oh wacht, zo gaat het. Kunt u het zo een beetje lezen?⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-12" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4545" title="Speel af vanaf 01:15:45">▶ 01:15:45⟨/button> ⟨span>Petrus Bevestigt Paulus als Schrijver⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Daarom geliefden, dit is de wijze waarop Petrus zijn brief afsluit. Petrus, de apostel van de besnijdenis, zegt: "Daarom, geliefden, beijvert u in deze verwachting onbevlekt en onberispelijk te blijken voor Hem in vrede, en houd de langmoedigheid van onze Heer voor zaligheid." Daarom noem ik het even, want hij vervolgt: "zoals ook onze geliefde broeder Paulus naar de hem gegeven wijsheid u geschreven heeft." Dus Paulus heeft in elk geval een brief geschreven aan de besnijdenis. Welke brief? Ik kan er maar één bedenken, er komt volgens mij maar één in aanmerking en dat is de Hebreeënbrief.⟨/p> ⟨p>En dan zegt Petrus erbij dat Paulus daarin getuigt van de hem gegeven wijsheid. Er staat nog bij: "evenals in alle brieven wanneer hij over deze dingen spreekt." Dat "daarin" kan specifiek doelen op die ene brief die hij aan de besnijdenis geschreven heeft, of aan zijn brieven in het algemeen. Maar in ieder geval dat eerste: "daarin is een en ander moeilijk te verstaan, wat de onkundige en onstandvastige lieden tot hun eigen verderf verdraaien, zoals trouwens ook de overige Schriften."⟨/p> ⟨p>Waarom ik dit citaat van Petrus nu even aanhaal, is dat Petrus hier verwijst naar de Hebreeënbrief. Een brief van Paulus aan de besnijdenis, dezelfde groep waar ook Petrus zich aan richt. Hij zegt dat daarin een en ander moeilijk te verstaan is. Dat kan natuurlijk betrekking hebben op al zijn brieven, maar toch in ieder geval ook op de Hebreeënbrief. En dat is waar, de Hebreeënbrief is een zware brief. Paulus excuseert zich er ook niet voor niets over: vaste spijs, moeilijk te verteren. Maar wat een rijkdom zijn we zo in dertig studies tegengekomen. En zal ik dan de brief...⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-13" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4690" title="Speel af vanaf 01:18:10">▶ 01:18:10⟨/button> ⟨span>De Hoofdzaak van de Hebreeënbrief Samengevat⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Als we het nog eens samenvatten: als u nu één kerntekst zou moeten noemen van de Hebreeënbrief, wat het nu echt samenvat, wat zou u dan zeggen? Hebt u een vers in gedachten waarvan u zegt: dat is nu echt precies waar het allemaal om gaat in de Hebreeën? Ik denk aan exact hetzelfde, want dan verzin ik zelf niets. Daar staat: de hoofdzaak van ons onderwerp is, dat wij zulk een hogepriester hebben. Een hogepriester die niet alleen hogepriester is, maar ook koning, namelijk naar de ordening van Melchizedek.⟨/p> ⟨p>De hoofdzaak nu van ons onderwerp is dat wij zulk een hogepriester hebben die gezeten is – nu, in de tegenwoordige tijd – die gezeten is ter rechterzijde van de troon der Majesteit in de hemelen. Hij is bedienaar van het heiligdom, dat wil zeggen dat Hij nu dienstdoet in het heiligdom, in de ware tabernakel die de Heere opgericht heeft en niet een mens. Dat is de hoofdzaak: de Koning-Priester die verborgen is voor het oog, jazeker, maar Hij is daar nu wel en Hij zal straks verschijnen. Nou, daarover gaat deze brief en in alle toonaarden wordt daarvan getuigd. En zo hebben we dat in dertig studies vers voor vers allemaal besproken.⟨/p> ⟨p>En zo zijn we gekomen bij volgende week. Dat zou een goed idee zijn, Ed, die houden we erin. Ja, en nu heb ik meteen... dat is dan ook wel even aardig om erop te wijzen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-14" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4807" title="Speel af vanaf 01:20:07">▶ 01:20:07⟨/button> ⟨span>Vooruitblik: in Paulus' Voetsporen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Ik ben nogal heen en weer geslingerd over wat nou het volgende onderwerp zou gaan worden. Want ik heb overwogen de tweede Petrusbrief te behandelen, of het boek Openbaring; daar ben ik heel serieus mee bezig geweest. Uiteindelijk ben ik hierop uitgekomen: In Paulus' Voetsporen. Dat wil zeggen dat ik het boek Handelingen wil bespreken, niet vanaf het eerste hoofdstuk, maar specifiek wat Lucas in het boek Handelingen over Paulus zegt.⟨/p> ⟨p>Gewoon zijn voetsporen volgend, waarbij het natuurlijk deels gaat over zijn toespraken, maar ook gewoon over wat er met hem gebeurd is en wat er allemaal gegaan is vanuit het oogpunt van Lucas. Ik wil dat wat meer in afgeronde segmenten gaan doen. Ik wil mezelf daarin ook wat disciplineren, zodat ik in blokken een overzicht geef. Ik wil daar dan aan het eind van de avond steeds mee uitkomen, zodat we een avond later weer een ander onderwerp gaan bespreken. Dat heb ik mij voorgenomen en Petra lachte mij gisteravond daarover uit. Ze zei: "Dat lukt jou toch nooit!" Ja ja, zo'n vrouw heb ik die mij uitlacht.⟨/p>