⟨h3 id="hoofdstuk-1" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="0" title="Speel af vanaf 00:00">▶ 00:00⟨/button> ⟨span>Afsluitende Opmerkingen van de Hebreeënbrief⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het is misschien een wat vreemd idee, tenminste voor mezelf, om aan het begin van een nieuw seizoen een afsluitend hoofdstuk te gaan bespreken. Dit had natuurlijk wat beter uitgekomen als we dat hadden kunnen afronden bij het voorgaande seizoen, maar dat mocht niet zo zijn. Ik denk dat we nog wel twee, misschien drie avonden te gaan hebben in de bespreking van deze Hebreeënbrief.⟨/p> ⟨p>Inmiddels zijn wij echt bij het afsluitende hoofdstuk aangekomen. Twaalf lange hoofdstukken hebben we besproken in de loop der jaren, vers per vers, regel voor regel. In mijn Bijbeltje, de NBG-vertaling, staat boven Hebreeën 13: 'vermaningen en heilbeden'. Daar zou je wel wat op aan kunnen merken. Ik zou het liever gewoon 'afsluitende opmerkingen' willen noemen, want het valt ook niet zo mee om in dit hoofdstuk structuur aan te brengen. Dat zie je trouwens wel vaker in afsluitende hoofdstukken, zoals bijvoorbeeld in de Romeinenbrief met de vele groeten en concluderende opmerkingen.⟨/p> ⟨p>Hebreeën 13 blijkt namelijk niet een losstaand hoofdstuk te zijn, een soort appendix. Nee, het is een hoofdstuk dat echt de afsluiting vormt van een heel lang betoog waarin ontzettend veel naar voren is gebracht. Hier worden ook conclusies getrokken. Het is absoluut geen aanhangsel dat we hadden kunnen missen. Dat zullen we vanzelf wel zien, met name wanneer we halverwege dit hoofdstuk zijn en er hele belangrijke dingen gezegd worden die een conclusie vormen van alles wat tot dusver gezegd is.⟨/p> ⟨p>Ik heb er vanaf gezien om nu nog een overzicht te geven van de brief; dat wil ik bij een latere gelegenheid nog doen. Ik stel voor dat we meteen de koe bij de horens vatten en beginnen bij vers 1 van Hebreeën 13. Daar schrijft de apostel — waarvan ik al zo vaak gezegd heb dat ik denk dat het de apostel Paulus is. Per slot van rekening staat de Hebreeënbrief in alle oorspronkelijke handschriften tussen de brieven van Paulus in. Ik vind dat een hele interessante aanwijzing. Het is niet doorslaggevend, maar we hebben daarvoor al wel meer redenen en argumenten genoemd. In elk geval maakt de schrijver zichzelf niet bekend en dat moeten we ook maar honoreren.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-2" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="171" title="Speel af vanaf 02:51">▶ 02:51⟨/button> ⟨span>Vers 1: de Broederlijke Genegenheid (philadelphia)⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Laat de broederlijke liefde blijven. De broederlijke liefde – het woord liefde wat hier in dit verband gebruikt wordt, is niet zoals elders ⟨em>agape⟨/em>, die goddelijke liefde. Het is hier het woordje ⟨em>philio⟨/em> en dat duidt meer op 'houden van', op genegenheid. Er zijn verschillende gradaties die die Griekse termen aanduiden. Laat de broederlijke liefde, de broederlijke genegenheid blijven.⟨/p> ⟨p>Wat hier trouwens staat in het Grieks is ⟨em>philadelphia⟨/em>. Die naam kent u wel. Er zijn organisaties of stichtingen die zo heten en er is een Amerikaanse stad die zo heet, maar we kennen hem vooral natuurlijk van een plaats in Klein-Azië. Of die plaats nog steeds bestaat, weet ik eigenlijk niet eens, maar in ieder geval heette die ook Philadelphia. Dat betekent inderdaad broederliefde of broederlijke genegenheid. Wanneer de schrijver zegt: "Laat de ⟨em>philadelphia⟨/em> blijven", dan heeft hij het niet over toastjes. Nee, daar heeft hij het echt niet over. Het is kaas, maar daar heeft hij het evenmin over. Laat die ⟨em>philadelphia⟨/em>, die broederlijke liefde blijven.⟨/p> ⟨p>Dat woord 'blijven' suggereert dus dat die broederlijke genegenheid daar al was. Waartoe de schrijver aanspoort is: laat dat inderdaad zo zijn en blijven. We lazen eerder in hoofdstuk 6 vers 10 dat de schrijver dit naar voren brengt: "Want God is niet onrechtvaardig dat Hij uw werk zou vergeten en de liefde" – hier staat trouwens wel ⟨em>agape⟨/em> – "en de liefde die gij voor Zijn naam getoond hebt door de diensten" – hier staat het woord ⟨em>diakonie⟨/em>, de dienst echt – "welke gij de heiligen bewezen hebt en nog bewijst."⟨/p> ⟨p>Dat is eigenlijk iets anders, maar dit is dan het idee: de dienst die gij de heiligen bewezen hebt, maar ook nog steeds bewijst. Daarvan zegt de schrijver nu, zo vele hoofdstukken later: laat dat alsjeblieft zo blijven. Zo goed als we als broeders bij elkaar horen, is die genegenheid en die liefde kostbaar. Dat is de eerste afsluitende opmerking die hij daarin maakt en dat lijkt me ook vrij veelzeggend.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-3" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="349" title="Speel af vanaf 05:49">▶ 05:49⟨/button> ⟨span>Vers 2: Gastvrijheid en Onwetend Engelen Herbergen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>En dan: vergeet de herbergzaamheid niet. In de Telos-vertaling staat, als ik me niet vergis, 'de gastvrijheid'. Klopt dat? Vergeet de gastvrijheid niet. Het kan best zijn dat in de Statenvertaling ook 'herbergzaamheid' staat, of 'vreemdelingenliefde'. In het Grieks staat er trouwens ⟨em>philoxenia⟨/em>. We kennen de term xenofobie wel, een woord dat we de laatste jaren nogal veel horen; dat is de angst voor en zelfs haat tegen vreemdelingen. Maar ⟨em>xenia⟨/em> heeft te maken met vreemdelingen of gasten. Een vreemdeling is een gast, nietwaar? Het is dus eigenlijk de liefde voor vreemdelingen. Ook hier staat weer dat ⟨em>philo⟨/em>, dat houden van, die genegenheid. Het gaat om goed zijn voor gasten of vreemdelingen, en vandaar dat de Telos-vertaling gekozen heeft voor 'gastvrijheid' – de gasten opnemen – en de NBG voor 'herbergzaamheid'.⟨/p> ⟨p>Vergeet dat niet. Je zult trouwens in de brieven heel dikwijls opmerken dat dit een grote deugd is: het opmerken en ontvangen van gasten en vreemdelingen. Dat kunnen vreemdelingen van allerlei soorten zijn. Je kunt daarbij denken aan mensen uit andere landen, maar in het algemeen zijn het mensen die jou vreemd zijn, die jij niet kent, maar die je wel opneemt in huis. Ook in de brieven van Paulus wordt daar meer dan eens op gewezen. Het is trouwens een eigenschap die, denk ik, hier in het Westen veel minder in aanzien staat dan in de oosterse landen. Daar is het echt een groot goed om altijd je huis open te hebben en mensen te willen en kunnen ontvangen. Als zij dan arriveren, voorzie je hen van eten en slaapgelegenheid. Kortom, je zet echt je huis daarvoor open. Liefde en genegenheid voor de gasten en vreemdelingen – vergeet dat niet, staat hier.⟨/p> ⟨p>Want daardoor hebben sommigen, zonder het te weten, engelen geherbergd. De schrijver doelt hier zonder twijfel op de bekende geschiedenissen die we vinden in Genesis 18 en 19. 'Geschiedenissen' moet ik eigenlijk zeggen, want je vindt het bij Abraham, die vreemde mensen onmiddellijk allerhartelijkst ontving met een maaltijd en alles wat erbij hoorde. En later, in hoofdstuk 19, zie je het ook bij Lot. Beiden waren zich er aanvankelijk helemaal niet van bewust dat het inderdaad engelen waren. Zonder het te weten hebben zij logies verleend aan boodschappers. Ik veronderstel inderdaad dat de schrijver hier doelt op hemelse boodschappers en op deze geschiedenissen. Je zou ook nog kunnen wijzen op Manoach, hoewel ik daar iets minder zeker van ben. In ieder geval hebben sommigen dat onwetend gedaan. Met andere woorden: dat is des te meer een motief. Je weet soms nooit wat je in huis haalt. Dat kun je negatief opvatten, maar zoals in dit geval ook positief.⟨/p> ⟨p>Een engel is overigens absoluut niet per definitie een hemelwezen; dat kan, maar het hoeft niet. Je leest dat Johannes de Doper ook een engel was – een boodschapper namelijk. En over de verspieders in Jericho lees je in de brief van Jacobus dat zij ook engelen worden genoemd. Ragab had de engelen in haar huis opgenomen; ik geloof dat het er zo in de brief van Jacobus staat. Daar gaat het onmiskenbaar om de verspieders, zij die met een boodschap gestuurd waren. Dat waren dus geen hemelwezens. Maar nogmaals: doordat de schrijver het hier zo formuleert – 'sommigen' – suggereert hij daarmee dat hij doelt op een hen bekende geschiedenis, of eigenlijk op verschillende geschiedenissen. Ik zou niet weten welke dat andere zouden zijn dan in ieder geval Abraham en Lot.⟨/p> ⟨p>Nu was de vraag: komt dat vandaag de dag nog voor? Ik heb daar eigenlijk ook wel zomaar mijn twijfels over. Ik denk dat God Zijn Woord nu gesproken heeft en dat Hij op dit moment verder niets bijzonders meer te melden heeft. Maar ik moet erbij zeggen dat ik dat wel voorzichtig zeg als het gaat om ingrijpen in bepaalde situaties. Als ik nu een antwoord geef, ben ik bang dat ik iets zeg zonder het echt hard te kunnen maken. De Bijbel doet daar niet echt een regelrechte uitspraak over. In het algemeen is mijn gedachte: God heeft Zijn Woord gegeven. Het is vandaag een tijd van zwijgen en straks gaat Hij weer spreken. Of Hij nu nog bijzondere boodschappen zou sturen? Ik weet het niet. Ik heb mijn twijfels, maar meer dan twijfel is het niet. Het ligt ook een beetje buiten het bestek van deze bespreking. Hoewel, misschien is de achtergrond van de vraag: bedoelt de schrijver hiermee te zeggen dat je gastvrij moet zijn omdat je ook nú nog steeds een engel zou kunnen herbergen? Dat zou de gedachte kunnen zijn. Ik laat het even in het midden, als u het niet erg vindt. En dan gaat de schrijver verder.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-4" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="736" title="Speel af vanaf 12:16">▶ 12:16⟨/button> ⟨span>Vers 3: Solidariteit en Meelijden met Gevangenen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Na gesproken te hebben over de broederliefde en de gastvrijheid, spreekt hij nu over gevangenen. Denk aan de gevangenen alsof je zelf met hen gevangen was. Dat is wat wij ook wel solidariteit noemen; je bent solidair met mensen die zich in zo'n lot bevinden. Het woordje solidair betekent trouwens aanééngehecht; je bent daar één mee. Hier is het idee vooral dat je het inlevingsvermogen hebt dat je jezelf in die positie plaatst. Dat heet met een mooi woord empathie. Probeer je in te leven in wat het zou betekenen om zelf gevangen te zijn.⟨/p> ⟨p>Dat was voor die Hebreeën trouwens helemaal niet zo moeilijk, want in hoofdstuk 10 vers 35 lazen we al: "Want jullie hebben met de gevangenen medegeleden." Trouwens, hier staat in het Grieks het woordje sympathie. Sympathie betekent eigenlijk – 'sym' is samen en 'pathie' is lijden – samen lijden dus. Sympathiseren met, zo zeggen wij dat ook. Jullie hebben met de gevangenen medegeleden, en er staat nog bij: "...en de roof van jullie bezit blijmoedig aanvaard, want jullie wisten dat jullie zelf een beter en blijvend bezit hebben." Dus zij wisten maar al te goed hoe het was om zich in soortgelijke omstandigheden te bevinden. Weliswaar waren ze nu zelf niet in dat lot, maar de oproep is: denk aan die gevangenen alsof je er zelf in zit. Heb dus medelijden met hen.⟨/p> ⟨p>Als inderdaad de apostel Paulus de schrijver van deze brief is – en we zullen aan het einde van dit hoofdstuk nog zien dat Paulus in vers 23 schrijft: "Weet dat onze broeder Timoteus in vrijheid gesteld is en als hij spoedig komt, zal ik met hem u bezoeken." Dat vind ik trouwens een hele aardige en zelfs heel sterke aanwijzing dat het inderdaad Paulus is geweest, omdat hij hier Timoteus ter sprake brengt die inmiddels in vrijheid is gesteld. Dan is deze brief wellicht ook vanuit de gevangenis geschreven. Dat hoeft niet per se, maar in ieder geval wist Paulus maar al te goed wat het was om gevangen te zijn, bij meer dan één gelegenheid. We weten sowieso dat hij in Caesarea twee jaar gevangen heeft gezeten. In Handelingen 28 lezen we dat hij twee jaar gevangen zat in Rome, en daarna is hij vermoedelijk weer gevangen gezet. Dus ja, dat kwam allemaal zo dichtbij. Vandaar ook de oproep: denk aan hen alsof je zelf gevangen was.⟨/p> ⟨p>En denk aan hen die mishandeld worden als mensen die zelf ook een lichaam hebben. Het woord wat hier trouwens vertaald wordt met mishandeld, betekent eigenlijk kwaad lijden. We zagen eerder in Hebreeën 11 dat vrijwel hetzelfde woord wordt gebruikt, en dan wordt het vertaald met slecht behandeld. Daar gaat het over Mozes, die liever met het volk van God kwaad verdroeg dan tijdelijk van de zonde te genieten. Hier wordt dit woord 'kwaad verdragen' of 'slecht behandeld worden' weergegeven met mishandeld worden. Hoewel mishandeld worden bij ons natuurlijk heel sterke fysieke associaties oproept – dat je met name lichamelijk mishandeld wordt – denk ik dat je inderdaad ook geestelijk mishandeld kunt worden. De Statenvertaling zegt 'kwalijk behandeld'? Dat komt inderdaad heel dicht bij wat we hier ook lezen: kwaad verdragen. Dus aan hen die kwalijk behandeld worden – misschien is dat wel de beste weergave – als mensen die zelf ook in het lichaam zijn. Het idee is dat je in beide gevallen aan zulke lotgevallen denkt vanuit de wetenschap dat jij jezelf ook in die positie zou kunnen bevinden, als mensen die zelf immers ook een lichaam hebben.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-5" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="1066" title="Speel af vanaf 17:46">▶ 17:46⟨/button> ⟨span>Vers 4: het Huwelijk als Goddelijke Instelling in Ere Houden⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het huwelijk zij in ere bij allen. De opmerkingen die hier gemaakt worden, staan min of meer los van elkaar. Van de broederlijke genegenheid wordt overgesprongen op de gastvrijheid, en van de gastvrijheid naar het meeleven en het meelijden met gevangenen en mishandelden. En dan wordt er hier gesproken over het huwelijk: "Het huwelijk zij in ere bij allen." Kom daar nog maar eens om vandaag de dag, hè? Maar laten we eerst eens wat preciezer naar de begrippen kijken. Het woord dat hier gebruikt wordt voor huwelijk is het Griekse woord gamos. Dat is in onze taal ook weer terechtgekomen in termen als monogamie of polygamie, waarbij gamos dus staat voor huwelijk of bruiloft. Het is grappig, dit woord gamos komen we nog wel een aantal keren meer tegen in het Nieuwe Testament. Als ik me niet vergis, is de eerste keer in Johannes 2 vers 1. Dat is een mij zeer bekend vers; weet u het toevallig ook nog? Ja, op 21 april 1992 mocht ik in het huwelijk treden met Petra. En toen was dit de tekst. Het was overigens derde paasdag en het viel ook op een dinsdag, op een derde dag. Ja ja, over alles was nagedacht. Op de derde dag was er een bruiloft te Cana in Galilea. Waarom ik hier nu even op wijs, is dat hier exact hetzelfde woord gebruikt wordt als in Hebreeën 13 vers 4. Hier wordt het vertaald met bruiloft.⟨/p> ⟨p>Een huwelijk is eigenlijk, als je er een concordant woord voor zou willen geven, heel goed te omschrijven als een trouwerij. Een huwelijk is een trouwerij, maar een trouwerij is bij ons ook een huwelijksfeest, dat wil zeggen de bruiloft. Hoewel strikt genomen de bruiloft niet zozeer de festiviteiten zijn, maar de dag dat het verbond gesloten wordt. Dat klinkt misschien heel erg formeel, als een contract, maar feitelijk is dat wat een huwelijk is: een verbondssluiting. Vroeger gaf de vrouw in die zin misschien geen ja-woord, maar het was een verbond. De rituelen die wij daar nu bij kennen, afgezien van de ambtenaar van de burgerlijke stand, zijn van latere datum. Dat het huwelijk een zaak van de overheid is, is nog maar van jonge datum; dat kennen we hier pas sinds Napoleon. Daarvóór was het een zaak van de kerk of, nog ouder, van de familie. In de Bijbel is het een zaak van de familie en feitelijk vooral van de vaders, of van de bruidegom en de vader van de bruid. Maar in ieder geval is het idee daar altijd een verbond met getuigen erbij, zodat het heel officieel bekend is: die man hoort bij zijn vrouw.⟨/p> ⟨p>Die instelling gaat natuurlijk zeer ver terug, helemaal naar Genesis 2 vers 24. Daar lees je, pal na de creatie van de maninnen – want zo heette ze bij die gelegenheid nog; Eva zou ze pas later genoemd worden – na de creatie van de manin uit Adam: "Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten, zijn vrouw aanhangen en die twee zullen tot één vlees zijn." Dat is in de kiem wat het huwelijk is. Ik zei al: "Het huwelijk zij in ere bij allen." Daar moet je vandaag de dag eigenlijk niet meer mee aankomen. We hebben vaak totaal geen idee meer wat een huwelijk werkelijk is en dat het een zaak is van een man en een vrouw, een man en zijn vrouw, en dat die twee tot één vlees zullen zijn. Het is een woord dat bij meerdere gelegenheden ook wordt aangehaald in de evangeliën, maar Paulus doet het ook. Hij doet het zelfs twee keer: in de Korinthebrief en in de Efezebrief geeft hij een zeer verheven uiteenzetting. Daar zegt hij ook nog wat het geheim van die woorden is, want hij vraagt daar of we weten waar dat "één vlees" op slaat. Het slaat op Christus en de ekklesia, de gemeente. Dit geheimenis is zeer groot. Daar zit dus zo enorm veel in. Het is een compact woord, maar ook zo enorm duidelijk waar die hele instelling op teruggaat: het is de vereniging van man en vrouw. Dat wat ooit één was, dat wordt weer één; één vlees.⟨/p> ⟨p>Welnu, dat verbond, dat huwelijk, zij in ere als een goddelijke instelling van den beginne. Dat zegt de Heer Jezus trouwens ook wanneer er farizeeën bij Hem komen met een vraag over de scheidbrief. Hij zegt dan: "Hebt u niet gelezen? Want van den beginne is het niet zo geweest." En daar haalt Hij exact hetzelfde vers aan uit Genesis 2 vers 24. Dat is een buitengewoon belangwekkend punt wat in heel de Schrift weer terugkomt met diepe betekenissen. Ik kan het dan toch niet nalaten om te wijzen op Johannes 2 vers 1: "en op de derde dag was er een bruiloft." Dat is zo enorm duidelijk, met name in dat Johannes-evangelie, dat dit verwijst naar de grote profetische derde dag die straks gaat aanbreken. Dat is het moment dat de Heer een nieuw verbond zal sluiten met Zijn volk. "Ik zal u tot bruid werven voor de aion," staat er in Hosea, maar je vindt dergelijke beelden ook in Jesaja, Jeremia en Ezechiël. De waarheid is dat God Zijn volk weer zou huwen. In feite is dat nieuwe verbond, waar het in de Hebreeënbrief zo uitgebreid iedere keer over ging, een huwelijksverbond, zoals het oude verbond ook een huwelijksverbond was. Dat er op de derde dag een bruiloft is en dat daar een geweldig wonder van nieuw leven plaats zal vinden, is veelzeggend.⟨/p> ⟨p>En wat dacht u van het boek Openbaring? Omdat het huwelijk in ere moet zijn, kan ik niet nalaten om toch eventjes de eer en de heerlijkheid daarvan op de kaart te zetten. Wanneer er in het boek Openbaring gesproken wordt over de bruiloft van het Lam, dan verwijst dat ook weer naar dat Messiaanse Rijk. De Heer zal een huwelijk sluiten waarbij ook vele gasten, de volkeren, uitgenodigd zullen zijn om op die derde dag dat feest te beleven. "Het huwelijk zij in ere," dat staat er in de NBG-vertaling, "bij allen" of "in allen". Maar het Grieks kan ook gelezen worden als "in alles". Beide kan. Als je het leest als "in alles", dan betekent dat in alle opzichten. Houd dat in ere als een goddelijke instelling.⟨/p> ⟨p>En dan volgt: "en het bed onbezoedeld." Ik zeg wel de tegenstelling, maar dat is de negatieve benadering daarvan. "Huwelijk zij in ere" is positief; "het bed onbezoedeld" is de andere kant. Het bed doelt hier uiteraard op het huwelijksbed, en vooral is het bed hier min of meer het embleem van seksuele omgang. Dat is wel grappig, want ik heb dat eens nagekeken in de concordantie: dit Griekse woord komt een viertal keer voor. Het is inderdaad afgeleid van een woord dat "liggen" betekent, vandaar "bed". In Romeinen 12 wordt het vertaald met wellust, en op een andere plek wordt het ook één keer met "bevrucht" vertaald. Het zou kunnen zijn dat dit in Hebreeën 11 is, maar dat weet ik even niet zeker; zo wordt het in de NBG dan weergegeven. Maar letterlijk staat er dus bed: de plaats waar de seksuele gemeenschap doorgaans plaatsvindt. Het bed onbezoedeld; waar het over gaat lijkt me duidelijk, want dat vind je dan in het vervolg. Er wordt namelijk meteen de reden aangegeven waarom dat huwelijk in ere zou moeten zijn bij allen en in alle opzichten.⟨/p> ⟨p>En het bed zij onbezoedeld, want hoereerders en echtbrekers zal God oordelen. Bij het woord 'hoereerders' staat in het Grieks 'pornos'. Dat is een mannelijke prostituee; de vorm 'pornos' geeft aan dat het om een man gaat. Een hoereerder — een hoer is natuurlijk een prostituee, maar dit is een mannelijke vorm — is iemand die gemeenschap heeft en één vlees wordt met iemand die niet zijn eigen vrouw is. Een man zal zijn vrouw aanhangen en die twee zullen tot één vlees zijn, maar een hoereerder heeft gemeenschap met een vrouw die niet de zijne is. 'Echtbrekers' is nog iets specifieker. 'Hoereerder' is eigenlijk een breder begrip; een echtbreker is iemand die de echt verbreekt, in de zin van het huwelijk. Elders wordt dit woord ook wel weergegeven als 'overspeler'. Dat is precies wat het is: iemand die overspel pleegt. Er staat bij dat God hen zal oordelen. Hoe of wanneer staat er niet bij, maar God weet je te vinden. Dat is de gedachte: God zal dat richten.⟨/p> ⟨p>In Galaten 6 schrijft Paulus dat wie op de akker van zijn vlees zaait — en dat gaat in dat verband ook over de werken van het vlees, waaronder hoererij — uit zijn vlees verderf zal oogsten. God zal dat richten. Het moet duidelijk zijn hoe God over deze dingen denkt. Het is een heilige zaak, daarom zij het huwelijk in ere. Dit zijn woorden die in de Hebreeënbrief gesproken worden in totaal andere omstandigheden dan de onze, maar aangezien het huwelijk een tijdloze zaak is — het dateert immers van vóór de zondeval, voordat de mens van de verboden vrucht had gegeten — is het een instelling die bij deze schepping hoort.⟨/p> ⟨p>Het drukt zo sterk uit wat Gods gedachten over eenheid zijn en bevat diepe, hoge geestelijke waarheden over God Zelf als Man en Schepper, die gemeenschap heeft met de 'vrouw' — en dan bedoel ik de schepping. Zo breed wordt het in de Bijbel uitgelegd. Denk aan de schepping die ook de rol van een moeder vervult, als een zwangere vrouw, omdat de Man haar liefde heeft gegeven en door opstanding nieuw leven in haar heeft verwekt. Er zit zoveel typologie in. Het is een waarheid die God vanaf het begin zo duidelijk in de schepping gelegd heeft, dat het huwelijk in ere gehouden moet worden.⟨/p> ⟨p>Wij leven nu in 2014 in een wereld die in alle opzichten totaal van God los is. Zelfs theoretisch weten we vaak niet meer wat het huwelijk is. Maar als je niet weet waar het over gaat en in de duisternis wandelt, hoe zou je het dan in ere kunnen houden? Ik ben ervan overtuigd dat talloze mensen, mede door het tijdsgewricht waarin we leven, niet meer weten wat het huwelijk is. Je wordt zomaar meegenomen door de opinies en gedachten die in deze wereld de ronde doen. Zelfs bij mensen die 'met het Woord leven' kun je je daar soms vragen bij stellen. Het zijn geen vanzelfsprekendheden meer; het moet echt onderwezen worden. Want als het niet verteld wordt, hoe zouden mensen het dan weten?⟨/p> ⟨p>In de wereld wordt in ieder geval heel duidelijk gedemonstreerd hoe men daar denkt, maar dat is zeer duister, met alle ellende van dien. Trouw is een geweldig groot goed. Er is een politieke partij die altijd de leuze hanteerde: 'het gezin als hoeksteen van de samenleving'. Wat dat ook moge betekenen tegenwoordig, ik ben het er helemaal mee eens, want het gezin wordt gedragen door het huwelijk, door man en vrouw, en daarmee door trouw. Trouw is echt de basis van alles. Dat is ook de reden waarom we de Bijbel hebben: de Bijbel is betrouwbaar. Als God 'ja' zegt, dan is het 'ja'. Dat is wat het huwelijk mag reflecteren. Als de trouw en de waarachtigheid er niet meer zijn, dan gaat de hele boel naar de Filistijnen.⟨/p> ⟨p>Ik wijs hier nog op een paar passages in de brieven van Paulus die soortgelijke dingen over hoereerders zeggen. Het gaat trouwens nog dieper; dat is het laatste wat ik erover wil zeggen. In de Bergrede spreekt de Heer Jezus ook over echtbreuk. Hij zegt dat ieder die een vrouw aanziet om haar te begeren, in zijn hart al echtbreuk met haar gepleegd heeft. Ik weet dat dit vers vaak zo wordt uitgelegd dat elke seksuele fantasie al geestelijke hoererij zou zijn, maar daar geloof ik niets van. Het gaat om de wíl om vreemd te gaan; dán ben je in je hart al vreemdgegaan.⟨/p> ⟨p>Vaak zijn het de omstandigheden die een mens nog 'netjes' houden. Maar stel dat er geen controle zou zijn en je gewoon ongebreideld je gang zou gaan. Neem het voorbeeld van David. U kent de geschiedenis, dat dramatische verhaal met Uria. David keek uit het raam en zag de schone Bathseba. Het loutere feit dat hij haar zag en dat prachtig vond, betekende nog niet dat hij in zijn hart echtbreuk had gepleegd. Het wordt vaak wel zo uitgelegd, maar nee: op het moment dat hij haar wilde hebben, koste wat het kost — zelfs toen hij erachter kwam dat zij getrouwd was — toen had hij in zijn hart al echtbreuk gepleegd. Zelfs al was hij niet in de gelegenheid geweest om haar te schaken, of was Bathseba niet akkoord gegaan, dan nog had hij in zijn hart al echtbreuk gepleegd, omdat hij in zijn hart besloten had het te doen. Dat is dus ook echtbreuk in het hart. Tot zover de opmerkingen over vers 4 wat het huwelijk aangaat. Ik ga weer verder in vers 5.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-6" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2189" title="Speel af vanaf 36:29">▶ 36:29⟨/button> ⟨span>Vers 5: Onbaatzuchtigheid en Tevreden Zijn met Wat Je Hebt⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Daar wordt geschreven: "Laat uw wijze van doen onbaatzuchtig zijn." Dat woord "onbaatzuchtig" wordt elders ook wel weergegeven met "zonder geldgierigheid", maar er wordt hier letterlijk gesproken over "zonder liefde voor geld". In 1 Timotheüs 6 gaat de apostel Paulus daar vrij uitgebreid op in. In vers 10 zegt hij: "Want een wortel van allerlei kwaad – niet dé wortel trouwens, dat staat er niet, maar een wortel van alle kwaad – is de geldzucht." Het woord "geldzucht" dat daar gebruikt wordt, is hetzelfde woord als hier in Hebreeën 13 vers 5. Het is niet zozeer een ziekelijke zucht, het is meer het liefhebben, het houden van; ook hier weer dat ⟨em>philio⟨/em>, het houden van geld.⟨/p> ⟨p>Geld is iets waar je mee omgaat. Het is erg makkelijk als je boodschappen doet, nietwaar? Maar op het moment dat je ervan houdt, dan heeft het je hart in beslag. Dat is dus wat hier genoemd wordt: liefde voor geld. Het zou je hart niet moeten beheersen. Laat je doen zonder liefde voor geld zijn, dat is het idee. En daarbij: "wees tevreden met wat je hebt." Dit woord "tevreden" komt nog wel eens een keertje voor en wordt weergegeven met "voldaan zijn", "tevreden zijn" of "het zal ons genoeg zijn". Genoeg hebben en dus vrede hebben met wat je hebt. In de Engelse Concordant Version staat "content zijn". Content zijn met dat wat je hebt.⟨/p> ⟨p>De zaken worden hier van allerlei kanten benaderd, maar er wordt hier een hele lijst van eigenschappen opgezond waarvan ieder weldenkend mens zal moeten toegeven: ja, dat is prachtig. Het begint met broederlijke genegenheid en gastvrijheid. Wat was er nog meer? Het meeleven met gevangenen, het inlevingsvermogen om met mishandelden te sympathiseren, het huwelijk in ere houden en trouw in een hoog vaandel hebben. Wel, al die dingen worden genoemd, en hier dus ook dat onbaatzuchtige: het niet je hart gezet hebben op geld. In de wereld is dat natuurlijk schering en inslag. Het wordt op alle mogelijke manieren aangewakkerd om maar zoveel mogelijk van alles te hebben en je hart op geld te zetten, in plaats van tevreden te zijn met wat je hebt.⟨/p> ⟨p>Ik vind het zo prachtig; in de Filippenzenbrief lees je daar ook over, al wordt het nogal eens verkeerd geciteerd. Paulus zegt daar dat hij heeft geleerd om genoeg te hebben. In Filippenzen 4 vers 11 zegt hij naar aanleiding van het feit dat hij ondersteuning had gekregen van de Filippiërs, zodat hij zijn handen vrij kon hebben om het woord door te geven: "Niet dat ik gebrek zou lijden, want ik heb geleerd met de omstandigheden waarin ik verkeer genoegen te nemen. Ik weet wat armoede is, ik weet wat overvloed is; in elk opzicht en in alle dingen ben ik ingewijd, zowel in verzadigd worden als in honger lijden, zowel in overvloed als in gebrek."⟨/p> ⟨p>En dan zegt hij: "Ik vermag alle dingen in Hem die mij kracht geeft." Dat betekent niet, zoals dat vooral in charismatische kringen nogal eens wordt aangehaald: "Ik kan alles wat ik maar wil, want Hij geeft mij de kracht." Dat is niet wat er staat en dat is ook niet de context waarin het staat. Het gaat hier over het genoegen nemen en tevreden zijn onder alle omstandigheden. Eerder had Paulus in deze zelfde brief gezegd: "Uw inschikkelijkheid zij alle mensen bekend." Het je kunnen schikken. Paulus zelf is daar een schitterend voorbeeld van. Wat er in het leven ook gebeurde, hij schikte zich. Hij wist: er is er Eén die voor mij zorgt en die geeft wat ik nodig heb. Hij voorziet rijkelijk in al mijn behoeften naar Zijn rijkdom – dat staat trouwens ook in Filippenzen 4. Hij geeft wat ik nodig heb en daarom zegt Paulus: "Ik vermag al die omstandigheden in Hem die mij daarvoor de kracht geeft."⟨/p> ⟨p>In die omstandigheden was Paulus altijd een inschikkelijk, content en tevreden man. En als Paulus inderdaad ook degene is die deze woorden in de Hebreeënbrief heeft opgetekend – ik zeg dat met een slag om de arm – dan wist hij waar hij het over had als hij hier zegt: "Wees tevreden met wat je hebt." Want, zo staat er: "Hij heeft gezegd..." Ik heb hier een aantal schriftplaatsen genoemd, maar ik zou de lijst aanzienlijk groter kunnen maken. Als je mij vraagt naar een direct citaat, dan denk ik aan Jozua 1 vers 5 waar dat zo gezegd wordt. Maar je leest het ook als Jakob op de vlucht gaat voor zijn broer Ezau en in Bethel arriveert. Nadat hij ontwaakt is uit dat prachtige visioen, zegt God tegen hem: "Ik zal u geenszins begeven, Ik zal u geenszins verlaten." Dat wordt gezegd tegen Jakob, die net zijn broer had opgelicht! "Ik zal je niet loslaten, ik zal je niet in de steek laten." Uiteraard zijn dit twee parallelle zinnen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-7" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2637" title="Speel af vanaf 43:57">▶ 43:57⟨/button> ⟨span>Vers 6: Vrijmoedig Vertrouwen: de Heere Is Mijn Helper⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Vervolgens schrijft hij: "daarom kunnen wij met vertrouwen zeggen...". We hebben de moed daarop omdat Hij dat gezegd heeft: "Ik zal je niet begeven, ik zal je niet verlaten." Daarom zeggen we met moed en met vertrouwen: "De Heere is mij een helper, ik zal niet vrezen." En daar nog bij: "wat zou een mens mij aandoen?". Dat is trouwens weer een citaat uit het Oude Testament, en wel uit onder andere – het meest duidelijk – Psalm 56 vers 5. Het gaat over die geschiedenis dat David naar de Filistijnen ging. Ik had het er net over, maar David ging met recht toen naar de Filistijnen; hij was in Gad. Een mooie geschiedenis hoor. Hij was in Gad en u weet wel dat hij zich daar als – zo zegt men dan – als een gek, als een krankzinnige aanstelde. Dat zit, als u het mij vraagt, echt heel anders in elkaar dan altijd verteld wordt, maar goed, daar hebben we het nu even niet over.⟨/p> ⟨p>Hij zat daar in zeer penibele omstandigheden. Maar wat deed hij? Naar de mens gesproken zou David zijn laatste dag beleven. Hij werd herkend toen hij daar onder de Filistijnen kwam. Ik zal even niet de hele context erbij zeggen, maar Davids laatste uur was geslagen; daar kwam het eigenlijk op neer. Hij was nu in handen van de Filistijnen, binnen de stadspoorten van Gad, een Filisteinse stad. En ja, wat kon hij doen? En dan lees je dat David moed vat, en we lezen ook dat er naar aanleiding van die gebeurtenis twee psalmen zijn gecomponeerd, onder andere dus Psalm 56.⟨/p> ⟨p>Wat David doet, is zich baseren op wat hem is verteld: de belofte die aan hem was gegeven. David wist: God is mijn helper, God heeft mij een belofte gegeven. David zag zichzelf al op de troon zitten; dat was hem gezegd, daarom had hij moed. Ja, in de ogen van die koning van Gat was hij krankzinnig, maar hij was dat allerminst. Kijk, dat is geloof. David had het Woord en daarop stond hij. Hij zegt: "de Heere is mijn helper en waarom zou ik dan bang zijn?". En als er één in omstandigheden verkeerde om bang te zijn, dan was hij het wel. Maar hij zegt: "de Heere is mijn helper, ik zal niet vrezen." Hij zegt: "wat zou een mens mij dan doen?".⟨/p> ⟨p>Ik hoor hier ook nog de echo van wat je in Romeinen 8 leest: "Wat zal mij kunnen scheiden van Zijn liefde?". Iets hier op aarde? Een mens? Hoogte, diepte? Als Hij voor mij is, wat of wie zou er dan tegen mij kunnen zijn? Als Hij, die alles in Zijn hand heeft, voor mij is, wat kan er dan tegen mij zijn? Wat zou een mens mij doen? Kijk, dat is moed, dat is vertrouwen.⟨/p> ⟨p>Nou, we gaan, stel ik voor, na de pauze verder met vers 7, maar we zullen eerst maar eventjes een kopje koffie drinken.⟨/p> ⟨p>Zullen wij de draad weer oppakken waar wij hem loslieten voor de pauze? We hebben de woorden uit vers 6 nog besproken als laatste.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-8" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="2858" title="Speel af vanaf 47:38">▶ 47:38⟨/button> ⟨span>Vers 7: de Wandel en het Geloof van Voorgangers Navolgen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>"De Heer is mijn helper, ik zal niet vrezen; wat zou een mens mij doen?" Dat zijn bemoedigende woorden. Vervolgens wordt er in vers 7 gezegd: "Houdt uw voorgangers in gedachtenis." In gedachtenis houden wil zeggen: herinner je hen. Daarmee wordt verwezen naar de voorgangers uit het verleden die er kennelijk niet meer onder hen waren. Het woord "voorgangers" komen we in dit vers tegen, maar vervolgens ook nog in vers 17 en vers 24. Dat parkeren we dus nog even voor een volgende keer.⟨/p> ⟨p>Het woord voor voorganger is, zoals u in de Nederlandse Concordante Weergave ziet, "leidinggevende". Dat is min of meer hetzelfde. Het idee is vooral dat van leiding geven, maar daarmee ook degene die voorgaat. Bij ons is een voorganger vooral iemand die spreekt, maar als je het heel letterlijk neemt, is een voorganger iemand die vooropgaat. Zoals een herder dat ook doet; die gaat voorop en brengt de kudde met zich mee. Dat is eigenlijk het echte idee van leidinggeven.⟨/p> ⟨p>Als ik dat zo heb gezegd, komen we meteen ook bij de echte betekenis van wat een voorganger is. We hoeven daar helemaal niet over te speculeren, want het staat er namelijk pal achter. Het is niet een kwestie van aanstelling of een menselijk instituut; dat wordt hier helemaal niet genoemd. Het zijn mensen die vooropgingen en daarmee leiding gaven. Waarin dan? Wel, zij hebben het woord van God tot jullie gesproken. Dat is wat hen tot voorgangers maakte, en ook tot voorgangers die het waard zijn om herinnerd te worden. Waarom? Ze hebben het Woord aan jullie doorgegeven.⟨/p> ⟨p>Dat Woord hebben ze niet alleen gesproken, ze hebben het ook geleefd. Dat is trouwens heel karakteristiek voor een voorganger. Het is niet iemand die alleen iets doorgeeft, maar die het ook zelf leeft. Dat lijkt mij nogal voor de hand liggend; dat is ook waarop je betrouwbaarheid getest wordt. Als je "zus" zegt maar "zo" doet, dan zegt iedereen: dat is hypocriet, dat is onoprecht. Het is de bedoeling dat leer, onderwijs en leven één zijn. "Het woord van God tot u gesproken hebben", en let daarbij op het einde van hun wandel.⟨/p> ⟨p>Einde is hier de uitkomst. Dat kan inderdaad het einde zijn in de zin van hun levenseinde, zoals het hier kennelijk in de vertaling wordt opgevat. Het Griekse woord ⟨em>ekbasis⟨/em> komen we ook in 1 Korinthe 10 tegen in een tamelijk bekend vers. Daar staat: "God is getrouw; Hij zal niet gedogen dat gij boven vermogen verzocht wordt, want Hij zal met de verzoeking ook voor de uitkomst zorgen, zodat gij ertegen bestand zijt." God is trouw, en die uitkomst — dat waar het allemaal toe leidt — daar zal Hij je bij bepalen. Dat is wat je ertegen bestand maakt.⟨/p> ⟨p>Hier gaat het om de uitkomst van hun wandel; waar hun wandel toe leidde. De betekenis kan dubbelzinnig zijn. Het is niet alleen het resultaat van hun wandel, in de zin van wat hun gedrag teweegbracht, maar ook inderdaad waar het op uitkwam: het einde. De Statenvertaling heeft hier "het uiteinde". Dat is de uitkomst; dat wat eruit komt of waar het op uitkomt. Die woorden zijn inderdaad wat dubbelzinnig. Het uiteinde van hun wandel is dus niet alleen hun wandel zelf, maar waar het in resulteerde. Dat kan inderdaad ook het levenseinde zijn, in die zin dat je kunt denken aan het feit dat zij omgebracht zijn. Hun marteldood wordt hier niet direct genoemd, maar let op het einde van hun wandel.⟨/p> ⟨p>We lazen eerder in Hebreeën 11 over de aartsvaders Abraham, Izak en Jakob, dat zij geleefd hebben in geloof. Er staat dat zij ook in dat geloof gestorven zijn. Juist dat maakte het woord dat ze doorgaven zo solide. In hun leven bleek dat het solide was. Let daarom op het uiteinde, het resultaat van de wandel, en volgt hun geloof na. Zij stonden op dat geloof in hun leven en in hun sterven. Volg dat na, boots dat na. Zoals zij stonden op het Woord, sta jij ook zo op dat Woord. Het is geweldig als je zulke voorbeelden kent. Ik denk wel eens: als je één of twee van zulke voorbeelden in je leven kent, dan ben je een rijk mens. Als je echt voorbeelden kent van mensen die leven uit dat Woord, dat uitleven en doorgeven, maar ook daarin sterven, zodat het de uitkomst van hun wandel is.⟨/p> ⟨p>Volgt hun geloof na. Er wordt hier helemaal niet gesproken over commando's. We zullen dat trouwens nog wel gaan bespreken, want ik vind het belangrijk genoeg omdat aan de hand van dit soort woorden ook wel eens "kadaverdiscipline" wordt onderwezen. In de kerk of de gemeente wordt dan gezegd: "Gehoorzaamt uw voorgangers", zoals het in vers 17 staat. Daarmee wordt dan doorgegeven: in onze club of organisatie heeft hij het voor het zeggen en dat heb je maar te volgen. Maar als je kijkt naar het vervolg van de Hebreeënbrief, dan blijkt dat het daar echt niet over gaat. Ik spreek nu een beetje voor mijn beurt, want dat moet ik nog duidelijk maken, maar een voorganger is iemand die het woord van God doorgeeft. Het is vervolgens altijd nog aan de luisteraar om dat te beoordelen. Er zit dus helemaal niet het idee in van een mens aan wie je je zou moeten onderwerpen, of een instituut waarin je je zou moeten schikken. Het gaat juist om dat woord van God: het spreken, het leven en het geloof daarin.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-9" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3360" title="Speel af vanaf 56:00">▶ 56:00⟨/button> ⟨span>Vers 8: Jezus de Christus: Gisteren, Heden en tot in de Aionen Dezelfde⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Vroeger kwam ik wel eens in Drachten — nee, in Bolsward — om een spreekbeurt te geven. We bleven daar dan de hele dag en tussen de middag werd daar heel vaak een liedje gezongen. Het klonk eigenlijk een beetje maf, maar het ging zo: "Als jij gelooft Hebreeën 13 vers 8...". Volgens mij kwam het uit de Glorieklokken, als ik me niet vergis. Ik weet trouwens niet meer hoe het verderging, maar dat woord van Hebreeën 13 vers 8 zal ik nooit meer vergeten.⟨/p> ⟨p>Het is trouwens een woord dat nogal eens populair is, ook in de Pinksterkringen. Ik heb het meer dan eens meegemaakt dat bij genezingscampagnes zulke spandoeken werden opgehangen of teksten werden geëtaleerd met Hebreeën 13 vers 8: "Jezus Christus is gisteren, heden en tot in eeuwigheid dezelfde". De gedachte is dan: Hij was hier op aarde en Hij genas, dus Hij geneest vandaag ook nog. Hoe dat dan in de eeuwigheid moet gaan, vraag ik me overigens wel af, want dan valt er weinig meer te genezen, lijkt mij.⟨/p> ⟨p>Maar even los van zulke uitleggingen; dat zit er sowieso niet in. Als hier staat dat Jezus Christus gisteren en heden dezelfde is tot in de aionen — op die laatste uitdrukking kom ik nog wel even terug — dan is de gedachte niet dat Hij altijd hetzelfde handelt. Dat is namelijk helemaal niet waar. Zijn handelen kan verschillen. Zoals Hij op aarde was, zo is Hij nu niet. Toen Jezus Christus hier op aarde was, was Hij slechts gezonden tot de verloren schapen van het huis Israëls. Is Hij dat nu nog? Is dat nu nog steeds Zijn bediening? Nee, Paulus zegt dat het geheimenis "Christus onder de natiën" is, de hoop der heerlijkheid. Hij heeft nu Zijn blik gewijzigd — "verruimd" zou een fout woord zijn — maar in ieder geval gewijzigd. Niet naar Israël als natie, maar juist naar de natiën. Ik bedoel maar: Hij doet niet altijd hetzelfde, maar Hij is dezelfde.⟨/p> ⟨p>Trouwens, letterlijk staat er: "Jezus Christus". In een Duitse vertaling kwam ik een weergave tegen die geheel conform de tekst is: "Jezus is Christus". Die uitdrukking komen we overigens maar een paar keer tegen in de Hebreeënbrief. Maar hier is het er dus één: "Jezus is Christus", namelijk de Messias, gisteren en vandaag dezelfde tot in de aionen. Het gaat er daarbij dus niet zozeer om dat Hij niet verandert van karakter, maar Hij is de Christus. Dat was Hij gisteren, dat is Hij vandaag en dat zal Hij zijn tot in de aionen.⟨/p> ⟨p>Tegen de achtergrond van de Hebreeënbrief, gericht aan de Hebreeën, vind ik dat een heel zinnige gedachte. Hij wordt immers aan Israël gepredikt als Jezus. Wie is Hij? Hij is de beloofde Messias, de Christus die door God gezalfd is. Ooit in de Jordaan met Heilige Geest, maar uiteindelijk is Hij door Zijn opstanding uit de doden gezalfd en gemaakt tot Heer en Christus. Dat was Hij gisteren, dat is Hij vandaag en dat blijft Hij tot in de aionen.⟨/p> ⟨p>Zo staat het er dus letterlijk. In dit gezelschap hoef ik dat denk ik niet uitgebreid toe te lichten, maar er staat dus geen "eeuwigheid". Hoewel ik tegen die gedachte op zich niet eens bezwaar zou hebben, want ik geloof niet dat daar ooit verandering in zal komen. Maar wat er staat is dat Hij dat gisteren was, vandaag is en blijft tot in de aionen. Dat zijn de komende aionen, de tijden waarin Hij Zich zal bewijzen en openbaren als de Christus en zal heersen als Christus, totdat Hij uiteindelijk zelfs de laatste vijand tenietdoet. Dus wat er ook verandert, één ding is stabiel en verandert niet: Jezus is de Christus. Gisteren, heden en tot in de aionen.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-10" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="3670" title="Speel af vanaf 01:01:10">▶ 01:01:10⟨/button> ⟨span>Vers 9: het Hart Bevestigd in Genade, Niet Meegesleept Door Leringen⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Laat u niet meeslepen. Als je dit pal doorleest, dan voel je meteen dat dit aansluit op het voorgaande vers. Want als er iets is wat stabiel is, dan was het vers 8: "Jezus Christus is gisteren en heden dezelfde en tot in de aionen." Dat is stabiel, dat verandert niet. En als je niet op dat fundament staat, of als je dat niet kent, dan laat je je gemakkelijk meeslepen, meevoeren door de rivier. Als je staat op de rots van Hebreeën 13 vers 8, dan laat je je niet meegaan door de stroom.⟨/p> ⟨p>We hebben het al vaak gememoreerd: wij leven in heel andere omstandigheden dan die Hebreeën destijds. Wij wonen niet in Jeruzalem, we hebben niet te maken met de tempeldienst, met de vervolging door volksgenoten of door judaïsten. Maar dat "meeslepen" is van alle tijden. Paulus spreekt er bijvoorbeeld ook over: laat je niet meeslepen door ijdele filosofie en overlevering, door tradities van mensen of opinies. Als je niet op het fundament staat, laat een mens zich per definitie meevoeren door de stroom van gedachten en opinies waar je dagelijks mee te maken hebt in je omgeving. Vandaag de dag worden we meer beïnvloed dan ooit met alle mogelijke media waar je van 's morgens vroeg tot 's avonds laat mee omgeven bent. Dat is een enorme maalstroom van gedachten en opinies. En als je niet weet waar het over gaat, als je niet weet waar je vandaan komt en waar je naartoe gaat, als je geen vaste oriëntatiepunten hebt en geen Woord dat echt een norm en een waarde is die vaststaat, dan laat je je meevoeren. Als je dit niet kent en Hem niet kent, die van Godswege de Christus is, dan laat je je absoluut meeslepen.⟨/p> ⟨p>Te midden van hun volksgenoten en de druk waar ze onder stonden, lieten die Hebreeën zich destijds heel gemakkelijk meeslepen door allerlei vreemde leringen. Daarbij is de gedachte niet zozeer dat die leringen voor hen onbekend waren, maar dat die leringen vreemd zijn aan de waarheid. Ze waren vreemd aan wat zij hadden omhelsd en wat zij geloofden, namelijk de waarheid dat Jezus de Christus is en de waarheid van dat nieuwe verbond. Laat u niet meeslepen door allerlei daaraan vreemde leringen, want, zo staat er: "het is goed dat het hart zijn vastheid vindt in genade." Dat is een mooie uitdrukking. Letterlijk staat er trouwens dat het hart "bevestigd" wordt, vastgesteld wordt. Het is één ding om vast te staan, maar om daar vervolgens ook in bevestigd te worden, betekent letterlijk dat je zodanig vastgesteld bent dat je onwankelbaar en standvastig wordt.⟨/p> ⟨p>En waarin wordt het hart dan bevestigd? In genade. Dat het hart zijn vastheid vindt in dat wat God om niet geeft. De beste definitie van het woord genade is wat mij betreft: "vreugde om niet". Het woord vreugde zit erin, maar genade betekent ook per definitie dat het gratis is. En dat maakt blij. Het hart vindt vastheid in dat wat God toezegt en geeft. Hij zegt: "Ik zal u niet begeven, Ik zal u niet verlaten. Ik zorg voor u, Ik zorg voor de goede uitkomst. Ik ben dezelfde gisteren, heden tot in de aionen." Hij geeft. En je verleden? Dat neemt Hij weg; Hij zal er niet meer aan denken. Hij rechtvaardigt je. Dat zijn woorden die we in andere brieven vinden, misschien niet zozeer in de Hebreeënbrief, maar het zijn geweldige dingen. Dat je hart daarin van binnen zijn vastheid vindt en daarin bevestigd wordt. Daar word je niet alleen een content mens van, maar daar word je ook een zeer blij en gelukkig mens van. Het lijkt mij voor de hand te liggen dat het inderdaad goed is dat het hart daarin bevestigd wordt. Er is zoveel "woord" in genade; de schrijver heeft tot dusver twaalf hoofdstukken volgeschreven daarover.⟨/p> ⟨p>Het gaat nu om de tegenstelling: het is goed dat het hart bevestigd wordt in genade en niet in spijzen. Als je de bijbelcommentatoren erop naslaat, dan kom je erachter dat daar nogal verschillend over gedacht wordt. Maar als we vasthouden aan de context, dan wordt hier gesproken over Hebreeën die hun offermaaltijden hadden. In het volgende vers zullen we zien dat er wordt gesproken over zij die de dienst van de tabernakel verrichten; die eten ook van die offers. Dat konden bijvoorbeeld de priesters zijn, maar in het geval van een vredeoffer kon dat zelfs ook het hele volk zijn. Zij namen deel aan zo'n offermaaltijd. Dat die gedachte inderdaad klopt, blijkt als je de zin doorleest: het hart zou zijn vastheid vinden in genade, niet in spijzen. "Wie het hierin zochten" — of letterlijk: wie hierin wandelden — "hebben hier geen baat bij gevonden."⟨/p> ⟨p>Waarom vonden zij er geen baat bij? Het ging erom dat het hart vastheid zou vinden in genade, in die vreugde om niet. Zij die het zochten in spijzen, in die offermaaltijden... even concreet: die Hebreeën kenden de tempeldienst en alles wat daarmee verband hield. De tempel zou binnenkort verwoest worden, maar zij hadden daar hun festiviteiten en offermaaltijden. Wat de schrijver eigenlijk vanaf hoofdstuk 1 doet, is hen erop wijzen dat wij iets veel grootser kennen. Ze moesten leren afstand te nemen van dat jodendom en daar niet in terugvallen. Het was heel verleidelijk; het was hun eigen volk dat hen daartoe uitnodigde om mee te doen. Maar op het moment dat ze dat deden, dreigden ze weer terug te vallen. Velen waren inmiddels inderdaad helemaal teruggevallen in het jodendom door grote druk, door vervolging, door sancties, gevangenschap, roof van hun bezittingen of doordat ze vermoord werden. Ze stonden onder een enorme druk om weer mee te doen in de godsdienstige festiviteiten, de maaltijden en de spijzen die allemaal verband hielden met die tempeldienst. Kortom: om weer een plaatsje te veroveren, om weer terug te gaan naar de legerplaats en naar de godsdienstige acceptatie.⟨/p> ⟨p>Maar op het moment dat je dat doet, dan verachter je in de genade. Want ook daarvoor geldt: je kunt geen twee heren dienen. Het is inderdaad zwart of wit: of het is weer teruggaan naar de legerplaats die Jezus de Messias verwerpt, of het is buiten de legerplaats gaan en Zijn smaad dragen. Ik weet dat ik nu vooruitloop op verzen die we nog moeten gaan bespreken, maar dit is de hele context waar het over gaat. En dan volgt er weer een min of meer nieuw onderwerp.⟨/p> ⟨h3 id="hoofdstuk-11" class="gb-ch-heading">⟨button type="button" class="gb-ts-play" data-seconds="4284" title="Speel af vanaf 01:11:24">▶ 01:11:24⟨/button> ⟨span>Vers 10-12: Ons Altaar en het Offer Buiten de Legerplaats⟨/span> ⟨a href="#gb-hoofdstukken" class="gb-back-to-ch" title="Terug naar inhoudsopgave">↑ hoofdstukken⟨/a>⟨/h3> ⟨p>Het sluit nauw aan op het voorgaande vers; daar staat: "Wij hebben een altaar." Het zijn niet de makkelijkste verzen, hoor. "Maar wij hebben een altaar waarvan zij die de dienst voor de tabernakel verrichten, niet mogen eten." Sommigen denken dan: "O, en wij dus wel?" Nou, dat staat er dus niet. Wij hebben een altaar, maar van dat altaar mogen zij die de dienst in de tabernakel verrichten — of die hele tabernakeldienst die inmiddels een tempeldienst was geworden — niet eten.⟨/p> ⟨p>Wat is dat altaar? Wij hebben een altaar, zij niet. En wat is dat altaar? Je ontkomt er niet aan: het altaar is de plaats waar het offer gebracht wordt. Daar vertel ik niets nieuws mee. En wat is dat offer? De hele Hebreeënbrief gaat erover: Jezus Christus. Hij is het offer. Hij is trouwens ook degene die het offer bracht, maar Hij is Zelf het offer. En waar is Hij geofferd? Buiten de legerplaats. Buiten de poort heeft Hij geleden en is Hij opgestaan.⟨/p> ⟨p>Ik blijf erbij dat het altaar inderdaad spreekt van de plaats waar Hij geofferd is, maar Zijn offer is niet alleen Zijn slachting; het is ook wat daarna volgde. Eigenlijk moet ik het omkeren: het altaar is de plaats vanwaar het slachtoffer omhoogrees naar God, tot een lieflijke reuk. Dat is wat het altaar is. Als je het zo zegt, dan weet je het meteen: het gaat over Zijn dood, maar primair over Zijn opstanding. Dat is dat altaar. Ik denk daarbij letterlijk aan de plaats buiten de legerplaats; daar waar Hij leed en stierf, maar bovenal opstond, verrees en opsteeg tot God.⟨/p> ⟨p>Dat kun je nog breder opvatten: Hij steeg op tot God, wat ook inhoudt dat Hij ten hemel voer. Voor mij maakt het geen verschil, want ik geloof dat het allemaal op de Olijfberg heeft plaatsgevonden. Dat is nu niet het onderwerp om helemaal uit te diepen, dat hebben we al eens eerder gedaan, maar Hij stierf daar, Hij stond daar op en Hij voer vandaar ten hemel. Weet je wat nu zo eigenaardig is? Daar was ook letterlijk een altaar op de Olijfberg. Dat is een bekend gegeven in de Joodse traditie; ze noemen dat het Mifkad-altaar. Dat is de plaats waar de zondoffers ook verbrand werden. Het zondoffer werd geslacht in het heiligdom, in de tempel, maar de resten werden verbrand buiten de legerplaats, aan de oostkant. Dan kom je bij de Olijfberg uit.⟨/p> ⟨p>Het gold bijvoorbeeld ook voor het offer van de rode vaars. Het is nog niet zo lang geleden dat ik daar in Zoetermeer over gesproken heb — een prachtig onderwerp. Ook die rode vaars werd verbrand op de Olijfberg, buiten de legerplaats. Eén ding is duidelijk: de schrijver verwijst hier inderdaad naar die plaats buiten de legerplaats, buiten het godsdienstige systeem om, als het ware; buiten de poorten van Jeruzalem. Als u het niet geloven wilt, kijkt u dan even een paar verzen verder in dit hoofdstuk, dan ziet u dat het daar inderdaad over gaat.⟨/p> ⟨p>Ik lees vers 11 er nog even bij en dan moeten we de volgende keer de draad weer oppakken, want het voert te ver om het hele onderwerp van "buiten de legerplaats" nu al volledig te behandelen. Maar nog even dit, want de schrijver moet zijn punt nog maken. Hij zegt: "Wij hebben een altaar waarvan zij die de dienst voor de tabernakel verrichten, niet mogen eten." Dat wil zeggen: wij kennen een plaats waar het offer gebracht is, en zij die de dienst in de tabernakel verrichten — de hele judaïstische eredienst van het oude verbond — kennen dat niet. Zij mogen daar dus niet van eten, letterlijk trouwens niet. Het eigenaardige is namelijk dat een priester niet mocht eten van de offers die buiten de legerplaats werden verbrand. Ze mochten van allerlei offers eten, maar van deze niet.⟨/p> ⟨p>Wij hebben echter een plaats, en dat is voor ons een altaar: de plek waar het offer is gebracht. Er staat: "Want van de dieren waarvan het bloed als zondoffer door de hogepriester in het heiligdom werd gebracht..." Nu zijn we beland bij het onderwerp van Jom Kippoer, de Grote Verzoendag. Het bloed van het zondoffer werd eens per jaar door de hogepriester in het heiligdom gebracht, en wat gebeurde er dan met het lichaam van dat geslachte zondoffer? Dat werd buiten de legerplaats verbrand. Laat dat nu precies de plaats zijn waar ons altaar is: de plek waar wij Hem kennen die verrees uit de dood, waar het offer gebracht is. Dat kennen wij, en daar ligt het grote geheim.⟨/p> ⟨p>Er zijn trouwens heel wat schriftplaatsen die hiernaar verwijzen. Ik heb even een overzicht gemaakt van alle teksten die daarover spreken; ik heb ze hier vermeld, dus u kunt dat nalezen als u wilt. Er zijn veel referenties in de Schrift over dit fenomeen van de offers die buiten de legerplaats werden verbrand. De schrijver gaat daarop in, want dat is essentieel. Dat is precies waaraan wij het offer herkennen: Hij is gestorven en opgestaan buiten de legerplaats. En daar — dat is de clou van wat de schrijver wil vertellen — daar moeten we zijn. Buiten de legerplaats, niet erbinnen.⟨/p> ⟨p>Dat is heel veelzeggend, want dat is de conclusie in de navolgende verzen, met grote praktische implicaties en gevolgen. Je moet niet binnen het godsdienstige systeem zijn, maar daarbuiten. Oké, daar draag je smaad, maar je zit er wel goed. Ik stel voor dat we daar de volgende keer mee verdergaan, bij vers 12: buiten de legerplaats.⟨/p>